Hekime Rücu Davası: Doktorun Rücuen Tazminat Sorumluluğu

Hekime rücu davası, hasta veya yakınlarına tazminat ödemek zorunda kalan idarenin ya da hastanenin, ödediği bedeli kusurlu hekimden geri istemesidir. Bu dava tek tip değildir: kamu hastanesinde çalışan hekim için Anayasa’dan 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun 2022’de eklenen ek 18. maddesine ve Mesleki Sorumluluk Kurulu sistemine uzanan özel bir rejim, özel hastane ve serbest hekim için ise Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri uygulanır. Bu makalede hekimin rücuen tazminat sorumluluğunun şartları, Mesleki Sorumluluk Kurulunun rolü, kusur oranı, zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası, zamanaşımı ve hekimin savunma imkânları Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi kararları ışığında ele alınmaktadır. Tüm malpraktis türlerine ilişkin genel çerçeve için malpraktis tazminat davası rehberimize bakabilirsiniz.

1. Hekime rücu nedir ve hasta neden doğrudan hekime dava açamaz?

Rücu, bir zararı ödeyen kişinin ödediği bedeli asıl sorumludan geri istemesidir. Tıbbi hata uyuşmazlıklarında hasta tazminatı çoğunlukla hastaneden ya da idareden tahsil eder; ödemeyi yapan kurum bu bedeli hatalı işlemi gerçekleştiren hekimden isteyip isteyemeyeceğini ise ikinci bir dava konusu yapar. Aynı zarardan birden çok kişi sorumluysa dış ilişkide müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır (TBK m.61); iç ilişkide ise tazminatın paylaştırılmasında her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattığı tehlikenin yoğunluğu esas alınır.

Kamu hastanelerinde bu genel kurala anayasal bir filtre eklenir. Kamu görevlisi hekimin yetkilerini kullanırken işlediği kusurdan doğan tazminat davası hekime değil idareye yöneltilir; idare ise ödediği bedeli kusurlu görevliye rücu edebilir.

Bu nedenle kamu hastanesinde hasta, ilgili idareye karşı idare mahkemesinde tam yargı davası açar. Yargıtay uygulamasında, hizmet kusurundan ayrılabilen kişisel kusura dayanılan hâllerde hekimin doğrudan sorumluluğuna gidilmesinin de mümkün olduğu görülmektedir; nitekim hastanın kolunun kesildiği bir olayda adli yargıda hekim hakkında verilen husumet ret kararı, kişisel kusura dayanıldığı gerekçesiyle Yargıtay 4. Hukuk Dairesince bozulmuştur (E.2016/15739, K.2019/1391, 12.03.2019). Hekimin özel hastanede ya da serbest çalışması hâlinde ise hasta hem hekime hem hastaneye başvurabilir ve rücu ilişkisi Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerine göre kurulur. Dört temel durum şöyle özetlenebilir:

Özel hastane, serbest hekim, özel klinik ve güzellik salonu işletmesine karşı açılan davalarda 6502 sayılı Kanun m.3/1-l ile m.73/1 uyarınca Tüketici Mahkemesi görevlidir; dava şartı arabuluculuk m.73/A’dır. Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur ve arabuluculuk şartı aranmaz. Yalnızca sigorta şirketine karşı açılan dava ise Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür. Kamu hastanesindeki idari yargı sürecinin ayrıntıları için kamu hastanesinde malpraktis ve tam yargı davası yazımıza bakılabilir.

2. Kamu hastanesinde rücu rejimi: Mesleki Sorumluluk Kurulu

Kamu hekimine rücu rejimi, 12.05.2022’de kabul edilen ve 27.05.2022’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7406 sayılı Kanunla köklü biçimde değişti. Kanunun 14. maddesiyle 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na eklenen ek 18. madde, Sağlık Bakanlığı bünyesinde Mesleki Sorumluluk Kurulunu (Kurul) kurdu. Kurul iki alanda yetkilidir: hekimler hakkında tıbbi işlemleri nedeniyle yapılacak soruşturmalara izin vermek ve idarenin ödediği tazminatın hekime rücu edilip edilmeyeceğine ve rücu miktarına karar vermek. Rücuya ilişkin hüküm şöyledir:

Kurul; Sağlık Bakanı tarafından belirlenen bir bakan yardımcısı (başkan), Sağlık Hizmetleri, Kamu Hastaneleri, Hukuk Hizmetleri ve Yönetim Hizmetleri genel müdürleri veya yardımcıları ile profesör ya da doçent unvanlı, biri dâhilî diğeri cerrahi branştan iki hekim olmak üzere yedi üyeden oluşur. Kurul üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve karar alır; çekimser oy kullanılamaz. Uygulama usulü 15.06.2022 tarihli ve 31867 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Meslek Mensuplarının Tıbbî İşlem ve Uygulamaları Nedeniyle Soruşturulmasına ve İdarece Ödenen Tazminatın Rücu Edilmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikle düzenlenmiş, Yönetmelik 05.06.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan bir değişiklikle yeniden düzenlenmiştir.

Devlet üniversiteleri bakımından sistem Anayasa Mahkemesi denetiminden iki kez geçti. Anayasa Mahkemesi, 30.11.2023 tarihli ve E.2022/90, K.2023/201 sayılı kararıyla (RG 02.02.2024) ikinci fıkradaki “Devlet üniversitelerinde” ibaresini, üniversitelerin idari ve mali özerkliğini güvenceye alan Anayasa m.130’a aykırı bularak iptal etti; kamu kurum ve kuruluşları yönünden iptal talebini ise reddetti. Kanun koyucu bunun üzerine 7496 sayılı Kanunla ikinci fıkraya yeni bir cümle ekledi: devlet üniversitelerinde görev yapanlar bakımından ilgili üniversite, Kurul kararını ve varsa görevi kötüye kullanmaya ilişkin kesinleşmiş ceza kararını dikkate alarak altı ay içinde nihai kararı verir. Bu cümle de Sivas 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin itirazıyla Anayasa Mahkemesi önüne geldi; Mahkeme 26.02.2026 tarihli ve E.2024/236, K.2026/52 sayılı kararıyla (RG 16.06.2026) oyçokluğuyla itirazı reddetti. Kararda, üniversitenin Kurul kararını yalnızca dikkate alacağı, nihai değerlendirme ve icrai karar yetkisinin üniversitede kaldığı ve Kurul kararının üniversite bakımından bağlayıcı olmadığı belirtilmiştir.

Ek 18/2 yalnızca kamu kurum ve kuruluşları ile devlet üniversitelerini sayar. Vakıf üniversiteleri ve özel hastaneler bu rücu sisteminin dışındadır; ek 18/1’deki soruşturma izni usulü ise kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan hekimleri de kapsar.

3. Rücu şartı: görevi kötüye kullanma ve kesinleşmiş ceza kararı

Kanun metni, Kurulun rücu kararında hekimin “görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanıp kullanmadığını” ve kusur durumunu gözetmesini arar. Yönetmeliğin amaç maddesi ise rücuyu, görevi kötüye kullanmanın kesinleşmiş ceza mahkemesi kararıyla tespit edilmesi hâline bağlar. Kurul uygulamasında bu şart, Yönetmelik m.12 çerçevesinde “kasten” işlenmiş görevi kötüye kullanma olarak aranmaktadır. Kanun metninde “kasten” sözcüğü geçmez; ölçüt Yönetmelik düzeyinde somutlaşmıştır. Bu ölçütün sonuçları iki güncel dosyada görülmektedir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 15.10.2025 tarihli kararında (E.2023/11692, K.2025/14201) Konya 2. İdare Mahkemesinin 2017/1707 E., 2020/919 K. sayılı ilamı uyarınca 1.523.159,18 TL ödeyen idare, ameliyatı yapan hekime karşı Karaman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde rücu davası açmıştı. Hekim taksirle ölüme sebebiyet vermekten cezalandırılmış ve karar kesinleşmişti. Kurul 08.11.2022 tarihli kararında, hekimin kasten görevini kötüye kullandığına dair kesinleşmiş ceza kararı bulunmadığından rücu edilmesine yer olmadığına karar verdi; yerel mahkeme de davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetti ve Yargıtay bu sonucu onadı.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 12.06.2026 tarihli kararında (E.2026/617, K.2026/1000) olay şöyledir: bulantı, kusma ve baş ağrısı şikâyetiyle Urla Devlet Hastanesine başvuran hasta taburcu edilmiş, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi acil servisine getirilmiş ve 26.09.2016’da vefat etmiştir. İzmir 4. İdare Mahkemesi 258.254,26 TL maddi ve 500.000 TL manevi tazminata hükmetmiş, idare 1.023.259,87 TL ödemiştir. Hekim hakkında Urla 2. Asliye Ceza Mahkemesinde taksirle ölüme neden olma suçundan verilen mahkûmiyet kesinleşmiştir. İdare, hekimin zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortacısına karşı rücu davası açmış; İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi dava şartı eksikliğiyle usulden ret kararı vermiş (E.2025/717, K.2026/144), bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetmiştir. Kurul, cezanın kasten işlenen bir fiilden kaynaklanmadığı gerekçesiyle rücu yoluna gidilmesine gerek görmemişti.

Ceza yargılaması ile hukuk yargılaması arasındaki ilişki ayrıca gözetilmelidir. TBK m.74 uyarınca hukuk hâkimi, ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir ve ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz; yerleşik içtihada göre yalnızca mahkûmiyet kararında kesinleşen maddi olgu tespitleri bağlayıcıdır. Rücu sisteminde ceza kararı ise başka bir işlev görür: Kurul sürecinin ve rücu hakkının doğması bakımından aranan bir şarttır. Hekimin cezai sorumluluğunun sınırları için doktorların cezai sorumluluğu, tıbbi müdahale sonucu ölümde uygulanan hüküm için taksirle öldürme suçu ve cezası yazılarımız incelenebilir.

4. Rücu davasının aşamaları, görevli mahkeme ve dava şartı

Birinci aşama: idareye başvuru ve tam yargı davası. Hasta, İYUK m.13 uyarınca idari eylemi öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde olay tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurur; başvurunun reddi ya da otuz gün içinde cevap verilmemesi üzerine altmış gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açar. Hekim bu davada idarenin yanında müdahil olarak yer alabilir; Yargıtay önüne gelen bir dosyada Sultanbeyli Devlet Hastanesinde görevli hekim, İstanbul 7. İdare Mahkemesindeki davada Bakanlık yanında müdahil olarak katılmıştır (E.2016/9448, K.2018/3900).

İkinci aşama: ödeme ve Kurul kararı. İdare mahkeme kararı kesinleştikten sonra tazminatı öder ve rücu dosyasını Kurula götürür. Kurul bir yıl içinde rücu edilip edilmeyeceğine ve miktarına karar verir; devlet üniversitelerinde nihai karar altı ay içinde üniversitece verilir.

Üçüncü aşama: adli yargıda rücu davası. Uyuşmazlık Mahkemesi, idari yargıdaki hizmet kusuru davası ile adli yargıda ilgili kamu görevlisinin kişisel kusuruna dayalı olarak açılan rücu davasının konu ve sebep bakımından farklı olduğunu belirtmiştir (E.2009/95, K.2010/43, 01.03.2010; benzer değerlendirme için E.2018/113, K.2018/742, 26.11.2018). Uygulamada bu davalar asliye hukuk mahkemelerinde görülmekte ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesince incelenmektedir.

Dava şartı olarak Kurul başvurusu. Geçici madde 13, 27.05.2022 tarihinde derdest olan rücu davalarında idareye Kurula başvurması için iki aylık süre verilmesini, başvuru yapılmazsa davanın usulden reddini öngörmüştür. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, Sultanbeyli dosyasında yerel mahkemenin esasa girmesini bu nedenle re’sen bozmuştur (E.2023/6739, K.2023/10192, 03.10.2023). Geçici maddenin ikinci fıkrasındaki yargılama gideri ve vekâlet ücretine ilişkin cümle ise Anayasa Mahkemesinin 30.05.2024 tarihli ve E.2023/29, K.2024/112 sayılı kararıyla (RG 02.08.2024), kamu kurumu lehine haksız bir istisna oluşturduğu gerekçesiyle Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Yeni açılan davalarda İzmir BAM 11. Hukuk Dairesi, Kurul başvurusunun HMK m.114/2 anlamında diğer kanunlarda öngörülen bir dava şartı olduğunu ve yargılamanın her aşamasında gözetileceğini kabul etmiştir.

5. Kusur oranı, hakkaniyet indirimi ve mükerrer ödeme

İdare ödediği tazminatı ancak hekimin kusuru oranında rücu edebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin bu yöndeki kararları somut olaylarda şu sonuçlara ulaşmıştır:

Sultanbeyli dosyası. Hasta ve yakını, ortopedi hekiminin yaptığı ameliyatta ulnar sinirde oluşan kesinin fark edilip tedavi edilmemesi nedeniyle İstanbul 7. İdare Mahkemesinde (E.2009/829, K.2013/481) Bakanlık aleyhine dava açmış, karar Danıştay 15. Daire onamasıyla kesinleşmiş ve idare 21.06.2013’te 65.664 TL ödemişti. Asliye hukuk mahkemesinin ödenen bedelin tamamını hekimden almasını Yargıtay, hekimin ancak kendi kusuruna isabet eden miktardan sorumlu tutulabileceği gerekçesiyle bozdu (E.2016/9448, K.2018/3900, 08.05.2018). Bozmadan sonra Adli Tıp Kurumu 7. İhtisas Dairesi hekimin uygulamasındaki eksikliğin zarara etkisini 4/8 olarak belirledi ve mahkeme 32.832 TL’ye hükmetti. Dosya, yukarıda anlatılan Kurul başvurusu eksikliği nedeniyle 2023’te yeniden bozuldu.

Asistan hekimler ve hakkaniyet indirimi. Üniversite hastanesinde yapılan ortopedi ameliyatı sonrası hastanın felç olduğu dosyada Adli Tıp Kurumu, ameliyatı yapan hekimi tam kusurlu, ameliyata asistan olarak katılan hekimleri kusursuz bulmuştu. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, ameliyatın niteliği, çalışma koşulları ve iş yoğunluğu birlikte değerlendirildiğinde zararın bir bölümüne idarenin katlanması gerektiğini belirterek TBK m.51 ve m.52 uyarınca hakkaniyet indirimi yapılmadığı için hekim lehine bozma kararı verdi (E.2018/2951, K.2019/376, 29.01.2019).

İdarenin hizmet kusuru. Karamürsel Devlet Hastanesinde fıtık ameliyatı sonrası ölüm olayında idare 153.623,54 TL’nin rücuen tahsilini istemişti. İlk derece mahkemesi illiyet bağı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi, ameliyat sonrası kontrolün yapılmadığı yönündeki ceza mahkemesi tespitini esas alarak hekimin ihmalini kabul etmiş ancak ödemenin idarenin hizmet kusurunu da kapsadığını belirterek 25.000 TL’ye hükmetmiştir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu sonucu onamıştır (E.2019/2380, K.2021/2502, 07.06.2021).

Mükerrer ödeme. Hastanın kolunun kesildiği olayda hasta, idareye karşı idari yargıda, hekime karşı ise adli yargıda ayrı davalar açmıştı. Hekim adli yargıda 2/8 kusur oranında kendisine isabet eden tazminatı hastaya ödemişti. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, hekim kendi kusuruna isabet eden tutarı zarar görene ödediği için idarenin aynı kişisel kusura dayanarak ikinci kez rücu edemeyeceğine hükmederek davanın tümden reddi gerektiğini belirtti (E.2016/15739, K.2019/1391, 12.03.2019).

Bu kararların önemli bölümü 2022 öncesi rücu davalarına ilişkindir; ancak ek 18/2 de rücu miktarının kusur durumu gözetilerek belirlenmesini aradığından kusur oranı ve hakkaniyet ölçütleri yol gösterici olmayı sürdürür. Kusurun tespiti Adli Tıp Kurumu ya da üniversite heyetlerince yapılır; bu süreç için malpraktis davasında bilirkişi raporu ve ATK süreci, olayın komplikasyon mu kusur mu olduğu tartışması için komplikasyon ile malpraktis farkı yazılarına bakılabilir.

6. Zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası ve idarenin halefiyeti

Hekimler bakımından rücu riski sigortayla finanse edilmek istenmiştir. 1219 sayılı Kanun ek m.12 uyarınca kamu sağlık kurumlarında çalışan tabipler, diş tabipleri ve uzmanlar, tıbbi kötü uygulama nedeniyle kendilerinden talep edilebilecek zararlara ve kurumlarınca kendilerine yapılacak rüculara karşı sigorta yaptırmak zorundadır; primin yarısını kendileri, diğer yarısını döner sermaye ya da kurum bütçesi öder. Özel kurumlarda çalışan veya serbest meslek icra eden hekimler de kişilere verebilecekleri zararlar ile kendilerine yapılacak rüculara karşı mesleki mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlüdür.

7496 sayılı Kanunla ek 18’e eklenen üçüncü fıkra bu sigortayı rücu sürecinin merkezine koymuştur:

Fıkranın devamına göre, sağlık meslek mensuplarının her türlü kusuru ve görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek verdikleri zararlar nedeniyle idarece ödenen avukatlık vekâlet ücreti ve yargılama masrafları dâhil tazminat, hekimin kusuru oranında ve sigorta teminatı dâhilinde sigorta şirketinden talep edilir. Metnin sistematiği şöyle okunabilir: sıradan kusur hâllerinde idarenin dönüş yolu sigortacıdır; hekimin kişisel mal varlığına dönülmesi ise yukarıda anlatılan Kurul şartlarına bağlanmıştır. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin yukarıdaki kararında bu fıkra kapsamında sigortacıya karşı açılan davada da Kurul başvurusunun dava şartı sayıldığı görülmektedir. Poliçe limiti, talep esaslı teminat ve doğrudan dava konuları için hekimin mesleki sorumluluk sigortasına karşı dava yazımızı inceleyebilirsiniz.

7. Özel hastane, vakıf üniversitesi ve serbest hekim

Özel hastanede hasta, hastaneyi TBK m.66 uyarınca çalışanının fiilinden doğan zarardan sorumlu tutabilir; hastane, hasta karşısında hekimin fiilinden sorumluluğunu önceden anlaşmayla kaldıramaz (TBK m.116/3). Hastane tazminatı ödediğinde hekime dönüp dönemeyeceğini ise iç ilişki belirler. TBK m.66/4 bu konuda sınırı çizer:

Hekim hastanede hizmet sözleşmesiyle çalışıyorsa işçinin sorumluluğuna ilişkin TBK m.400 devreye girer:

Özel hastanenin çalışan hekime açtığı rücu davası hizmet ilişkisinden doğduğu için 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 uyarınca iş mahkemesinde görülür ve m.3/1 gereği arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada genel cerrah, çalıştığı hastanede yaptığı guatır ameliyatından sonra hastada ses kısıklığı oluşmuştu. Konya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi (E.2005/302, K.2007/501), hastanenin 6/8, hekimin 2/8 kusurlu olduğunu kabul ederek ikisini müştereken ve müteselsilen sorumlu tutmuş, karar Yargıtay 13. Hukuk Dairesince faiz başlangıcı düzeltilerek onanmıştı. Hastane ödeme yaptıktan sonra hekime açtığı rücu davası Konya 1. İş Mahkemesince reddedilince Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, hekimin 2/8 kusurlu olduğu kesinleşmiş dosyadan sabit olduğundan, sorumlu olduğu miktarın bu orana göre belirlenmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu (E.2012/34489, K.2014/27317, 19.09.2014).

Hekimin korunmasında 1219 sayılı Kanun ek m.12’nin bir hükmü özellikle önemlidir:

Kadrolu hekim ile anlaşmalı serbest hekim ayrımının hasta davasındaki sonuçları, hastaneye ön başvuru ve dava yolu için özel hastaneye dava nasıl açılır rehberimizde ele alınmıştır. Serbest hekimde ise hekim zaten hastanın doğrudan muhatabıdır; ayrı bir rücu ilişkisi çoğu zaman bulunmaz ve risk zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortasıyla yönetilir.

8. Rücu davasında zamanaşımı

Rücu istemi için özel bir zamanaşımı kuralı TBK m.73’te yer alır:

818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde rücu davaları için özel bir hüküm yoktu; ödeme tarihinden başlayan bir yıllık süre yargı kararlarıyla geliştirilmişti ve TBK m.73 bu süreyi ilk kez yasal düzenlemeye bağladı (Yargıtay 4. HD, E.2018/1301, K.2019/5219, 12.11.2019). Eski kanun döneminde gerçekleşen olay ve ödemeler bakımından bir yıllık süre uygulanmaya devam etmektedir; örneğin 26.08.2011’de ödeme yapılıp dava 01.12.2014’te açılan bir idare rücu davası zamanaşımı nedeniyle reddedilmiştir (Yargıtay 4. HD, E.2022/4127, K.2024/10055, 22.10.2024). TBK m.73/2 ise tazminatı ödemesi istenen kişiye, durumu birlikte sorumlu olduğu kişilere bildirme yükümü getirir; bildirim yapılmazsa süre, bildirimin dürüstlük kurallarına göre yapılabileceği tarihte işlemeye başlar.

Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmez (TBK m.161); hekim bu savunmayı cevap dilekçesinde ileri sürmelidir. Ek 18 metninde, Kurul incelemesi sürerken zamanaşımının durduğuna dair bir hüküm yer almamaktadır; bu nedenle ödeme tarihi ile dava tarihi arasındaki süre, Kurul sürecinin uzadığı dosyalarda ayrıca incelenmelidir. Hastanın kendi davasındaki süreler rücu süresinden farklıdır; bunlar için malpraktis davasında zamanaşımı yazımıza bakılabilir.

9. Hekimin savunma ve korunma yolları

İdari yargı dosyasını sahiplenin. Rücu davasında idare mahkemesindeki kusur tespiti çoğu kez temel delil olur. Hekimin davaya müdahil olması, raporlara itiraz etme ve savunma sunma imkânı verir. Rücu davasında ise kusur oranının uzman bilirkişi incelemesiyle yeniden belirlenmesi gerekir; Yargıtay Sultanbeyli dosyasında bunu aramıştır.

Ceza dosyasına özel önem verin. Rücu şartı kesinleşmiş ceza kararına bağlandığından, soruşturma ve kovuşturma aşamasındaki savunma rücu riskini doğrudan etkiler. Soruşturma izni sürecinin ve şikâyet yollarının işleyişi için doktor hakkında şikâyet nasıl yapılır yazımızı inceleyebilirsiniz.

Kurul önünde somut savunma sunun. Kurul kusur durumunu gözettiğinden, hekimin çalışma koşullarını, nöbet ve iş yoğunluğunu, idarenin organizasyon eksikliklerini ve tıbbi kayıtları yazılı olarak sunması önemlidir. Aydınlatma ve kayıt tutma eksiklikleri hekimin aleyhine sonuç doğurabildiğinden aydınlatılmış onam ve tazminat ile tıbbi kayıtlara erişim ve delil tespiti konuları da dikkate alınmalıdır.

Rücu davasında savunma başlıkları. Hekim; kusur oranının belirlenmesini, TBK m.51 ve m.52 uyarınca hakkaniyet indirimini, idarenin hizmet kusurunun payını, mükerrer ödeme itirazını ve zamanaşımı defini ileri sürebilir. TBK m.52/2 ayrıca, zarara hafif kusuruyla sebep olan ve tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olan yükümlü için hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde indirim imkânı tanır.

Sigorta ve sözleşme. Poliçenin geçerli olduğu dönemi, limiti ve ihbar yükümlülüklerini kontrol edin. Özel hastanede çalışan hekimler, çalışma sözleşmesindeki sorumluluk ve rücu hükümlerinin TBK m.66/4 ve m.400 ile 1219 sayılı Kanun ek m.12 karşısında geçerliliğini değerlendirmelidir.

10. Hasta davası ile rücunun ilişkisi ve 7589 sonrası sistem

Rücu davasında talep edilen tutar, idarenin ya da hastanenin fiilen ödediği bedeldir; bu nedenle hasta davasının nasıl sonuçlandığı rücu bedelini doğrudan etkiler. Bedensel zararlarda tazminatın hesaplanması, bakıcı ve tedavi giderleri ile manevi tazminat ölçütleri için malpraktiste tazminat hesaplama, ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı için doktor hatası nedeniyle ölüm tazminatı yazılarına bakılabilir.

12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanunla (RG 31.07.2026) tazminat davalarında önemli değişiklikler yapılmıştır. Adli yargıda açılan davalarda HMK m.107’de düzenlenen belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmıştır; talep artık kısmi dava olarak açılır ve HMK m.109/4 uyarınca tahkikatın sona ermesine kadar bir defaya mahsus artırılabilir. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Kaldırılmadan önce açılmış davalar kendi hükümlerine göre devam eder; artırılan kısımda faizin başlangıcı ise henüz netleşmemiştir.

Aynı kanun TBK m.55’e iki fıkra ekledi: çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında, kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tutara ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir; tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. TBK m.55’in ikinci fıkrası da bu hükümlerin idarenin sorumlu olduğu sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğü kaybı ve ölüme bağlı zararlara ilişkin istem ve davalarda da uygulanacağını öngörmektedir. Dolayısıyla faiz ve mahsup kuralları, idare mahkemesi kararıyla ödenen bedeli ve buna bağlı rücu tutarını dolaylı biçimde etkileyebilecektir; uygulamanın nasıl şekilleneceği içtihatla netleşecektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hasta kamu hastanesindeki doktora doğrudan dava açabilir mi?

Genel kural olarak hayır. Anayasa m.129/5 ve 657 sayılı DMK m.13 uyarınca dava ilgili idareye açılır. Yargıtay, hizmet kusurundan ayrılabilen kişisel kusura dayalı davalarda hekimin sorumluluğuna gidilmesine de imkân tanımıştır (4. HD, E.2016/15739, K.2019/1391).

İdare ödediği tazminatı her zaman hekime rücu eder mi?

Hayır. Kamu hastaneleri ve devlet üniversitelerinde rücu edilip edilmeyeceğine ve miktarına 3359 sayılı Kanun ek m.18/2 uyarınca Mesleki Sorumluluk Kurulu karar verir. Kurul uygulamasında kesinleşmiş ceza kararı ve kasten görevi kötüye kullanma şartı aranmaktadır.

Mesleki Sorumluluk Kurulu kimlerden oluşur ve ne kadar sürede karar verir?

Kurul, başkanı bakan yardımcısı olan yedi üyeden oluşur: ilgili genel müdürler veya yardımcıları ile biri dâhilî, diğeri cerrahi branştan iki profesör ya da doçent hekim. Kurul rücu kararını bir yıl içinde verir; devlet üniversitelerinde üniversite, Kurul kararını dikkate alarak altı ay içinde nihai kararı verir.

Taksirle ölüme sebebiyet mahkûmiyeti rücu sebebi sayılır mı?

İncelenen iki güncel dosyada Kurul, mahkûmiyetin kasten işlenen bir fiilden kaynaklanmadığı gerekçesiyle rücu edilmesine yer olmadığına karar vermiş; Yargıtay 4. HD (E.2023/11692, K.2025/14201) ve İzmir BAM 11. HD (E.2026/617, K.2026/1000) sonucu kabul etmiştir. Her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.

Rücu davası hangi mahkemede açılır?

İdarenin kamu hekimine açtığı rücu davası adli yargıda asliye hukuk mahkemesinde görülür. Hekimin sigortacısına karşı açılan davada Asliye Ticaret Mahkemesi, özel hastanenin hizmet sözleşmesiyle çalışan hekime açtığı davada iş mahkemesi görevlidir; iş mahkemesinde arabuluculuk dava şartıdır.

Rücu davasında zamanaşımı ne kadardır?

TBK m.73/1 uyarınca tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde ödeme tarihinden itibaren on yıldır. Eski kanun döneminde gerçekleşen olaylarda bir yıllık süre uygulanmaktadır.

Hekim tazminatı hastaya kendisi ödediyse idare yine rücu edebilir mi?

Hekimin kendi kusuruna isabet eden tazminatı zarar görene ödediği bir dosyada Yargıtay 4. HD, idarenin aynı kişisel kusura dayanarak ikinci kez rücu edemeyeceğine hükmetmiştir (E.2016/15739, K.2019/1391).

Özel hastane çalıştırdığı hekime rücu edebilir mi?

Evet, ancak TBK m.66/4 uyarınca yalnızca hekimin bizzat sorumlu olduğu ölçüde. Hekim işçi sıfatıyla çalışıyorsa sorumluluğun belirlenmesinde TBK m.400’deki ölçütler de gözetilir.

Hastane sigorta primini hekimin maaşından kesebilir mi?

Hayır. 1219 sayılı Kanun ek m.12 uyarınca istihdam edenlerce ödenen sigorta primi, çalışanın maaş ve sair mali haklarından hiçbir isim altında kesilemez.

Rücu miktarı nasıl belirlenir?

Rücu miktarı hekimin kusur oranına göre belirlenir; bu oran Adli Tıp Kurumu ya da üniversite heyeti raporuyla tespit edilir. Sultanbeyli dosyasında kusur oranı 4/8 bulunmuş ve ödenen 65.664 TL’nin yarısı olan 32.832 TL’ye hükmedilmiştir. Hakkaniyet indirimi ve idarenin hizmet kusuru da miktarı azaltabilir.

Hekim idare mahkemesindeki davaya katılabilir mi?

Yargıtay önüne gelen bir dosyada hekim, Bakanlık yanında müdahil olarak davaya katılmıştır (4. HD, E.2016/9448, K.2018/3900). Müdahalenin şartları somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Sigorta poliçesi rücu sürecinde nasıl devreye girer?

Ek m.18/3 uyarınca idare, mahkeme kararındaki tazminatı ödedikten sonra zorunlu sigortası bulunan hekimin yerine geçer ve ödenen bedeli hekimin kusuru oranında ve sigorta teminatı dâhilinde sigorta şirketinden talep eder.

Sonuç

Hekime rücu davası, çalışılan kurumun niteliğine göre farklı kurallara tabidir. Kamu hastanesi ve devlet üniversitesi hekimlerinde 2022’den itibaren Mesleki Sorumluluk Kurulu, kesinleşmiş ceza kararı ve kasten görevi kötüye kullanma ölçütü rücuyu önemli ölçüde sınırlamış; idarenin dönüş yolu ağırlıklı olarak zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası olmuştur. Özel hastanede ise TBK m.66/4, m.62 ve m.400 çerçevesinde hekim yalnızca kendi kusuru oranında sorumlu tutulur ve sigorta primi maaşından kesilemez. Rücu davasında kusur oranı, hakkaniyet indirimi, mükerrer ödeme, zamanaşımı ve Kurul başvurusu dava şartı gibi savunma imkânlarının erken aşamada değerlendirilmesi sonucu belirler. Konu hakkında ayrıntılı bilgi ve hukuki destek için İstanbul tazminat avukatı hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz.

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul