Yanlış Organ Ameliyatı Tazminat Davası | Yanlış Taraf

Yanlış organ/taraf ameliyatı nedeniyle tazminat davası, cerrahi müdahalenin planlanan organ, doku veya vücut tarafı yerine sağlıklı bir organa, yanlış tarafa ya da yanlış seviyeye uygulanması sonucu ortaya çıkan maddi ve manevi zararın giderilmesi için açılır. Bu dava türü, malpraktis davaları içinde en açık ve en ağır kusur karinesini taşıyan görünümlerden biridir; zira hangi organın veya vücut tarafının ameliyat edileceği, ameliyat öncesinde teşhis ve görüntüleme yöntemleriyle önceden belirlenen, kesin ve tartışmasız bir bilgidir. Bu makalede, yanlış organ/taraf ameliyatı davalarının hukuki dayanağını, bu tür hataların zincirleme sonuçlarının nasıl değerlendirildiğini, organ kaybının hastalığın doğal seyrinden mi yoksa cerrahi hatadan mı kaynaklandığının nasıl ayrıştırıldığını ve dava sürecinin işleyişini güncel Yargıtay ve Danıştay içtihatları ışığında ele alıyoruz. Malpraktis sorumluluğunun genel çerçevesi için malpraktis tazminat davası rehberimize bakabilirsiniz.

1. Yanlış Organ/Taraf Ameliyatı Nedeniyle Tazminat Davasının Hukuki Niteliği

Özel hastane veya muayenehanede yapılan ameliyatlarda hasta ile hekim arasındaki ilişki, vekalet sözleşmesi (TBK m. 502 vd.) esasına dayanır. Hekim, yöneldiği sonucu garanti etmez; ancak bu sonuca ulaşmak için gösterdiği çabanın özensizliğinden doğan zararlardan sorumludur. Kamu hastanelerinde ise ilişki, idarenin hizmet kusuru esasına göre idare hukuku kapsamında değerlendirilir.

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarını diğer malpraktis türlerinden ayıran en belirgin özellik, olayın kendi içinde taşıdığı çok güçlü kusur karinesidir. Hangi organın veya vücut tarafının ameliyat edileceği, ameliyat öncesinde yapılan tetkik ve görüntüleme yöntemleriyle (ultrasonografi, tomografi, manyetik rezonans görüntüleme) önceden kesin olarak belirlenir ve bu bilgi hasta dosyasında, ameliyat planında ve onam formunda açıkça yer alır. Bu nedenle sağlıklı bir organın hastalıklı organ yerine alınması veya ameliyatın yanlış vücut tarafında ya da yanlış seviyede gerçekleştirilmesi, “tıbbın kabul ettiği bir komplikasyondur” savunmasının neredeyse hiçbir zaman kabul görmediği, davacı lehine en güçlü ispat kolaylıklarından birini sağlayan bir malpraktis türüdür.

2. Yasal Dayanak

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 502 vd. (Vekalet Sözleşmesi Hükümleri): Hekim ile hasta arasındaki vekalet ilişkisinin ve özen borcunun temel dayanağıdır.

1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ile Hasta Hakları Yönetmeliği: Hekimin özen ve aydınlatma yükümlülüğünün kapsamını somutlaştırır; hastanın hangi organının hangi gerekçeyle ameliyat edileceği konusunda aydınlatılması, aydınlatılmış onamın temel unsurlarından biridir.

2219 sayılı Hususi Hastaneler Kanunu ve kamu hastaneleri bakımından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2/1-b (tam yargı davası): Kamu hastanesinde meydana gelen yanlış organ/taraf ameliyatı olaylarında idarenin hizmet kusuruna dayalı sorumluluğunun usul çerçevesini oluşturur.

Hastane işleticisinin bakım ve özenle tedavi borcu: Hastanenin, hastayı kabul etmesiyle birlikte doğan bakım borcu ve sadakat ve özenle tedavi borcu, ameliyatı gerçekleştiren hekimin kusurundan bağımsız olarak, hastanenin de sorumluluğunu doğurabilecek bir dayanak oluşturur.

3. Sorumluluğun Unsurları ve Kusur Karinesi

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarında da genel malpraktis sorumluluğunun dört unsuru (hukuka aykırı eylem, kusur, zarar, illiyet bağı) aranır; ancak bu dava türünde ilk üç unsurun ispatı büyük ölçüde kolaylaşmıştır. Yerleşik içtihada göre, sol tarafta ameliyat endikasyonu bulunan bir hastaya sağ tarafta ameliyat uygulanması gibi bir yanlış taraf cerrahisinin, tıp biliminin genel kabul görmüş ilke ve kurallarına uygun olmadığı açıkça kabul edilir (İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2014/32, K. 2024/817, T. 13.11.2024). Bu tür bir olayda, ameliyat öncesi tetkik sonuçlarına göre sol taraflı bir organda (örneğin böbrekte) hipofonksiyon/atrofi tanısı konularak sol tarafın ameliyata alınmasına karar verilmesine rağmen, fiilen sağ taraftaki sağlıklı organın alınması, davacının hem yanlışlıkla alınan sağlıklı organını hem de asıl hastalıklı organını kaybetmesi ve yaşamını sürdürebilmesi için canlı vericiden organ nakli olması gerekliliği gibi çok ağır ve zincirleme sonuçlar doğurabilir.

Bu tip davalarda hekimin savunması genellikle, alınan organın da fiilen hasarlı olduğu ve bu nedenle sonucun değişmeyeceği yönünde kurulur; ancak bu savunma, hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz. Zira davacının rızası, belirli bir organın (örneğin sol böbreğin) alınmasına yönelik verilmiştir; başka bir organın (sağ böbreğin) izinsiz olarak alınması, hem aydınlatılmış onamın ihlali hem de cerrahi işlemin planlanan kapsamının aşılması anlamına gelir. Bu nedenle mahkemeler, alınan organın da fonksiyon kaybı yaşamış olup olmadığını yalnızca tazminat miktarının belirlenmesinde bir azaltıcı unsur olarak değerlendirebilir; sorumluluğun kendisini ortadan kaldıran bir savunma olarak kabul etmez.

4. Organ Kaybının Kaynağının Tespiti: Cerrahi Hata mı, Hastalığın Doğal Seyri mi?

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarının teknik olarak en tartışmalı noktalarından biri, meydana gelen organ kaybının cerrahi bir hatadan mı yoksa hastalığın kendi doğal seyrinden mi kaynaklandığının ayrıştırılmasıdır. Bir olayda, hastanın bağırsaklarının ameliyat sırasında birkaç yerinden delinmesi ve bir kısmının alınması olayında, organ kayıplarının bir kısmının hastalığın (Crohn hastalığının) geç teşhis edilmesinden, bir kısmının ise ameliyat sırasındaki eksik cerrahiden kaynaklandığı ayrı ayrı tespit edilmiş; bilirkişi heyeti, hastanın sevk edildiği hastanede gerekli ve yeterli tedavinin yapıldığını, mevcut organ kayıplarının hastalığın tabiatından kaynaklandığını, ancak ilk hastanedeki hekimin yeterli deneyimi olmadığından hastalığı tanıyamamış olmaktan, tedavideki gecikmeden ve eksik cerrahiden sorumlu tutulabileceğini belirtmiştir (Danıştay 15. Daire, E. 2016/10104, K. 2017/7558, T. 14.12.2017). Bu örnek, organ kaybının tek bir nedene değil, birden fazla faktöre (hastalığın doğası, teşhis gecikmesi, cerrahi eksiklik) bağlı olabileceğini ve bilirkişi incelemesinin bu unsurları birbirinden ayırt etmesi gerektiğini göstermektedir.

İlliyet bağının ispatlanamadığı hâllerde ise, davacı aleyhine sonuç doğabilir. Bir olayda, davacının yaşadığı doku ölümünün (organ kaybının) dava konusu tedavi sürecinden önce mi sonra mı geliştiğinin net ve açık olmadığı; davacının rahatsızlığının uzun bir geçmişe sahip olduğu ve yapılan tüm tedavi süreçlerinde iyileşme göstermemesinin organ kaybına gidişin bir göstergesi olduğu; belirli bir görüntüleme yönteminin (renkli doppler USG) çekilmemiş olmasının tek başına organ kaybının nedeni olarak kabul edilemeyeceği, zira bu tetkik çekilmiş olsaydı dahi organ kaybının kesin olarak önlenemeyeceğinden söz edilemeyeceği gerekçesiyle idarenin ağır kusurlu olmadığı sonucuna varılmıştır (Danıştay 10. Daire, E. 2021/1217, K. 2024/3562, T. 01.10.2024). Bu örnek, davacının yalnızca bir organ kaybı yaşadığını değil, bu kaybın somut olarak hangi tıbbi ihmalden kaynaklandığını ve bu ihmal olmasaydı organ kaybının önlenebilir olduğunu da ayrıca ispatlaması gerektiğini göstermektedir.

5. Özel Görünümler: Teşhis-Ameliyat Kararı Zinciri, Omurga Cerrahisinde Pozisyon Hatası, Zincirleme Organ Kaybı

Doğuştan Tek Organlı Hastada Teşhis-Ameliyat Kararı Zinciri

Yanlış organ ameliyatının bir başka özel görünümü, hastanın doğuştan tek organa (örneğin tek böbreğe) sahip olduğu, ancak bu durumun görüntüleme yöntemlerinde hatalı yorumlanması sonucu var olmayan bir organa yönelik ameliyat kararı verilmesidir. Bir olayda, hastanın sağ böbreğinin doğuştan bulunmadığı, ancak yapılan ultrasonografi ve batın tomografisi incelemelerinde bu durumun “atrofik böbrek” (küçülmüş, işlevini kaybetmiş böbrek) olarak hatalı yorumlanması üzerine, sağ böbrek atrofisi tanısıyla ameliyat kararı verildiği; ameliyat sırasında sağ böbreğin doğuştan bulunmadığının anlaşıldığı, ancak ameliyat sonrası gelişen duodenum perforasyonu komplikasyonunun (bu ameliyatın bilinen bir komplikasyonu olmakla birlikte) zamanında teşhis edilip tedavi edilmemesinin hastanın ölümüne yol açtığı tespit edilmiştir (Danıştay 10. Daire, E. 2019/6914, K. 2021/1745, T. 12.04.2021). Bu örnek, “yanlış organ” hatasının bazen doğrudan bir cerrahi karıştırma değil, teşhis aşamasındaki bir yanlış yorumlama sonucu da ortaya çıkabileceğini; bu tür hâllerde sorumluluğun hem teşhis aşamasındaki hataya hem de sonraki komplikasyon yönetimindeki gecikmeye ayrı ayrı bağlanabileceğini göstermektedir.

Omurga Cerrahisinde Seviye/Pozisyon Hatası

Yanlış organ/taraf ameliyatı, yalnızca iç organların (böbrek, dalak gibi) yanlış tarafta alınmasıyla sınırlı değildir; omurga cerrahisinde vida veya implantın yanlış seviyeye ya da yanlış pozisyona yerleştirilmesi de bu kategoride değerlendirilir. Bir olayda, bel ve bacak ağrısı şikâyetiyle yapılan ilk ameliyatın endikasyon ve tekniğinin uygun olduğu, ancak ameliyat sonrası çekilen bilgisayarlı tomografide sol L5 (bel omurgası beşinci seviye) düzeyindeki vidanın pedikül (omur kemiği sap kısmı) medialinden (iç kısmından) geçtiğinin tespit edildiği, bu nedenle vida pozisyonunu düzeltmek için ikinci bir ameliyata ihtiyaç duyulduğu görülmüştür (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/2520, K. 2025/1825, T. 24.03.2025). Bu örnek, “yanlış organ/taraf” kavramının, klasik anlamda bir organın tamamen yanlış alınmasının ötesinde, aynı ameliyatın doğru bölgede ancak yanlış teknik pozisyonda gerçekleştirilmesini de kapsayabileceğini göstermektedir; bu tür pozisyon hatalarının tespiti, çoğunlukla ameliyat sonrası çekilen kontrol görüntülemeleriyle mümkün olmaktadır.

Zincirleme Organ Kaybı ve Hastane Sorumluluğu

Yanlış organ/taraf ameliyatının sonuçları, çoğu zaman tek bir organla sınırlı kalmayıp zincirleme bir organ kaybına yol açabilir. Bir olayda, bir böbreği ameliyat sonucu iflas eden hastanın, diğer böbreğinde de hâlihazırda taş bulunması nedeniyle toplam organ fonksiyon kaybı riskiyle karşı karşıya kaldığı görülmüştür (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2010/18856, K. 2011/2655, T. 23.02.2011). Böyle zincirleme sonuçlar doğuran olaylarda, hastanenin sorumluluğu da doktorun kişisel kusurundan bağımsız olarak ayrıca değerlendirilir. Bir olayda, safra kesesi ameliyatı sırasında karaciğer safra yollarına zarar verilmesi sonucu hastanın toplam üç kez ameliyat olmak zorunda kaldığı bir davada, davalı hastanenin, hastayı tedavi için kabul etmiş olması nedeniyle kendisiyle hasta arasında bir “hastaneye kabul sözleşmesi” kurulduğu, bu sözleşme gereği hastanenin hastanın bakımını sağlama borcu yanında sadakat ve özenle tedavi borcunun da bulunduğu, bu nedenle doktorun kusuru tespit edilmemiş olsa dahi hastanenin bu borç çerçevesinde ayrıca sorumlu tutulabileceği vurgulanmıştır. Bu ilke, yanlış organ/taraf ameliyatlarında hastanenin sorumluluğunun, yalnızca istihdam ettiği hekimin kusurundan değil, doğrudan hastayla kurduğu kendi sözleşmesel ilişkiden de doğabileceğini göstermektedir.

6. Benzer Malpraktis Davalarıyla Karşılaştırma

Bu karşılaştırmadan görüleceği üzere, yanlış organ/taraf ameliyatı davalarını diğer malpraktis türlerinden ayıran temel özellik, kusurun ispatının nispeten kolay olması buna karşılık zararın kapsamının (özellikle zincirleme organ kayıplarında) doğru biçimde tespit edilmesinin çok daha karmaşık olmasıdır. Geç teşhis davalarında davacı illiyet bağını uzun bir bilirkişi süreciyle ispatlamak zorundayken, yanlış organ/taraf ameliyatı davalarında “yanlış organın alındığı” olgusunun kendisi çoğunlukla kusuru da beraberinde göstermekte; hukuki mücadele daha çok organ kaybının doğal seyirden mi yoksa cerrahi hatadan mı kaynaklandığının ayrıştırılması ve zincirleme zararların (ek ameliyatlar, organ nakli ihtiyacı gibi) tazminat hesabına doğru yansıtılması üzerinde yoğunlaşmaktadır.

7. Görevli Mahkeme ve Husumet

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarında görevli mahkeme, ameliyatın yapıldığı kurumun niteliğine göre belirlenir:

• Özel hastane veya muayenehanede meydana gelen olaylarda: Dava, ameliyatı yapan cerraha ve hastane işleticisine karşı birlikte açılabilir. Hasta ile özel sağlık kuruluşu ve serbest çalışan hekim arasındaki ilişki 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.3/1-l anlamında bir tüketici işlemi olduğundan, görevli mahkeme m.73/1 uyarınca Tüketici Mahkemesidir. Hastanenin sorumluluğu, hem istihdam ettiği hekimin kusurundan hem de doğrudan hastayla kurduğu bakım ve özenle tedavi borcundan ayrı ayrı doğabilir.
• Dava şartı arabuluculuk ve tüketici hakem heyeti: 6502 m.73/A uyarınca Tüketici Mahkemesinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Değeri her yıl ilan edilen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklar ise tüketici hakem heyetinin görev alanına girer; bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk şartı aranmaz.
• Tıbbi kötü uygulama sorumluluk sigortasına dayalı taleplerde: Sigorta şirketine karşı açılacak dava, ticari dava niteliği taşıdığından Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür.
• Kamu hastanelerinde (devlet hastanesi, üniversite hastanesi) meydana gelen olaylarda: İdarenin hizmet kusuru esasına dayalı olarak İdare Mahkemesinde tam yargı davası açılması gerekir; hekime karşı doğrudan adli yargıda dava açılamaz. İdareye yapılan başvurunun reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi üzerine, 60 günlük dava açma süresi içinde dava açılmalıdır.

Zincirleme organ kaybı yaşanan ve organ nakli gibi ek tıbbi müdahalelere ihtiyaç duyulan olaylarda, nakil için organ bağışında bulunan yakınların (örneğin anne veya kardeşin) da bu süreçte kendi bedensel bütünlüklerinden fedakârlık ettikleri gerekçesiyle ayrıca tazminat talep edip edemeyecekleri, somut olayın koşullarına göre değerlendirilmesi gereken bir husustur; bu kişilerin kendi maddi zararlarını (örneğin nakil sürecindeki iş gücü kaybını) ispatlamaları hâlinde ayrı bir tazminat talebinde bulunabilecekleri kabul edilmektedir.

8. Zamanaşımı Süreleri

Özel hekim ve özel hastaneye karşı vekâlet sözleşmesine dayanan tazminat taleplerinde TBK m.147/5 uyarınca 5 yıllık zamanaşımı uygulanır. Yargıtay, tıbbi müdahaleden doğan sözleşmesel taleplerde bu sürenin işlem tarihinden değil, hastanın zararı öğrendiği tarihten itibaren başlatılmasını kabul etmektedir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/396, K. 2023/194, T. 22.02.2023; Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2011/2343, K. 2011/11552, T. 14.07.2011). Sürenin başlaması için zararın varlığının öğrenilmesi yeterlidir; zararın bütün kapsamıyla kesinleşmesi beklenmez (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2005/5697, K. 2005/13292, T. 16.09.2005). Talep haksız fiile dayandırılırsa TBK m.72 uyarınca öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıl içinde dava açılmalıdır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa bu uzun süre uygulanır.

Kamu hastanelerine karşı tam yargı yolunda ise İYUK m.13 uyarınca, zararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde olay tarihinden itibaren 5 yıl içinde önce idareye başvurulmalı; başvurunun reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi (zımni ret) üzerine 60 gün içinde İdare Mahkemesinde dava açılmalıdır.

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarında zamanaşımının başlangıcı, genellikle ameliyatın yapıldığı ve hatanın hemen fark edildiği tarihle örtüşür; zira yanlış organın alınması çoğu zaman ameliyat sonrası ilk günlerde (patoloji raporu veya kontrol görüntülemesiyle) anlaşılır. Ancak omurga cerrahisindeki pozisyon hatası örneğinde olduğu gibi, hatanın ancak sonraki bir kontrol görüntülemesiyle ortaya çıktığı hâllerde, zamanaşımının bu tespitin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlaması gerektiği savunulabilir. Ceza soruşturması açılmış olan olaylarda belirtmek gerekir ki TBK m.74 uyarınca hukuk hâkimi, ceza hâkiminin kusura ve zararın belirlenmesine ilişkin değerlendirmesiyle bağlı değildir; yerleşik içtihada göre yalnızca mahkûmiyet kararında kesinleşen maddi olgu tespitleri hukuk hâkimini bağlar. Bu nedenle aynı olaya ilişkin ceza yargılaması devam ediyorsa, hukuk mahkemesi maddi olguların netleşmesi için bu süreci bekletici mesele yapabilir.

9. Zarar Kalemleri ve Tazminat Miktarı

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarında talep edilebilecek başlıca zarar kalemleri şunlardır:

• Düzeltici/ek ameliyat masrafları: Yanlış alınan organın yerine konulamamasından doğan tedavi giderleri, gerekli hâllerde organ nakli masrafları, pozisyon hatası tespit edilen implantların düzeltilmesi için gereken ikinci ameliyat giderleri.
• İş gücü/efor kaybı tazminatı: Organ kaybı nedeniyle kalıcı sakatlık veya iş göremezlik doğmuşsa, TRH-2010 yaşam tablosuna göre hesaplanan efor kaybı tazminatı; hayati organ kayıplarında (böbrek, karaciğer gibi) bu kalem yüksek tutarlara ulaşabilmektedir.
• Manevi tazminat: Hem hasta hem de (organ nakli gerektiren hâllerde) organ bağışında bulunan yakınları için; yaşanan travmanın ağırlığına göre belirlenir.
• Organ nakli sürecine ilişkin giderler: Canlı vericiden nakil gerektiren hâllerde, hem alıcının hem de vericinin tıbbi giderleri ve iş gücü kaybı.
• Destekten yoksun kalma tazminatı: Yanlış organ/taraf ameliyatı sonucu hastanın vefat etmesi hâlinde, bakmakla yükümlü olduğu kişiler için.

Manevi tazminat miktarının takdirinde mahkeme; tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, kusurun ağırlığını, zararın niteliği ve büyüklüğünü, hastanın yaşadığı süreç ve travmanın boyutunu gözetir. Yanlış organ/taraf ameliyatı gibi açık ve önlenebilir kusur içeren, zincirleme organ kaybı ve nakil gerektiren ağır vakalarda hükmedilen tazminat miktarlarının, tekil bir komplikasyon vakasına kıyasla önemli ölçüde yüksek seviyelerde belirlendiği görülmektedir.

12. Yargı Paketi ile gelen değişiklikler: 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026) ile HMK m.107’de düzenlenen belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra açılan davalarda tazminat talebi kısmi dava olarak açılır ve HMK m.109/4 uyarınca tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir; artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. TBK m.55’e eklenen fıkralarla da iş gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında, kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinmeyen döneme ilişkin tazminata karar tarihinden itibaren faiz işletileceği ve tahkikat başlayıncaya kadar yapılan ödemelerin oransal olarak mahsup edileceği düzenlenmiştir. Değişikliklerin geçiş etkileri için malpraktis tazminat davası rehberimize bakabilirsiniz.

10. İspat Araçları: Bilirkişi Raporu, ATK ve Görüntüleme Kayıtları

Yanlış organ/taraf ameliyatı davalarında en belirleyici delil, ilgili cerrahi branştan ve radyoloji uzmanından oluşturulan bilirkişi heyeti raporu veya Adli Tıp Kurumu (ATK) ihtisas kurulu raporudur. Bu tür davalarda bilirkişi incelemesi tipik olarak şu hususlara odaklanır:

• Ameliyat öncesi görüntüleme raporlarında (ultrasonografi, tomografi, MR) hangi organın veya vücut tarafının ameliyat endikasyonu taşıdığının açıkça belirtilip belirtilmediği,
• Fiilen ameliyat edilen organ/taraf ile planlanan organ/taraf arasında bir tutarsızlık bulunup bulunmadığı,
• Alınan organın da (varsa) fonksiyon kaybı yaşamış olup olmadığı ve bu hususun tazminat miktarına etkisi,
• Organ kaybının hastalığın doğal seyrinden mi yoksa cerrahi işlemdeki bir hatadan mı kaynaklandığı,
• Ameliyat sonrası çekilen kontrol görüntülemelerinde (örneğin omurga cerrahisinde vida pozisyonu) bir hata tespit edilip edilmediği,
• Zincirleme organ kaybı veya ek ameliyat gerekliliği doğmuşsa, bu zincirin ilk hatayla illiyet bağı içinde olup olmadığı.

Patoloji raporları, bu tür davalarda özel bir önem taşır; zira alınan organın patolojik incelemesi, o organın gerçekten hastalıklı olup olmadığını (veya sağlıklı bir organ olduğunu) kesin biçimde ortaya koyar. Raporlar arasında çelişki bulunması hâlinde, üniversitelerin ilgili ana bilim dallarından (genel cerrahi, üroloji, ortopedi gibi somut olaya göre değişen branşlar) seçilecek akademik kariyere sahip bilirkişilerden oluşan bir kurula dosyanın tevdi edilerek yeni bir rapor alınması ve çelişkinin giderilmesi gerekir; bu yapılmadan verilen karar bozma sebebidir.

11. Dava Süreci Nasıl İşler?

Yanlış organ/taraf ameliyatı nedeniyle tazminat davası süreci genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşur:

1. Tıbbi kayıtların temini: Ameliyat öncesi tüm görüntüleme raporları, ameliyat planı, onam formu, ameliyat notu, patoloji raporu ve ameliyat sonrası kontrol görüntülemeleri eksiksiz olarak temin edilmelidir; bu belgeler bilirkişi incelemesinin temelini oluşturur.
2. Planlanan ile fiilen yapılan işlemin karşılaştırılması: Ameliyat öncesi planlanan organ/taraf ile ameliyat notunda ve patoloji raporunda belirtilen fiilen alınan organ/taraf arasındaki tutarsızlık net biçimde ortaya konulmalıdır.
3. Dava açılması ve husumetin doğru yöneltilmesi: Ameliyatı yapan cerrah, varsa ameliyat ekibindeki diğer sorumlular, hastane ve varsa mesleki sorumluluk sigortası şirketi husumet bakımından doğru şekilde belirlenmelidir.
4. Bilirkişi incelemesi: Mahkeme, ilgili cerrahi branş ve radyoloji alanından oluşan bir bilirkişi heyeti veya ATK’dan rapor talep eder; taraflar rapora itiraz edebilir, ek rapor veya yeni heyetten rapor istenmesini talep edebilir.
5. Yargılama ve karar: Toplanan deliller ve raporlar ışığında mahkeme, kusur oranını ve tazminat miktarını (zincirleme zararlar dâhil) belirler.
6. İstinaf ve temyiz: Taraflardan biri kararı hukuka aykırı bulursa, Bölge Adliye Mahkemesi ve gerekirse Yargıtay nezdinde kanun yoluna başvurulabilir.

Bu süreçte, özellikle zincirleme organ kaybı veya organ nakli gerektiren vakalarda, tüm tedavi sürecine ilişkin (ilk ameliyattan nakil ameliyatına kadar) kayıtların bir bütün olarak toplanması ve zararın gerçek kapsamının eksiksiz ortaya konulması, davanın başarısı bakımından büyük önem taşır.

Sık Sorulan Sorular

Yanlış organ ameliyatında “alınan organ da zaten hastalıklıydı” savunması kabul edilir mi?

Bu savunma, sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmaz. Davacının rızası belirli bir organın alınmasına yönelik verildiğinden, başka bir organın izinsiz alınması hem aydınlatılmış onamın ihlali hem de cerrahi işlemin kapsamının aşılması anlamına gelir. Alınan organın da fonksiyon kaybı yaşamış olması, yalnızca tazminat miktarının belirlenmesinde bir azaltıcı unsur olarak dikkate alınabilir.

Yanlış organ/taraf ameliyatı her zaman açık bir kusur mudur?

Genellikle evet. Hangi organın veya vücut tarafının ameliyat edileceği, ameliyat öncesi tetkik ve görüntüleme yöntemleriyle önceden kesin olarak belirlenir. Bu nedenle sağlıklı bir organın hastalıklı organ yerine alınması veya ameliyatın yanlış tarafta gerçekleştirilmesi, tıp biliminin genel kabul görmüş ilke ve kurallarına aykırı kabul edilir ve komplikasyon savunması nadiren başarılı olur.

Organ kaybının cerrahi hatadan mı yoksa hastalığın doğal seyrinden mi kaynaklandığı nasıl belirlenir?

Bu husus, bilirkişi incelemesinde ayrıntılı biçimde araştırılır. Hastanın rahatsızlığının geçmişi, önceki tedavi süreçlerindeki seyri, ameliyat sırasında kullanılan teknik ve ameliyat sonrası gelişen komplikasyonların zamanında teşhis edilip edilmediği gibi unsurlar bir arada değerlendirilerek, organ kaybının hangi ölçüde cerrahi hataya, hangi ölçüde hastalığın doğasına bağlı olduğu ortaya konulur.

Omurga ameliyatında vidanın yanlış pozisyona yerleştirilmesi de bu kapsamda mıdır?

Evet. Ameliyatın endikasyon ve tekniğinin genel olarak uygun olmasına rağmen, kullanılan implant veya vidanın yanlış seviyeye ya da yanlış pozisyona (örneğin pedikül içinden değil dışından) yerleştirilmesi, yanlış organ/taraf ameliyatının bir alt görünümü olarak değerlendirilir ve genellikle düzeltici bir ikinci ameliyat gerektirir.

Doğuştan tek organı olan bir hastada “yanlış organ” hatası nasıl ortaya çıkabilir?

Bu durumda hata, doğrudan bir cerrahi karıştırmadan değil, teşhis aşamasındaki bir yanlış yorumlamadan kaynaklanabilir. Örneğin, doğuştan var olmayan bir organın görüntüleme raporlarında “atrofik/işlevini kaybetmiş organ” olarak hatalı yorumlanması, var olmayan bir organa yönelik gereksiz bir ameliyat kararı verilmesine yol açabilir.

Zincirleme organ kaybı yaşanan (örneğin organ nakli gerektiren) vakalarda hastane de sorumlu tutulabilir mi?

Evet. Hastane, hastayı tedavi için kabul etmesiyle birlikte, istihdam ettiği hekimin kusurundan bağımsız olarak, doğrudan hastayla kurduğu bakım ve özenle tedavi borcu çerçevesinde de sorumlu tutulabilir. Bu nedenle doktorun kusuru tespit edilmese dahi, hastanenin bu borcu yerine getirip getirmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Organ nakli için bağışta bulunan aile üyesi de tazminat talep edebilir mi?

Bu husus somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Organ bağışında bulunan yakının, bu süreçte kendi bedensel bütünlüğünden fedakârlık etmesi ve buna bağlı maddi zararlarını (örneğin nakil sürecindeki iş gücü kaybını) ispatlaması hâlinde, kendi adına ayrı bir tazminat talebinde bulunabileceği kabul edilmektedir.

Kamu hastanesinde yaşanan yanlış organ/taraf ameliyatında hangi mahkemeye başvurulur?

Devlet hastanesi veya üniversite hastanesinde meydana gelen olaylarda, hekime karşı doğrudan adli yargıda dava açılamaz; idarenin hizmet kusuru esasına dayalı olarak önce idareye başvuru yapılması, ardından İdare Mahkemesinde tam yargı davası açılması gerekir.

Yanlış organ/taraf ameliyatı davasında hangi zarar kalemleri talep edilebilir?

Düzeltici/ek ameliyat masrafları, organ kaybı nedeniyle kalıcı sakatlık doğmuşsa iş gücü/efor kaybı tazminatı, hasta ve (organ nakli gerektiren hâllerde) bağışçı yakınları için manevi tazminat, ölüm hâlinde ise destekten yoksun kalma tazminatı talep edilebilir.

Bir tetkikin (örneğin belirli bir görüntüleme yönteminin) çekilmemiş olması tek başına kusur sayılır mı?

Hayır, otomatik olarak sayılmaz. Bu tetkikin çekilmiş olması hâlinde dahi organ kaybının kesin olarak önlenip önlenemeyeceğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir; tetkikin eksikliği ile organ kaybı arasında somut bir illiyet bağı kurulamıyorsa, bu eksiklik tek başına ağır kusur oluşturmayabilir.

Yanlış organ ameliyatı sonrası ikinci bir ameliyatla düzeltme yapılması, ilk hatanın etkisini ortadan kaldırır mı?

Hayır. İkinci ameliyatla yapılan düzeltme, zararı azaltabilir ancak ilk hatanın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz; hastanın yaşadığı ek ameliyat süreci, buna bağlı fiziksel ve psikolojik travma ile iyileşme süresindeki uzama, tazminat hesabında ayrıca dikkate alınır.

Bilirkişi raporunda organ kaybının nedeni net olarak belirlenemezse ne olur?

Bu durumda davacının, organ kaybının somut olarak hangi tıbbi ihmalden kaynaklandığını ve bu ihmal olmasaydı organ kaybının önlenebilir olduğunu ayrıca ispatlaması gerekir. İlliyet bağı yeterince ispatlanamazsa, davanın reddiyle sonuçlanma riski bulunur; bu nedenle rapora usulüne uygun itiraz edilmesi ve gerekirse yeni bir heyetten rapor talep edilmesi önemlidir.

Sonuç

Yanlış organ/taraf ameliyatı nedeniyle tazminat davaları, kusurun ispatının nispeten kolay olduğu, ancak zararın gerçek kapsamının (özellikle zincirleme organ kayıplarında) doğru biçimde tespit edilmesinin teknik açıdan büyük özen gerektirdiği bir malpraktis dava türüdür. Davanın başarıya ulaşması; ameliyat öncesi ve sonrası görüntüleme raporları ile patoloji raporlarının eksiksiz temini, planlanan ile fiilen yapılan işlem arasındaki tutarsızlığın net biçimde ortaya konulması, doğru mahkemede ve doğru husumetle dava açılması, organ kaybının cerrahi hatadan mı yoksa hastalığın doğal seyrinden mi kaynaklandığının bilirkişi raporlarıyla netleştirilmesi gibi birçok teknik unsurun bir arada, zamanında ve usulüne uygun şekilde yerine getirilmesine bağlıdır. Bu süreçte deneyimli bir sağlık hukuku avukatından destek almak, hem hak kaybının önlenmesi hem de adil bir tazminata ulaşılması bakımından belirleyici olacaktır. Konu hakkında ayrıntılı bilgi ve hukuki destek için İstanbul tazminat avukatı hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz.

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul