Doktor Hakkında Şikayet Nasıl Yapılır? Yollar ve Süreler

Doktor hakkında şikâyet, tıbbi müdahale sırasında hata yapıldığını düşünen hastanın veya yakınlarının, hekimin eylemini ceza soruşturması, idari inceleme ya da meslek disiplini yoluyla ilgili makamlara bildirmesidir. Şikâyet tek bir başvuru türünden ibaret değildir; savcılığa verilen suç duyurusu, hastane ve sağlık müdürlüğü nezdindeki idari başvurular ve tabip odasına yapılan disiplin başvurusu farklı sonuçlar doğurur, farklı süre ve usullere tabidir. Hekimler hakkındaki ceza soruşturmaları, 2022 yılında 7406 sayılı Kanun’la eklenen 3359 sayılı Kanun’un ek 18. maddesi uyarınca Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Sorumluluk Kurulu’nun soruşturma iznine bağlıdır; bu durum şikâyetin işleyişini doğrudan etkiler. Bu makalede başvuru yolları, şikâyet süreleri, soruşturma izni ve itiraz usulü, tabip odası başvurusu ve şikâyetin tazminat davasıyla ilişkisi ele alınmaktadır. Tüm malpraktis türlerine ilişkin genel çerçeve için malpraktis tazminat davası rehberimize bakabilirsiniz.

1. Başvuru Yollarına Genel Bakış

Doktor hakkında şikâyet için tek bir merci yoktur. Hasta ya da yakınları amaca göre birden fazla yola başvurabilir; bu yollar birbirinin yerine geçmez ve sonuçları farklıdır. Ceza soruşturması hekimin cezai sorumluluğunu, idari başvurular kurum içi denetimi, tabip odası başvurusu ise meslek disiplinini konu alır. Uğranılan zararın giderilmesi ise ancak tazminat davasıyla mümkündür.

Anayasa Mahkemesi, tıbbi ihmal iddialarında devletin etkili bir yargısal sistem kurma yükümlülüğünün, mağdurlara hukuki, idari ve disiplinle ilgili yolların açık tutulmasıyla da yerine getirilmiş sayılabileceğini belirtmektedir (AYM, B. 2019/24231, T. 23.02.2022). Aynı yaklaşım, yalnızca ceza şikâyetiyle yetinmenin riskini de gösterir: Mahkeme, hastanede yaşamını yitiren kişinin yakınlarının doktorlar ve sağlık personeli hakkında suç duyurusunda bulunduğu, ancak idari ve hukuki sorumluluğa ilişkin kanun yollarını kullanmadığı bir başvuruda, başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle başvuruyu kabul edilemez bulmuştur (AYM, B. 2013/829, T. 11.12.2014).

2. Cumhuriyet Başsavcılığına Şikâyet

Hekimin eylemi taksirle yaralama (TCK m.89) veya taksirle öldürme (TCK m.85) suçlarını oluşturabileceği için asıl ceza yolu Cumhuriyet Başsavcılığına başvurudur. Bu suçların unsurları ve cezaları için taksirle yaralama suçu ile taksirle öldürme suçu makalelerimize, hekimlerin ceza sorumluluğunun genel çerçevesi için doktorların cezai sorumluluğu yazımıza bakılabilir.

Şikâyet yazılı yapılabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir (CMK m.158/5). Başvuru en doğru biçimde tıbbi müdahalenin yapıldığı yerin Cumhuriyet Başsavcılığına yapılır. Kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı bir suç iddiasıyla ilgili kurum idaresine verilen şikâyet dilekçesi ise gecikmeksizin Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/4); yine de süre bakımından risk almamak için başvurunun doğrudan savcılığa yapılması daha güvenlidir.

Şikâyetin içeriği önemlidir. İhbar veya şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması ya da konu edilen fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılması hâlinde savcılık soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verebilir; bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez (CMK m.158/6). Bu nedenle dilekçede olay, tarih, kurum ve yapılan işlem somut biçimde anlatılmalıdır.

Soruşturma izni sürecinin tamamlanmasından sonra savcılık delilleri toplar; tıbbi kusur değerlendirmesi için Adli Tıp Kurumu veya üniversite heyetlerinden rapor alır. Bu raporların nasıl alındığı, hangi uzmanlık dallarının heyette bulunması gerektiği ve rapora nasıl itiraz edileceği malpraktis davasında bilirkişi raporu ve ATK süreci makalemizde ayrıca ele alınmıştır.

3. Şikâyet Süresi: Altı Ay Kuralı ve Zamanaşımı

Doktor hakkındaki ceza şikâyetinde süre, suçun türüne göre değişir. Taksirle yaralama şikâyete bağlı bir suçtur; şikâyet hakkı olan kişi altı ay içinde başvurmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Altı aylık süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m.73/2). Tıbbi olaylarda hasta, hatanın varlığını çoğu zaman sonradan alınan bir rapor, ikinci bir hekim görüşü veya hasta dosyasının incelenmesi sonucunda öğrenir. Öğrenme tarihi somut olayda tartışma konusu olabileceğinden, olay sonrasında alınan raporların ve başvuru tarihlerinin düzenli biçimde saklanması gerekir. Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birinin süreyi geçirmesi, diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK m.73/3).

Taksirle öldürme (TCK m.85) ise şikâyete bağlı değildir. Ölüm hâlinde savcılık suçu öğrendiği anda re’sen soruşturma yapmakla yükümlüdür; ölenin yakınları da savcılığa başvurarak soruşturmanın yürütülmesini isteyebilir. Bu ayrım, yaralanma ile sonuçlanan olaylarda zamanın daha kritik olduğunu gösterir.

Şikâyet süresi dolmasa bile dava zamanaşımı ayrıca işler. TCK m.66/1 uyarınca taksirle yaralama suçlarında, öngörülen cezaların üst sınırı beş yılı aşmadığından, dava zamanaşımı sekiz yıldır; taksirle öldürme suçunda (TCK m.85) ceza üst sınırı beş yılı aştığından onbeş yıldır. Zamanaşımının kesilmesi ve durması hâlleri saklıdır. Bu süreler ceza yargılamasına ilişkindir; tazminat davasının süreleri ayrıca değerlendirilir. TBK m.72 uyarınca tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır. Tazminat sürelerinin tamamı için malpraktis davasında zamanaşımı makalemize bakılabilir.

4. Soruşturma İzni: Mesleki Sorumluluk Kurulu

Doktor hakkında yapılan şikâyetin savcılıkta doğrudan soruşturmaya dönüşmediğini bilmek gerekir. Sağlık mesleği mensuplarının tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle yapılan soruşturmalarda, ceza soruşturmasının başlayabilmesi için önce soruşturma izni alınması şarttır. Düzenleme şöyledir:

Bu düzenleme, soruşturma izni sistemini kamu hastaneleriyle sınırlı olmaktan çıkarmış; özel hastaneler ve vakıf üniversiteleri hastaneleri de kapsama alınmıştır. Kapsam, “sağlık mesleğinin icrası kapsamında yapılan muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamalar” ile sınırlıdır. Öğretim elemanı sıfatıyla görev yapan üniversite hekimleri bakımından ise Yükseköğretim Kanunu m.53’teki ayrı soruşturma usulü saklı tutulmuştur.

Kurul, Sağlık Bakanı tarafından belirlenen bir Bakan yardımcısı başkanlığında; Sağlık Hizmetleri, Kamu Hastaneleri, Hukuk Hizmetleri ve Yönetim Hizmetleri genel müdürleri veya yardımcıları ile biri dâhilî, diğeri cerrahi branştan profesör veya doçent unvanlı iki hekimden oluşan yedi üyeli bir yapıdır (ek m.18/4). Süreç şu aşamalardan geçer:

• Şikâyetin savcılığa ulaşması: Cumhuriyet başsavcıları, bu kapsamdaki bir suça ilişkin ihbar veya şikâyeti aldıklarında, ivedilikle toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit etmekle yetinir; hekimin ifadesine başvurmadan evrakın bir örneğini yetkili makama göndererek soruşturma izni ister (4483 m.4/1). Bu nedenle bu aşamada savcılık ayrıntılı bir soruşturma yürütmez; delillerin ve belgelerin şikâyetle birlikte sunulması bu yüzden önem taşır.
• Ön inceleme: Ön inceleme, yetkili merci tarafından bizzat yapılabileceği gibi görevlendireceği denetim elemanları veya hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki kamu görevlileri eliyle de yaptırılabilir (4483 m.5/3). Özel sağlık kuruluşları ve vakıf üniversiteleri bakımından Kurul, il sağlık müdürlüklerinde görevli başkan veya yardımcılarını da ön inceleme yapmakla görevlendirebilir. Ön incelemeci, hekimin ifadesini alır, bilgi ve belgeleri toplar ve görüşünü içeren bir rapor düzenler (4483 m.6/1).
• Karar: Kurul, ön inceleme raporu üzerine soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine gerekçeli olarak karar verir (4483 m.6/2). İzin; şikâyet konusu olaylarla bunlara bağlı olarak ileride ortaya çıkabilecek konuları kapsar; izin verilen olaydan tamamen ayrı bir suç ortaya çıkarsa yeniden izin gerekir (4483 m.8). Bu nedenle olayın şikâyet dilekçesinde eksiksiz anlatılması önemlidir.
• Bildirim: Karar, Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan hekime ve varsa şikâyetçiye bildirilir (4483 m.9/1).

Karar süresi bakımından 4483 sayılı Kanun’un 7. maddesi şöyledir:

Ek m.18 bu süreleri iki kat olarak uyguladığından, ön inceleme dahil otuz günlük süre altmış gün, onbeş günlük uzatma süresi ise otuz gün olur. Başka bir anlatımla Kurul, zorunlu hâllerde uzatma dahil en geç doksan gün içinde karar vermek durumundadır.

Geçiş hükmü de bilinmelidir: Ek m.18’in birinci fıkrası, 4483 sayılı Kanun uyarınca haklarında kesinleşmiş bir soruşturma izni verilenler bakımından uygulanmaz ve soruşturma veya kovuşturmalara devam olunur (3359 sayılı Kanun geçici m.13/1). Yargıtay, olayın ek 18’in yürürlüğünden önce gerçekleşmiş olmasını, soruşturma henüz bu aşamaya gelmediyse, soruşturma izni istenmesine engel görmemiştir; aşağıda bölüm 6’daki 11. Ceza Dairesi kararında olay 2014 tarihlidir.

5. Kurul Kararına ve Takipsizlik Kararına İtiraz

Soruşturma izni verilmemesi, şikâyetin sonu değildir. Kurul kararına karşı itiraz hakkı vardır ve bu hak, süre bakımından dar bir pencere içinde kullanılmalıdır:

Sağlık mesleği mensuplarının tıbbi işlemleri bakımından itirazı inceleyecek merci, ek m.18/1 uyarınca Ankara Bölge İdare Mahkemesidir. Danıştay 1. Daire, bir devlet hastanesinde görevli ortopedi uzmanı ve pratisyen hekim hakkında Mesleki Sorumluluk Kurulunca 25.10.2022 tarihinde verilen soruşturma izni verilmemesi kararına şikâyetçi vekilinin Danıştay’a hitaben itiraz ettiği bir dosyada, itirazı inceleme yetkisinin Ankara Bölge İdare Mahkemesine ait olduğuna dikkat çekmiş, kararın kendisinde de on gün içinde bu mahkemeye itiraz edilebileceğinin belirtildiğini kaydetmiş ve dilekçeyi ilgili mahkemeye göndermiştir (Danıştay 1. Daire, E. 2023/467, K. 2023/368, T. 09.03.2023). Dilekçe bu olayda görevli mahkemeye gönderilmiş olsa da, on günlük süre karşısında itirazı baştan Ankara Bölge İdare Mahkemesine sunmak risk almamak bakımından yerindedir. İtirazlar öncelikle incelenir, en geç üç ay içinde karara bağlanır ve verilen kararlar kesindir (4483 m.9/3).

İzin verilir ve soruşturma sonunda savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, bu kez Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki itiraz yolu devreye girer:

İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (CMK m.173/2). İtiraz reddedilirse, yeni delil elde edilip sulh ceza hâkimliğince bu yönde karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz (CMK m.172/2 ve m.173/6). İtiraz merciinin kararı kesindir; ancak Yargıtay, Adalet Bakanlığı’nın istemi üzerine kanun yararına bozma yoluyla hatalı kovuşturmaya yer olmadığı kararlarını denetlemektedir. Bu nedenle itiraz dilekçesinde, eksik soruşturma ve izin sürecine ilişkin aykırılıkların açıkça ileri sürülmesi önemlidir.

6. Yargıtay ve Danıştay Uygulamasından Örnekler

Soruşturma izni sisteminin uygulamada nasıl işlediğini yüksek mahkeme kararları gösterir. Aşağıdaki kararlar, izin sürecinin atlanmasının ve eksik soruşturmanın nasıl denetlendiğini somutlaştırmaktadır.

• Özel hastanede doğum uzmanı, taksirle yaralama (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/6751, K. 2024/328, T. 23.01.2024): Özel bir hastanede kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olarak görevli sanık, hastanın ameliyatı nedeniyle taksirle yaralama suçundan yargılanmış ve Kocaeli 5. Asliye Ceza Mahkemesince 2.240 TL adli para cezasıyla cezalandırılmıştı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının istemini kabul eden Daire, Mesleki Sorumluluk Kurulundan soruşturma izni alınmadan mahkûmiyet hükmü kurulmasını kanuna aykırı bularak hükmü kanun yararına bozdu.
• Doğum sonrası ölüm, taksirle öldürme (Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/5411, K. 2024/1089, T. 07.03.2024): Özel bir hastanede sezaryenle doğum yapan hasta, bir ay sonra karın ağrısı ve bacakta kızarıklık şikâyetiyle hastaneye gitmek üzere evden çıktığında yolda düşüp hayatını kaybetti. Otopsi yapılmadığı için kesin ölüm sebebi belirlenemedi; Adli Tıp Kurumu raporunda hekimlere atfı kabil kusur bulunmadığı bildirildi ve savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi, itiraz da reddedildi. Daire, özel sağlık kuruluşunda görevli şüpheliler hakkında Mesleki Sorumluluk Kurulundan soruşturma izni istenmesi gerektiğini belirterek karar hakkında kanun yararına bozma talebini kabul etti. Doğum süreçlerine ilişkin sorumluluk için hatalı doğum ve sezaryen tazminat davası makalemize bakılabilir.
• Eksik soruşturma ve izin süreci (Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2023/1105, K. 2024/3047, T. 11.03.2024): 2014 tarihli bir doğum olayında gebelik takibini yapan doktor, doğum günü nöbetçi görünmesine rağmen doğuma girmemişti; doğumu, hastanede resmî olarak görevli olmadığı belirlenen başka bir doktorun gerçekleştirdiği anlaşılıyordu. Hastane belgelerinde her iki doktorun da imzası yoktu ve Adli Tıp Kurumu, dosyadaki eksiklikler nedeniyle tıbbi uygulama hatası olup olmadığı konusunda sonuca varılamayacağını bildirdi. Savcılık 12.04.2022 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi, sulh ceza hâkimliği 22.06.2022 tarihinde itirazı reddetti. Daire, kanun yararına bozma talebini oy birliğiyle kabul ederek, olay suç tarihinden sonra yürürlüğe giren ek m.18 kapsamında olduğundan Mesleki Sorumluluk Kurulundan soruşturma izni istenmesi, doğumu kimin yaptırdığının ve hastanedeki görev durumlarının araştırılması gerektiğini belirtti.
• Özel hastane acil servisi, görevi kötüye kullanma iddiası (Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2024/11619, K. 2025/2052, T. 18.02.2025): Yolda kusma ve bilinç kaybı şikâyetiyle özel bir hastanenin acil servisine giden hasta, taburcu edildikten sonra aynı akşam başka bir hastanede aort damarının yırtılması sonucu hayatını kaybetti. Savcılık 04.08.2023 tarihinde ölümün doğal olduğundan ve illiyet bağı bulunmadığından bahisle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, itiraz da reddedilmişti. Daire, özel sağlık kuruluşunda çalışan şüpheli hakkında ek m.18 uyarınca soruşturma izni istenmesi ve şüphelinin kamu görevlisi olmaması nedeniyle görevi kötüye kullanma suçunun faili olamayacağının gözetilmesi gerektiğini belirterek dosyayı, kanun yararına bozma isteminin takdiri için Adalet Bakanlığına sunulmak üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdi. Acil servis uygulamaları için acil serviste malpraktis tazminat davası makalemize bakılabilir.
• Ön incelemecinin uzmanlığı (Danıştay 15. Daire, E. 2016/4661, K. 2017/4147, T. 22.06.2017): Ek 18 öncesindeki uygulamada da ön inceleme raporu belirleyici olmuştur. Bu dosyada ön incelemeyi yapan kişinin olayın gerektirdiği ortopedi ve kalp damar cerrahisi alanında uzmanlığı bulunmadığı gerekçesiyle soruşturma izni verilmesi kararına yapılan itiraz Bölge İdare Mahkemesince kabul edilmiş ve ehil bir soruşturmacı atanmıştı; atanan soruşturmacı hekim eylemlerinde eksiklik bulunmadığını bildirdi. Daire, tek başına ön incelemeci raporuna dayanılarak hizmet kusuru kabul edilmesini yeterli bulmadı.

Bu kararlardan çıkan pratik sonuç şudur: izin istenmeden verilen takipsizlik kararına karşı yapılan itirazda ve izin verilmeyen dosyalarda Ankara Bölge İdare Mahkemesi nezdindeki itirazda, hem izin sürecindeki usul eksikliği hem de ön incelemenin ve bilirkişi incelemesinin yeterliliği ayrıntılı biçimde ileri sürülmelidir.

7. Hastane, İl Sağlık Müdürlüğü, SABİM ve CİMER Başvuruları

Hastaneler bünyesinde hasta hakları birimleri ve kurulları bulunur. Hasta Hakları Yönetmeliği (RG 01.08.1998, S. 23420) m.11 uyarınca hasta, modern tıbbî bilgi ve teknolojinin gereklerine uygun olarak teşhisinin konulmasını, tedavisinin yapılmasını ve bakımını isteme hakkına sahiptir. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir dosyada, karın şişliği, ağrı ve tuvalet yapamama şikâyetiyle kamu hastanesi poliklinikine başvuran hastaya üriner enfeksiyon teşhisi konularak ilaç yazılmış, hasta aynı gün başka bir hastanede yapılan tomografiyle mide-bağırsak perforasyonu tespit edilmiş ve sonradan hayatını kaybetmişti. Yakınlarının başvurusu üzerine hastanenin Hasta Hakları Kurulu, bu hasta hakkının ihlal edildiğini değerlendirmiş; başhekim de ilgili üroloji uzmanına kusurlu olduğunun değerlendirildiğini bildirip daha dikkatli olmasını istemişti. Buna karşın hekim ceza yargılamasında beraat etmiş, idari yargıda açılan tam yargı davası da reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi çoğunlukla yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar vermiştir (AYM, B. 2019/24231, T. 23.02.2022). Bu olay, idari başvurunun, ceza ve tazminat yargılamasının birbirinden farklı sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

İl sağlık müdürlükleri, özel sağlık kuruluşları ve vakıf üniversiteleri hekimleri bakımından soruşturma izni sürecinde ön inceleme yapmakla görevlendirilebildiği gibi (ek m.18/1), idari denetim alanında da başvuru merciidir. Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM, 184) ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) aracılığıyla yapılan başvurular da idari inceleme başlatmaya yöneliktir. Bu başvuruların ceza şikâyetinin yerine geçtiği varsayılmamalıdır; kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı bir suç iddiası içeren başvuruların savcılığa gönderilmesi hükme bağlanmış olsa da (CMK m.158/4), şikâyet süresini korumak için Cumhuriyet Başsavcılığına ayrıca başvurulması daha güvenlidir.

Kamu hastanesinde çalışan memur hekimler bakımından ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde disiplin soruşturması yürütülebilir; Anayasa Mahkemesinin kararlarında aktarılan ilkeye göre bu hekimlerin kamu görevleriyle ilgili disiplin suçlarında esas olarak 657 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanır. Kurumun idari soruşturmasının sonucu, ceza veya tazminat yargılamasında mahkemeyi bağlamaz; ancak dosyadaki deliller arasında yer alabilir.

8. Tabip Odasına Disiplin Başvurusu

Meslek ahlakına ve tıbbi deontolojiye aykırı davranışlar bakımından hekimin kayıtlı olduğu tabip odasına başvurulabilir. 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu’na göre her tabip odasında bir haysiyet divanı bulunur (m.31); meslek adabıyla bağdaşmayan hareketleri görülen meslek mensubundan savunması istenir ve savunma ile birlikte dosya haysiyet divanına gönderilir (m.30). Uygulamada bu organ oda onur kurulu olarak da anılmaktadır. Diş hekimleri bakımından ise Türk Dişhekimleri Birliği ve diş hekimleri odalarının disiplin kurulları görevlidir.

Danıştay 10. Daire, 6023 sayılı Kanun’un 30. maddesine atıf yapan Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’ne dayanan bir kararında, tabip ve diş tabiplerinin nizamnameye aykırı hareketleri hâlinde tabip odası haysiyet divanına sevk edileceğini, bu durumun haklarında ayrıca hukuki veya cezai takibat yapılmasına engel olmadığını belirtmiştir (Danıştay 10. Daire, E. 2020/6357, K. 2024/3797, T. 08.10.2024). Yani disiplin başvurusu, ceza ve tazminat yolunu kapatmaz.

Odalar inceleme için hasta dosyalarını talep edebilir. Danıştay 10. Daire, bir oda tarafından kaymakamlık talebi üzerine yürütülecek soruşturmaya esas olmak üzere hasta bebeğin teşhis ve tedavi sürecini gösteren hasta dosyasının istenmesine rağmen hastanenin dosyayı vermediği bir olayda, hastane işleminin iptalini yerinde bulan idare mahkemesi kararını onamıştır (Danıştay 10. Daire, E. 2020/2330, K. 2020/5117, T. 19.11.2020).

Disiplin kararlarının tazminat yargılamasındaki yeri de örneklerle görülebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bir diş hekiminin kanal tedavileri sırasında dişte perforasyon oluşması, kırık alet parçasının dişte kalması ve protez uygulamasında yetersizlikler bulunması nedeniyle açılan tazminat davasında, hastanın şikâyeti üzerine İstanbul Diş Hekimleri Odası Disiplin Kurulunun hekimi “mesleğini kusurlu uygulamak” eylemi nedeniyle kınama cezasıyla cezalandırdığını, kararın Türk Dişhekimleri Birliğince onandığını ve ceza yargılamasında alınan Adli Tıp raporunun da eylemin tıp kurallarına uygun olmadığını bildirdiğini kusur değerlendirmesinde belirtmiştir. Öte yandan Daire, maddi tazminat miktarının tespitinde alınan Adli Tıp uzmanı bilirkişi raporunu, bilirkişinin uzmanlık alanı anlaşılamadığı gerekçesiyle hüküm kurmaya elverişli bulmamıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2014/10246, K. 2015/3190, T. 02.03.2015). Odanın disiplin kararı ise hastaya tazminat kazandırmaz; bu karar yalnızca meslek disiplini bakımından sonuç doğurur.

9. Şikâyet ile Tazminat Davasının İlişkisi

Şikâyetin sonucu ile tazminat davasının sonucu birbirine bağlı değildir. Ceza soruşturmasında takipsizlik kararı verilmiş olması, hasta için tazminat yolunu kapatmaz. Kanun bunu açıkça düzenler:

Ceza hâkiminin beraat kararı ve kusura ilişkin değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlamaz; yerleşik içtihada göre hukuk hâkimini yalnızca mahkûmiyet kararında kesinleşen maddi olgu tespitleri bağlar. Yargıtay ve Danıştay kararları bu ilkenin pratikteki sonuçlarını göstermektedir:

• Soruşturmadaki rapor yetersizse tazminat davası yeni rapor ister: Açık kırık tedavisi sonrası enfeksiyon gelişen bir hastanın hekimler hakkında yaptığı suç duyurusunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş, hukuk mahkemesi de soruşturmada alınan Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu raporuna dayanarak davayı reddetmişti. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, raporun soyut ifadelerle komplikasyon tespiti yaptığını ve hüküm kurmaya elverişli olmadığını belirterek, üniversitelerin ana bilim dallarından seçilecek uzman hekimlerden oluşacak bir bilirkişi kuruluna dosya gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu; Daire, eski Borçlar Kanunu’nun TBK m.74’ün karşılığı olan 53. maddesine de atıf yapmıştır (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2012/24674, K. 2013/4018, T. 21.02.2013).
• Takipsizlik, idari yargıdaki tazminat davasını da bağlamaz: Bir devlet hastanesinde katarakt ameliyatı geçiren hasta, ameliyatta arka kapsülün açılması sonucu lens parçasının gözün arka bölümüne düşmesi, ardından üniversite hastanesinde geçirdiği ameliyatlar ve gelişen retina dekolmanı sonrasında sol gözünde ciddi görme kaybı yaşadı. Epikriz ve ameliyat notunda komplikasyonun yazılmamış olması da dosyanın tartışma konularından biriydi. Ön inceleme raporu bu eksikliği gerekçe göstererek soruşturma izni verilmesi gerektiğini bildirmiş, izin verilmiş; ancak Adli Tıp Kurumu raporuna dayanılarak hekim hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmişti. İdare mahkemesi de aynı rapora dayanarak tam yargı davasını reddetti. Danıştay 10. Daire, raporun hüküm kurmaya elverişli olmadığı, ameliyat sonrası epikrizde komplikasyonun yazılmamasının eksiklik olup olmadığı gibi hususların net biçimde değerlendirilmediği gerekçesiyle hükmü bozdu ve ameliyatın yapıldığı il dışındaki üniversite tıp fakültelerinde göz hastalıkları öğretim üyelerinden oluşacak bir kuruldan rapor alınmasını istedi (Danıştay 10. Daire, E. 2019/6919, K. 2021/5643, T. 18.11.2021).
• Soruşturma izni verilmemesi sonucu belirlemez: Özel hastane işleten şirket ve doktor aleyhine açılan ölüme bağlı tazminat davasında davalılar, temyizde ceza yargılaması bakımından soruşturma izni verilmediği yönündeki savunmalarını da ileri sürdü. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, mahkemece aldırılan Adli Tıp Kurumu raporu ile ceza yargılamasında alınan bilirkişi kurul raporlarının birbiriyle uyumlu olduğunu, olayın hekim hatası olarak nitelendirildiğini ve hastane ile doktorun sorumlu olduğunu belirterek temyiz itirazlarını reddetti (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/430, K. 2025/351, T. 20.01.2025).

Tazminat davası kuruma göre farklı mahkemede açılır. Özel hastane, serbest hekim, özel klinik veya güzellik salonu işletmesine karşı açılacak davalarda 6502 sayılı Kanun m.73/1 uyarınca Tüketici Mahkemesi görevlidir; dava şartı arabuluculuk m.73/A’dır ve parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Yalnızca sigorta şirketine karşı açılan dava Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür. Kamu hastanesinde ise idare mahkemesinde tam yargı davası açılır ve hekime husumet yöneltilemez. Ayrıntılar için özel hastaneye dava açma ve kamu hastanesinde malpraktis ve tam yargı davası makalelerimize bakılabilir.

Tazminat talebi bakımından da yeni sistem dikkate alınmalıdır. 7589 sayılı Kanunla (RG 31.07.2026) HMK m.107 yürürlükten kaldırılmıştır; talep kısmi dava olarak açılır, HMK m.109/4 uyarınca tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Kaldırılmadan önce açılmış davalar kendi hükümlerine göre devam eder. Tazminat kalemleri ve hesaplama ilkeleri için malpraktiste tazminat hesaplama makalemize bakılabilir. Şikâyet sürecinin devam etmesi, tazminat davasına ilişkin sürelerin ayrıca takip edilmesi gereğini ortadan kaldırmaz.

10. Şikâyet Dilekçesi ve Delillerin Hazırlanması

Soruşturma izni sistemi içinde savcılık, başlangıçta delilleri tespit etmekle yetindiği için şikâyet dilekçesinin ve eklerinin niteliği özellikle önemlidir. Kamu görevlileri hakkındaki başvurularda kanun şu şartı da arar:

Bu şartları taşımayan ihbar ve şikâyetler işleme konulmaz ve durum şikâyetçiye bildirilir (4483 m.4/4). Dilekçede aşağıdaki hususlara yer verilmesi önerilir:

• Olayın tarihi, yeri ve tıbbi müdahalenin türü; hekimin veya sağlık personelinin adı. Adı bilinmiyorsa hasta dosyasındaki kaşe, imza veya görev çizelgesi bilgisi.
• Müdahale öncesi ve sonrası süreci gösteren belgeler: epikriz, ameliyat notu, onam formları, görüntüleme ve laboratuvar sonuçları, taburcu belgeleri, sonradan başvurulan hastanelerin raporları. Belgelerin nasıl temin edileceği ve delil tespiti için tıbbi kayıtlara erişim ve delil tespiti makalemize bakılabilir.
• Müdahaleye ilişkin zararın somut anlatımı: kalıcı sakatlık, ek ameliyat ihtiyacı, ölüm gibi sonuçlar.
• Aydınlatma eksikliği ileri sürülüyorsa bunun ayrıca belirtilmesi; konu için aydınlatılmış onam ve onamsız tıbbi müdahalede tazminat makalemize bakılabilir.
• Komplikasyon savunmasına karşı, önlenebilirlik ve komplikasyon yönetimi iddialarının açıklanması; bu ayrım için komplikasyon ile malpraktis farkı yazımıza bakılabilir.
• Talepler: soruşturma izni sürecinin başlatılması, delillerin korunması, hekimin yanı sıra olaya karışan diğer sağlık personelinin de soruşturulması ve uzmanlık dalına uygun heyetten kusur raporu alınması.

11. Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca idari başvuruyla yetinmek: SABİM, CİMER veya hastane başvurusu yapıp taksirle yaralama için altı aylık şikâyet süresini kaçırmak.
• İtiraz süresini kaçırmak: Soruşturma izni verilmemesine karşı on günlük, takipsizlik kararına karşı iki haftalık süreleri takip etmemek.
• Şikâyetten vazgeçerken şahsi hakları saklı tutmamak: Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikâyetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde de dava açılamaz (TCK m.73/7). Vazgeçme beyanı bu nedenle dikkatle kaleme alınmalıdır.
• Soyut ve belgesiz şikâyet vermek: 4483 m.4/3 şartlarını taşımayan başvuruların işleme konulmaması riski.
• Tıbbi belgeleri geç talep etmek: Hasta dosyası ve görüntüleme kayıtları kaybolmadan önce temin edilmelidir.
• Haksız isnattan kaçınmamak: Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkındaki ihbar veya şikâyetin, şikâyet edileni mağdur etmek amacıyla uydurma bir suç isnadı olduğu anlaşılırsa, haksız isnatta bulunanlar hakkında re’sen soruşturmaya geçilir (4483 m.15/1). Şikâyet yalnızca gerçek ve belgelerle desteklenen iddialara dayanmalıdır.
• Tazminat sürelerini ihmal etmek: Şikâyet sonuçlanmadan tazminat davasına ilişkin sürelerin geçmesine izin vermek.

Sıkça Sorulan Sorular

Doktor hakkında şikâyet nereye yapılır?

Ceza şikâyeti Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılır. İdari inceleme için hastane hasta hakları birimi, il sağlık müdürlüğü, SABİM ve CİMER; meslek disiplini için tabip odası kullanılabilir. Bu yollar birbirini dışlamaz.

Doktor hakkında şikâyet süresi var mı?

Taksirle yaralama şikâyete bağlı olduğundan fiili ve failin kim olduğunu öğrenmeden itibaren altı ay içinde şikâyet gerekir. Taksirle öldürme şikâyete bağlı değildir; ancak dava zamanaşımı ayrıca işler.

Şikâyet için avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır. Şikâyet yazılı veya sözlü yapılabilir; ancak soruşturma izni, itiraz ve bilirkişi aşamaları teknik olduğundan hukuki destek yararlıdır.

SABİM veya CİMER’e şikâyet ceza soruşturması başlatır mı?

Bu başvurular idari inceleme içindir. Suç şüphesi varsa ilgili makamlar durumu savcılığa bildirebilir; yine de şikâyet süresi bakımından Cumhuriyet Başsavcılığına ayrıca başvurmak daha güvenlidir.

Soruşturma izni nedir ve kim verir?

Doktor hakkında tıbbi işlem nedeniyle ceza soruşturması yürütülebilmesi için gereken izindir. 3359 sayılı Kanun ek m.18 uyarınca Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Sorumluluk Kurulu verir.

Özel hastane doktoru için de soruşturma izni gerekir mi?

Evet. Ek m.18 kamu hastaneleri yanında özel sağlık kuruluşları ve vakıf üniversitelerinde görev yapan hekimleri de kapsar. Yargıtay, özel hastane hekimleri hakkında izin alınmadan verilen kararları kanun yararına bozma yoluyla denetlemektedir.

Soruşturma izni verilmezse ne yapılabilir?

Karara karşı tebliğden itibaren on gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir. İtirazlar öncelikle incelenir, en geç üç ay içinde karara bağlanır ve karar kesindir.

Soruşturma izni süreci ne kadar sürer?

4483 sayılı Kanun m.7’deki otuz günlük ve onbeş günlük uzatma süreleri ek m.18 gereği iki kat uygulanır; bu da ön inceleme dahil zorunlu hâllerde uzatmayla birlikte en çok doksan gün demektir.

Savcılık takipsizlik verirse tazminat davası açılabilir mi?

Evet. TBK m.74 uyarınca hukuk hâkimi ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir; yalnızca mahkûmiyet kararında kesinleşen maddi olgu tespitleri bağlar. Tazminat davasında ayrıca bilirkişi raporu alınır.

Tabip odasına şikâyet tazminat sağlar mı?

Hayır. Oda, meslek disiplini bakımından karar verir; tazminat davası ayrı bir yoldur. Disiplin başvurusu ceza ve tazminat yolunu engellemez.

Hasta ölürse şikâyeti kim yapar?

Ölenin yakınları Cumhuriyet Başsavcılığına başvurabilir. Taksirle öldürme şikâyete bağlı olmadığından savcılık suçu öğrendiği anda re’sen soruşturma yapar; yakınlar suçtan zarar gören sıfatıyla kararlara itiraz edebilir.

Haksız şikâyette ne olur?

Kamu görevlileri hakkındaki ihbar veya şikâyetin, şikâyet edileni mağdur etmek amacıyla uydurma bir suç isnadı olduğu anlaşılırsa, haksız isnatta bulunanlar hakkında re’sen soruşturmaya geçilir (4483 m.15/1). Bu nedenle iddialar belgeye dayanmalıdır.

Sonuç

Doktor hakkında şikâyet, tek bir başvuruyla tamamlanan bir işlem değil; ceza, idari ve disiplin yollarından oluşan çok katmanlı bir süreçtir. Taksirle yaralamada altı aylık şikâyet süresi, tıbbi işlemler bakımından Mesleki Sorumluluk Kurulundan alınması gereken soruşturma izni, bu karara ve takipsizlik kararına karşı kısa itiraz süreleri ve bilirkişi incelemesinin kalitesi sürecin belirleyici noktalarıdır. Şikâyetin sonucu ne olursa olsun, TBK m.74 uyarınca tazminat davası bağımsız olarak değerlendirilir; bu nedenle ceza ve tazminat yollarının birlikte planlanması gerekir. Konu hakkında ayrıntılı bilgi ve hukuki destek için İstanbul tazminat avukatı hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz.

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul