CMK m. 28 Ret İstemi Üzerine Verilecek Kararlar ve Başvurulacak Kanun Yolları
Madde 28 – (1) Ret isteminin kabulüne ilişkin kararlar kesindir; kabul edilmemesine ilişkin kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz üzerine verilen ret kararı hükümle birlikte incelenir.
Ceza muhakemesinde hâkimin tarafsızlığı, adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biridir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), hâkimin tarafsızlığını güvence altına almak amacıyla “hâkimin reddi” müessesesini düzenlemiştir. Bu müessese, literatürde “tali ceza davası” olarak da adlandırılmakta olup, tarafsızlığından şüphe duyulan hâkimin davadan el çektirilmesini hedefler. CMK m. 28, bu süreçte verilen kararların niteliğini ve bu kararlara karşı başvurulabilecek kanun yollarını belirleyerek yargılamanın güvenliğini ve usul ekonomisini dengelemeye çalışmaktadır.
Hâkimin Reddi Müessesesinde Karar Türleri ve Kanun Yollarının Önemi
Hâkimin reddi istemi üzerine merci tarafından iki temel karar verilebilir: Kabul veya ret. Bu kararların denetimi, tarafsızlık ilkesinin hayata geçirilmesi açısından kritiktir. Hakimin reddi kurumunun amacı, hakimin tarafsızlığı konusunda şüphe duyulduğunda, bu durumu ileri sürerek mahkemenin adaletli bir karar vermesini sağlamaktır. Bu kararlara karşı öngörülen kanun yolları, hem sanığın haklarını korumakta hem de yargılamanın gereksiz yere uzatılmasını engellemektedir.
CMK m.28’in Sistematik Yeri ve m.24–27 ile Bağlantısı
CMK m. 28, hâkimin reddi sebeplerini (m. 24), ret isteminde bulunabilecekleri (m. 25), ret isteminin usulünü (m. 26) ve karar verecek merciyi (m. 27) düzenleyen maddelerin devamında yer alarak, sürecin karar ve denetim aşamasını teşkil eder. Ret istemi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine yapılacak beyanla gerçekleştirilir. Bu usule uyulması, m. 289/1-c kapsamında bir hukuka kesin aykırılık iddiasında bulunabilmek için ön şarttır.
Ret İstemi Üzerine Verilecek Kararların Niteliği
Ret istemini inceleyen merci, istemin esasına girerek bir değerlendirme yapar.
Kabul Kararı: Merci, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren hallerin varlığını ikna edici bulursa istemi kabul eder. Bu durumda, “Ret isteminin kabul edilmesi halinde mercii başka bir hakimi veya mahkemeyi görevlendirir.”
Ret (Kabul Etmeme) Kararı: Merci, tarafsızlığı şüpheye düşüren bir hal görmezse veya istem usulüne uygun değilse (süresinde yapılmama, delil göstermeme vb.) istemi reddeder. (YCGK-2019/476).
Ret İsteminin Kabulüne İlişkin Kararların Kesinliği
CMK m. 28/1 uyarınca, ret isteminin kabulüne ilişkin kararlar kesindir.
Kesinlik Kavramı ve Hukuki Sonuçları: Bu kararlara karşı olağan kanun yolları kapalıdır. Ret talebinin kabulüne ilişkin kararlar kesindir. Ret isteminin kabul edilmesine ilişkin karara karşı herhangi bir kanun yolu kabul edilmemiştir.
Kabul Kararının Derhal Uygulanması: Kabul kararı verildiği andan itibaren reddedilen hâkim davadan el çektirilir ve yerine yeni bir hâkim görevlendirilir.
Kabul Kararına Karşı Kanun Yolunun Kapalı Olmasının Gerekçesi: Bu durumun temel gerekçesi, tarafsızlık şüphesinin giderilmesi ve yargılamanın yeni bir hâkimle süratle devam etmesini sağlamaktır. Bu kural, yargılamanın kesintisiz devamını sağlamayı ve tarafsızlık şüphesi oluşan hâkimin davadan el çekmesini hızlandırmayı amaçlar (YCGK-2019/522).
Ret İsteminin Kabul Edilmemesine İlişkin Kararlar ve İtiraz Yolu
Ret isteminin reddi halinde, ilgililere bir denetim imkânı tanınmıştır.
İtiraz Kanun Yolunun Hukuki Niteliği: CMK m. 28/1 uyarınca, ret isteminin kabul edilmemesine ilişkin kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz, bir ara kararın başka bir merci tarafından hem maddi hem hukuki yönden denetlenmesini sağlar.
İtirazın Süresi ve Usulü: İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanakla yapılır.
İtiraz Merciinin İnceleme Yetkisi: İtiraz mercii, istemi hem usul hem de esas yönünden incelemek zorundadır. Merciin inceleme yapmadan “karar verilmesine yer olmadığına” dair karar vermesi hukuka aykırıdır ( Yargıtay 11. CD-2025/499).
İtiraz Üzerine Verilen Kararın Hükümle Birlikte İncelenmesi
CMK m. 28/2, genel itiraz usulünden sapan özel bir düzenleme içerir: “İtiraz üzerine verilen ret kararı hükümle birlikte incelenir.”
“Hükümle Birlikte İnceleme” Kuralının Anlamı: Normal şartlarda CMK m. 271/4 uyarınca itiraz merciinin kararları kesin olsa da, m. 28 bu kurala bir istisna getirir. İtiraz mercii ret istemini reddederse, bu karar kesinleşmez; davanın sonunda verilecek esas hükümle birlikte istinaf veya temyiz aşamasında tekrar denetlenebilir.
Bu Kuralın Temyiz ve İstinaf Sistemiyle İlişkisi: CMK m.28’de itiraz merciin kararının kesin olduğu kuralına istisna olup itiraz merciin ret kararı vermesi durumunda bu ret kararı temyiz kanun yolunda hükümle birlikte incelenebilecektir.”
Yargılamanın Kesintisizliği ve Usul Ekonomisi Açısından Değerlendirme: Bu kural, her ret kararı için yargılamanın durmasını engellerken, nihai aşamada tarafsızlık denetiminin yapılmasını garanti altına alır.
Ret İstemi Kararlarının Yargılamaya Etkisi
Ret istemi ve buna dair kararlar yargılamanın akışını doğrudan etkiler.
Yargılamanın Devamı veya Durması Sorunu: Ret istemi kural olarak yargılamayı durdurmaz; ancak reddi istenen hâkim, ret kararı verilene kadar sadece gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapabilir. Ret istemi sonuçlanmadan esas hakkında hüküm kurulamaz (YCGK-2020/344).
Ret Kararı Sonrasında Yapılan İşlemlerin Hukuki Durumu: Ret istemi kabul edilirse, reddedilen hâkimin yaptığı işlemlerin geçerliliği tartışmalı hale gelir. İtiraz yolu tüketilmeden hüküm kurulması bozma nedenidir (Yargıtay 1. CD-2015/3261).
CMK m.28 Kapsamındaki Kararların Mutlak Bozma Sebebi Oluşturup Oluşturmadığı
Hâkimin reddi isteminin hukuka aykırı reddi, ağır bir usul hatasıdır.
CMK m.289 ile İlişki: CMK m. 289/1-c bendi, “reddi hâkim talebinin kanuna aykırı olarak reddedilip de reddi istenen hâkimin hükme katılması” halini hukuka kesin aykırılık (mutlak bozma) sebebi saymıştır.
Ret İstemi Kararındaki Hukuka Aykırılıkların Sonuçları: Ret kararına karşı itiraz hakkı tanınmadan veya itiraz mercii tarafından inceleme yapılmadan hüküm kurulması, mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmediği kabul edilerek hükmün bozulmasına yol açar (Bursa BAM 9. CD-2019/810). Eğer üst mahkeme (Yargıtay veya BAM), ret isteminin haksız yere reddedildiğine kanaat getirirse, esasa girmeden hükmü sadece bu nedenle bozmak zorundadır.
Yargı Kararları ve Kanun Yolları
Yargıtay, ret isteminin reddine dair kararların denetiminde, merciin gerekçelerinin kanuna uygun olup olmadığını titizlikle incelemektedir. Kesinlik ve İtiraz Ayrımına İlişkin Kararlar: Yargıtay, kabul kararlarının kesinliğini vurgularken, ret kararlarının hükümle birlikte temyiz edilebileceği ilkesini istikrarlı bir şekilde uygulamaktadır. Hükümle Birlikte İnceleme İlkesine Dair İçtihatlar: Yargıtay, m. 28/2 uyarınca, itiraz merciinin ret kararını re’sen denetleme yetkisine sahiptir.
Anayasa Mahkemesi Kararları: Anayasa Mahkemesi (AYM), hâkimin reddi ve görevsizlik taleplerine ilişkin kararları “ara karar” niteliğinde görmekte ve bunların hükümle birlikte temyiz edilebilmesini “etkili başvuru yolu” kapsamında değerlendirmektedir. AYM, başvuru yollarının tüketilip tüketilmediğini incelerken, m. 28 kapsamındaki denetim imkânının varlığını gözetmektedir.
Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
Yanlış Kanun Yoluna Başvuru: Uygulamada bazen ret kararlarına karşı doğrudan istinafa gidilmeye çalışılmakta, ancak kanun yolu “itiraz” olduğu için bu talepler usulden reddedilmektedir. İtiraz–Temyiz Ayrımının Karıştırılması: İtiraz merciinin kararının m. 271/4 gereği kesin olduğu zannıyla, hükümle birlikte temyiz imkânının gözden kaçırılması bir diğer sorundur.
Sonuç ve Değerlendirme
CMK m. 28, hâkimin reddi sürecinde dengeleyici bir rol oynamaktadır. Kabul kararlarının kesinliği yargılamanın hızını korurken, ret kararlarının hükümle birlikte üst mahkemece denetlenebilmesi tarafsızlık güvencesini pekiştirmektedir. Ancak m. 271/4 ile m. 28/2 arasındaki “kesinlik” çelişkisinin doktrindeki eleştiriler doğrultusunda daha net bir yasal çerçeveye oturtulması, uygulama birliği açısından faydalı olacaktır.
5271 sayılı CMK m. 28, hâkimin reddi istemi üzerine verilen kararları ikiye ayırarak; kabul kararlarını kesinlik zırhına büründürmüş, ret kararlarını ise önce itiraz, ardından hükümle birlikte istinaf/temyiz denetimine açmıştır. Bu kademeli denetim mekanizması, hem “tarafsız hâkim” ilkesini korumakta hem de m. 289/1-c uyarınca mutlak bozma sebebi teşkil eden hukuka aykırılıkların süzülmesini sağlamaktadır. Literatürdeki tartışmalara rağmen, mevcut sistem usul ekonomisi ile adil yargılanma hakkı arasında işlevsel bir köprü kurmaktadır.
İletişim & Danışma
Ceza davanızda hakimi ret etmek istiyorsanız veya ret isteminiz kabul edilmediyse Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu ile iletişime geçerek süreç hakkında bilgi alabilir, bu durumun çözümü konusunda hukuki yardım alabilirsiniz.
📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0507 551 87 38
📧 E-posta: av.mehmetsarioglu1@gmail.com