CMK Madde 13’ün Uygulama Koşulu: Suç Yerinin Gerçekten Belli Olmaması

CMK madde 13; suçun işlendiği yerin somut olarak tespit edilemediği hâllerde yetkili mahkemeyi yakalama yeri, yerleşim yeri ve ilk usul işlemi yeri sıralamasıyla belirleyen yedek yetki normudur.

CMK’nın 13. maddesi kapsamındaki yedek yetki kuralları yalnızca suçun işlendiği yerin gerçek anlamda tespit edilemediği hâllerde uygulanabilir. Suç yeri belirlenebiliyorsa CMK’nın 12. maddesindeki genel kural geçerliliğini korur; yedek kurallara başvurulamaz. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2017/4824 E., 2017/3313 K. sayılı kararı bu ilkeyi çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır: mahkeme, suç yerinin belirsiz sanılmasıyla yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılmış; ancak şüphelinin ifadesinde suç yerinin (Basmane) açıkça ortaya çıkması üzerine karar bozulmuştur. Yüksek Mahkeme bu kararla özel yetki kurallarının ancak suç yeri gerçekten tespit edilemediğinde işlev göreceğini net biçimde ortaya koymuştur.

Bu temel ölçütün pratik önemi büyüktür: yedek yetki kurallarına erken ya da hatalı başvurulması yetkisiz bir mahkemenin yargılama yapmasına ve nihayetinde usul bozukluğuna zemin hazırlayabilmektedir. Savunma avukatının bu noktayı kaçırmaması; hem yetki itirazının doğru kurgulanması hem de ilerleyen aşamalarda bozma gerekçesi oluşturulması bakımından kritik önem taşımaktadır.

Birinci Sıra: Yakalama Yeri

Suçun işlendiği yer belli değilse yetkili mahkemeyi belirlemede öncelik şüpheli veya sanığın yakalandığı yer mahkemesine aittir. Bu ölçüt uygulamada özellikle uluslararası suçlarda ve sınır suçlarında belirleyici olmaktadır.

Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 2009/16759 E., 2011/26400 K. sayılı kararında Pasaport Kanunu’na aykırılık suçunda şüphelilerin Türkiye’ye giriş yaptıkları yerin kesin olarak belirlenememesi nedeniyle CMK’nın 13/1. maddesi uyarınca yakalandıkları yer olan Ezine Sulh Ceza Mahkemesi yetkili kabul edilmiştir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 2016/2738 E., 2017/7257 K. sayılı kararında ise Irak’ta işlenen suçta sanığın yakalandığına dair dosyada bilgi bulunmaması üzerine yakalama yeri ölçütü uygulanamamış ve bir sonraki kademedeki yerleşim yeri kuralına geçilmiştir. Bu ikinci karar, kademedeki sıranın ne denli katı biçimde uygulandığını açıkça ortaya koymaktadır: yakalama olgusunun fiilen kanıtlanması gerekir, soyut bir olasılık yetmez.

Yakalama yeri ölçütünün uygulanabilmesi için yakalanma olgusunun dosyada somut biçimde yer alması şarttır. Şüphelinin dosya kapsamında “Türkiye’de bulunduğuna” dair genel bir kayıt, yakalama yeri tespiti için yeterli sayılmamaktadır.

İkinci Sıra: Yerleşim Yeri ve En Son Adres

Şüphelinin yakalanamadığı hâllerde yetkili mahkeme şüphelinin yerleşim yerindeki mahkemedir. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmuyorsa en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkili sayılır.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin 2015/1248 E., 2015/3558 K. sayılı kararında Azerbaycan ve Çeçenistan’da işlenen suçlarda şüphelinin Türkiye’deki yerleşim yeri olan Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığı yetkili görülmüştür. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2020/5787 E., 2020/14338 K. sayılı kararında ise müstehcenlik suçunda IP adresine ulaşılamaması nedeniyle suç yeri belirlenememiş ve şüphelinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili kılınmıştır. Bu karar, bilişim suçlarında CMK’nın 13. maddesi yedek kurallarının devreye girişine ilişkin önemli bir emsal oluşturmaktadır.

Şüphelinin yurt dışında yerleşik olup Türkiye’de son adresinin bulunduğu hâllerde CMK’nın 13/2. maddesi uygulanmakta ve UYAP kayıtlarındaki en son Türkiye adresi belirleyici olmaktadır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2024/109 E., 2024/5283 K. sayılı kararında UYAP kayıtlarındaki en son adres olan Adana yetkili kılınmıştır. Aynı dairenin 2021/14851 E., 2022/1610 K. ve 2022/121 E., 2022/1902 K. sayılı kararlarında ise Fransa’da ve Almanya’da yerleşim yeri olan şüphelilerin Türkiye’deki son adreslerinin yetkili kıldığı, alt mahkemelerin ilk usul işlemi yerini yetkili sayan hatalarının bozulduğu görülmektedir. Anayasa Mahkemesi de 03.03.2022 tarihli kararında (B. 2020/9407) Avusturya’da işlenen suçta başvurucunun ikametgâh adresi olan İzmir/Torbalı’nın yetkili kılındığını teyit etmiştir.

Yurt dışında yerleşik şüphelilerde UYAP kaydının güncellenmemiş olması, savunma açısından kritik bir itiraz zemini oluşturabilmektedir. Adres kaydının güncel olmadığı ya da yanlış girildiği durumlarda yerleşim yeri tespitinin başka resmi belgelerle desteklenmesi gerekmekte; aksi hâlde yetki hatalı belirlenerek bozma zemini oluşmaktadır.

Üçüncü Sıra: İlk Usul İşleminin Yapıldığı Yer

Suç yeri, yakalama yeri ve yerleşim yeri/son adresin hiçbiriyle yetkili mahkeme belirlenemiyorsa CMK’nın 13/3. maddesi uyarınca ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Bu ölçüt özellikle yabancı ülkede işlenen suçlarda belirleyici olmaktadır.

2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre Yargıtay 5. Ceza Dairesi bu ölçütü suçun işlendiği ülkeden bağımsız olarak tutarlı biçimde uygulamaktadır. Almanya’da işlenen suçlarda 2024/11968 E., 2025/1134 K. sayılı kararla Ankara; 2020/3216 E., 2020/12087 K. sayılı kararla Küçükçekmece; 2018/13178 E., 2019/54 K. sayılı kararla İpsala yetkili kılınmıştır. Suriye’de işlenen suçlarda 2013/16045 E., 2013/11534 K. sayılı kararla Tarsus; 2013/6937 E., 2013/5660 K. sayılı kararla Şanlıurfa yetkili sayılmıştır. Yunanistan’da işlenen suçlarda ise 2019/3866 E., 2019/5691 K. sayılı kararla Aksaray; 2015/4269 E., 2015/9946 K. sayılı kararla Emirdağ mahkemesi yetkili kılınmıştır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2018/5500 E., 2018/4428 K. sayılı kararında Irak’ta işlenen suçta “usul ekonomisi de gözetilerek” ilk usul işleminin yapıldığı İstanbul yetkili kılınmıştır. Bu karardaki usul ekonomisi vurgusu kayda değerdir: birden fazla eşit ölçütün rekabet ettiği sınır durumlarında mahkeme pratik değerlendirmeye de başvurabilmektedir.

“İlk usul işleminin yapıldığı yer” kavramı, fiilen ilk soruşturma adımının atıldığı yeri ifade etmektedir. Şikâyet dilekçesinin verildiği, ilk ifadenin alındığı ya da bilişim suçlarında sunucu incelemesinin gerçekleştirildiği yer bu kapsamda değerlendirilebilir. Yargıtay’ın tutumu dosyaların belirsiz kalmaksızın mutlaka bir yetkili mahkeme önüne çıkarılmasını güvence altına alma yönündedir.

Yurt İçinde Suç Yerinin Belirsiz Olduğu Özel Hâller

CMK’nın 13. maddesi yalnızca uluslararası suçlar için değil; yurt içinde hareket hâlinde işlenen suçlar gibi coğrafi konumun kesin olarak saptanamadığı durumlarda da uygulanmaktadır.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2013/16866 E., 2013/15087 K. sayılı kararında uzun güzergahlı bir otobüste işlenen suçta suçun nerede gerçekleştiğinin tespiti mümkün olamamış; ilk usul işleminin yapıldığı Bartın yetkili kılınmıştır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 2013/19067 E., 2013/20246 K. sayılı kararında ise otobüs molasında işlenen suçta Eskişehir yetkili sayılmıştır. Bu iki karar, hareket hâlindeki araçlarda işlenen suçlarda yetkinin birinci veya ikinci kademeyle belirlenememesi durumunda üçüncü kademede ele alınacağı ilkesini somutlaştırmaktadır.

Hareket hâlinde işlenen suçlarda yetki belirsizliği uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur. Araçta kaç kişinin bulunduğu, suçun yolculuğun hangi noktasında gerçekleştiği ve güzergâhın il sınırlarından geçip geçmediği; yetkili mahkemeyi belirlemede rol oynayan faktörler arasında yer almaktadır. Savunma avukatının bu faktörleri dosyaya yansıtması ve mahkemenin hangi kademeden hareket ettiğini denetlemesi, yetki itirazının doğru zeminde kurulmasını sağlamaktadır.

Bilişim Suçlarında CMK Madde 13’ün Önemi

Dijital ortamda gerçekleştirilen suçlarda suçun işlendiği yerin tespiti çoğu zaman güçtür; IP adresi, baz istasyonu veya sunucu konumu gibi teknik veriler her zaman elde edilemeyebilir. Bu durumda CMK’nın 13. maddesi yedek kuralları devreye girer.

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre bilişim suçlarında önce IP adresi tespit edilerek suç yeri belirlenmeye çalışılır; bu mümkün olmazsa şüphelinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili kılınır. Her iki ölçüt de sonuç vermezse ilk usul işleminin yapıldığı yer devreye girmektedir. Bu kademeli yapı, bilişim suçlarında yetkisizlik kararlarının birbiri ardına verilmesini ve dosyanın mahkemeler arasında sürüncemede kalmasını önlemek amacıyla işlevseldir.

Bilişim suçlarında yetkisizlik kararlarının zincirleme olarak verilmesi ciddi bir usul sorununa dönüşebilmektedir. Bu tıkanıklığın CMK’nın 161/7. maddesi kapsamında ağır ceza mahkemesi kararıyla kesin biçimde çözülmesi gerekmekte; aksi hâlde makul sürede yargılanma hakkı zedelenebilmektedir. Sosyal medya platformları üzerinden işlenen suçlarda ise kullanıcı hesabının bağlı olduğu IP adresinin tahsis edildiği yer, şüphelinin fiziksel konumu ve içeriğin yayımlandığı sunucunun bulunduğu yer arasındaki çakışmalar yetki tespitini güçleştirmekte; bu durumda CMK’nın 13. maddesi devreye girerek çözümü kademelendirmektedir.

Yetki Sıralamasının İşleyişi: Kademeli Yapının Pratik Sonuçları

CMK’nın 13. maddesindeki üç kademeli yapı soyut bir hiyerarşiden ibaret değildir; her kademenin yokluğu bir sonraki kademeyi zorunlu kılar ve bu zorunluluk Yargıtay tarafından titizlikle denetlenmektedir. Alt mahkemelerin en sık yaptığı hata, bir üst kademedeki ölçütün varlığını yeterince araştırmadan bir sonraki kademeye geçmektir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin Almanya, Fransa ve diğer ülkelerde yerleşik şüphelilere ilişkin pek çok kararında bu hata tekrarlanmaktadır. Mahkemeler zaman zaman yerleşim yeri araştırılmadan ilk usul işlemi yerine, ya da en son adres araştırılmadan yerleşim yerine atlanmaktadır. Bu tür usul hataları bozma sebebi sayılmaktadır.

Yurt dışında işlenen suçlarda CMK’nın 13. maddesi ile 14. maddesi arasındaki ilişki de göz ardı edilmemelidir. CMK’nın 14. maddesi yabancı ülkede işlenen suçlar için özel düzenlemeler getirmekte; şüphelinin Türkiye’de hiçbir bağlantısı yoksa Adalet Bakanı istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusuyla Yargıtay’ın yetkili mahkemeyi doğrudan belirlemesini öngörmektedir. Bu mekanizma, CMK’nın 13. maddesinin tüm kademelerinin tükenmesi durumunda devreye giren nihai çözüm aracıdır.

2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre kademeli yapının doğru uygulanıp uygulanmadığının denetimi, istinaf ve temyiz aşamalarında usul bozukluğu gerekçesi olarak ileri sürülebilmektedir. Bu nedenle alt mahkemelerin hangi kademeden hareket ettiğinin ve o kademedeki ölçütün aranıp aranmadığının savunma avukatı tarafından dosya üzerinden titizlikle incelenmesi gerekmektedir.

Savunma Stratejisi Açısından Değerlendirme

CMK’nın 13. maddesindeki yetki sıralamasının katı hiyerarşik yapısı, savunma hukukçuları için önemli sonuçlar doğurmaktadır. Yetkisiz mahkemede yargılanma usul güvencelerini zedeleyebileceğinden yetki itirazının zamanında ve doğru gerekçeyle yapılması kritik önem taşır.

Savunma avukatının yetki denetiminde odaklanması gereken başlıca noktalar şunlardır. İlk olarak, yedek kuralların uygulanabilmesi için suç yerinin gerçekten belirlenememesi şarttır; suç yeri belirlenebiliyorsa CMK’nın 12. maddesindeki genel kural geçerliliğini korur ve yedek kurallara başvurulması bozma nedeni oluşturur. İkinci olarak, kademedeki sıranın atlanmaması zorunludur; yakalama yeri tespit edilmişken doğrudan yerleşim yerine geçilemez. Üçüncü olarak, yurt dışında yerleşik şüphelilerin Türkiye’deki son adresi UYAP kayıtları üzerinden araştırılmadan yetki değerlendirmesi yapılması bozma nedeni oluşturmaktadır. Dördüncü olarak, bilişim suçlarında IP tespitinin yapılmadan doğrudan ilk usul işlemi yerine gidilmesi, kademelerin atlanması anlamına gelir ve Yargıtay tarafından bozma gerekçesi yapılmaktadır.

Yetkili olmayan bir mahkemede yargılanmak usul güvencelerini zedeleyebileceği gibi ilerleyen aşamalarda istinaf ve temyizde bozma gerekçesi de oluşturabilmektedir. Deneyimli ceza avukatı desteğiyle yetki sıralamasının doğru uygulanıp uygulanmadığının en başından denetlenmesi, bu riski bertaraf etmenin en etkili yoludur. Yetki itirazını duruşma tutanağına geçirmek, istinaf ve temyiz aşamasında bu gerekçeyi bağımsız bir bozma zeminine oturtmanın ön koşuludur; tutanağa geçirilmemiş itirazlar ilerleyen aşamalarda büyük ölçüde ileri sürülememektedir.

CMK Madde 13 Hakkında Emsal Yargıtay Kararları

Suç yeri belirlenebiliyorsa yedek kurallara başvurulamaz; hatalı başvuru bozma nedenidir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2017/4824 E., 2017/3313 K. sayılı kararında suç yerinin şüphelinin ifadesinde açıkça ortaya çıkması üzerine yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılan kararı bozmuş; yedek kuralların ancak suç yeri gerçekten tespit edilemediğinde işlev göreceğini kararlılıkla ortaya koymuştur.

Yakalama olgusunun dosyada somut biçimde yer alması zorunludur; soyut olasılık yetmez. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2016/2738 E., 2017/7257 K. sayılı kararında Irak’ta işlenen suçta sanığın yakalandığına dair dosyada bilgi bulunmaması üzerine birinci kademedeki yakalama yeri ölçütünü uygulamayarak ikinci kademedeki yerleşim yeri kuralına geçmiş; kademe sırasının katılığını somutlaştırmıştır.

Bilişim suçlarında IP tespiti yapılamazsa şüphelinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2020/5787 E., 2020/14338 K. sayılı kararında müstehcenlik suçunda IP adresine ulaşılamaması nedeniyle suç yeri belirlenememiş ve şüphelinin yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılmıştır; bu karar bilişim suçlarında CMK m. 13 uygulamasına ilişkin önemli bir emsal niteliği taşımaktadır.

UYAP kayıtlarındaki son Türkiye adresi, yurt dışında yerleşik şüphelilerde belirleyici ölçüttür. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2024/109 E., 2024/5283 K. sayılı güncel kararında UYAP kayıtlarındaki en son adrese göre yetkiyi belirlemiş; 2021/14851 E., 2022/1610 K. ve 2022/121 E., 2022/1902 K. sayılı kararlarında ise bu araştırma yapılmadan doğrudan ilk usul işlemi yerine giden alt mahkeme kararlarını bozmuştur.

Yurt dışında işlenen suçlarda ilk usul işleminin yapıldığı yer ölçütü ülkeden bağımsız biçimde uygulanır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, Almanya (2024/11968 E., 2025/1134 K. — Ankara), Suriye (2013/16045 E., 2013/11534 K. — Tarsus), Yunanistan (2019/3866 E., 2019/5691 K. — Aksaray) başta olmak üzere farklı ülkelerde işlenen suçlarda üçüncü kademedeki ilk usul işlemi ölçütünü tutarlı biçimde uygulamıştır.

Hareket hâlindeki araçta işlenen suçlarda kademeli yapı aynen uygulanır. Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2013/16866 E., 2013/15087 K. sayılı kararında uzun güzergahlı otobüste işlenen suçun nerede gerçekleştiği belirlenemeyince ilk usul işleminin yapıldığı Bartın’ı yetkili kılmış; Yargıtay 2. Ceza Dairesi de 2013/19067 E., 2013/20246 K. sayılı kararında otobüs molasında işlenen suçta Eskişehir’i yetkili saymıştır.

Usul ekonomisi gözetilerek ilk usul işleminin yapıldığı yer yetkili kılınabilir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2018/5500 E., 2018/4428 K. sayılı kararında Irak’ta işlenen suçta usul ekonomisi ilkesini de gözetmek suretiyle ilk usul işleminin yapıldığı İstanbul’u yetkili kılmış; kademelerin tükenmesi hâlinde pratik değerlendirmeye başvurulabileceğini ortaya koymuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

CMK m. 13 ne zaman uygulanır, ne zaman uygulanamaz?

CMK’nın 13. maddesi yalnızca suçun işlendiği yerin gerçek anlamda tespit edilemediği hâllerde uygulanır. Suç yeri herhangi bir delil veya beyanla belirlenebiliyorsa CMK’nın 12. maddesindeki temel kural geçerliliğini korur ve yedek kurallara başvurulamaz. Hatalı biçimde yedek kurallara başvurulması Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır.

Şüpheli yurt dışında yaşıyorsa hangi mahkeme yetkilidir?

Yurt dışında yerleşik şüpheliler için önce Türkiye’deki UYAP kayıtlarındaki en son adres araştırılmaktadır. Bu adres mevcutsa o yerdeki mahkeme yetkilidir. Türkiye’de hiçbir adres kaydı yoksa ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi devreye girer. CMK’nın 14. maddesi ise şüphelinin Türkiye’de hiçbir bağlantısı bulunmadığı uç durumlarda yetkiyi Yargıtay üzerinden belirleyen nihai mekanizmayı sunmaktadır.

Bilişim suçlarında IP tespiti yapılamazsa ne olur?

IP adresi tespit edilemediğinde CMK’nın 13. maddesi devreye girer. Önce şüphelinin yakalanıp yakalanmadığı araştırılır; yakalanmamışsa Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi yetkili kılınır. Her iki ölçüt de sonuç vermezse ilk usul işleminin yapıldığı yer esas alınır. Bu kademelerin doğru sırayla uygulanması zorunludur; atlama bozma nedeni oluşturmaktadır.

Otobüste ya da trende işlenen suçlarda yetki nasıl belirlenir?

Yurt içinde hareket hâlinde işlenen suçlarda suçun gerçekleştiği kesin nokta belirlenemiyorsa CMK’nın 13. maddesi uygulanır. Önce şüphelinin yakalandığı yer; yakalanmamışsa yerleşim yeri; o da belirlenemiyorsa ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin otobüs kararı bu kademelerin ulaşım suçlarında da aynen işlediğini ortaya koymaktadır.

Yetki sıralamasındaki kademe atlanırsa ne olur?

Yargıtay, kademedeki sırayı titizlikle denetlemektedir. Yakalama yeri araştırılmadan yerleşim yerine, yerleşim yeri araştırılmadan ilk usul işlemi yerine geçilmesi bozma nedeni oluşturmaktadır. Savunma avukatının mahkemenin hangi kademeden hareket ettiğini duruşma tutanağından takip etmesi ve kademe atlanmasını yazılı olarak kayıt altına alması, ilerleyen aşamalarda bu itirazı etkin biçimde ileri sürmenin ön koşuludur.

Uluslararası suçlarda “ilk usul işlemi” neyi kapsar?

İlk usul işlemi; fiilen ilk soruşturma adımının atıldığı yeri ifade etmektedir. Şikâyet dilekçesinin verildiği, ilk ifadenin alındığı, sınır kapısında tutanağın düzenlendiği ya da bilişim suçlarında sunucu incelemesinin başlatıldığı yer bu kapsamda değerlendirilebilir. Yargıtay bu kavramı tek tip bir tanıma bağlamak yerine dosyanın somut koşullarına göre değerlendirmekte ve usul ekonomisi ilkesini de gözetmektedir.

Sonuç

CMK’nın 13. maddesi, suç yerinin belli olmadığı hâllerde yargılamanın hangi mahkemede yürütüleceğini hiyerarşik bir sıra dahilinde belirleyen kritik bir yedek yetki normudur. Yakalama yeri, yerleşim yeri/en son adres ve ilk usul işleminin yapıldığı yer şeklinde işleyen bu kademe sistemi Yargıtay’ın istikrarlı içtihadıyla somutlaşmış ve kademelerin doğru sırayla uygulanmaması bozma nedeni olarak benimsenmiştir. 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre özellikle bilişim suçları, yurt dışında işlenen suçlar ve hareket hâlinde işlenen suçlarda bu hükmün doğru uygulanması hem adil yargılanma hakkı hem de tabii hâkim güvencesi açısından vazgeçilmezdir. Yetki sıralamasının doğru işletilmediği hâllerin erken aşamada tespit edilmesi ise bozma gerekçesi açısından belirleyici bir savunma avantajı sağlamaktadır.

Savunma avukatının görmezden gelemeyeceği bir diğer husus da CMK’nın 13. maddesi ile 14. maddesi arasındaki sınırdır. On üçüncü madde yurt dışı bağlantılarında bile şüphelinin Türkiye’deki izlerini esas alarak yetkiyi belirleyebilirken; on dördüncü madde, bu izlerin hiçbirinin mevcut olmadığı en uç durumda Yargıtay’ı devreye sokmaktadır. Bu sınırın nerede çizildiğini bilmek, yetki itirazının hangi hukuki zemine oturtulacağını doğrudan etkilemektedir.

İletişim & Danışma

Davanızda yetkili mahkemenin doğru belirlenip belirlenmediğini sorguluyor ya da yetki itirazı hakkınızı zamanında kullanmak istiyorsanız profesyonel hukuki destek almanız süreci doğrudan etkileyebilir. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak CMK’nın 13. maddesi kapsamındaki suç yeri belirsizliği ve yetkili mahkeme tespiti süreçlerinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 13 Özel Yetki yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 12’nin Temel Kuralı: Suçun İşlendiği Yer Mahkemesi

CMK madde 12; davaya bakmada yer bakımından yetkinin öncelikle suçun işlendiği yer mahkemesine ait olduğunu hükme bağlayan, ceza yargılamasında yer yetkisinin çıkış noktasını oluşturan temel usul normudur.

CMK’nın 12/1. maddesi uyarınca yetki belirlemesinin başlangıç noktası suçun işlendiği yerdir. Bu kural uygulandığında yetkili mahkeme büyük ölçüde netlik kazanmakta; gereksiz yetki uyuşmazlıklarının ve yargılamanın sürüncemede kalmasının önüne geçilmektedir. Suçun işlendiği yerin belli olmaması hâlinde ise CMK’nın 13. maddesinde düzenlenen yedek yetki kuralları devreye girmektedir. 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre bu hâlde yetki sıralaması şu şekilde işler: önce şüpheli veya sanığın yakalandığı yer mahkemesi; yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi; bunlar da belirlenemiyorsa ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2020/5787 E., 2020/14338 K. ve 2021/2304 E., 2021/2399 K. sayılı kararları bu yetki sıralamasını açıkça ortaya koymaktadır.

Yer yönünden yetki kurallarının niteliği konusunda kritik bir ayrıma dikkat etmek gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin 17.07.2013 tarihli kararında (E. 2012/146, K. 2013/93) ceza usul hukukunda görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olup resen nazara alınacağı; buna karşın yer yönünden yetki kurallarının kural olarak kamu düzeniyle ilişkili sayılmadığı ortaya konulmuştur. Bu ayrım belirleyici bir pratik sonuç doğurmaktadır: yetki itirazı zamanında ileri sürülmezse bu hak kaybedilir. Görev itirazından farklı olarak yetki itirazı resen gözetilmez.

Bilişim Suçlarında Yetkili Mahkemenin Tespiti

Dijitalleşmeyle birlikte suç coğrafyasının köklü biçimde dönüşmesi, “suçun işlendiği yer” kavramının bilişim suçları özelinde yeniden tanımlanmasını zorunlu kılmıştır. Yargıtay bu alanda tutarlı ve belirleyici bir içtihat çizgisi oluşturmuştur.

Bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen hırsızlık ve dolandırıcılık suçlarında Yargıtay’ın yerleşik kabulüne göre suç, haksız menfaatin temin edildiği anda ve yerde tamamlanmaktadır. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2019/13235 E., 2020/2584 K. sayılı kararında dolandırıcılık suçunun, iradesi fesada uğratılan kişinin yatırdığı paranın fail tarafından çekildiği anda tamamlanacağı; bu nedenle suç yerinin menfaatin temin edildiği, yani paranın ATM’den çekildiği yer olduğu açıkça hükme bağlanmıştır.

Bilişim yoluyla hırsızlık suçlarında ise Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2019/4649 E., 2019/6328 K. ve 2020/1878 E., 2020/11427 K. sayılı kararlarında paranın çekildiği ATM’nin ya da havale sonrası haksız menfaatin sağlandığı hesabın veya baz istasyonunun bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yetkili olduğu kabul edilmiştir.

İnternet üzerinden işlenen suçlarda suç yeri, paylaşımın yapıldığı IP adresi ve GSM hattının tahsis edildiği ya da kullanıldığı yer esas alınarak belirlenmektedir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2021/12897 E., 2022/306 K. sayılı kararında müstehcen yayınların üretiminde çocukların kullanılması gibi internet üzerinden işlenen suçlarda IP adresi ve GSM hattının kullanıldığı yer üzerinden suç yerinin saptanması gerektiği ortaya konulmuş; IP adresi tespit edilemediğinde şüphelinin yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olacağı da açıkça vurgulanmıştır.

Bilişim suçlarında yetkili mahkemenin belirlenmesi uygulamada önemli usul sorunlarına zemin hazırlayabilmektedir. Paranın çekildiği yer ile mağdurun bulunduğu yer arasında birbiri ardına verilen yetkisizlik kararları davaların sürüncemede kalmasına ve sanıkların makul sürede yargılanma hakkının zedelenmesine yol açabilmektedir. Bu tıkanıklığı gidermede CMK’nın 161/7. maddesinin işlevi kritik önem taşımaktadır.

Basın ve İnternet Yoluyla İşlenen Suçlarda Yetki

Basılmış eserler aracılığıyla işlenen suçlarda CMK’nın genel yetki kurallarının yanı sıra 5187 sayılı Basın Kanunu’nun özel hükümleri de devreye girmektedir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2021/1651 E., 2023/16242 K. sayılı kararında Basın Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca internet sitesinde yayınlanan yazılar yoluyla işlenen hakaret suçlarında asliye ceza mahkemesinin görevli olduğu; bir yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi dairesi bulunması hâlinde bu davaların 2 numaralı mahkemede görüleceği somutlaştırılmıştır.

İnternet suçlarında yetkinin coğrafi kapsamı konusunda hukuk yargılamasından gelen bir perspektif de dikkate değerdir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 08.01.2024 tarihli kararında internet yoluyla gerçekleştirilen eylemlerin ulaştığı her yerde sonuç doğurması nedeniyle “zararın meydana gelme ihtimali olan yer” mahkemesinin de yetkili sayılabileceği kabul edilmiştir. Bu yaklaşım, bilişim ve basın suçlarında yetki alanının içeriğin erişilebilir olduğu her yer üzerinden genişleyebileceğine dair önemli bir hukuki perspektif sunmaktadır.

2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre internet ortamında işlenen suçlarda yetki belirsizliği, soruşturma aşamasında ciddi bir uyuşmazlık kaynağı olmaya devam etmektedir. Özellikle sosyal medya platformları üzerinden işlenen suçlarda; kullanıcı hesabının bağlı olduğu IP adresinin tahsis edildiği yer, şüphelinin fiziksel konumu ve içeriğin yayımlandığı sunucunun bulunduğu yer arasındaki çakışmalar yetki tespitini güçleştirmekte ve birden fazla savcılığın dosyayı birbirine göndermesiyle yargılama gecikmelerine zemin hazırlamaktadır.

Yetki Uyuşmazlıkları ve Çözüm Usulü

Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında savcılıklar ile mahkemeler arasında çıkan yetki uyuşmazlıklarının çözümü CMK’nın emredici usul kurallarına tabidir. Bu kuralların doğru bilinmesi hem yargılamanın seyrini hem de savunma stratejisini doğrudan etkilemektedir.

Soruşturma aşamasında yetki uyuşmazlığı: CMK’nın 161/7. maddesi uyarınca birden fazla Cumhuriyet Başsavcılığı arasında karşılıklı yetkisizlik kararı verilmesi durumunda dosyayı alan savcılık yetkili savcılığın belirlenmesi için dosyayı en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Bu mahkemenin verdiği karar kesindir ve sonradan verilen tüm yetkisizlik kararları hukuki değerden yoksun, yok hükmünde sayılır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2018/14166 E., 2019/1104 K. ve 2018/12336 E., 2018/9191 K. sayılı kararlarında bu kuralın yalnızca iki savcılık arasındaki karşılıklı yetkisizlik durumunda değil üçüncü bir savcılığa gönderilme hâlinde de geçerli olduğu vurgulanmıştır.

Yargıtay kararlarının bağlayıcılığı açısından ise şu kural geçerlidir: Yargıtay tarafından çözümlenen bir yetki uyuşmazlığında 16.02.2016 tarihli İçtihadı Birleştirme Kurulu Kararı (E. 2016/339, K. 2016/1685) uyarınca yetki meselesi bir daha değerlendirme konusu yapılamaz; sonradan verilen yetkisizlik kararları yok hükmündedir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2021/13653 E., 2022/3843 K. ve 2022/2906 E., 2022/5202 K. sayılı kararları bu bağlayıcılığı teyit etmektedir.

Kesin nitelikteki ağır ceza mahkemesi kararından sonra verilen yetkisizlik kararlarının da yok hükmünde olduğu Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2018/6629 E., 2018/5392 K. ile 2017/6968 E., 2018/27 K. ve Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2022/44 E., 2022/15006 K. sayılı kararlarıyla pekişmiş bir içtihattır.

Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay’ın Yetki Uyuşmazlıklarındaki Rolü

İstinaf sistemiyle birlikte bölge adliye mahkemeleri de yetki uyuşmazlıklarının çözümünde etkin bir rol üstlenmiştir. CMK’nın 17. maddesi uyarınca aynı bölge adliye mahkemesi yargı çevresindeki ilk derece mahkemeleri arasındaki uyuşmazlıklar ortak yüksek görevli BAM ceza dairesince çözülmektedir. Farklı BAM yargı çevrelerindeki mahkemeler arasındaki uyuşmazlıklar ise ilgili Yargıtay Ceza Dairesi tarafından kesin olarak karara bağlanmaktadır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2018/3918 E., 2018/3174 K. sayılı kararında aynı BAM çevresindeki ilk derece mahkemeleri arasındaki yetki uyuşmazlıklarının BAM ceza dairesince çözüleceği ortaya konulmuştur. Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi’nin 2019/378 E., 2019/297 K. sayılı kararında ise farklı BAM çevrelerindeki mahkemeler arasındaki uyuşmazlıklarda Yargıtay’ın çözüm yeri olduğu teyit edilmiştir.

Bağlantılı davalarda yetki birleştirmesi konusunda da önemli bir usul kuralı geçerlidir: CMK’nın 16/3. maddesi uyarınca farklı mahkemeler arasındaki bağlantılı davalarda yetki birleştirmesi ortak yüksek görevli mahkemece yapılacak; aynı mahkemedeki birleştirme kararları ise tek başına itiraza tabi olmayan ara karar niteliği taşıyacaktır.

Özel Yetki Hâlleri

CMK’nın 12. maddesindeki genel yetki kuralının yanı sıra belirli sanık kategorileri ve suç türleri bakımından özel yetki kuralları da öngörülmüştür.

Milletvekilleri için özel yetki: suç tarihinde milletvekili sıfatını taşıyan sanıklar bakımından CMK m. 12’deki genel yetki kuralı uygulanmamakta; CMK’nın 161/9. maddesi uyarınca Ankara Ağır Ceza Mahkemesi yetkili ve görevli mahkeme olarak öne çıkmaktadır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2025/2272 E., 2025/6376 K. sayılı güncel kararı milletvekillerine ilişkin bu özel yetki kuralının uygulanması gereken koşulları netlik kazandırmıştır.

Terör ve devlet güvenliği suçları için merkezi yetki: 5235 sayılı Kanun’un 15. maddesi uyarınca terör ve devlet güvenliğine karşı suçlarda yetki suçun işlendiği yerin bağlı olduğu il merkezindeki ağır ceza mahkemelerine verilmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin 10.12.2020 tarihli kararında (E. 2016/144, K. 2020/75) bu düzenlemenin kamu yararı amacıyla yetki kurallarının istisnai olarak merkezileştirilebileceğini ortaya koyduğu kabul edilmiştir.

Özel yetki hâllerinin varlığının tespiti, savunma avukatı açısından dava açılır açılmaz gerçekleştirilmesi gereken ilk kontrol adımlarından birini oluşturur. Yanlış mahkemede görülen bir davanın ilerleyen aşamada yetkisizlik kararıyla başka bir mahkemeye gönderilmesi, savunma hazırlığını sekteye uğratabilmekte ve müvekkil aleyhine telafi edilmesi güç usul zararlarına yol açabilmektedir.

Yetki Kurallarının Savunma Stratejisine Yansımaları

Yer yönünden yetki kuralları kamu düzeniyle ilişkili olmadığından taraflarca itiraz konusu yapılabilmekte; bu itirazın zamanında ileri sürülmemesi yetki itirazı hakkının kaybedilmesine yol açmaktadır. Bu nedenle dava açılır açılmaz yetkili mahkemenin doğru belirlenip belirlenmediğinin değerlendirilmesi etkin bir savunmanın ilk adımı olmalıdır.

Bilişim suçlarında yetkili mahkemenin tespiti özellikle karmaşık bir hal alabilmektedir. Mağdurun yerleşim yeri, paranın çekildiği ATM’nin bulunduğu yer ve IP adresinin tahsis edildiği yer gibi farklı kriterler birbiriyle çakıştığında yetki uyuşmazlıkları kaçınılmaz hale gelmektedir. Bu süreçte CMK’nın 161/7. maddesi kapsamındaki ağır ceza mahkemesi kararı beklenmeden gereksiz yere yetkisizlik kararı almak, yargılamanın sürüncemede kalmasına ve müvekkil aleyhine sonuçlar doğmasına neden olabilir.

Savunma avukatının yetki konusundaki temel görevleri şu başlıklar altında sıralanabilir. İlk olarak, iddianamenin kabulünün ardından derhal yetkili mahkeme tespiti yapılmalıdır. İkinci olarak, bilişim suçlarında suç tamamlanma anının ve yerinin doğru belirlenmesi için teknik delil analizi yapılmalı; mağdurun bulunduğu yer ile menfaat teminin gerçekleştiği yer arasındaki farkın savunmaya yansımaları değerlendirilmelidir. Üçüncü olarak, yetki uyuşmazlığı durumunda CMK’nın 161/7. maddesi kapsamında ağır ceza mahkemesinin kesin kararını beklemeden verilen yetkisizlik kararlarına karşı hukuki zemin oluşturulmalıdır. Yetki itirazının zamanında ve doğru argümanlarla ileri sürülmesi, ilerleyen aşamalarda telafisi güç usul zararlarının önüne geçmektedir. Bu süreçte uzman ceza avukatı desteği, itiraz dilekçesinin hukuki zeminini sağlamlaştırmak ve mahkemeyi ikna edecek somut içtihat referanslarını doğru biçimde sunmak açısından belirleyici rol oynamaktadır.

Yetki konusunda bir diğer kritik nokta, yetki itirazının içeriğidir. Mahkemeye sunulacak itiraz dilekçesinde soyut “yetkisizlik” iddiasıyla yetinilmemeli; suçun tamamlandığı yer, fiilin gerçekleştiği fiziksel ve dijital ortam ile CMK’nın 12. ve 13. maddelerindeki yetki sıralamasının neden başka bir mahkemeyi işaret ettiği somut içtihatlarla desteklenerek açıklanmalıdır. Yargıtay’ın bilişim suçlarındaki yerleşik içtihadı bu dilekçelerde birincil dayanak noktasını oluşturmaktadır.

CMK Madde 12 Hakkında Emsal Yargıtay Kararları

Bilişim yoluyla dolandırıcılıkta suç yeri, haksız menfaatin temin edildiği ATM’nin bulunduğu yerdir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2019/13235 E., 2020/2584 K. sayılı kararında dolandırıcılık suçunun paranın ATM’den çekildiği anda ve yerde tamamlandığını; bu nedenle suç yerinin menfaat teminin gerçekleştiği yer olduğunu hükme bağlamıştır.

Bilişim yoluyla hırsızlıkta baz istasyonu ve hesabın bulunduğu yer savcılık yetkisini belirler. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2019/4649 E., 2019/6328 K. ve 2020/1878 E., 2020/11427 K. sayılı kararlarında haksız menfaatin sağlandığı hesabın ya da baz istasyonunun bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığı’nı yetkili savcılık olarak belirlemiştir.

İnternet suçlarında IP adresi tespit edilemezse yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2021/12897 E., 2022/306 K. sayılı kararında internet üzerinden işlenen suçlarda suç yerinin IP adresi ve GSM hattının kullanıldığı yer üzerinden saptanacağını; tespit edilemediğinde şüphelinin yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğunu kararlılıkla ortaya koymuştur.

Yetki sıralaması: yakalanma yeri, yerleşim yeri, son adres, ilk usul işlemi yeri. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2020/5787 E., 2020/14338 K. ve 2021/2304 E., 2021/2399 K. sayılı kararlarında suç yerinin belirlenememesi hâlinde CMK m. 13’teki yedek yetki kurallarının hangi öncelik sırasıyla uygulanacağını açık biçimde hükme bağlamıştır.

Yargıtay’ın çözdüğü yetki uyuşmazlığı yeniden tartışmaya açılamaz; sonraki yetkisizlik kararları yok hükmündedir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2021/13653 E., 2022/3843 K. ve 2022/2906 E., 2022/5202 K. sayılı kararlarında İçtihadı Birleştirme Kurulu Kararı’na atıfla kesin yetki çözümünün bağlayıcılığını pekiştirmiştir.

Kesin ağır ceza mahkemesi kararından sonra verilen yetkisizlik kararları yok hükmündedir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2018/6629 E., 2018/5392 K. ile Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2022/44 E., 2022/15006 K. sayılı kararlarında bu kuralı kararlılıkla vurgulayarak sonraki aşamalardaki yetkisizlik kararlarına hukuki değer tanımamıştır.

Milletvekili sanıklar için Ankara Ağır Ceza Mahkemesi yetkilidir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2025/2272 E., 2025/6376 K. sayılı güncel kararında milletvekili sıfatı taşıyan sanıklar bakımından genel yetki kuralının uygulanmayacağını ve Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’nin yetkili mahkeme olduğunu hükme bağlamıştır.

İnternet hakaret suçlarında 2 numaralı asliye ceza mahkemesi görevlidir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2021/1651 E., 2023/16242 K. sayılı kararında Basın Kanunu m. 27 kapsamındaki internet yoluyla hakaret suçlarında görevli mahkemeyi ve aynı yerdeki birden fazla mahkeme arasındaki dağılım kuralını netleştirmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yetki itirazı ne zaman ileri sürülmelidir?

Yer yönünden yetki kuralları kamu düzeniyle ilişkili olmadığından yetki itirazının zamanında yapılması zorunludur; aksi hâlde bu hak kaybedilir. İtirazın en geç esas hakkındaki savunmadan önce ileri sürülmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin 2013 tarihli kararına göre görev itirazının aksine yetki itirazı resen gözetilmez; savunma avukatının proaktif olarak bu itirazı gündeme taşıması zorunludur.

Bilişim suçlarında suçun işlendiği yeri kim belirler?

Bilişim suçlarında suç yerinin tespiti teknik bir değerlendirme gerektirmektedir. Dolandırıcılık ve hırsızlık suçlarında haksız menfaatin temin edildiği yer, internet suçlarında ise IP adresi ve GSM hattının kullanıldığı yer esas alınmaktadır. IP tespiti mümkün değilse şüphelinin yerleşim yeri devreye girer. Bu belirleme soruşturma aşamasında savcılık tarafından yapılmakla birlikte savunmanın teknik delil analizi üzerinden itiraz hakkı bulunmaktadır.

İki savcılık da yetkisizlik kararı verirse ne olur?

CMK’nın 161/7. maddesi uyarınca karşılıklı yetkisizlik kararı verilmesi durumunda dosyayı son alan savcılık, yetkili savcılığın belirlenmesi için dosyayı en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Bu mahkemenin verdiği karar kesindir ve sonradan verilen tüm yetkisizlik kararları yok hükmünde sayılır. Bu mekanizma bilişim suçlarında dosyaların sürüncemede kalmasının önüne geçmek amacıyla tasarlanmıştır.

Aynı BAM çevresindeki iki mahkeme arasındaki yetki uyuşmazlığını kim çözer?

CMK’nın 17. maddesi uyarınca aynı bölge adliye mahkemesi yargı çevresindeki ilk derece mahkemeleri arasındaki yetki uyuşmazlıkları ortak yüksek görevli BAM ceza dairesince çözülür. Farklı BAM yargı çevrelerindeki mahkemeler arasındaki uyuşmazlıklar ise ilgili Yargıtay Ceza Dairesi tarafından kesin olarak karara bağlanmaktadır.

Terör suçlarında hangi mahkeme yetkilidir?

5235 sayılı Kanun’un 15. maddesi uyarınca terör ve devlet güvenliğine karşı suçlarda yetki suçun işlendiği yerin bağlı olduğu il merkezindeki ağır ceza mahkemelerine aittir. Bu merkezi yetki kuralı, CMK m. 12’deki genel kuralın bir istisnasını oluşturmaktadır ve kamu güvenliği amacıyla getirilmiş özel bir düzenlemedir.

Yetki itirazı kabul edilirse dosya ne olur?

Mahkeme yetki itirazını haklı bularak yetkisizlik kararı verirse dosya yetkili mahkemeye gönderilir. İşin esasına girilmeden önce verilen yetkisizlik kararı durumunda tüm dosya yetkili mahkemeye aktarılır. CMK’nın 10/3. maddesi uyarınca ise işin esasına girildikten sonra ayrılan davalara aynı mahkemede devam olunur; bu kural yetkisizlik durumunda değil yalnızca tefrik kararlarında uygulanmaktadır.

Yurt dışında işlenen suçlarda Türk mahkemelerinin yetkisi var mıdır?

TCK’nın 8 ile 13. maddeleri kapsamında Türk vatandaşı tarafından yurt dışında işlenen ya da Türkiye aleyhine sonuç doğuran bazı suçlarda Türk mahkemeleri yargı yetkisine sahip olmaktadır. Bu hallerde CMK’nın 12. maddesindeki suçun işlendiği yer ilkesi doğrudan uygulanamaz; şüphelinin Türkiye’ye girdiği yer, yakalandığı yer ya da ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi esas alınır. Bu tür davalarda yetki tespiti özellikle karmaşık bir görünüm kazanmakta ve ayrıntılı bir usul analizi gerektirmektedir.

Sonuç

CMK’nın 12. maddesi, ceza yargılamasında yer yetkisinin çıkış noktasını oluşturan temel düzenlemedir. Suçun işlendiği yer ilkesi, basit görünümünün aksine özellikle bilişim suçları, basın ve internet yoluyla işlenen suçlar ile özel yetkili mahkeme gerektiren suç tipleri bakımından son derece teknik bir içerik kazanmaktadır. 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre yetki itirazının zamanında ileri sürülmesi, bilişim suçlarında suç tamamlanma anının ve yerinin doğru belirlenmesi ile yetki uyuşmazlıklarında CMK’nın 161/7. maddesi mekanizmasının etkin kullanımı; savunma avukatının görmezden gelemeyeceği kritik usul araçlarıdır. Bu değerlendirmeyi doğru biçimde yapmak, müvekkilin tabii hâkim güvencesini korumak ve ilerleyen aşamalarda bozma nedeni oluşturabilecek usul zararlarının önüne geçmek için vazgeçilmezdir.

İletişim & Danışma

Davanızda yetkili mahkemenin doğru belirlenip belirlenmediğini sorguluyor ya da yetki itirazı hakkınızı kullanmak istiyorsanız profesyonel hukuki destek almanız süreci doğrudan etkileyebilir. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak CMK’nın 12. maddesi kapsamında yetkili mahkeme tespiti, yetki itirazı ve uyuşmazlık süreçlerinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 12 Yetkili Mahkeme yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 11 Nedir? Geniş Bağlantı Kavramı

CMK madde 11; mahkemenin bakmakta olduğu birden fazla dava arasında CMK’nın 8. maddesindeki dar bağlantı koşulları gerçekleşmese dahi birleştirme kararı verebildiği, fakültatif (ihtiyari) bağlantı türünü düzenleyen temel usul normudur.

Ceza muhakemesi öğretisinde bağlantı kavramı iki ana kategoride incelenmektedir. Dar bağlantı (CMK m. 8); bir kişinin birden fazla suçtan sanık olması ya da bir suçta birden fazla sanık bulunması halleridir. Bu durumda bağlantı kanun gereği var sayılır ve mahkemenin ayrıca değerlendirme yapmasına gerek yoktur. Geniş bağlantı (CMK m. 11) ise mahkemenin önündeki farklı davaların birbiriyle hukuki ya da fiilî açıdan irtibatlı olduğunu bizzat tespit ettiği durumu ifade eder; doktrinde bu durum “fakültatif bağlantı” ya da “ihtiyarî bağlantı” olarak da anılmaktadır.

Kanun koyucu, geniş bağlantı kapsamında değerlendirilebilecek irtibat türlerini sınırlandırmamıştır. Bu bilinçli bir tercih olup mahkemeye somut olayın özelliklerine göre esneklik tanıma amacı gütmektedir. Ancak bu esneklik, keyfi birleştirmeye kapı açmaz; 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre her birleştirme kararının somut yargısal yarara dayandırılması zorunluluğu aşılmaz bir sınır oluşturmaktadır.

Geniş Bağlantının Uygulama Alanı ve Şartları

CMK’nın 11. maddesi uyarınca birleştirme kararı verilebilmesi için öncelikle davaların aynı mahkemede görülüyor olması gerekmektedir. Farklı mahkemelerdeki davalar ancak CMK’nın 8 ile 10. maddeleri kapsamındaki dar bağlantı kriterleriyle birleştirilebilir; madde 11 yalnızca aynı mahkemenin önündeki dosyalar için bir usul kolaylaştırma imkânı sunar.

Bunun yanı sıra Yargıtay içtihatları, CMK m. 11 kapsamında birleştirme için dört koşulun kümülatif biçimde sağlanmasını aramaktadır. Davalar arasında geniş anlamda bir bağlantı bulunmalı; birleştirmede yargılama açısından somut bir yarar görülmeli; birleştirme teknik olarak mümkün olmalı; ve mevzuatta açık bir birleştirme yasağı bulunmamalıdır. Bu koşullardan herhangi birinin eksik kalması, birleştirme kararını hukuki dayanaktan yoksun kılmaktadır. Yargıtay CGK’nın 2022/79 E., 2022/578 K. sayılı kararı bu kümülatif yapıyı kararlılıkla ortaya koymaktadır.

Geniş bağlantının tipik görünümleri şu biçimlerde karşımıza çıkmaktadır. Birincisi, fiilî irtibat: bir davanın sonucunun diğer dava için bekletici sorun teşkil etmesi ya da delillerin ortaklığı. İkincisi, hukuki irtibat: farklı sanıkların aynı suç organizasyonu içinde farklı roller üstlenmesi. Üçüncüsü, ispat bağlantısı: bir suçun ispatının diğer davanın delil durumuna bağlı olması. Suçların benzerliği tek başına geniş bağlantı için yeterli değildir; bu unsurun somut yargısal yararla desteklenmesi gerekmektedir.

Geniş bağlantı yalnızca ceza davaları arasında söz konusu olabilir. Bir ceza davası ile idari ya da anayasal bir uyuşmazlık arasındaki ilişki “karışık bağlantı” kapsamında değerlendirilebilse de CMK’nın 11. maddesinin sağladığı birleştirme yetkisi yalnızca aynı yargı kolundaki ceza davalarını kapsar.

Yargıtay İçtihadında Geniş Bağlantı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, geniş bağlantı kavramını somutlaştıran ve sınırlarını çizen önemli kararlar vermiştir. Bu içtihatlar hem uygulamacılar hem de savunma avukatları için belirleyici niteliktedir.

Yargıtay CGK’nın 2017/1013 E., 2017/528 K. sayılı kararında geniş bağlantı durumunda mahkemenin davalar arasında bir irtibat görmesinin yeterli olduğu, kanun koyucunun bu kapsamda değerlendirilebilecek bağlantı türlerini sınırlandırmadığı benimsenmiştir. Yüksek Mahkeme bu esnekliğin yargılamanın özgün koşullarına uyum sağlamayı mümkün kıldığını, ancak bunun keyfi birleştirmeye zemin oluşturmaması gerektiğini de vurgulamıştır.

Yargıtay CGK’nın 2018/337 E., 2020/176 K. sayılı kararında çocuk sanıklar ile yetişkin sanıkların aynı suça iştirak ettiği dosyalarda önemli bir ayrıma gidilmiştir. Çocuk Koruma Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca davaların ayrı yürütülmesi kural olmakla birlikte, maddi gerçeğe ulaşma zorunluluğunun bu davalar arasında geniş bağlantı bulunduğunu ve birleştirme yapılması gerektiğini ortaya koyduğu hallerde bu kuralın istisnaya tabi tutulabileceği hükme bağlanmıştır.

Yargıtay CGK’nın 2022/595 E., 2023/92 K. sayılı kararı ise geniş bağlantının sınırlarını örgütlü suç dosyaları bakımından net biçimde çizmesi açısından kritik önem taşımaktadır. Bu kararda salt örgüt üyeliği ile örgüt faaliyeti dışındaki kişisel suçlar arasında CMK’nın 11. maddesi anlamında zorunlu bir bağlantı kurulamayacağı açıkça belirtilmiştir. Örgütlü suç davalarında yapılan aşırı birleştirmelerin bu içtihat çerçevesinde sorgulanması artık daha sağlam bir zemine oturmaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2021/330 E., 2022/118 K. sayılı kararında ise mahkemenin geniş bağlantıyı saptarken hangi irtibat unsurlarını esas alabileceği ayrıntılı şekilde ele alınmış; hukuki ve fiilî bağlantının somut gerekçelere dayandırılması zorunluluğu bir kez daha güçlü biçimde vurgulanmıştır.

Mahkemenin Takdir Yetkisi ve Sınırları

CMK’nın 11. maddesi mahkemeye “birleştirmeye karar verebilir” şeklinde bir yetki tanıyarak bu kararı takdire bırakmıştır. Ancak bu yetki keyfi biçimde kullanılabilecek sınırsız bir serbesti değildir; takdir yetkisinin sınırları “yargılamada yarar” kriteri etrafında çizilmektedir.

Birleştirme; maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını kolaylaştıracak ve delillerin bütüncül değerlendirilmesini sağlayacaksa takdir yetkisi birleştirme yönünde kullanılmalıdır. Buna karşılık birleştirme kararının yargılamayı karmaşık hale getireceği, hüküm vermeyi güçleştireceği ya da makul sürede yargılanma hakkını zedeleyeceği durumlarda davaları ayrı görme yönündeki tercih hukuka uygun kabul edilmektedir.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2017/1199 E., 2017/3425 K. sayılı kararında birleştirmenin maddi gerçeğe ulaşmayı kolaylaştıracağı durumlarda bu yönde karar verilmesi gerektiği teyit edilmiştir. Yargıtay CGK’nın 2019/516 E., 2020/433 K. sayılı kararında ise birleştirmenin makul sürede yargılanma hakkını zedeleyeceği hallerde ayrı görme yönündeki mahkeme takdirinin hukuka uygun olduğu açıkça vurgulanmıştır.

Takdir yetkisinin “yargılamada yarar” ölçütü etrafında sınırlandırılması, savunma avukatına önemli bir itiraz zemini sunmaktadır. Birleştirme kararının bu ölçütü karşılayıp karşılamadığı; sanık sayısı, delil durumu, suçların niteliği ve beklenen yargılama süresi gibi somut olgular üzerinden yazılı olarak mahkemeye bildirilebilir. Gerekçeden yoksun ya da yargılama yararına dayanmayan takdir kararları bozma nedeni oluşturmaktadır.

Birleştirme Kararının Usul Sonuçları

Geniş bağlantı nedeniyle verilen birleştirme kararı muhakeme sürecini köklü biçimde dönüştürür. CMK’nın 10/2. maddesi uyarınca birleştirilen davalarda uygulanacak yargılama usulü, birleştirilen davaları gören mahkemenin tabi olduğu usuldür. Bu hüküm özellikle farklı usullere tabi olan davaların birleşmesi halinde belirleyici önem taşımakta; basit yargılama usulüne tabi bir davanın genel mahkemede birleşmesi sanığın usul avantajlarını sona erdirebilmektedir.

Farklı yetki alanlarındaki ya da farklı dereceli mahkemeler arasındaki birleştirme uyuşmazlıklarında CMK’nın 16/3. maddesi uyarınca ortak yüksek görevli mahkeme birleştirmeye gerek olup olmadığına ve hangi mahkemede birleştirileceğine kesin olarak hükmeder. Mahkemeler arasında birleştirme konusunda muvafakat sağlanamaması durumunda zımni uyuşmazlık doğar ve çözüm mercii tayiniyle bu sorun giderilir; bu kural Yargıtay CGK’nın 2017/1113 E., 2017/530 K. sayılı kararında ortaya konulmuştur.

Birleştirilen davalar tek bir dosya üzerinden yürütülür ve kural olarak tek bir hükümle sonuçlandırılır. Bununla birlikte yargılama sırasında bazı sanıklar yönünden dosya tekemmül ederse ya da birleştirmenin yararsız olduğu anlaşılırsa mahkeme davaların yeniden ayrılmasına (tefrik) karar verebilir. Bu imkân, özellikle birleştirilmiş çok sanıklı dosyalarda müvekkil lehine kullanılabilecek kritik bir usul aracı işlevi görmektedir.

Birleştirme kararlarına karşı doğrudan itiraz yolu öngörülmemiştir; bu kararlar ancak esas hükümle birlikte temyiz veya istinaf denetimine tabi tutulabilmektedir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2023/3284 E., 2023/4447 K. sayılı kararında itiraz yolunun kapalı olduğu ve birleştirme kararlarının nihai hükümle birlikte denetleneceği teyit edilmiştir. Bu nedenle birleştirme kararına yönelik itirazların duruşma tutanağına geçirilmesi ve temyiz dilekçesinde ayrıca ele alınması zorunludur.

İstinaf ve Temyiz Sürecinde Kısmi Kesinleşme Sorunu

Birleştirilen davalarda kısmi kesinleşme önemli bir pratik sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir sanık hakkındaki hüküm istinafta kesinleşirken bağlantılı diğer sanık hakkındaki hükmün temyize gitmesi; infaz ve yeniden yargılama süreçlerinde ciddi karmaşıklığa yol açmaktadır. Yargıtay bu tür durumlarda delil bütünlüğünü korumak adına zaman zaman kesinleşen hükmün infazının durdurulması ya da bekletilmesi gibi dolaylı çözümlere başvurmaktadır.

2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre istinaf aşamasında olan bir dosya ile ilk derece mahkemesinde devam eden bir dosyanın bölge adliye mahkemesi tarafından birleştirilmesi yasal olarak mümkün değildir. Bu durum tabii hâkimlik ilkesini zedelemekte; dosyanın birleştirme değerlendirmesi yapılmak üzere ilk derece mahkemesine bozularak gönderilmesini gerektirmektedir. Bu içtihat Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Ceza Dairesi’nin 2018/710 E., 2019/578 K. ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 18. Ceza Dairesi’nin 2019/269 E., 2019/884 K. sayılı kararlarıyla sabittir.

Kısmi kesinleşme sorununu önceden öngörmek ve birleştirme kararının uzun vadeli usul sonuçlarını müvekkile açıklamak, savunma avukatının erken aşamada yapması gereken değerlendirmelerin başında gelmektedir. Özellikle tutuklu sanıklar açısından kısmi kesinleşmenin infaz üzerindeki etkileri, tefrik talebinin stratejik önemi büyük ölçüde artırmaktadır.

Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Değerlendirme

Geniş bağlantı nedeniyle dava birleştirmesi, adil yargılanma hakkı açısından iki yönlü bir etkiye sahiptir. Bir yanda usul ekonomisini ve maddi gerçeğe ulaşmayı kolaylaştıran olumlu işlevi; öte yanda makul sürede yargılanma hakkı ile tabii hâkim ilkesini tehdit eden olumsuz boyutu bulunmaktadır.

Makul süre ihlali riski açısından değerlendirildiğinde: gereksiz ya da aşırı geniş birleştirmeler dosyanın karmaşıklığını artırarak yargılamayı uzatır. Yargıtay CGK’nın 2017/1112 E., 2017/529 K. sayılı kararında AİHM’in Hentrich – Fransa ve Rezette – Lüksemburg kararlarına atıfla birleştirmenin yargılamayı geciktireceği durumlarda bu yoldan kaçınılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu içtihat, AİHS’in 6. maddesi kapsamındaki makul süre güvencesini birleştirme kararlarının denetiminde doğrudan ölçüt olarak konumlandırmaktadır.

Anayasa Mahkemesi’nin bu alandaki yönlendirici kararı da belirleyici önem taşımaktadır. AYM Genel Kurulu’nun Çetin Doğan başvurusunda (B. No: 2021/30714, 15.02.2023) verdiği kararda yoğun bir bağlantı bulunmayan ya da birleştirmenin somut fayda sağlamayacağı durumlarda davaların ayrılması adil yargılanma hakkının bir gereği olarak değerlendirilmiştir. Bu karar, birleştirme kararlarına karşı Anayasa şikâyeti yolunun açık tutulduğunu ve kullanılabilir bir başvuru aracı olduğunu ortaya koymaktadır.

Tabii hâkim ilkesi açısından ise şu tehlikeye dikkat çekmek gerekmektedir: birleştirme yoluyla sanığın davasına bakması gereken asıl mahkemeden alınarak başka bir mahkemeye taşınması kanuni hâkim ilkesine aykırılık teşkil edebilir. Özellikle örgütlü suçlar gerekçesiyle yapılan aşırı birleştirmelerde bu risk somutlaşmakta ve anayasal boyut kazanmaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2017/570 E., 2019/576 K. sayılı kararında tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi yoluyla çelişkili kararların önlenmesi, maddi gerçeğe daha sağlıklı ulaşılması ve usul ekonomisinin sağlanması birleştirmenin meşru amaçları olarak benimsenmiştir. Ancak Yüksek Mahkeme bu meşru amacın sınırsız bir genişlemeye zemin oluşturmaması gerektiğini de açıkça ortaya koymuştur.

Savunma Stratejisi Açısından Pratik Değerlendirmeler

CMK’nın 11. maddesinin ihtiyarî niteliği, savunma makamına üç temel alanda önemli imkânlar sunmaktadır.

Birleştirmeye itiraz: birleştirme kararı müvekkilin davasını karmaşıklaştırıyor ve ilgisiz sanıkların dosyasının tamamlanmasını bekleme yükümlülüğü yaratıyorsa makul sürede yargılanma hakkı ve yargılamanın karmaşıklığı kriterleri üzerinden yazılı itiraz geliştirilmelidir. AYM’nin Çetin Doğan başvurusundaki güncel içtihadı ve Yargıtay CGK’nın 2022/595 E., 2023/92 K. sayılı örgütlü suç kararı, bu itiraz dilekçelerinde güçlü dayanak noktaları oluşturmaktadır.

Tefrik talebi: birleştirilmiş bir dosyada müvekkil yönünden deliller toplanmışsa diğer sanıkların dosyasının tamamlanmasını beklemeden ayrılma (tefrik) talep edilmelidir. Bu talep, Yargıtay’ın kısmi kesinleşme konusundaki tutumu ile de desteklenebilir. Tutuklu müvekkiller açısından tefrik; kısa vadede tahliye imkânı, uzun vadede infaz hesabı bakımından kritik bir usul aracı işlevi görmektedir.

Gerekçe denetimi: mahkemenin CMK’nın 11. maddesi uyarınca kullandığı takdir yetkisinin somut bir yargılama yararına dayandığını denetlemek gerekir. Gerekçeden yoksun birleştirme kararları bozma nedeni oluşturmakta; bu eksikliğin istinaf ve temyiz aşamasında kararlılıkla ileri sürülmesi hükmün bozulmasına zemin hazırlayabilmektedir. Sarıoğlu & Sefer ceza avukatı olarak birleştirme ve tefrik süreçlerinin savunmaya yansımalarını her aşamada takip ediyoruz.

CMK Madde 11 Hakkında Emsal Yargıtay Kararları

Geniş bağlantıda bağlantı türleri sınırlandırılmamış; esneklik bilinçli bir tercih olarak benimsenmiştir. Yargıtay CGK, 2017/1013 E., 2017/528 K. sayılı kararında mahkemenin davalar arasında irtibat görmesinin geniş bağlantı için yeterli olduğunu ve kanun koyucunun bu kapsamdaki bağlantı türlerini kasıtlı olarak sınırlandırmadığını vurgulamıştır.

Örgüt üyeliği ile kişisel suçlar arasında zorunlu geniş bağlantı kurulamaz. Yargıtay CGK, 2022/595 E., 2023/92 K. sayılı kararında salt örgüt üyeliğinin örgüt faaliyeti dışındaki kişisel suçları CMK m. 11 kapsamında birleştirmeye yetmeyeceğini açıkça ortaya koymuş; örgütlü suç davalarında aşırı birleştirme eğilimine kararlı bir sınır çizmiştir.

Geniş bağlantı dört koşulun kümülatif varlığını gerektirir. Yargıtay CGK, 2022/79 E., 2022/578 K. sayılı kararında bağlantı, yarar, teknik imkân ve yasal yasak yokluğu koşullarından herhangi birinin eksikliğinin birleştirmeyi hukuki dayanaktan yoksun kılacağını hükme bağlamıştır.

Hukuki ve fiilî bağlantının somut gerekçeye dayandırılması zorunludur. Yargıtay CGK, 2021/330 E., 2022/118 K. sayılı kararında mahkemenin birleştirmeyi somut irtibat unsurlarına dayandırmak zorunda olduğunu ve soyut gerekçelerle verilen birleştirme kararlarının bozma nedeni oluşturabileceğini kararlılıkla vurgulamıştır.

Birleştirmenin makul süreyi zedeleyeceği hallerde ayrı yargılama hukuka uygundur. Yargıtay CGK, 2019/516 E., 2020/433 K. sayılı kararında makul sürede yargılanma hakkının birleştirme kararını engelleyici meşru bir gerekçe oluşturduğunu; bu hakkı zedeleyecek birleştirmelerden kaçınılması gerektiğini açıkça ortaya koymuştur.

AİHM içtihadıyla bağlantı kurularak geciktirici birleştirmelerden kaçınılması gerektiği belirtilmiştir. Yargıtay CGK, 2017/1112 E., 2017/529 K. sayılı kararında Hentrich – Fransa ve Rezette – Lüksemburg kararlarına atıfla birleştirmenin yargılamayı geciktirebileceği hallerde bu yoldan kaçınılmasının AİHS m. 6’nın bir gereği olduğunu vurgulamıştır.

Bölge adliye mahkemesi derdest ilk derece dosyalarıyla birleştirme yapamaz. Bursa BAM 8. Ceza Dairesi, 2018/710 E., 2019/578 K. ve İzmir BAM 18. Ceza Dairesi, 2019/269 E., 2019/884 K. sayılı kararlarıyla istinaf aşamasındaki dosyanın ilk derece dosyasıyla birleştirilmesinin tabii hâkimlik ilkesini zedeleyeceği ve hükmün bozulmasını gerektireceği sabitleşmiş bir içtihat olarak yerini almıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

CMK m. 11 kapsamındaki birleştirme kararına nasıl itiraz edilir?

Birleştirme kararlarına karşı doğrudan itiraz yolu kanunda öngörülmemiştir. Ancak kararın gerekçesizliği, somut yargılama yararından yoksunluğu ya da makul süreyi zedeleyeceği hususlarının duruşma tutanağına geçirilmesi, bu argümanların istinaf ve temyiz aşamasında ileri sürülmesinin temelini oluşturur. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolu da temel hakların ihlali iddiasıyla açık tutulmaktadır.

Geniş bağlantı ile dar bağlantı arasındaki fark nedir?

Dar bağlantı (CMK m. 8) kanun gereği var sayılır; mahkemenin ayrıca değerlendirme yapmasına gerek yoktur. Geniş bağlantı (CMK m. 11) ise mahkemenin takdir yetkisiyle saptadığı ihtiyari bir bağlantı türüdür. Dar bağlantı farklı mahkemelerdeki davaları da kapsarken, geniş bağlantı yalnızca aynı mahkemedeki dosyalar arasında uygulanabilmektedir. Bu fark, savunma stratejisinin kurgulanmasında belirleyicidir.

Örgüt suçlarında geniş bağlantı gerekçesiyle her zaman birleştirme yapılabilir mi?

Hayır. Yargıtay CGK’nın 2022/595 E., 2023/92 K. sayılı kararı salt örgüt üyeliğinin kişisel suçlarla birleştirme için yeterli olmadığını açıkça hükme bağlamıştır. Örgütlü suç davalarında bağlantı ve iştirak kavramları dar yorumlanmalı; somut delil ortaklığı veya ispat bağlantısı bulunmadan yapılan birleştirmeler bu içtihat çerçevesinde etkili biçimde itiraz konusu yapılabilir.

Birleştirme kararından sonra tefrik talep edilebilir mi?

Evet. Birleştirmede sağlanması beklenen yarar ortadan kalktığında ya da müvekkil yönünden deliller toplanıp dosya tekemmül ettiğinde, diğer sanıkların dosyasının tamamlanmasını beklemeksizin tefrik talep edilebilir. Özellikle tutuklu sanıklar açısından bu talep büyük pratik önem taşır; tefrik kararının ardından tahliye ya da infaz hesabı yeniden gündeme gelebilmektedir.

Birleştirme kararı yargılama usulünü değiştirir mi?

CMK’nın 10/2. maddesi uyarınca birleştirilen davalarda yüksek görevli mahkemenin tabi olduğu yargılama usulü uygulanır. Bu durum; basit yargılama indiriminden yararlanma hakkının sona ermesi, çocuk yargılamasına özgü usul güvencelerinin işlevsizleşmesi gibi somut dezavantajlara yol açabilir. Birleştirme kararı öncesinde bu sonuçların yazılı olarak mahkemeye bildirilmesi kritik önem taşır.

CMK m. 11 kapsamında verilen kararlar AİHM’e taşınabilir mi?

Birleştirme kararının makul sürede yargılanma hakkını (AİHS m. 6/1) ya da adil yargılanma güvencelerini ihlal ettiği durumlarda, iç hukuk yollarının tüketilmesinin ardından AİHM başvurusu mümkündür. AYM’nin Çetin Doğan kararı bu yolun etkin olduğunu ortaya koymuş; yoğun bir bağlantı bulunmayan davalarda ayrılmanın adil yargılanma hakkının gereği sayılacağını hükme bağlamıştır.

Sonuç

CMK’nın 11. maddesi, ceza muhakemesinde “iki ucu keskin bıçak” niteliğindedir. Bir yandan çelişkili kararları önleyip maddi gerçeğe ulaşmayı kolaylaştırırken, öte yandan yargılamayı hantallığa sürükleyerek sanık haklarını tehdit edebilmektedir. 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre her birleştirme kararının somut yargısal yarara dayandırılması, makul süre ile delil bütünlüğü arasında dengenin kurulması ve gerekçenin yazılı olarak ortaya konulması zorunludur. Örgütlü suç davalarındaki aşırı birleştirme eğilimi ise Yargıtay CGK’nın son içtihatlarıyla anlamlı biçimde sınırlandırılmıştır. Her birleştirme kararının somut yargılama menfaatine hizmet edip etmediğini sorgulamak, etkin bir savunma stratejisinin ayrılmaz parçasıdır.

İletişim & Danışma

Dava birleştirmesi ya da ayrılması (tefrik) nedeniyle yargılama sürecinizin karmaşıklaştığını düşünüyorsanız, birleştirme kararına itiraz edilip edilemeyeceğini ya da tefrik talebinde bulunulup bulunulamayacağını profesyonel hukuki destek alarak değerlendirmeniz büyük önem taşımaktadır. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak CMK’nın 11. maddesi kapsamındaki birleştirme ve tefrik süreçlerinde, adil yargılanma hakkınızı etkin biçimde koruyarak müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 11 Geniş Bağlantı Sebebiyle Birleştirme yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 10 Nedir?

CMK madde 10; bağlantılı ceza davalarının kovuşturma evresinde birleştirilmesini veya ayrılmasını düzenleyen temel yargılama usulü normudur. Bu hüküm üç fıkradan oluşmaktadır. Birinci fıkra birleştirme ve ayrılma yetkisini yüksek görevli mahkemeye verir; ikinci fıkra birleştirilen davalarda uygulanacak yargılama usulünü belirler; üçüncü fıkra ise işin esasına girildikten sonra ayrılan davalara aynı mahkemede devam edileceği kuralını koyar.

CMK’nın 10. maddesi, birlikte ele alındığında bir bütün oluşturan üç normla sistematik bir ilişki içindedir. CMK’nın 8. maddesi bağlantı kavramını tanımlamakta; 9. maddesi soruşturma ve kovuşturma evresinde yüksek görevli mahkemede birleştirme imkânını düzenlemekte; 10. maddesi ise bu zemini kovuşturma boyutunda tamamlamaktadır. 11. madde ise bağlantı kavramını genişleterek “geniş bağlantı” durumlarına zemin hazırlamaktadır. Dolayısıyla CMK’nın 10. maddesini anlamak için bu dört hükmün bir arada okunması gerekmektedir.

Uygulamada birleştirme ve ayrılma kararları yargılamanın her evresinde verilebilmektedir: iddianamenin kabulünden hemen sonra tensip aşamasında, duruşma sırasında ya da karar aşamasından önce. Bu esneklik, kararların her zaman güncel delil durumu ve yargılamanın seyrine göre değerlendirilebilmesini sağlamaktadır.

Birleştirme Kararının Koşulları

2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre birleştirme kararı verilebilmesi için dört unsurun eş zamanlı olarak sağlanmış olması gerekmektedir. Bu koşulların herhangi birinin yokluğu, birleştirme talebinin reddi için yeterli gerekçe oluşturmaktadır.

Birinci koşul — Bağlantının varlığı: CMK’nın 8. maddesi anlamında dar bağlantı ya da 11. maddesi kapsamında geniş bağlantının bulunması zorunludur. Dar bağlantı; aynı kişinin birden fazla suç işlemesi, birden fazla kişinin tek suçta birlikte hareket etmesi ya da birden fazla kişinin ayrı suçlar işlemekle birlikte bu suçlar arasında araç-amaç ilişkisi bulunması hallerini kapsar. Geniş bağlantı ise delil ilişkisi veya yargılamanın daha kolay yürütülmesi amacıyla mahkemelerin birleştirmeyi yararlı gördüğü durumları ifade eder.

İkinci koşul — Birleştirmede yarar bulunması: Davaların bir arada görülmesinin yargılama ekonomisine, delillerin bütünlüklü değerlendirilmesine ya da çelişkili kararların önlenmesine katkı sağlaması gerekir. Yargıtay CGK’nın 2022/118 E., 2022/293 K. sayılı kararında vurgulanan “fayda” ölçütü bu ikinci koşulun somutlaşmasıdır.

Üçüncü koşul — Hukuki ve fiili imkânın bulunması: Birleştirmenin ancak “derdest” davalar arasında mümkün olduğu Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2021/3601 E., 2021/9357 K. sayılı kararında kesinlikle ortaya konulmuştur. Kesinleşmiş bir dava ek kararla birleştirilemez; birleştirme ancak kovuşturma aşamasında ve her iki dosya da açıkken yapılabilir.

Dördüncü koşul — Yasal bir yasağın bulunmaması: Bazı dava türlerinde birleştirmeyi sınırlayan veya engelleyen özel düzenlemeler mevcuttur. Çocuk mahkemelerinin yetki alanındaki suçlarda, ağır ceza mahkemesiyle asliye ceza mahkemesi yetki çatışmasında veya özel kanun hükümleriyle yargılama usulü ayrıca belirlenmiş davalarda bu yasak gündeme gelebilir.

Zamanlama ve yetki açısından ise şu kural geçerlidir: birleştirme yetkisi yüksek görevli mahkemeye aittir ve alt dereceli mahkemenin muvafakati aranmaz. Ancak farklı yargı çevrelerindeki mahkemelerin söz konusu olduğu hallerde CMK’nın 16. maddesi devreye girer ve bu durumda mahkemeler arasında uyuşma şartı aranır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2021/12900 E., 2022/307 K. sayılı kararında muvafakat alınmadan verilen birleştirme kararlarının hukuka aykırı olduğu açıkça vurgulanmıştır.

Zorunlu ve İhtiyari Birleştirme

Ceza muhakemesinin temel ilkesi her uyuşmazlık için ayrı yargılama yapılmasıdır. Bu nedenle birleştirme kural olarak ihtiyari niteliktedir; mahkeme birleştirmenin yargılama ekonomisine katkı sağlayıp sağlamadığını takdir yetkisiyle değerlendirir. Ancak belirli hallerde bu takdir yetkisi ortadan kalkar ve birleştirme fiilen zorunlu bir nitelik kazanır.

İştirak ilişkisinin varlığı: Yargıtay CGK’nın 2018/337 E., 2020/176 K. sayılı kararı bu durumun en net örneğini oluşturmaktadır. Sanıkların iştirak derecelerinin belirlenmesi ve delillerin bütünlük içinde değerlendirilebilmesi için ayrı görülen davaların birleştirilmesinin zorunluluk taşıdığı açıkça belirtilmiştir. Birden fazla sanığın aynı suça katılımının söz konusu olduğu davalarda her birinin eyleminin diğerine bağlı olarak yorumlanması gerekmekte; bu bağlılık birleştirmeyi fiilen kaçınılmaz kılmaktadır.

Zincirleme suç halleri: TCK’nın 43. maddesi kapsamında aynı suç işleme kararı çerçevesinde işlenen eylemler arasında hukuki kesinti yoksa, zincirleme suç hükümlerinin doğru uygulanabilmesi için davaların birleştirilmesi zorunluluk arz etmektedir. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi’nin 2018/2613 E., 2019/423 K. sayılı kararı bu yaklaşımın bölge adliye mahkemesi düzeyinde de benimsendiğini göstermektedir. Bu içtihadın önemi şuradadır: birleştirme, yalnızca usul ekonomisi amacıyla değil maddi ceza hukukunun doğru uygulanması açısından da zorunlu sayılabilmektedir.

Mükerrer yargılama riski: Aynı eylem nedeniyle açılan paralel davalarda mükerrer cezalandırma tehlikesi doğduğunda birleştirme zorunluluk niteliği kazanır. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2010/2580 E., 2011/48143 K. sayılı kararında, aynı eylemden kaynaklanan mükerrer davalarda birleştirmenin esas olduğu belirtilmiştir.

Örgüt suçlarında sınırlayıcı içtihat: Yargıtay CGK’nın 2021/363 E., 2021/636 K. sayılı kararı birleştirme zorunluluğuna önemli bir sınır çizmiştir. Bu karara göre örgüt suçlarında bağlantı ve iştirak kavramları dar yorumlanmalı; birleştirme yalnızca yargılamayı uzatmayacaksa ve gerçekten zorunluysa tercih edilmelidir. Bu yaklaşım, birleştirme zorunluluğu ile makul sürede yargılanma hakkı arasında denge kurmaya yönelik kritik bir ölçüt getirmektedir.

Usul Hataları ve Muvafakat Prosedürü

Birleştirme kararlarında en sık karşılaşılan ve bozma nedeni oluşturan usul hataları şu başlıklar altında ele alınabilir.

Muvafakat eksikliği: Farklı yargı çevrelerindeki davalar birleştirilirken CMK’nın 16/2. maddesi uyarınca mahkemeler arasında uyuşma sağlanması zorunludur. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2021/12900 E., 2022/307 K. sayılı kararında bu prosedür atlanarak verilen birleştirme kararlarının hukuka aykırı olduğu kararlılıkla vurgulanmıştır. Uyuşmazlık çıkması halinde çözüm mercii ortak yüksek görevli mahkemedir; bu kural Yargıtay CGK’nın 2017/1113 E., 2017/530 K. sayılı kararında da teyit edilmiştir.

Dosyanın beklenmeden hüküm kurulması: Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2012/24082 E., 2013/14916 K. sayılı kararında eleştirilen durum şudur: birleştirme kararı verilmesine rağmen diğer dosyanın gelmesi beklenmeden ya da kesinleşme süreci tamamlanmadan yargılamaya devam edilerek hüküm kurulması. Bu hata, delillerin bütünsel değerlendirmesini fiilen imkânsız kılar.

Bağlantılı dosyanın getirtilmemesi: Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2018/2684 E., 2018/4296 K. sayılı kararında açıklanan bu hata; bağlantılı olduğu açık olan dosyanın mahkemece getirtilmemesi ya da onaylı örneğinin dosyaya konulmamasıdır. Delillerin bir arada takdir edilmesi zorunluluğu bu hata karşısında yerine getirilmemiş olmakta; maddi gerçeğe ulaşma imkânı zayıflamaktadır.

İstinaf aşamasına özgü yetki sınırı: Bölge adliye mahkemelerinin derdest ilk derece dosyalarıyla birleştirme yapma yetkisi bulunmamaktadır. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesi’nin 2022/991 E., 2023/1086 K. sayılı kararında bu durum açıkça saptanmış; bu yetki aşımının tespiti halinde hükmün bozulması ve dosyanın ilk dereceye gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Birleştirme Sonrası Yargılama Usulü (CMK m. 10/2)

CMK’nın 10/2. maddesi, birleştirilen davalarda hangi yargılama usulünün uygulanacağını açıkça belirlemektedir: birleştirilen davaları gören mahkemenin tabi olduğu yargılama usulü esas alınır. Bu hüküm özellikle farklı usullere tabi olan davaların birleşmesi halinde belirleyici önem taşımaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2018/337 E., 2020/176 K. sayılı kararında bu hükmün somut uygulaması görülmektedir. Karara göre çocuk ve yetişkin sanıkların davası genel mahkemede birleştiğinde genel yargılama usulü uygulanacaktır. Bu sonuç kritik bir gerilim yaratmaktadır: yaş küçüklüğüne bağlı özel usul güvenceler, birleştirme kararıyla birlikte büyük ölçüde işlevsizleşebilmekte ve küçük sanık, yetişkinlere özgü yargılama ortamına tabi kılınmaktadır.

Benzer bir gerilim basit yargılama usulü ile genel yargılama arasında da ortaya çıkabilmektedir. Basit yargılama usulüne tabi bir dava, ağır ceza mahkemesindeki bir davayla birleştiğinde genel yargılama usulü devreye gireceğinden sanığın basit yargılama kapsamındaki indirim hakkı sona erecektir. 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre bu sonucun birleştirme kararı öncesinde savunma avukatı tarafından değerlendirilmesi ve gerektiğinde birleştirme talebine itiraz edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Usul değişikliğinin sanık aleyhine sonuçlar doğurabileceği hallerde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin “silahlarda eşitlik” ilkesi devreye girer. AİHM içtihadı; sanığın birleştirme kararından önceki usul avantajlarından yoksun kılınmaması gerektiğini, birleştirmenin yargılama dengesini bozacak biçimde kullanılmasının AİHS’in 6. maddesini ihlal edebileceğini ortaya koymaktadır.

Ayrılma Kararı ve Sınırları (CMK m. 10/3)

CMK’nın 10/3. maddesi, işin esasına girildikten sonra ayrılan davalara aynı mahkemede devam olunacağını düzenlemektedir. Bu hüküm, CMK’nın 6. maddesindeki alt mahkemeye gönderme yasağıyla benzer bir mantıkla işlemektedir: yargılamanın esasına girilmesinden sonra dosyanın başka bir mahkemeye aktarılması engellenmekte ve yargılamanın sürekliliği korunmaktadır.

Ayrılma (tefrik) kararı her aşamada verilebilir; ancak bu kararın meşruiyeti somut yargısal yarara bağlıdır. Yargıtay CGK’nın 2001/185 E., 2001/214 K. sayılı kararında, tefrik kararının birleştirmeyi haklı kılan yararın ortadan kalkması halinde her aşamada verilebileceği belirtilmiştir. Buna karşılık İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 18. Ceza Dairesi’nin 2019/744 E., 2019/784 K. sayılı kararında, ayrılma kararının maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engelleyecek ya da çelişkili kararlar doğuracak nitelikte ise hukuka aykırı sayılacağı vurgulanmıştır.

Zamanaşımı nedeniyle tefrik önemli bir pratik zemin oluşturmaktadır. Yargıtay CGK’nın 2019/31 E., 2019/309 K. sayılı kararında, dosyanın zamanaşımına uğrama tehlikesi bulunması halinde sanıklar yönünden tefrik kararı verilebileceği ifade edilmiştir. Bu içtihat, uygulamada özellikle uzun süredir birleşik görülen davalarda zamanaşımı riskinin bertaraf edilmesi amacıyla tefrik yoluna gidilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Bir Avrupa yakası ceza avukatı olarak hatalı birleştirme ve ayrılma kararlarını zamanında tespit etmek, müvekkilin yararına olan usul güvencelerini korumak ve gerektiğinde bu kararlara karşı etkili itiraz yollarını kullanmak, savunmanın kalitesini doğrudan belirlemektedir.

Birleştirme Yapılmamasının Bozma Sonuçları

Birleştirme yapılmaması ya da yapılması gerektiği hâlde ayrılmaya gidilmesi, yerleşik Yargıtay içtihadında bozma gerekçeleri arasında yer almaktadır. Bu alandaki en kapsamlı ölçütü koyan karar, Yargıtay CGK’nın 2022/79 E., 2022/578 K. sayılı kararıdır. Bu karara göre birleştirme veya ayrılma kararlarının; sanık sayısı, olayın karmaşıklığı, iştirak ilişkisi ve yargılamayı uzatıp uzatmayacağı gibi somut olgulara dayanan gerekçelere oturtulması zorunludur. Soyut ya da kalıplaşmış gerekçeler bu standardı karşılamaz.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2013/28624 E., 2014/15735 K. sayılı kararında, irtibatlı dosyaların getirtilmemesi ve delillerin birlikte takdir edilmemesi açıkça bozma gerekçesi yapılmıştır. Daha yakın tarihli bir içtihat olan Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2024/3466 E., 2024/8047 K. sayılı kararında ise tefrik edilen dosyaların yeniden birleştirilmemesi veya irtibatlı dosyaların incelenmemesinin sanığın savunma hakkının kısıtlanması olarak nitelendirilerek bozma nedeni sayılabileceği vurgulanmıştır.

Savunma avukatı açısından bu bozma gerekçeleri önemli bir itiraz zemini oluşturmaktadır. Birleştirme yapılmaması ya da hatalı tefrik kararları; hem istinaf hem de temyiz aşamasında usul ihlali ve savunma hakkının kısıtlanması gerekçesiyle karara itiraz edilmesine imkân tanımaktadır. Bu yolun etkili kullanılabilmesi için her aşamada karar gerekçesinin yazılı olarak talep edilmesi ve dosyaya eklenmesi kritik önem taşır.

Sanık Haklarına Etkisi ve Adil Yargılanma Boyutu

Birleştirme ve ayrılma kararları, Anayasa’nın 36. maddesi ve AİHS’in 6. maddesi kapsamındaki adil yargılanma hakkıyla doğrudan kesişmektedir. Bu kesişim noktaları en az üç temel başlık altında ele alınabilir.

Makul sürede yargılanma hakkı: Yargıtay Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu’nun 2022/73 E., 2022/202 K. sayılı kararında, birleştirmenin yargılamayı aşırı uzatacağı durumlarda makul sürede yargılanma hakkının ihlali gerekçesiyle birleştirme talebinin reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu içtihat, birleştirme kararlarının yalnızca delil bütünlüğü değil, yargılama süresinin makullüğü açısından da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Hukuki güvenlik ve mükerrer cezalandırma riski: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi’nin 2018/1551 E., 2019/813 K. sayılı kararında, irtibatlı davaların ayrı görülmesinin mükerrer cezalandırma ve çelişkili kararlar riski doğurarak sanığın hukuki güvenliğini zedeleyebileceği vurgulanmıştır. Birleştirme kararının yokluğunda ortaya çıkabilecek bu risk, özellikle zincirleme suç ve iştirak davalarında somut tehlike niteliği taşımaktadır.

Kanuni hâkim güvencesi: Anayasa Mahkemesi, usul hükümlerine dayalı birleştirme işlemlerinin kanuni hâkim güvencesini ihlal etmediğini kabul etmiştir. Ancak AYM Genel Kurulu’nun Çetin Doğan kararında (B. No: 2021/30714), yüce divan uygulamasında birleştirme için genel iştirak olgusundan daha yoğun bağlantı noktaları arandığı ve bu ölçüt sağlanamadığında ayrılmanın tercih edildiği belirtilmiştir. Bu içtihat, özellikle yüksek profilli ceza davalarında birleştirme kararlarına karşı anayasa şikâyeti yolunun açık olduğunu göstermektedir.

Gerekçelendirme Zorunluluğu

Yargıtay CGK’nın 2022/79 E., 2022/578 K. sayılı kararında birleştirme veya ayrılma kararlarının somut gerekçeye dayandırılması gerektiği belirtilmiş; bu gerekçenin sanık sayısı, olayın karmaşıklığı, iştirak ilişkisi ve yargılamayı uzatıp uzatmayacağı gibi somut olgulardan oluşması gerektiği vurgulanmıştır. Soyut, kalıplaşmış ya da hiç gerekçe gösterilmeksizin verilen kararlar bu standartla bağdaşmaz ve bozma nedeni oluşturabilir.

Gerekçe zorunluluğu, cezanın şahsiliği ilkesiyle de yakından ilişkilidir. Birleştirme kararı verilen davalarda her sanığın ayrı ayrı hukuki durumunun değerlendirilmesi zorunludur; ortak yargılamanın varlığı cezanın bireyselleştirilmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla birleştirme sonrasında da her sanık için ayrı gerekçeli hüküm kurulması anayasal bir zorunluluktur.

Savunma avukatı açısından gerekçe denetimi iki aşamada gerçekleştirilmelidir: önce birleştirme ya da tefrik kararının gerekçesinin yeterliliği incelenmeli; ardından birleştirmenin ardından kurulan hükmün bireysel gerekçe standardını taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir. Bu iki aşamayı birbirinden bağımsız değerlendirmek, ciddi usul ihlallerinin gözden kaçırılmasına yol açabilmektedir.

CMK Madde 10 Hakkında Emsal Yargıtay Kararları

Birleştirme kararının dört koşullu yapısı ve ihtiyari niteliği belirlenmiştir. Yargıtay CGK, 2022/118 E., 2022/293 K. sayılı kararında birleştirmenin bağlantı, yarar, hukuki imkân ve yasal yasak yokluğu koşullarını bir arada gerektirdiğini ve kural olarak ihtiyari olduğunu açıkça ortaya koymuştur.

Birleştirme ve ayrılma kararları somut gerekçeye dayanmak zorundadır. Yargıtay CGK, 2022/79 E., 2022/578 K. sayılı kararında soyut ya da kalıplaşmış gerekçelerle verilen birleştirme ve tefrik kararlarını hukuka aykırı saymış; sanık sayısı, olayın niteliği ve yargılama süresine etkisi gibi somut olgulara dayanan gerekçe aranması gerektiğini hükme bağlamıştır.

İştirak ilişkisinde birleştirme zorunludur. Yargıtay CGK, 2018/337 E., 2020/176 K. sayılı kararında, sanıkların iştirak derecelerinin doğru belirlenebilmesi için birlikte yargılamanın zorunluluk arz ettiğini, delillerin ayrı değerlendirilmesinin maddi gerçekten uzaklaşma riski taşıdığını vurgulamıştır.

Kesinleşmiş dava birleştirilemez; birleştirme yalnızca derdest dosyalar arasında mümkündür. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2021/3601 E., 2021/9357 K. sayılı kararında bu sınırı net biçimde çizmiş ve kesinleşmiş bir davanın ek kararla birleştirilemeyeceğini kesinlikle hükme bağlamıştır.

Muvafakat alınmadan verilen birleştirme kararları hukuka aykırıdır. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2021/12900 E., 2022/307 K. sayılı kararında farklı yargı çevrelerindeki mahkemeler arasında CMK m. 16/2 uyarınca uyuşma sağlanmadan verilen birleştirme kararlarının usule aykırı olduğunu bozma gerekçesi yaparak kararlılıkla ortaya koymuştur.

Bağlantılı dosyanın getirtilmemesi bozma nedenidir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 2024/3466 E., 2024/8047 K. sayılı kararında irtibatlı dosyaların incelenmemesini ve tefrik edilen davalara ilişkin dosyaların yeniden birleştirilmemesini sanığın savunma hakkının kısıtlanması olarak nitelendirerek bozma gerekçesi yapmıştır.

Bölge adliye mahkemelerinin derdest ilk derece dosyalarıyla birleştirme yapma yetkisi yoktur. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesi, 2022/991 E., 2023/1086 K. sayılı kararında bu yetki sınırını tespit etmiş ve bu aşımın hükmün bozulmasını ve dosyanın ilk dereceye gönderilmesini gerektirdiğini hükme bağlamıştır.

Birleştirme makul süreyi aşırı uzatacaksa reddedilmelidir. Yargıtay Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu, 2022/73 E., 2022/202 K. sayılı kararında makul sürede yargılanma hakkının, birleştirme talebinin reddinde bağımsız ve yeterli gerekçe oluşturabileceğini kararlılıkla ortaya koymuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

Birleştirme kararına itiraz edilebilir mi?

CMK, birleştirme kararını bağımsız bir kanun yolu başvurusuna konu edilen bir karar olarak düzenlememektedir. Ancak bu karar usul hatalıysa veya yeterli gerekçeden yoksunsa hükmün temyiz ya da istinaf aşamasında bozulmasını sağlamak amacıyla karara karşı yazılı itirazın duruşma tutanağına geçirilmesi büyük önem taşır. Ayrıca Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolu, temel haklara yönelik ihlal iddialarında açık tutulmaktadır.

Farklı şehirlerdeki bağlantılı davalar birleştirilebilir mi?

Evet, mümkündür; ancak CMK’nın 16. maddesi kapsamında yetkili mahkemeler arasında uyuşma sağlanması zorunludur. Farklı yargı çevrelerindeki mahkemelerin birleştirilmesinde yüksek görevli mahkeme belirleyicidir. Bu uyuşma sağlanmadan verilen birleştirme kararları Yargıtay tarafından usule aykırı bulunarak bozulmaktadır. 2026 itibarıyla uygulamada bu prosedürün sıklıkla atlandığı ve bozma gerekçesi oluşturduğu görülmektedir.

Birleştirme kararı sanığın aleyhine sonuçlar doğurabilir mi?

Kesinlikle evet. Özellikle basit yargılama usulüne tabi bir dava ağır ceza mahkemesiyle birleştiğinde sanık, basit yargılama indiriminden yoksun kalır. Çocuk sanığın yetişkin sanıklarla birleştirilen davasında özel usul güvenceleri işlevsizleşebilir. Bu nedenle birleştirme talebine karşı savunmanın proaktif tutum sergilemesi, somut dezavantajların karar öncesinde mahkemeye yazılı olarak bildirilmesi kritik önem taşımaktadır.

İşin esasına girildikten sonra ayrılma kararı verilebilir mi?

CMK’nın 10/3. maddesi bu soruya doğrudan cevap verir: işin esasına girildikten sonra ayrılan davalara aynı mahkemede devam olunur. Yani ayrılma (tefrik) kararı verilebilir; ancak bu ayrılan davalar başka bir mahkemeye gönderilmez, aynı mahkemede görülmeye devam eder. Zamanaşımı tehlikesi gibi zorunluluk hallerinde de tefrik kararı verilebilmekle birlikte maddi gerçeği zedeleyecek biçimde kullanılması bozma gerekçesi oluşturabilir.

Zincirleme suç birleştirmeyi zorunlu kılar mı?

TCK’nın 43. maddesi kapsamında aynı suç işleme kararıyla birden fazla eylemin gerçekleştirildiği ve bu eylemler arasında hukuki kesinti bulunmadığı durumlarda zincirleme suç hükümlerinin doğru uygulanabilmesi için davaların birleştirilmesi zorunlu sayılmaktadır. Birleştirme yapılmaksızın ayrı davalar halinde mahkûmiyet kurulması halinde zincirleme suç indiriminden yararlandırılmaması, sanık aleyhine sonuç doğurmakta ve bozma nedeni oluşturmaktadır.

Bölge adliye mahkemesi derdest birinci derece dosyalarıyla birleştirme yapabilir mi?

Hayır, yapamaz. Bölge adliye mahkemelerinin derdest ilk derece dosyalarıyla birleştirme yapma yetkisi bulunmamaktadır. Bu yetki aşımının tespiti halinde hükmün bozulması ve dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi gerekmektedir. 2026 itibarıyla güncel Yargıtay içtihadına göre bu ayrım istinaf yargılamasında dikkatle korunması gereken bir sınır olmaya devam etmektedir.

Sonuç

CMK’nın 10. maddesi, bağlantılı davaların kovuşturma evresinde bir arada ya da ayrı ayrı görülmesi konusundaki temel yargılama usulü normunu oluşturmaktadır. Birleştirme kararı; bağlantının varlığı, yararlılık, hukuki imkân ve yasal yasak yokluğu koşullarını eş zamanlı olarak gerektirmekte ve ihtiyari niteliği belirli hallerde zorunluluğa dönüşmektedir. Birleştirme veya ayrılma kararları somut gerekçeye dayandırılmak zorundadır; aksi halde Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır. Birleştirilen davalarda yüksek görevli mahkemenin yargılama usulü esas alınmakta; esasa girildikten sonra ayrılan davalara ise aynı mahkemede devam edilmektedir.

Bu kararların savunma hakkına, yargılama usulüne ve ceza miktarına olan etkileri göz önünde bulundurulduğunda, ceza davanızda birleştirme veya ayrılma sürecini etkin biçimde yönetmek için deneyimli bir müdafii ile çalışmanız kritik önem taşır.

İletişim & Danışma

Kovuşturma evresinde birleştirme ve ayrılma kararları, savunma stratejisini ve yargılamanın seyrini doğrudan belirleyen kritik usul sorunlarıdır. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak bağlantılı davaların birleştirilmesi ya da ayrılmasına itiraz, hatalı birleştirme kararlarının tespiti ve bu kararların sanık haklarına yansımaları konularında müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 10 Görülmekte Olan Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 9 Davaların Birleştirilerek Açılması Madde Metni

Madde 9 – Bağlantılı suçların her biri değişik mahkemelerin görevine giriyorsa, bunlar hakkında birleştirilmek suretiyle yüksek görevli mahkemede dava açılabilir.

Maddenin Sistematik Yeri ve Amacı

CMK’nın 9. maddesi, görevin kanunla belirlenmesi ilkesinin bir istisnasını değil, bağlantı kurumunun bu ilkeyle uyumlu biçimde işlemesini sağlayan bir düzenlemedir. Bağlantı kavramını düzenleyen 8. madde ile davaların kovuşturma evresinde birleştirilmesini düzenleyen 10. madde arasında köprü işlevi gören bu hüküm, savcılığa ve mahkemelere bağlantılı davaları soruşturma aşamasından itibaren yüksek görevli mahkeme önünde birleştirme imkânı tanımaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2020/75 E., 2020/324 K. sayılı kararında, birleştirmenin maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve hukuki güvenlik açısından önemi vurgulanmıştır. Bağlantılı davaların ayrı ayrı görülmesi; usul ekonomisinin ihlali, delil bütünlüğünün zedelenmesi ve çelişkili kararların doğması gibi ağır sonuçlar doğurabilmektedir.

Yüksek Görevli Mahkeme Kavramı ve Görev Hiyerarşisi

CMK’nın 9. maddesindeki “yüksek görevli mahkeme” ifadesi, bağlantılı davaları görmekte olan mahkemeler arasında hiyerarşik olarak üstte bulunan mahkemeyi ifade etmektedir. Temel hiyerarşi ağır ceza mahkemesi ve asliye ceza mahkemesi arasında kurulmaktadır; ağır ceza mahkemesi her zaman üst dereceli mahkeme konumundadır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2021/17698 E., 2023/558 K. sayılı kararı bu ilkenin somut uygulamasını göstermektedir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren para sahteciliği suçu ile asliye ceza mahkemesinin görevine giren mühürde sahtecilik suçunun bağlantılı olması nedeniyle, davanın yüksek görevli mahkeme olan ağır ceza mahkemesinde birleştirilerek görülmesi usule uygun bulunmuştur. Benzer biçimde Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2021/7926 E., 2021/10826 K. sayılı kararında, asliye ceza mahkemesinin görev alanındaki malvarlığı değerlerini aklama suçu ile ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki örgüt kurma ve nitelikli dolandırıcılık suçları arasında bağlantı bulunduğundan, yüksek görevli mahkemenin ağır ceza mahkemesi olduğu vurgulanmış; birleştirme talepli iddianamenin doğrudan ağır ceza mahkemesine sunulması hukuka uygun bulunmuştur.

Birleştirmenin İhtiyari mi Zorunlu mu Olduğu Sorunu

CMK’nın 9. maddesindeki “dava açılabilir” ifadesi, birleştirmeyi dilsel olarak savcılığın ve mahkemenin takdirine bırakmış görünmektedir. Yargıtay 17. Ceza Dairesi’nin 2019/10172 E., 2019/12539 K. sayılı kararında bu ihtiyari nitelik teyit edilmiştir. Ancak Yargıtay’ın diğer kararları bu ihtiyariliği önemli ölçüde sınırlandırmaktadır.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2007/23230 E., 2011/44734 K. sayılı kararında, yargılamanın tümü bakımından faydalı olacağı durumlarda davaların birleştirilmesinin bir “zorunluluk” olduğu ifade edilmiştir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2013/8851 E., 2013/14876 K. sayılı kararında ise “zorunlu bağlantı” hallerinde, özellikle örgüt suçları ile araç suçlar arasında, davaların birlikte görülmesinin şart olduğu belirtilmiştir. Bu içtihatlar, 9. maddedeki “açılabilir” ifadesine karşın uygulamada zorunlu bağlantı hallerinde birleştirmenin fiilen zorunlu kılındığını ortaya koymaktadır.

Zorunlu ve ihtiyari bağlantı arasındaki bu ayrımı doğru kavramak, savunma stratejisi açısından belirleyici sonuçlar doğurabilir. Özellikle faillik, azmettirme ve yardım etme gibi iştirak şekillerini içeren ve birden fazla sanığın yer aldığı davalarda bağlantı iddiasının yöneltilmesi, görevli mahkemenin değişmesine ve yargılama sürecinin köklü biçimde etkilenmesine yol açabilmektedir.

Birleştirme Yapılmamasının Sonuçları

Bağlantılı suçların birleştirilmeden ayrı davalarda görülmesi ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Bu sonuçlar Yargıtay kararlarında üç başlık altında somutlaşmaktadır.

Birincisi, çelişkili karar riskidır. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2012/5531 E., 2013/19631 K. sayılı kararında, suç örüsünün bir bütünlük arz ettiği durumlarda ayrı hükümler kurulmasının sanığın eylemine farklı sonuçlar yüklenmesine neden olacağı belirlenerek birleştirme zorunlu kılınmıştır. Aynı eylem veya birbiriyle bağlantılı eylemler için farklı mahkemelerin farklı sonuçlara ulaşması, hukuki güvenlik ilkesini doğrudan zedeler.

İkincisi, mahkûmiyet kararlarının bozulmasıdır. Birleştirme yapılmadan verilen hükümler Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2021/4406 E., 2022/937 K. sayılı kararında, bağlantılı dosyaların getirtilip incelenmemesi ve kanıtların birlikte değerlendirilmemesi nedeniyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 2013/7737 E., 2013/30362 K. sayılı kararında ise örgüt suçu ile bağlantılı hırsızlık davasının birleştirilmeden karara bağlanması bozma gerekçesi yapılmıştır.

Üçüncüsü, delil bütünlüğünün zedelenmesidir. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2014/10357 E., 2017/5097 K. sayılı kararında, şahsi ve hukuki irtibat bulunan dosyaların birlikte yürütülmemesinin “eksik inceleme” teşkil edeceği ve delillerin bir bütün halinde değerlendirilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. Bakırköy ceza avukatı olarak özellikle Bakırköy Adliyesi’nde görülen çok sanıklı veya çok suçlu davalarda bağlantı iddiasının zamanında dile getirilmesi ya da birleştirme talebine itiraz edilmesi, delil değerlendirmesi üzerinde doğrudan belirleyici sonuç doğurmaktadır.

Savcılığın Birleştirme Kararı ve Yargısal Denetim

Savcılığın CMK’nın 9. maddesi kapsamında davaları birleştirerek yüksek görevli mahkemede açma takdiri, yargılama aşamasında mahkemelerin denetimine tabidir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2021/7926 E. sayılı kararında, savcılığın birleştirme talepli iddianamesine karşı itiraz hakkının CMK’nın 174/5. maddesiyle sınırlı olduğu ifade edilmiştir.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2019/3658 E., 2024/8454 K. sayılı kararında, savcılığın iddianamede belirttiği birleştirme talebinin mahkemece haksız yere reddedilmesinin Yargıtay denetimiyle bozma konusu yapılabileceği ortaya konulmuştur. Bu içtihat, birleştirme kararlarının doğrudan itiraz kanun yoluna tabi olmamasına karşın (CMK m. 267), esas hükümle birlikte istinaf ve temyiz denetimine tabi tutulabileceğini göstermektedir. Nitekim Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2022/136 E., 2022/3412 K. sayılı kararında, birleştirme kararlarına karşı doğrudan itiraz kanun yolunun kapalı olduğu ancak bu kararların esas hükümle birlikte denetlenebileceği vurgulanmıştır.

Mahkemeler arasında birleştirme konusunda uyuşmazlık çıkması halinde CMK’nın 16/3. maddesi devreye girer. Yargıtay 17. Ceza Dairesi’nin 2019/10172 E. sayılı kararında, mahkemeler uyuşmadığında savcı veya sanığın istemiyle ortak yüksek görevli mahkemenin birleştirmeye gerek olup olmadığına karar vermesi gerektiği belirtilmiştir. Ortak yüksek görevli mahkemece verilen birleştirme kararı ise Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2016/4195 E. sayılı kararında ortaya konulduğu üzere uyuşmazlığın tarafı olan her iki mahkemeyi de bağlayan kesin nitelikte bir karardır.

Görevsizlik Kararı Yoluyla Birleştirme

CMK’nın 9. maddesi kapsamında birleştirme yapılmadan ayrı davalarda açılan yargılamalarda, mahkemeler bağlantı nedeniyle görevsizlik kararı vererek dosyayı yüksek görevli mahkemeye gönderebilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2013/11331 E., 2013/20619 K. sayılı kararında, bağlantılı suçlarda asliye ceza mahkemesinin görevsizlik kararı vermesi gerektiği, itiraz merciinin bu durumu gözetmemesinin hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir. Bu mekanizma, CMK’nın 5. maddesindeki görevsizlik kararı usulüyle birlikte işlemektedir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2020/2053 E., 2020/6650 K. sayılı kararında ise bağlantılı suçlarda savcılığın davaları yüksek görevli mahkemede açma yetkisinin CMK’nın 9. maddesiyle sınırlı olduğu ve bu durumun bekletici sorundan önce değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu karar, bağlantı değerlendirmesinin yargılamanın en başında ve diğer usul sorunlarından önce ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Re’sen görev denetimi kapsamında mahkemenin bağlantı nedeniyle görevsizliğini kovuşturmanın her aşamasında inceleyebilmesi, bu değerlendirmenin salt başlangıç aşamasıyla sınırlı olmadığını da göstermektedir.

Bağlantı İddiasının Soruşturma Aşamasındaki Önemi

CMK’nın 9. maddesi, dava açılması aşamasını düzenlediğinden soruşturma evresinde bağlantı tespitinin doğru yapılması kritik önem taşır. Bağlantılı suçlarda savcılık, iddianameyi doğrudan yüksek görevli mahkemeye sunabilir; bu durumda alt mahkemenin iddianameyi iade etmesi hukuka aykırıdır. CMK’nın 8. maddesindeki bağlantı tanımının geniş yorumlanması, bu yetkinin kapsamını da genişletmektedir.

Zincirleme suç veya fikri içtima hallerinde birden fazla suç tipinin gündeme gelmesiyle birlikte görevli mahkemenin belirlenmesi sorunu da gündeme gelmektedir. Bu hallerde CMK’nın 9. maddesi, cezanın belirlenmesini doğrudan etkileyecek olan mahkeme seçimini usul hukuku boyutuyla çerçevelemektedir.

Birleştirme Kararının Temel Haklara Yansıması

CMK’nın 9. maddesi kapsamında gerçekleştirilen zorunlu birleştirmeler, sanığın hangi mahkeme önünde yargılanacağını değiştirdiğinden temel haklar boyutunda da sonuçlar doğurmaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin 2013/7090 başvuru numaralı kararında, birleştirme sürecindeki yetki tartışmalarının kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıyla ilişkisi değerlendirilmiştir. Farklı bir yargı çevresine aktarılan davada tutukluluk halinin devam edip etmeyeceği ve bu sürecin denetimi, makul sürede yargılanma hakkı bağlamında ayrıca ele alınmaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2017/653 E., 2019/583 K. sayılı kararında ise birleştirmenin delil değerlendirmesine doğrudan etkisi incelenmiştir. Bu karar, bağlantılı davalar ayrı ayrı görüldüğünde her mahkemenin yalnızca kendi önündeki delilleri değerlendireceğini; oysa birleştirilmiş davada bütünsel bir değerlendirme yapılabileceğini ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır. Savunma açısından değerlendirildiğinde, birleştirme kararı her zaman sanık aleyhine sonuç doğurmaz; bazı hallerde delillerin bütünsel görülmesi sanık lehine de sonuçlanabilir. Bu nedenle birleştirme talebine itiraz etmek mi yoksa desteklemek mi gerektiği sorusu, davanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

CMK’nın 9. maddesi, bağlantı kurumunun yargılama pratiğine en doğrudan yansıyan hükmüdür. Bağlantılı suçların farklı mahkemelerin görevine girmesi halinde yüksek görevli mahkemede birleştirilerek dava açılabilmesi; delil bütünlüğünü koruma, çelişkili kararları önleme ve yargılama ekonomisini sağlama işlevlerini bir arada gerçekleştirmektedir. Birleştirmenin yapılmaması Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmakta; birleştirme konusundaki uyuşmazlıklar ise ortak yüksek görevli mahkeme tarafından kesin biçimde çözüme kavuşturulmaktadır. Hakkınızdaki suçlamaların bağlantılı suç kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ve bu nitelendirmenin davanıza etkisi konusunda bir ceza avukatı ile görüşmeniz önemlidir.

İletişim & Danışma

Birden fazla suçlama veya birden fazla sanığın yer aldığı davalarda bağlantılı suç nitelendirmesi, yargılamanın nerede ve nasıl yürütüleceğini belirleyen kritik bir usul sorunudur. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak bağlantılı suçlarda görevli mahkemenin tespiti, birleştirme talebine itiraz ve davaların yüksek görevli mahkemede birleştirilmesi süreçlerinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Birleştirme kararının davanıza etkisini ve bu karara itiraz edilip edilmeyeceğini doğru değerlendirmek için ağır ceza avukatı Fatih Sefer ile birlikte strateji belirlemeniz kritik önem taşır. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 9 Davaların Birleştirilerek Açılması yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 8 Bağlantı Kavramı Madde Metni

Madde 8 – (1) Bir kişi birden fazla suçtan sanık olur ya da bir suçta sanık sayısı birden fazla olursa bağlantı var sayılır.

(2) Suçun işlenmesinden sonra suçluyu kayırma, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme fiilleri de bağlantılı suç sayılır.

Bağlantı Kavramının Tanımı ve Kapsamı

Yargıtay CGK’nın 2012/1476 E., 2013/586 K. ve 2022/595 E., 2023/92 K. sayılı kararlarında bağlantı kavramı kapsamlı biçimde ele alınmıştır. CMK’nın 8. maddesi bağlantıyı iki temel türde düzenlemektedir.

Sübjektif bağlantı, bir kişinin birden fazla suçtan sanık olması halidir. Aynı kişinin farklı eylemler nedeniyle birden fazla suçlamayla karşı karşıya kalması, bu kişi hakkındaki davaların bağlantılı sayılmasını sağlar. Objektif bağlantı ise bir suçta sanık sayısının birden fazla olması halidir; aynı suça birden fazla kişinin katılmış olması, bu kişiler hakkındaki davaları doğrudan bağlantılı kılar.

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2022/1840 E., 2022/2652 K. ve Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2013/2523 E., 2013/11479 K. sayılı kararlarında bağlantı; her biri müstakil suç teşkil etmekle birlikte aralarındaki hukuki, fiili veya şahsi irtibat nedeniyle birbirine bağlanmış suçlar olarak tanımlanmıştır. Bu tanım, CMK’nın 8. maddesindeki dar bağlantının ötesinde, madde 11 kapsamındaki geniş bağlantıyı da kapsayan bir çerçeve sunmaktadır.

CMK’nın 11. maddesiyle “geniş bağlantı” kavramı düzenlenmiştir. Bu hükme göre mahkeme, bakmakta olduğu birden çok dava arasında bağlantı görürse, bu bağlantı 8. maddede gösterilen türden olmasa dahi, davaların birleştirilmesine karar verebilir. Yargıtay CGK’nın 2013/571 E., 2014/88 K. sayılı kararında bu geniş bağlantı yetkisinin çerçevesi ortaya konulmuştur.

Bağlantının Zorunlu ve İhtiyari Niteliği

Ceza muhakemesinde genel kural, her dava üzerine ayrı bir yargılama yapılmasıdır. Bağlantı nedeniyle davaların birleştirilmesi bu ana kuraldan ayrılmayı gerektiren istisnai bir durumdur ve “birleştirmede fayda” düşüncesine dayanır. Yargıtay CGK’nın 2012/1476 E. sayılı kararında bu ilke açıkça ortaya konulmuştur.

Birleştirmenin zorunlu mu yoksa ihtiyari mi olduğu sorusu, bağlantı türüne göre farklı yanıtlar almaktadır. Yargıtay Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu’nun 2022/44 E., 2022/173 K. ve Yargıtay CGK’nın 2013/815 E., 2016/430 K. sayılı kararlarında istikrarlı biçimde vurgulandığı üzere, birleştirme zorunluluğu ya da yasağının bulunmadığı hallerde davaların birleştirilmesi kural olarak mahkemenin takdirine bırakılmıştır.

Bununla birlikte bazı hallerde birleştirme zorunlu nitelik kazanmaktadır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2013/2523 E. sayılı kararında, aynı suçta birden fazla sanığın bulunması gibi objektif bağlantı hallerinde “ayrılmazlık” ilkesi gereği birleştirmenin mecburi kabul edildiği belirtilmiştir. Bunun yanı sıra Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2013/6189 E., 2013/10065 K. sayılı kararında, delillerin bir bütün olarak değerlendirilmesi ve sanıkların hukuki durumunun birlikte takdir edilmesinde zorunluluk bulunan hallerde, örneğin örgüt suçları ile araç suçlar arasında, birleştirmenin zorunlu görüldüğü ortaya konulmuştur.

CMK Madde 8/2: Suçtan Sonra İşlenen Fiiller ve Bağlantı

CMK’nın 8/2. fıkrası, birinci fıkradaki dar bağlantı tanımını önemli ölçüde genişletmektedir. Suçun işlenmesinden sonra suçluyu kayırma, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme fiilleri, asıl suçla doğrudan bağlantılı sayılmaktadır.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2021/7926 E., 2021/10826 K. sayılı kararı bu hükmün en kapsamlı uygulamalarından birini sergilemektedir. Söz konusu davada suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçunun (TCK m. 282/1), suç işlemek amacıyla örgüt kurma, nitelikli dolandırıcılık ve yağma gibi öncü suçlarla bağlantılı olduğu sonucuna varılmıştır. Yargıtay, ekonomik değerlerin sisteme sokulmasının aynı zamanda suç delillerinin değiştirilmesi ve gizlenmesi kapsamında kaldığını belirterek bu suçlar arasında CMK’nın 8/2. maddesi kapsamında zorunlu bağlantı bulunduğunu hükme bağlamıştır. Aklama suçunun asliye ceza mahkemesinin görev alanına girerken öncü suçların ağır ceza mahkemesinin görevine girmesi halinde, zorunlu bağlantı nedeniyle iddianamenin birleştirme talepli olarak doğrudan ağır ceza mahkemesine sunulması hukuka uygun bulunmuş; alt mahkemenin iade kararı Yargıtay tarafından bozulmuştur.

Bağlantının Görev Kurallarıyla Etkileşimi

Bağlantı kurumunun en önemli pratik sonucu, mahkemelerin görev ve yetki kurallarıyla etkileşiminde ortaya çıkmaktadır.

CMK’nın 9. maddesi uyarınca, bağlantılı suçlardan her biri değişik mahkemelerin görevine giriyorsa bu suçlar hakkında yüksek görevli mahkemede birleştirilerek dava açılabilmektedir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2013/11331 E., 2013/20619 K. sayılı kararı bu ilkenin somut uygulamasını göstermektedir.

Kovuşturma evresinde birleştirme ve ayırma yetkisi ise CMK’nın 10. maddesiyle düzenlenmiştir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2018/7667 E., 2018/21208 K. ve Yargıtay CGK’nın 2017/148 E., 2019/262 K. sayılı kararlarında, bağlantılı suçlar farklı mahkemelerin görevine girdiğinde yüksek görevli mahkemenin yargılamayı birleştirerek yürütme yetkisine sahip olduğu; ancak bu yetkinin makul sürede yargılanma hakkını ihlal etmeyecek şekilde kullanılması gerektiği belirtilmiştir. Bu aşamada alt dereceli mahkemenin muvafakati aranmaz; yüksek görevli mahkeme birleştirme kararını tek başına verebilir.

Farklı yetki alanlarındaki mahkemeler söz konusu olduğunda ise CMK’nın 16. maddesi devreye girmektedir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2018/7976 E., 2019/1025 K. sayılı kararında, muvafakat alınmadan resen verilen birleştirme kararlarının hukuka aykırı bulunarak bozulduğu görülmektedir. Birleştirme konusunda mahkemeler arasında uyuşmazlık çıkması halinde ortak yüksek görevli mahkeme çözüm merci olarak devreye girmektedir; Yargıtay Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu’nun 2022/78 E., 2022/207 K. sayılı kararı bu mekanizmanın işleyişini ortaya koymaktadır.

Özel Görevli Mahkemeler ve Zorunlu Bağlantı

Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2013/8851 E., 2013/14876 K. sayılı kararında, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ile bu suçların kanıtını oluşturan araç suçlar arasında zorunlu bağlantı kabul edilerek yargılamanın özel görevli ağır ceza mahkemelerinde yapılmasının zorunlu kılındığı ortaya konulmuştur. Faillik, azmettirme ve yardım etme gibi iştirak şekillerini içeren davalarda bağlantı kurumunun doğru uygulanması, görevli mahkemenin belirlenmesini doğrudan etkilemektedir.

Bağlantı kurumu temyiz aşamasında daireler arasındaki iş bölümünü de etkilemektedir. Yargıtay CGK’nın 2012/1345 E., 2013/279 K. sayılı kararında, terör örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda çelişkili kararların önlenmesi amacıyla bağlantı kurumunun temyiz kanun yolunun açık tutulması için bir güvence olarak yorumlandığı görülmektedir. Yargıtay Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu’nun 2020/11 E., 2020/31 K. sayılı kararında ise daireler arası iş bölümü uyuşmazlıklarının çözümünde bağlantı iddiasının belirleyici rol oynadığı görülmektedir.

Delil Bütünlüğü ve Mükerrer Yargılamanın Önlenmesi

Bağlantılı davaların birleştirilmesinin en kritik işlevlerinden biri, delil bütünlüğünü korumak ve çelişkili hükümlerin doğmasını engellemektir. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2010/2580 E., 2011/48143 K. sayılı kararında aynı eylemden dolayı mükerrer yargılamayı önleme işlevine açıkça yer verilmiştir.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2021/5072 E., 2023/4517 K., Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2021/6921 E., 2023/6022 K. ve Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/1214 E., 2023/3990 K. sayılı kararlarında, özellikle geçitli suçlarda, iştirak halinde işlenen suçlarda ve uyuşturucu ticareti gibi zincirleme eylemlerde, farklı illerdeki mahkemeler arasında dahi fiili ve hukuki irtibat kurularak delillerin birlikte değerlendirilmesinin zorunlu görüldüğü belirtilmiştir. Bu kararlarda ayrıca bağlantılı davaların ayrı ayrı görülmesinin eksik araştırma sayılarak bozma nedeni yapıldığı vurgulanmaktadır.

Soruşturma aşamasında bağlantı değerlendirmesi de önem taşımaktadır. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2024/2376 E., 2024/8122 K. sayılı kararında, asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar arasında eylemsel bağlantı bulunduğu gerekçesiyle soruşturma dosyalarının tefrik edilmesinin eleştirilerek iddianamenin iade edilmesinin hukuka aykırı bulunduğu görülmektedir. Bağlantı takdiri iade aşamasında değil, yargılama aşamasında mahkemelerce yapılmalıdır.

Anayasal Boyut: Kişi Hürriyeti ve Tutukluluk

Anayasa Mahkemesi’nin 2013/3072 başvuru numaralı, 02.07.2015 tarihli kararında, terör suçları gibi organize suçlarda hukuki ve fiili irtibat nedeniyle farklı illerdeki mahkemeler arasında gerçekleştirilen zorunlu birleştirmelerin yargılama yetkisini değiştirdiği ve bu süreçteki yetki tartışmalarının kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında tutukluluk sürelerinin değerlendirilmesine konu olabileceği ortaya konulmuştur. Bu kararın önemi, bağlantı kurumunun yalnızca usul tekniği değil, temel haklarla da doğrudan kesişen bir boyutu olduğunu göstermesindedir. Bakırköy ceza avukatı olarak özellikle birden fazla suçlamayı kapsayan davalarda bağlantı itirazlarının zamanında yapılması, tutukluluk değerlendirmesi dahil pek çok usul sorununu doğrudan etkilemektedir.

Bağlantı Kurumunun TCK Hükümleriyle İlişkisi

CMK’nın 8/2. maddesindeki bağlantılı suç listesi, maddi ceza hukukuyla doğrudan örtüşmektedir. Suçluyu kayırma (TCK m. 283) ve suç delillerini gizleme suçları, asıl suçun işlenmesinin ardından yargılamayı engellemeye yönelik eylemler olarak bağlantı kapsamına alınmıştır. Bu sayede kovuşturmanın tek elde yürütülmesi ve delillerin birlikte değerlendirilmesi güvence altına alınmaktadır.

Öte yandan TCK’nın 43. maddesindeki zincirleme suç ile 44. maddesindeki fikri içtima hallerinde aynı eylem ya da birbirine bağlı eylemler birden fazla suç tipini oluşturabilmektedir. Bu durumlarda CMK’nın 8. maddesindeki bağlantı, hem maddi ceza hukukunun doğru uygulanmasını hem de sanığın tek bir mahkeme önünde tüm suçlamalarla yüzleşmesini sağlayan usul güvencesini birlikte temin etmektedir. Aynı şekilde bileşik suç hükümlerinin devreye girdiği davalarda bağlantı ve birleştirme taleplerinin doğru değerlendirilmesi, ceza miktarının belirlenmesini doğrudan etkileyebilmektedir.

Sonuç

CMK’nın 8. maddesi, ceza muhakemesinde davaları bir araya getiren ve yargılama ekonomisini sağlayan bağlantı kurumunun temel normatif dayanağıdır. Sübjektif ve objektif bağlantı türleriyle dar bağlantıyı düzenleyen bu madde; 9, 10, 11 ve 16. maddelerle birlikte değerlendirildiğinde, birden fazla suç veya sanığın söz konusu olduğu davalarda hangi mahkemenin görevli olacağını, davaların nasıl birleştirileceğini ve delil bütünlüğünün nasıl korunacağını belirleyen kapsamlı bir sistem oluşturmaktadır. Hakkınızdaki suçlamaların başka davalarla bağlantılı sayılıp sayılmayacağı ve bu durumun yargılama sürecinizi nasıl etkileyeceği konusunda bir ceza avukatı ile görüşmeniz büyük önem taşır.

İletişim & Danışma

Birden fazla suçlama veya birden fazla sanığın yer aldığı ceza davalarında bağlantı kurumu, yargılamanın nerede ve nasıl yürütüleceğini belirleyen kritik bir usul aracıdır. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak bağlantılı suçlarda görevli mahkemenin tespiti, davaların birleştirilmesi ve ayrılmasına yönelik itirazlar ile delil bütünlüğünün korunması konularında müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Hakkınızdaki suçlamaların başka davalarla bağlantılı sayılıp sayılmayacağını ve bu durumun yargılama sürecinize etkisini doğru analiz etmek için ağır ceza avukatı Fatih Sefer desteğiyle süreci yönetmeniz büyük önem taşır. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 8 Bağlantı Kavramı yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 7 Görevli Olmayan Hakim veya Mahkemenin İşlemleri Madde Metni

(1) Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür.

Maddenin Sistematik Yeri ve Tarihsel Arka Planı

Yargıtay CGK’nın 2020/435 E., 2022/285 K. ve 2021/158 E., 2021/245 K. sayılı kararlarında belirtildiği üzere CMK’nın 7. maddesi; mahkemelerin görevini belirleyen 3. madde, re’sen görev kararını düzenleyen 4. madde ve görevsizlik kararı usulünü düzenleyen 5. madde ile sistematik bir bütünlük oluşturmaktadır. 1412 sayılı eski CMUK döneminde görevsiz mahkeme işlemlerinin akıbetine ilişkin açık bir hüküm bulunmuyordu; bu eksiklik uygulama ve öğretide tartışmalara yol açıyordu. 5271 sayılı CMK, bu tartışmayı “hükümsüzlük” yaptırımını açıkça düzenleyerek sonlandırmıştır.

Yargıtay CGK’nın 2005/171 E., 2006/4 K. sayılı kararında eski dönemde bu kavramın tartışmalı olduğu ve usulünce bozulana kadar kararların bir hukuki değer taşıyıp taşımadığının tartışıldığı belirtilmiş; 5271 sayılı CMK ile “hükümsüzlük” kavramının netleştiği vurgulanmıştır.

Hükümsüzlük: Kavram ve Niteliği

CMK’nın 7. maddesindeki hükümsüzlük, işlemin hukuk dünyasında hiçbir sonuç doğurmaması anlamında değil, adil bir yargılama için işlemin görevli mahkeme huzurunda tekrarlanmasının zorunlu olması anlamında anlaşılmalıdır. Yargıtay CGK’nın 2020/435 E. sayılı kararında öğretide yetkisiz mahkeme işlemlerinin “yok hükmünde” sayılacağının kabul edildiği belirtilmiştir.

Hükümsüzlüğün hukuki niteliği bakımından Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2024/300 E., 2024/4224 K. ve CGK’nın 2018/605 E., 2022/172 K. sayılı kararlarında görev hususunun kamu düzenine ilişkin olduğu vurgulanmıştır. Bu nitelendirme, söz konusu hükümsüzlüğün mutlak karakter taşıdığını ve taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece resen dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/3893 E., 2024/6453 K. ve 8. Ceza Dairesi’nin 2024/300 E. sayılı kararlarında da görev konusunun kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle yargılamanın her aşamasında mahkemelerce ve Yargıtay tarafından resen dikkate alınması gerektiği açıkça teyit edilmiştir.

Temel Kural: Yenileme Zorunluluğu

CMK’nın 7. maddesinin temel sonucu, görevsiz mahkemece yapılan işlemlerin görevli mahkeme tarafından usulüne uygun biçimde yeniden yapılması zorunluluğudur. Yargıtay CGK’nın 2015/1179 E., 2019/515 K. sayılı kararında bu ilkenin amacı açıkça ortaya konulmuştur: duruşmanın sözlülüğü, kanıtların doğrudan doğruyalığı (vasıtasızlık ilkesi) ve adil yargılanma hakkını korumak. Delillerin asıl görevli mahkeme huzurunda tartışılması güvencesi, yargılamanın meşruiyetinin temel taşlarından birini oluşturmaktadır.

Uygulamada en sık karşılaşılan ve bozma nedeni sayılan durum, görevsiz mahkemede dinlenen tanıkların görevli mahkemede yeniden dinlenmemesidir. Yargıtay CGK’nın 2020/435 E., Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2011/18814 E., 4. Ceza Dairesi’nin 2015/10182 E. ve 1. Ceza Dairesi’nin 2011/3863 E. sayılı kararlarının tamamında bu husus kararlılıkla vurgulanmıştır. Görevsiz mahkemede dinlenen tanıkların görevli mahkemede yeniden dinlenmeksizin hüküm kurulması mutlak bozma nedenidir.

Benzer biçimde Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 2017/1781 E., 2018/1498 K. ve 4. Ceza Dairesi’nin 2016/8016 E., 2016/14104 K. sayılı kararlarında, görevsiz mahkemece toplanan delillerin (CD izletilmesi, belge okunması gibi) görevli mahkemede CMK’nın 217. maddesi uyarınca yeniden tartışılması gerektiği belirtilmiştir. Yargıtay CGK’nın 2020/435 E. sayılı kararında ise mağdurun vücudundaki kırıkların niteliğinin tespiti için yeniden bilirkişi raporu aldırılması gerektiği ortaya konulmuştur. Bu karar, tıbbi tespit ve bilirkişi incelemesi gibi işlemlerin de görevli mahkemece yenilenmesi gerektiğini açıkça göstermektedir.

“Yenilenmesi Mümkün Olmayanlar” İstisnası

CMK’nın 7. maddesindeki tek istisna, “yenilenmesi mümkün olmayan işlemler”dir. Bu istisna; maddi gerçeğin kaybolmasını önlemek ve usul ekonomisini sağlamak amacıyla getirilmiştir. Hangi işlemlerin bu kapsamda değerlendirileceği, somut olayın özelliklerine göre belirlenir; temel ölçüt, işlemin tekrar yapılma olanağının bulunup bulunmadığıdır.

Yargıtay CGK’nın 2015/1179 E. sayılı kararında bu istisnanın en tipik örneği olarak bir tanığın görevli mahkeme aşamasına gelindiğinde ölmüş olması gösterilmiştir. Bu durumda önceki beyan geçerliliğini korur ve hükmün gerekçesinde kullanılabilir. Aynı mantık mağdurun ölümü için de geçerlidir. Öte yandan keşif tutanaklarındaki anlık tespitler gibi somutlaşmış ve tekrarı imkânsız hale gelmiş durum saptamaları da yenilenmesi mümkün olmayan işlemler kapsamında değerlendirilebilir.

Yargıtay CGK’nın 2020/435 E. sayılı kararında, tutuklama kararlarının bu kapsamda değerlendirildiği görülmektedir. Kararda “tutuklama kararları geçerliliğini sürdürürken” ifadesine yer verilmiş; koruma tedbiri niteliğindeki tutuklama kararlarının, görevsiz mahkemece verilmiş olsa dahi doğası gereği hükümsüz sayılmayıp geçerliliğini koruyacağı kabul edilmiştir. Bu yaklaşım, kamu güvenliği gerekçesiyle koruma tedbirlerinin sürekliliğini sağlamaya yönelik pratik bir zorunluluktan kaynaklanmaktadır.

Hükümsüzlüğün Tespiti ve Bozma Nedeni

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2025/2497 E. ve 6. Ceza Dairesi’nin 2015/4612 E., 2015/46017 K. sayılı kararlarında, hükümsüzlüğün tespiti halinde görevsiz mahkemece yapılan işlemlerin hukuka aykırı kabul edildiği ve bozma kararı verildiği görülmektedir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2022/1856 E. ve Yargıtay CGK’nın 2018/605 E. sayılı kararlarında da görevsizlik ve buna bağlı hükümsüzlük durumlarının dikkate alınmamasının hukuka aykırılık ve bozma nedeni oluşturduğu vurgulanmıştır.

Görev hususu kamu düzeninden olduğu için Yargıtay, temyiz incelemesinde CMK’nın 7. maddesine aykırılığı doğrudan bozma nedeni olarak uygulamaktadır. Tarafların bu itirazı ileri sürüp sürmemesi sonucu değiştirmez; Yargıtay bu denetimi resen yapmaktadır. İncelenen Yargıtay daire kararlarının tamamı (1. CD, 3. CD, 4. CD başta olmak üzere) bu içtihadı istikrarlı biçimde uygulamaktadır.

Görevli Mahkemede İşlemlerin Yenilenmesi Usulü

Yargıtay CGK’nın 2015/1179 E. ve 4. Ceza Dairesi’nin 2016/8016 E. sayılı kararlarına göre, görevli mahkeme dosyayı devraldığında iddianamenin kabulü hariç olmak üzere tüm duruşma işlemlerini, tanık dinlemelerini ve delil tartışmalarını bizzat yeniden yapmalıdır. Sanık yeniden sorguya çekilmeli, tanıklar yeniden dinlenmeli ve deliller CMK’nın 217. maddesi uyarınca mahkeme huzurunda tartışılmalıdır.

Görevsizlik kararı veren mahkemede yapılan sanık sorgusunun görevli mahkemede yenilenmemesi savunma hakkının kısıtlanması anlamına gelir ve bozma nedeni oluşturur. Yargıtay CGK’nın 2008/90 E., 2008/100 K. sayılı kararında bu husus açıkça ortaya konulmuştur. Öte yandan Yargıtay CGK içtihadına göre görevsizlik kararı vererek görüşünü açıklayan hâkim, aynı davaya daha sonra üst dereceli mahkemede bakamaz; bu husus hâkimin tarafsızlığı güvencesiyle doğrudan ilişkilidir. Bakırköy ceza avukatı olarak Bakırköy Adliyesi’nde görülen davalarda, görevsiz mahkemede alınan ifade ve yapılan sorgunun yenilenmesi zorunluluğunu zamanında tespit etmek savunma stratejisi açısından belirleyici avantaj sağlamaktadır.

Zamanaşımı Üzerindeki Etkisi

Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2023/6480 E., 2023/6401 K. sayılı kararında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından “görevsiz mahkemede yapılan savunmanın dava zamanaşımını kesmeyeceği” ve bu işlemin hükümsüz olduğu ileri sürülmüştür. Daire, somut olayda olağan dava zamanaşımı süresinin dolmadığını belirterek bu iddiayı reddetmiş; ancak görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin zamanaşımını kesip kesmeyeceği konusunda kesin bir içtihat oluşturmak yerine somut sonuca odaklanmıştır. Bu alan, uygulamada henüz kesin biçimde çözüme kavuşturulmamış bir belirsizlik barındırmaktadır. Bir görüşe göre işlem hükümsüz olduğundan zamanaşımını kesemez; karşı görüşe göre ise üst mahkemenin sonradan görevsizliği anlaması ve davayı devralması, sürecin kesintisiz devam ettiğini gösterir ve zamanaşımı işler.

Yetki ile Görev Arasındaki Fark: CMK Madde 20 ile Karşılaştırma

CMK’nın 7. maddesiyle düzenlenen görevsizlik hükümsüzlüğü, CMK’nın 20. maddesindeki yetkisizlik durumundan farklı sonuçlar doğurur. Yetkisiz mahkemenin işlemleri, yalnızca yetkisizlik nedeniyle hükümsüz sayılmaz; işlemin içeriğine ve niteliğine göre değerlendirme yapılır. Buna karşın CMK’nın 7. maddesi kapsamındaki görevsiz mahkeme işlemleri kural olarak hükümsüzdür. Bu ayrım özellikle yetkili mahkemenin hangi işlemleri yenileyip yenilemeyeceği konusunda pratik önem taşımaktadır. Kanunilik ilkesi bağlamında değerlendirildiğinde bu fark, sanığın önceden hangi mahkemede yargılanacağını bilmesinin ve bu mahkemede eksiksiz yargılanmasının bir güvencesidir.

İstinabe Yoluyla Yapılan İşlemlerin Durumu

Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2021/27039 E., 2025/2696 K. ve 2022/11414 E., 2024/10651 K. sayılı kararlarında, ağır ceza mahkemesinin kendi yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesine istinabe yoluyla ifade aldırmasının doğrudan doğruyalık ve güvenceli mahkeme ilkeleriyle bağdaşıp bağdaşmadığı tartışılmıştır. İstinabe yoluyla alınan ifadelerin CMK’nın 7. maddesi kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bir görüşe göre görevsiz mahkeme işlemi sayılmaksızın delil olarak kullanılabilecek; karşı görüşe göre ise doğrudan doğruyalık ilkesini zedelediğinden kısıtlayıcı yorumla ele alınmalıdır. Bu tartışma, 7. maddenin uygulama sınırlarının henüz tümüyle netleşmemiş olduğunu göstermektedir.

Öte yandan özel yetkili savcılıklarca CMK’nın 135. maddesi kapsamında alınan iletişimin denetlenmesi kararlarının, sonradan görevsizlik anlaşılsa dahi delil olarak kullanılıp kullanılamayacağı da ayrı bir tartışma konusudur. Bu tür koruma tedbirlerinin yenilenmesi mümkün olmayan ya da etkisini tamamlamış işlemler olarak kabul edilmesi, hükümsüzlük kuralının bu alana uygulanmasını fiilen sınırlandırmaktadır.

Görev hususunun kamu düzenine ilişkin olması, mahkemelerin bu konuyu her aşamada resen araştırma zorunluluğunu doğurduğu gibi, tarafların da yargılamanın herhangi bir aşamasında görevsiz mahkemedeki işlemlerin hükümsüzlüğünü ileri sürme hakkını saklı tutmaktadır. Bu güvence, cezanın şahsiliği ve adil yargılanma ilkeleriyle birlikte ceza yargılamasının temel yapı taşlarından birini oluşturmaktadır.

Sonuç

CMK’nın 7. maddesi, görev kurallarına aykırılığın somut yaptırımını düzenleyen ve adil yargılanma hakkının usul boyutunu koruyan temel bir normdur. Görevsiz mahkemece yapılan işlemlerin hükümsüzlüğü kural; yenilenmesi mümkün olmayan işlemlerin geçerliliği ise istisnayı oluşturmaktadır. Tanık beyanları, bilirkişi raporları, delil tartışmaları ve sanık sorgusu gibi esasa etkili tüm işlemlerin görevli mahkemede yenilenmesi zorunludur; aksi hal mutlak bozma sebebidir. Ceza davanızda görevsiz mahkemede yürütülen yargılamayla karşılaşıldığında haklarınızı etkin biçimde korumak için bir ceza avukatı ile çalışmanız kritik önem taşır.

İletişim & Danışma

Görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin hükümsüzlüğü ve bu işlemlerin yenilenmesi zorunluluğu, ceza davalarında savunma stratejisini doğrudan şekillendiren usul kurallarıdır. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak görev itirazları, görevsiz mahkemede alınan ifadelerin ve yapılan sorguların hukuki değeri ile işlemlerin yenilenmesi sürecinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin hükümsüzlüğünü zamanında tespit etmek ve savunma stratejinizi buna göre şekillendirmek için ağır ceza avukatı Fatih Sefer ile çalışmanız belirleyici sonuçlar doğurabilir. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 7 Görevli Olmayan Hakim veya Mahkemenin İşlemleri yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 6 Görevsizlik Kararı Verilemeyecek Hal Madde Metni

(1) Duruşmada suçun hukukî niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.

Maddenin Sistematik Yeri ve Amacı

CMK’nın 6. maddesi, görevin kanunla belirlenmesi ilkesini düzenleyen 3. madde ile görevsizlik kararı ve itiraz usulünü düzenleyen 5. maddeye göre özel ve saklı bir hüküm niteliğindedir. Yargıtay CGK’nın 2013/16 E., 2013/527 K. sayılı kararında belirtildiği üzere madde, 5235 sayılı Kanun’un 10. ve 11. maddeleriyle belirlenen mahkeme türleri arasındaki görev ayrımıyla sistematik bir ilişki içindedir.

Anayasa Mahkemesi’nin 2018/11 E., 2018/86 K. sayılı kararında CMK’nın 6. maddesinin usul ekonomisini sağlama ve yargılamayı hızlandırma amacının makul sürede yargılanma hakkıyla uyumlu olduğu teyit edilmiştir. Maddenin dayandığı temel düşünce “maior continet in se minus”, yani ağır suça bakabilen mahkemenin daha hafif nitelikteki suça da öncelikle bakabileceği ilkesidir. Üst dereceli mahkemede görülmeye başlanan bir davanın, suç vasfının değişmesi nedeniyle alt mahkemeye gönderilmesi hem usul kaybına yol açar hem de tabii hâkim güvencesini zedeler.

“Duruşma” Kavramı: Yasağın Başlangıç Anı

CMK’nın 6. maddesindeki “duruşmada” ibaresi, yasağın başlangıç anını belirleyen kritik kavramdır. 5560 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önce maddede “iddianamenin kabulünden sonra” ifadesi yer alıyordu; mevcut düzenleme bu eşiği daraltarak yalnızca fiilen duruşmanın başladığı ana ertelemiştir. Bu değişiklikle birlikte mahkemelerin iddianameyi kabul edip henüz duruşma yapmadan, tensip aşamasında suç vasfının daha alt bir mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verebilmesi mümkün hale gelmiştir.

Tensip aşamasının duruşma sayılıp sayılmayacağı konusunda Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri kararları arasında yorum farkı bulunmaktadır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2022/1534 E., 2022/12464 K. sayılı kararında, iddianamenin kabulü ve tensip zaptı düzenlenmesinden sonra verilen görevsizlik kararının “suçun hukuki niteliğinin duruşmada değiştiğinden söz edilemeyeceği” gerekçesiyle CMK’nın 6. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir. Bu yaklaşıma göre tensip aşaması henüz “duruşma” sayılmamakta ve alt mahkemeye gönderme yasağı başlamamaktadır.

Buna karşın Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi’nin 2020/139, 2020/127 ve 2020/346 sayılı kararlarında tensip zaptıyla ya da duruşma günü verilerek yapılan incelemede dahi bu aşamada görevsizlik kararı verilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Uygulamadaki bu yorum farkı, özellikle Bakırköy Adliyesi gibi yoğun iş yüküne sahip adliyelerde dava süreçlerini doğrudan etkilemekte; Bakırköy ceza avukatı olarak bu ayrımı zamanında tespit etmek savunma stratejisi açısından büyük önem taşımaktadır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/26737 E., 2011/382 K. sayılı kararında ise duruşma açılmadan önceki evrede görevsizlik değerlendirmesinin iddianamedeki maddi olaya göre yapılması gerektiği, delil değerlendirmesine girilerek tensip aşamasında görevsizlik verilemeyeceği ifade edilmiştir. Bu karar, tensip aşamasındaki denetimin sınırlarını çizmektedir.

Suçun Hukuki Niteliğinin Değişmesi

CMK’nın 6. maddesindeki yasak, yalnızca suçun hukuki niteliğinin değişmesi haline özgüdür. Bu değişim, iddianamede tarif edilen fiilin yargılama sürecinde toplanan delillerle farklı bir suç tipine bürünmesini ifade eder; değişim sanığın lehine, aleyhine ya da nötr nitelikte olabilir.

Yargıtay CGK’nın 2013/16 E., 2013/527 K. sayılı kararı bu kavramı somutlaştırmaktadır. Söz konusu davada 6136 sayılı Kanun’un 13/1. maddesi kapsamında silah taşıma suçundan açılan bir davada, duruşmada alınan tanık beyanının değişmesi üzerine eylemin 13/3. maddedeki silah bulundurma suçuna dönüştüğünün anlaşılması, suç niteliğinin değişmesi olarak değerlendirilmiş; bu değişimin alt mahkemeye gönderme gerekçesi yapılamayacağı vurgulanmıştır. Aynı ilke Yargıtay CGK’nın 2011/276 E., 2011/284 K. sayılı kararında da teyit edilmiştir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2022/1856 E., 2023/10653 K. sayılı kararında ise bu yasağın ihlali somut olarak görülmektedir. Mersin 2. Ağır Ceza Mahkemesi, nitelikli dolandırıcılık suçundan açılan davada eylemi hırsızlık veya banka kartının kötüye kullanımı olarak nitelendirerek dosyayı Asliye Ceza Mahkemesi’ne göndermiştir. Yargıtay bu kararı CMK’nın 6. maddesine aykırı bularak bozmuştur. Benzer bir uygulama Yargıtay 20. Ceza Dairesi’nin 2019/612 E., 2019/6388 K. sayılı kararında da görülmektedir: Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren uyuşturucu ticareti suçunun duruşmada kullanma suçuna dönüşmesi halinde dahi ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı veremeyeceği açıkça teyit edilmiştir.

Mahkemenin Nitelendirme Yetkisi ve Sınırları

Mahkemeler, iddia makamının nitelendirmesiyle bağlı olmaksızın fiili hukuki olarak serbestçe nitelendirir. Kamu davası açma yetkisi savcıya, eylemin hukuki nitelendirmesini yapma yetkisi ise mahkemeye aittir. Yargıtay CGK’nın 2013/16 E. sayılı kararında bu ilke açıkça ortaya konulmuştur.

Nitelendirme yetkisinin kullanılmasında göz önünde bulundurulması gereken iki temel sınır vardır. Birincisi, nitelik değişikliği iddianamede tarif edilen fiile dayanmalı; iddianamede yer almayan bir suç için görevsizlik kararı verilemez, aksi hâl CMK’nın 225. maddesindeki “davasız yargılama olmaz” ilkesini ihlal eder. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2012/11260 E., 2013/11952 K. sayılı kararında zimmet suçunun iddianamede yer almaması nedeniyle bu suç gerekçesiyle görevsizlik verilemeyeceği bu çerçevede değerlendirilmiştir. İkincisi, suç niteliğinin duruşmada alt dereceli mahkemenin görev alanına girmesi halinde mahkeme görevsizlik veremez; ancak üst dereceli mahkemenin görev alanına girmesi halinde CMK’nın 5. maddesi işletilebilir ve görevsizlik kararı verilmesi gerekir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/6720 E. sayılı kararı bu ikinci durumu teyit etmektedir: alt mahkemenin işin üst dereceli mahkemenin görev alanına girdiğini fark etmesi halinde CMK’nın 6. maddesi bir engel oluşturmaz.

CMK Madde 4 ve Madde 5 ile İlişkisi

CMK’nın 4/1. maddesinde yer alan “6 ncı madde hükmü saklıdır” ibaresi, re’sen görev denetiminin bu özel hüküm karşısında geri çekildiğini göstermektedir. Yargıtay 20. Ceza Dairesi’nin 2019/612 E. sayılı kararında belirtildiği üzere, CMK’nın 4. maddesi mahkemeye kovuşturmanın her aşamasında re’sen görevsizlik kararı verme yetkisi tanımakla birlikte, duruşmada suç niteliğinin alt dereceli mahkemeye ait olduğunun anlaşılması halinde bu yetki kullanılamaz.

Öte yandan Yargıtay CGK’nın 2018/604 E., 2020/269 K. sayılı kararında, asliye ceza mahkemesinin görevsizlik kararı vererek dosyayı ağır ceza mahkemesine göndermesinin CMK’nın 6. maddesiyle yasaklanan bir durum olmadığı vurgulanmıştır. Madde 6, yalnızca dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilmesini yasaklar; üst dereceli mahkemeye gönderilmesi her zaman mümkündür.

Savunma Hakkı ve Tutukluluk Süreleri Üzerindeki Etkisi

Yargıtay CGK’nın 2008/90 E., 2008/100 K. sayılı kararında, görevsizlik kararı üzerine dosyanın gittiği mahkemenin sanığı yeniden sorguya çekmeden önceki mahkemenin işlemlerine dayanarak hüküm kurması savunma hakkının kısıtlanması olarak değerlendirilmiş ve bozma nedeni sayılmıştır. CMK’nın 6. maddesi çerçevesinde de suç vasfının değişmesi halinde sanığa mutlaka ek savunma hakkı tanınması gerekmektedir (CMK m. 226). Bu güvence atlanarak kurulan hüküm, savunma hakkının kısıtlanması nedeniyle mutlak bozma sebebi oluşturur.

Tutukluluk süreleri bakımından ise önemli bir ilke söz konusudur: üst dereceli mahkemede yargılanan sanığın, suç vasfının değişmesine karşın mahkemenin görevsizlik kararı verememesi nedeniyle tutukluluğa ilişkin süreler alt dereceli mahkemenin sınırları baz alınarak belirlenmelidir. Bu yaklaşım, sanığın aleyhine sonuç doğmasının engellenmesi amacını taşımaktadır. TCK’nın ceza sorumluluğuna ilişkin temel ilkeleriyle uyumlu bu yorum, CMK’nın 6. maddesinin salt usul ekonomisinin ötesinde kişi güvencelerini de koruduğunu ortaya koymaktadır.

Görevsizlik Kararı Veren Hâkimin Reddi Sorunu

Yargıtay CGK içtihadına göre, görevsizlik kararı vererek görüşünü açıklayan hâkim, aynı davaya daha sonra üst dereceli mahkemede bakamaz. Bu ilke, hâkimin tarafsızlığına ilişkin güvenceyle doğrudan bağlantılıdır ve kastın ve delil değerlendirmesinin tarafsız biçimde yapılmasını sağlamaktadır. Görevsizlik kararından dönülerek aynı mahkemede yargılamaya devam edilmesi gereken durumlarda hâkimin reddi talep edilip edilemeyeceği sorusu pratik önemini korumaktadır.

Yasa Değişikliklerinin Etkisi

Yargıtay CGK’nın 2010/242 E., 2010/265 K. sayılı kararında, hükümden sonra yürürlüğe giren bir yasanın suçu üst dereceli mahkemenin görev alanına sokması halinde önceki mahkemenin kararının sırf görevsizlik nedeniyle bozulmayacağı tartışılmıştır. CMK’nın 6. maddesinin amacıyla örtüşen bu yaklaşım, yargılama tamamlandıktan sonra yapılan yasa değişikliklerinin kesinleşmiş görev ilişkisini sarsmaması gerektiğini ortaya koymaktadır. Benzer biçimde Yargıtay CGK’nın 2015/1078 E., 2018/141 K. sayılı kararında da yargılama sürerken kanun değişikliğiyle ceza sınırlarının değişmesinin derdest davalara etkisi ele alınmıştır.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar ve Örnekler

CMK’nın 6. maddesine aykırılık halinde bozma kararı verilip verilemeyeceği de tartışma konusu olmuştur. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2012/8110 E., 2013/18739 K. sayılı kararında, eksik soruşturma ve toplanmayan deliller (tanık ifadeleri, ticaret sicil kayıtları) varken beraat kararı verilmesi bozulmuş; bu süreçte suç vasfı değişse dahi görevsizlik verilemeyeceği hatırlatılmıştır. Söz konusu karar, madde 6 yasağının delil tamamlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını açıkça ortaya koymaktadır: üst dereceli mahkeme, eksik delil gerekçesiyle beraat kararı vermek yerine delil tamamlamalı; bu süreçte vasıf değişse dahi yargılamayı tamamlamalıdır.

Milletvekili yargılamalarında ve özel yetkili mahkeme uygulamalarında tarihsel süreçte CMK’nın 6. maddesinin işletilmediği görülmüştür; mülga DGM ve ÖYM dönemlerinde bu mahkemeler yargılamanın her safhasında görevsizlik kararı verebilmiştir. Ancak 2013 sonrasındaki düzende genel hüküm olarak madde 6 uygulanmaktadır. Bunun yanı sıra Anayasa Mahkemesi’nin Yüce Divan sıfatıyla verdiği görevsizlik kararlarının bağlayıcı niteliği, CMK’nın 6. maddesiyle kesişen ayrı bir uygulama alanı oluşturmaktadır.

Sonuç

CMK’nın 6. maddesi, görev kurallarının katı biçimde uygulanmasının yol açacağı usul kayıplarına karşı getirilmiş köklü bir düzenlemedir. Duruşmada suç vasfının değişmesi, üst dereceli mahkemeyi yargılamayı tamamlamakla yükümlü kılar; alt mahkemeye gönderme kesinlikle yasaktır. Öte yandan aynı değişikliğin üst dereceli mahkemeyi gerektirmesi halinde görevsizlik kararı verilmesi mümkündür. Yasağın başlangıç anı olarak “duruşma” kavramının Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri arasında farklı yorumlanması, uygulamada önemli sonuçlar doğurmaktadır. Ceza davanızda suç vasfının değişmesi ihtimaline karşı haklarınızı korumak için deneyimli bir ceza avukatı ile çalışmanız büyük önem taşır.

İletişim & Danışma

Ceza yargılamasında suç vasfının değişmesi, görevsizlik yasağının sınırları ve bu süreçte savunma haklarının korunması, özellikle ek savunma hakkı ve tutukluluk süreleri gibi kritik konular titiz bir hukuki takip gerektirmektedir. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak duruşma öncesi tensip aşamasından hüküm sonrası kanun yollarına kadar CMK’nın 6. maddesi kapsamındaki tüm süreçlerde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Yargılamanın esasına girildikten sonra alt mahkemeye gönderme yasağının doğru uygulanıp uygulanmadığını denetlemek için ağır ceza avukatı Fatih Sefer ile süreci yakından takip etmeniz gerekir. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 6 Görevsizlik Kararı Verilemeyecek Hal yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 5 Görevsizlik Kararı Verilmesi Gereken Hâl ve Sonucu Kanun Metni

Madde 5 – (1) İddianamenin kabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir.

(2) Adli yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Maddenin Sistematik Yeri ve CMK Madde 4 ile İlişkisi

Yargıtay CGK’nın 2018/605 E., 2022/172 K. sayılı kararında belirtildiği üzere CMK’nın 5. maddesi; mahkemelerin görevini belirleyen 3. madde, re’sen görev kararını düzenleyen 4. madde ve görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin hükümsüzlüğünü düzenleyen 7. madde ile sistematik bir bütünlük oluşturmaktadır. CMK’nın 4/1. maddesi mahkemenin kovuşturma evresinin her aşamasında re’sen görevsizlik kararı verebileceği genel yetkiyi tanırken, 5. madde bu yetkinin “iddianamenin kabulünden sonra” nasıl kullanılacağını ve sonuçlarını somutlaştırmaktadır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/10545 E., 2010/11267 K. sayılı kararına göre, CMK’nın 5/2. maddesi kapsamındaki itiraz yolu işletilerek çözülen uyuşmazlıklarda, 4/2. maddedeki “görev uyuşmazlığı” prosedürüne gerek kalmaz; zira itiraz mercii uyuşmazlığı kesin olarak sonlandırır. İki madde arasındaki bu ilişki, gereksiz yere uzayan usul süreçlerini önlemeye yönelik bir usul ekonomisi tercihidir.

İddianamenin Kabulü Şartı: Görevsizlik Kararının Zamanı

CMK’nın 5/1. maddesindeki “iddianamenin kabulünden sonra” ibaresi, görevsizlik kararının yalnızca kovuşturma evresinde verilebileceğini ortaya koymaktadır. Soruşturma evresinde veya iddianamenin kabulünden önce görev sorununun fark edilmesi halinde izlenecek yol farklıdır.

Mahkeme, iddianameyi incelerken suç vasfı konusunda Cumhuriyet savcısından farklı düşünse bile, açık ve bariz bir yanlışlık bulunmadıkça iddianameyi iade edemez; önce kabul etmeli, ardından görevsizlik kararı vermelidir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2017/5129 E., 2017/3992 K. sayılı kararında iddianamenin iadesi (CMK m. 174) ile görevsizlik kararı (CMK m. 5) kurumlarının birbirinden farklı olduğu vurgulanmıştır. İddianamenin iadesi kurumu yalnızca şekli ve bariz hatalarda işletilebilir; mahkemenin görev konusundaki farklı hukuki nitelendirmesi iade sebebi değil, kabul sonrası görevsizlik kararı sebebidir.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/5493 E., 2024/7926 K. sayılı kararında, görevsizlik kararı verilmesi gereken aşama açıkça belirlenmiş; bu kararın iddianamenin kabulü ile hüküm verilmesi arasındaki kovuşturma evresinde verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Aynı dairenin 2023/6720 E., 2023/10816 K. sayılı kararında ise bu zaman diliminde görevsizlik kararı verilmemesi ve yargılamaya devam edilmesi bozma nedeni olarak değerlendirilmiştir.

Görevin Aşılması ve Görev Dışı Kalma: İki Temel Durum

CMK’nın 5/1. maddesi, görevsizlik kararı için iki ayrı durum öngörmektedir.

İşin mahkemenin görevini aşması, yargılanan suçun niteliğinin değişerek daha üst dereceli bir mahkemenin görev alanına girmesini ifade eder. Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2011/6447 E., 2011/4913 K. ve Yargıtay CGK’nın 2018/605 E. sayılı kararlarında bu kavramın en tipik örneği, asliye ceza mahkemesinde kasten yaralama veya tehdit olarak görülen davanın “olası kastla öldürmeye teşebbüs” niteliğinde olduğunun anlaşılmasıdır; bu halde delilleri tartışma ve vasıf belirleme görevi ağır ceza mahkemesine aittir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/6720 E. sayılı kararındaki örnekte ise basit dolandırıcılık olarak açılan davanın bilişim sistemi kullanılarak işlendiğinin anlaşılmasıyla birlikte nitelikli dolandırıcılık kapsamına (TCK m. 158/1-f) girip ağır ceza mahkemesinin görev alanına geçmesi ele alınmıştır.

İşin mahkemenin görevi dışında kalması ise davanın o mahkemenin yargı kolu veya uzmanlık alanı dışındaki bir mercie ait olduğunun anlaşılmasını kapsar. Çocuk mahkemesinin görev alanına giren bir suçun genel ceza mahkemesinde görülmesi, ya da Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 2017/9 E., 2017/12 K. sayılı kararında ele alındığı üzere sanığın asker kişi olduğunun ortaya çıkması ve suçun askeri mahkemede görülmesi gerekliliği bu kategorinin örnekleridir. TCK’nın 31. maddesi kapsamında değerlendirilen yaş küçüklüğü durumlarında da benzer görev dışı kalma sorunları gündeme gelebilmektedir.

Görevsizlik Kararının Şekli ve İçeriği

Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/5493 E. sayılı kararında görevsizlik kararının neden verildiğini gerekçelendirecek, suçun niteliğinin neden değiştiğini veya neden görev dışında kalındığını açıklayan ve dosyanın hangi mahkemeye gönderileceğini belirten bir içerikle düzenlenmesi gerektiği ortaya konulmuştur.

Görevsizlik kararının önemli bir özelliği, görevli mahkeme bakımından iddianame işlevi görmesidir. Kesinleşen görevsizlik kararı görevli mahkemeye ulaştığında, bu mahkeme iddianame gibi bu belge üzerinden yargılamayı yürütür. Bu niteliği nedeniyle görevsizlik kararının sanığa tebliğ ya da tefhim edilmesi zorunludur; aksi hâl savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurur ve bozma sebebi oluşturabilir.

Görevsizlik kararı, davayı sonlandıran bir hüküm niteliği taşımaz; adli yargı içindeki mahkemeler arasında verildiğinde CMK’nın 223. maddesinde sayılan hüküm çeşitleri arasında yer almaz ve bu nedenle itiraz yoluna tabidir. Buna karşın, mahkemenin adli yargı dışında bir yargı kolunu görevli gördüğü hallerde verilen karar hüküm niteliğini kazanır ve temyiz yoluna tabidir.

Görevsizlik Kararına İtiraz (CMK m. 5/2)

CMK’nın 5/2. maddesi, adli yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yolunu açık tutmaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin 2014/47 E., 2014/123 K. sayılı norm denetimi kararında bu düzenlemenin hem usul ekonomisine hem de adil yargılanma hakkına hizmet ettiği teyit edilmiştir.

Yargıtay CGK’nın 2016/113 E., 2017/458 K. sayılı kararında “adli yargı içerisindeki mahkemeler” ifadesinin kapsamı netleştirilmiştir: Bu ifade asliye ceza, ağır ceza ve çocuk mahkemesi gibi adli yargı koluna dahil ilk derece mahkemelerini kapsamakta; Yargıtay daireleri arasındaki iş bölümü uyuşmazlıkları bu kapsama girmemekte ve CMK’nın 5/2. maddesindeki itiraz yoluna tabi bulunmamaktadır.

İtiraz yoluna yalnızca görevsizlik kararlarına karşı gidilebilir; mahkemenin görevli olduğuna dair yetkililik kararları itirazın konusu yapılamaz. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi’nin 2020/303 E., 2020/327 K. sayılı kararına göre itiraz yolu, yalnızca ilk verilen görevsizlik kararı için değil, dosyanın gönderildiği mahkemece verilen karşı görevsizlik kararları için de açıktır. Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi’nin 2019/407 E., 2019/185 K. sayılı kararında ise itiraz yolunun tüketilmesinin zorunlu olduğu, itiraz merciinin kararının kesin nitelik taşıdığı ve bu kararın herhangi bir olağan kanun yoluna tabi bulunmadığı belirtilmiştir.

İtiraz merciinin incelemesi iddianamenin anlatımıyla sınırlıdır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/5493 E. sayılı kararında, itiraz merciinin bu sınırın dışına çıkamayacağı ifade edilmiştir. İtiraz merciinin kararı, Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/10545 E. sayılı kararında da ortaya konulduğu üzere uyuşmazlığı kesin biçimde sonlandırır; mahkemeler bu karara uymak zorundadır.

İkinci Görevsizlik Kararı ve Görev Uyuşmazlığına Dönüşüm

Dosyanın gönderildiği ikinci mahkeme de kendisini görevsiz görürse olumsuz görev uyuşmazlığı doğar. Kayseri BAM 5. Ceza Dairesi’nin 2019/407 E. sayılı kararına göre, görev uyuşmazlığından söz edebilmek için biri diğerini görevli kılan iki kesinleşmiş görevsizlik kararı bulunmalıdır. İkinci görevsizlik kararına karşı itiraz yolu tüketilmeden ortak yüksek görevli mahkemeye başvurulamaz. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 2012/14 E., 2012/14 K. sayılı kararında da dosyanın gönderildiği mahkemenin kendisini görevsiz görmesi durumunda olumsuz görev uyuşmazlığının doğacağı ve bu uyuşmazlığın CMK’nın 4/2. maddesi kapsamında ortak yüksek görevli mahkeme tarafından çözümleneceği vurgulanmıştır.

Görevsiz Mahkemede Yapılan İşlemlerin Akıbeti

Yargıtay CGK’nın 2018/605 E. sayılı kararında, görevsiz mahkemece yapılan işlemlerin kural olarak hükümsüz olduğu; ancak yenilenmesi mümkün olmayan işlemlerin geçerliliğini koruduğu belirtilmiştir. Bu ayrım, görevli mahkemede hangi işlemlerin yeniden yapılması gerektiğini belirlemekte ve savunma stratejisi açısından son derece pratik bir öneme sahiptir. Bakırköy ceza avukatı olarak özellikle Bakırköy Adliyesi’nde görülen davalarda görevsiz mahkemede alınan ifade veya yapılan sorgunun yenilenmesi zorunluluğu, savunmaya yeniden delil sunma ve itiraz imkânı tanımaktadır.

Yargıtay Daireleri Arasındaki İş Bölümünün Görevden Farkı

Yargıtay CGK’nın 2016/113 E., 2017/458 K. sayılı kararında Yargıtay daireleri arasındaki ilişkinin görev değil idari nitelikte bir iş bölümü ilişkisi olduğu, bunun CMK’nın 5. maddesindeki usul anlamında mutlak görev ilişkisinden farklı nitelik taşıdığı açıkça ortaya konulmuştur. Bu içtihat, Yargıtay daireleri arasındaki iş bölümü uyuşmazlıklarının CMK’nın 5/2. maddesi kapsamında itiraz yoluyla çözülemeyeceğini; bu tür uyuşmazlıkların başka bir mekanizmayla giderilmesi gerektiğini ortaya koyar. Benzer biçimde ihtisas mahkemelerine ilişkin HSK kararlarından kaynaklanan görev karmaşalarında Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 2023/3893 E., 2024/6453 K. sayılı kararında görüldüğü üzere uygulama sorunları doğabilmekte; bu durumlar ise Yargıtay denetimi ve kanun yararına bozma yoluyla düzeltilmektedir.

Görevsizlik Kararı Sonrası Yargılamanın Seyri

Görevsizlik kararının kesinleşmesiyle birlikte dosya görevli mahkemeye gönderilir; yargılama, görevsiz mahkemede yapılan geçersiz işlemler hariç olmak üzere kaldığı yerden devam eder. Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2011/5755 E. ve Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2014/5131 E., 2014/12246 K. sayılı kararlarında, görevsizlik kararı kesinleşip dosya görevli mahkemeye iletilene kadar yargılamanın durduğu, görevli mahkeme belirlendikten sonra sürecin hükümsüz işlemler dışında sürdüğü ortaya konulmuştur.

Görevli mahkemeye intikal eden dosyada artık görevsizlik kararı iddianame işlevi görmektedir. Bu nedenle görevli mahkemenin görevsizlik kararını sanığa okutması ve sorgusunu bu belge üzerinden yapması gerekir. Yargıtay içtihadına göre görevsizlik kararı okunmadan iddianamenin okunmasıyla yetinilerek sanığın sorgusunun yapılması savunma hakkının kısıtlanması sayılmakta ve bozma nedeni oluşturmaktadır. Bu usul güvencesi, TCK’nın temel ilkeleriyle uyumlu biçimde sanığın yargılama sürecinde tam anlamıyla bilgilendirilmesini ve savunmasını etkin şekilde yapabilmesini güvence altına almaktadır.

Sonuç

CMK’nın 5. maddesi, görev kurallarının mahkeme düzeyinde uygulanmasını sağlayan temel usul normudur. İddianamenin kabulü ile hüküm arasındaki süreçte suç vasfının değişmesi ya da başka bir yargı kolunun devreye girmesi halinde görevsizlik kararı zorunlu bir araçtır; bu kararın verilmemesi mutlak bozma nedenine yol açar. Adli yargı içi görevsizlik kararlarına tanınan itiraz yolu ise uyuşmazlıkları süratle çözmeye ve yargılamayı doğru mahkemede sürdürmeye hizmet etmektedir. Ceza davanızda görev itirazlarının zamanında kullanılması, süreç yönetimi ve savunma hakkının korunması bakımından belirleyici sonuçlar doğurabilir. Bu konuda destek almak için bir ceza avukatı ile görüşmeniz önemlidir.

İletişim & Danışma

Ceza davalarında görevsizlik kararına itiraz ve görev uyuşmazlıklarının çözüm süreci, doğru zamanlama ve usul bilgisi gerektiren kritik aşamalardır. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak iddianamenin kabulünden kanun yollarına kadar görev itirazları, görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin hukuki değeri ve itiraz süreçlerinin yönetimi konularında müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Görevsizlik kararının usulüne uygun verilip verilmediğini ve bu kararın savunmanıza etkisini doğru değerlendirmek için ağır ceza avukatı Fatih Sefer gibi deneyimli bir hukukçudan destek almanız önemlidir. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 5 Görevsizlik Kararı Verilmesi Gereken Hâl ve Sonucu yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.

CMK Madde 4 Re’sen Görev Kararı ve Görevde Uyuşmazlık Kanun Metni

Madde 4 – (1) Davaya bakan mahkeme, görevli olup olmadığına kovuşturma evresinin her aşamasında re’sen karar verebilir. Ancak, 6 ncı madde hükmü saklıdır.

(2) Görev konusunda mahkemeler arasında uyuşmazlık çıkması hâlinde, görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler.

Maddenin Sistematik Yeri

CMK’nın 4. maddesi, 3. maddeyle başlayan görev düzenlemesinin uygulama mekanizmasıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2015/1078 E., 2018/141 K. sayılı kararında belirtildiği üzere bu madde; görevin kanunla belirlenmesini düzenleyen 3. madde, görevsizlik kararı verilmesini düzenleyen 5. madde ve görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin hükümsüzlüğünü düzenleyen 7. madde ile birlikte sistematik bir bütünlük oluşturmaktadır. Bu dört maddeyi birlikte okumadan CMK’daki görev sistemini kavramak mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi’nin 26/3/2013 tarihli Doğan Kasadolu kararında ve Yargıtay CGK’nın 2021/158 E., 2021/245 K. sayılı kararında, re’sen görev incelemesinin mahkemeler için bir takdir yetkisi değil, hukuki bir zorunluluk olduğu vurgulanmıştır. Bu nitelendirme, maddenin uygulamadaki ağırlığını ortaya koymaktadır.

Re’sen Görev İncelemesi: Kapsam ve Sınırlar

CMK’nın 4/1. fıkrası, davaya bakan mahkemenin görevli olup olmadığına “kovuşturma evresinin her aşamasında” re’sen karar verebileceğini düzenlemektedir. Bu ifade kasıtlı biçimde geniş tutulmuştur.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/26737 E., 2011/382 K. sayılı kararına göre iddianamenin kabulünden sonraki ilk inceleme aşamasında iddianamedeki nitelendirme değil, maddi olay esas alınarak görev denetimi yapılır. Mahkeme tensip kararıyla dahi, duruşma açmaksızın görevsizlik kararı verebilir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2017/5484 E., 2018/771 K. sayılı kararında görev denetiminin hüküm kuruluncaya kadar şart olduğu vurgulanmıştır.

Yargıtay CGK’nın 2023/480 E., 2025/192 K. sayılı kararında ise kanun değişikliği yoluyla ceza üst sınırının artırılması durumunda dahi temyiz aşaması dahil olmak üzere kovuşturmanın her evresinde görev incelemesinin yapılabileceği ifade edilmiştir. Bu içtihat, görev denetiminin yalnızca ilk aşamaya özgü olmadığını; yargılama boyunca kesintisiz sürdüğünü ortaya koymaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2010/242 E., 2010/265 K. sayılı kararında temyiz incelemesi sırasında da görev hususunun re’sen gözetileceği teyit edilmiştir. Tarafların bu konuyu ileri sürüp sürmemesi önemli değildir; Yargıtay görev kurallarına aykırılığı resen değerlendirmektedir.

CMK Madde 6 İstisnası: “Saklı Tutulan” Özel Hüküm

CMK’nın 4/1. fıkrasında “6 ncı madde hükmü saklıdır” ifadesi yer almaktadır. Bu çekince, re’sen görev incelemesinin en önemli sınırını çizmektedir.

CMK’nın 6. maddesi, duruşmada suçun hukuki niteliğinin değişmesi durumunda üst dereceli mahkemenin davaya devam etmesi gerektiğini düzenlemektedir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2022/1856 E., 2023/10653 K. sayılı kararında, işin esasına girildikten sonra duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle görevsizlik kararı verilerek dosyanın alt dereceli mahkemeye gönderilemeyeceği açıkça belirtilmiştir.

Yargıtay CGK’nın 2020/75 E., 2020/324 K. sayılı kararında bu ilişki şu şekilde açıklanmıştır: CMK’nın 4. maddesi genel kuralı koyarken, 6. madde duruşmada suç vasfının değişmesi durumuna özgü bir istisnadır. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi’nin 2020/139 E., 2020/134 K. sayılı kararında bu sınırın tensip aşaması ile duruşma aşaması arasında nasıl uygulandığı tartışılmıştır.

Pratik sonuç şudur: Ağır ceza mahkemesi, duruşma açtıktan sonra suç vasfının değiştiği gerekçesiyle görevsizlik vererek dosyayı asliye ceza mahkemesine gönderemez; yargılamayı tamamlamak zorundadır. Buna karşın tensip aşamasında, duruşmaya başlanmadan görevsizlik kararı vermek mümkündür.

Görevsizlik Kararının Hukuki Niteliği

Görevsizlik kararının hukuki niteliği, kararın yöneldiği yargı merciine göre farklılık gösterir. Adli yargı içindeki başka bir mahkemenin görevli olduğu gerekçesiyle verilen görevsizlik kararı “son karar” niteliğinde olmayıp CMK’nın 5/2. maddesi uyarınca itiraz yoluna tabidir. Buna karşın mahkemenin adli yargı dışı bir merciyi görevli gördüğü hallerde verilen karar “hüküm” niteliğini taşır ve temyiz yoluna tabidir.

Yargıtay CGK’nın 2017/402 E., 2018/644 K. sayılı kararında, görev kamu düzenine ilişkin olduğundan hatalı görevlendirmenin mutlak bozma nedeni oluşturduğu (CMK m. 289) belirtilmiştir. Bu nitelendirme son derece önemlidir: görev kuralına aykırılık her durumda bozma sonucunu doğurur, temyiz incelemesinde sanığın aleyhine etki yaratıp yaratmadığı araştırılmaz.

Görev Uyuşmazlıkları: Olumlu ve Olumsuz

CMK’nın 4/2. fıkrası, mahkemeler arasında görev uyuşmazlığı çıkması halinde çözüm yolunu düzenlemektedir.

Olumsuz görev uyuşmazlığı, iki farklı mahkemenin de kendisini görevsiz sayması halidir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2013/18290 E., 2013/14873 K. sayılı kararında örneklendiği üzere asliye ceza ile ağır ceza mahkemesinin aynı davada karşılıklı görevsizlik kararı vermesi bu kapsamdadır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2015/25229 E., 2016/2174 K. sayılı kararında ise asliye ceza ile çocuk mahkemesi arasındaki olumsuz uyuşmazlık ele alınmıştır. Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlık türü budur.

Olumlu görev uyuşmazlığı, birden fazla mahkemenin aynı davada kendisini görevli sayması halidir. Bu tür uyuşmazlıklar uygulamada daha nadir görülmekle birlikte, çözüm usulü bakımından olumsuz uyuşmazlıklarla aynı mekanizmaya tabidir.

Her iki uyuşmazlık türünde de çözüm, mahkemelerin ortak yüksek görevli mahkemeye başvurmasıyla sağlanır. Uyuşmazlığın çözülebilmesi için Yargıtay CGK’nın 2017/1009 E., 2017/407 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, mahkemelerce verilen görevsizlik kararlarının kesinleşmiş olması gerekmektedir.

Ortak Yüksek Görevli Mahkeme

Görev uyuşmazlığını çözecek merci, uyuşmazlığın tarafı olan mahkemelerin konumuna göre belirlenmektedir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin içtihatlarına göre bu belirleme şu şekilde yapılmaktadır:

• Asliye ceza ile sulh ceza arasındaki uyuşmazlıklarda: Ağır ceza mahkemesi (Yargıtay 3. CD, E. 2013/24519).
• Ağır ceza mahkemeleri arasındaki uyuşmazlıklarda: Yargıtay 5. Ceza Dairesi (Yargıtay 3. CD, E. 2013/30383).
• Özel daire ile yerel mahkeme arasındaki uyuşmazlıklarda: Yargıtay Ceza Genel Kurulu (Yargıtay CGK, E. 2020/75).
• Aynı bölge adliye mahkemesi çevresindeki mahkemeler arasında: Bölge adliye mahkemesi.
• Farklı bölge adliye mahkemesi yargı çevrelerindeki mahkemeler arasında: Yargıtay.

Ortak yüksek görevli mahkemenin kararı kesindir ve herhangi bir olağan kanun yoluna tabi değildir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2015/25229 E. ve Yargıtay CGK’nın 2014/469 E., 2017/260 K. sayılı kararlarında, merci tayini sonrasında görevin tekrar tartışılamayacağı ve belirlenen mahkemenin bu karara direnme hakkının bulunmadığı açıkça vurgulanmıştır.

Görevsiz Mahkemede Yapılan İşlemlerin Akıbeti

Anayasa Mahkemesi’nin 2018/11 E., 2018/86 K. sayılı kararında CMK’nın 7. maddesi uyarınca görevsiz mahkemece yapılan işlemlerin kural olarak hükümsüz olduğu, ancak yenilenmesi mümkün olmayanların geçerli sayılacağı belirtilmiştir. Yargıtay CGK’nın 2008/90 E. sayılı kararında görevsiz mahkemede yapılan sorgunun görevli mahkemede tekrarlanmaması bozma nedeni sayılmış; buna karşın CGK’nın 2015/1179 E. sayılı kararında telafisi imkânsız olmayan işlemlerin geçerliliğini koruyabileceği kabul edilmiştir.

Bu ayrım somut davaları doğrudan etkiler. Görevsiz mahkemede alınan sanık ifadesi, görevli mahkemede yeniden sorgu yapılmaksızın hükme esas alınamaz. Öte yandan bazı tanık beyanları veya delil tespitleri, yenilenmesinin imkânsız olduğu hallerde geçerliliğini koruyabilir. Bakırköy ceza avukatı olarak Bakırköy Adliyesi’nde görülen davalarda görevsiz mahkemede yapılan işlemlerin hangi kategoriye girdiğini erken tespit etmek, savunma açısından kritik avantaj sağlamaktadır.

Görev Uyuşmazlıklarının Uygulamaya Yansıması

Görev uyuşmazlığı çözüme kavuşturulduktan sonra belirlenen mahkeme yargılamayı kaldığı yerden sürdürür. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2013/25039 E., 2014/10614 K. sayılı kararında, uyuşmazlık giderildikten sonra dosyanın görevli mahkemeye tevdi edildiği ve yargılamanın bu mahkemede sürdürüldüğü görülmektedir. Ortak yüksek görevli mahkemece görevli kılınan mahkeme, bu karardan sonra artık görevsizlik kararı veremez; davadan el çekmesi hukuken mümkün değildir. TCK’nın 31. maddesi kapsamında değerlendirilen suça sürüklenen çocuk davalarında genel ceza mahkemesi ile çocuk mahkemesi arasında görev uyuşmazlıkları sık yaşanmakta; bu durum yargılamayı uzatmaktadır.

Yargıtay CGK’nın 2015/1078 E. sayılı kararı ise yargılama sürerken kanun değişikliğiyle cezanın üst sınırının artırılmasının derdest dosyalarda görev değişikliğine yol açıp açmadığı sorununu ele almaktadır. Bu tür geçiş dönemi uyuşmazlıkları, temyiz aşamasına taşınmakta ve bozma kararlarıyla sonuçlanabilmektedir.

Kanunilik ilkesi perspektifinden değerlendirildiğinde, görev kurallarının yargılama süresince değişmez biçimde uygulanması, sanığın hangi mahkemede yargılanacağını önceden bilmesi güvencesini somutlaştırmaktadır. Bu güvence, cezanın şahsiliği ve adil yargılanma hakkıyla birlikte ceza yargılamasının temel yapı taşlarından birini oluşturmaktadır.

Görev Denetiminin Taraflarca Kullanılması

Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yalnızca mahkeme değil, Cumhuriyet savcısı, katılan ve sanık da kovuşturma evresinin her aşamasında mahkemenin görevsiz olduğunu ileri sürebilir. Anayasa Mahkemesi’nin 2014/47 E., 2014/123 K. sayılı kararında CMK’nın 5/2. maddesi uyarınca görevsizlik kararlarına karşı itiraz yolunun açık olduğu ve bunun usul ekonomisiyle uyumlu bir çözüm yolu sağladığı belirtilmiştir.

Sanık açısından değerlendirildiğinde, görev itirazı hem savunma stratejisinin bir parçası hem de temel bir usul güvencesidir. Özellikle suç vasfının ağırlaştırıcı unsurlar nedeniyle daha üst bir mahkemeye taşınabileceği davalarda, ilk aşamada görevli mahkemenin doğru belirlenmesi ilerleyen süreçte zaman ve usul kayıplarının önüne geçer. Öte yandan görev itirazının zamanlaması da belirleyicidir; itiraz merciinin görev uyuşmazlığına dair kararı kesin olduğundan bu konudaki hukuki pozisyonun yargılamanın erken döneminde netleştirilmesi gerekir.

Sonuç

CMK’nın 4. maddesi, görev ilkesini statik bir kural olmaktan çıkarıp yargılamanın her aşamasında aktif biçimde gözetilmesi gereken dinamik bir güvenceye dönüştürmektedir. Re’sen inceleme yükümlülüğü, görev uyuşmazlıklarının çözüm mekanizması ve ortak yüksek görevli mahkeme kararlarının bağlayıcılığı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, bu maddenin sanığın kanuni hâkim önünde yargılanma hakkını fiilen koruyan en önemli usul güvencelerinden biri olduğu görülmektedir. Ceza davanızda görev itirazlarını zamanında ve doğru biçimde gündeme getirmek için soruşturmanın başından itibaren bir ceza avukatı ile çalışmanız büyük önem taşır. Bu süreçte ağır ceza avukatı Fatih SEFER gibi alanda uzman bir hukukçudan destek almak, usul güvencelerinizin etkin biçimde korunmasını sağlayacaktır.

İletişim & Danışma

Ceza davalarında görev kurallarına aykırılık, yargılamanın her aşamasında mutlak bozma nedeni oluşturabilir ve bu itirazları zamanında yapmak savunmanın seyrini belirler. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak iddianamenin kabulünden kanun yollarına kadar re’sen görev denetimi, görev uyuşmazlıkları ve görevsiz mahkemede yapılan işlemlere itiraz konularında müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Görev meselesinin yargılamanın her aşamasında re’sen denetlendiği göz önünde bulundurulduğunda, bu konudaki hukuki riskleri erkenden fark etmek için ağır ceza avukatı Fatih Sefer ile çalışmak belirleyici avantaj sağlar. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

CMK Madde 4 Re’sen Görev Kararı ve Görevde Uyuşmazlık yazısı ilk önce SARIOĞLU & SEFER HUKUK BÜROSU üzerinde ortaya çıktı.