CMK Madde 11 Geniş Bağlantı Sebebiyle Birleştirme
Madde 11 – (1) Mahkeme, bakmakta olduğu birden çok dava arasında bağlantı görürse, bu bağlantı 8 inci maddede gösterilen türden olmasa bile, birlikte bakmak ve hükme bağlamak üzere bu davaların birleştirilmesine karar verebilir.
Ceza muhakemesi hukukunda genel kural, her uyuşmazlık için ayrı bir dava açılması ve yargılamanın bu sınırlar içinde yürütülmesidir. Ancak maddi gerçeğe ulaşılması, usul ekonomisi ve hükümlerin tutarlılığı gibi nedenlerle, aralarında bağlantı bulunan davaların birleştirilerek görülmesi gerekebilmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), bağlantı kavramını dar ve geniş olmak üzere iki kategoride ele almıştır. CMK’nın 11. maddesinde düzenlenen “geniş bağlantı” kavramını, uygulama şartlarını, amaçlarını ve sınırlarını inceleyeceğiz.
Geniş Bağlantı Kavramı
CMK Madde 11’in Sistematik Yeri ve Amacı: CMK’nın 11. maddesi, Kanun’un “Bağlantılı Davalar” başlıklı Birinci Kitap, Birinci Kısım, Üçüncü Bölümünde yer almaktadır. “CMK’da değişikliğe gidilerek birleştirme, göreve ilişkin hükümlerle birlikte değil 1. kitapta ‘bağlantılı davalar’ başlıklı 3. bölümde, 8 ila 11. maddeler arasında ele alınmıştır. Bu düzenleme, hakime takdir yetkisini kullanarak davaları birleştirme imkânı tanımaktadır.
Madde 11 ile Madde 8 Arasındaki İlişki: CMK m. 8, bağlantıyı “bir kişinin birden fazla suçtan sanık olması” veya “bir suçta birden fazla sanık bulunması” gibi somut kriterlere bağlarken (dar bağlantı), CMK m. 11 bu kriterlerin dışında kalan halleri kapsar. CMK’nun 11. maddesine göre ‘Mahkeme, bakmakta olduğu birden çok dava arasında bağlantı görürse, bu bağlantı 8 inci maddede gösterilen türden olmasa bile, birlikte bakmak ve hükme bağlamak üzere bu davaların birleştirilmesine karar verebilir. Kanun koyucu bu düzenleme ile ceza uyuşmazlıkları arasındaki geniş bağlantı halini düzenlemiştir.
Dar (Teknik) Bağlantı ile Geniş Bağlantı Ayrımı: Dar bağlantı (CMK m.8), kanun koyucu tarafından bizzat öngörülen (öznel, nesnel) bağlantı halleridir. Geniş bağlantı ise hakimin takdirine bırakılmış, tanımlanmamış bir alandır. Geniş bağlantı HMK m.166/4’teki “biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması” kavramıyla benzerlik göstermektedir. Geniş bağlantıda, ne tür bağlantıların kapsama gireceği yönünde kanuni bir sınırlandırma bulunmamakta; mahkemenin bakmakta olduğu davalar arasında bir bağlantı görmesi yeterli kabul edilmektedir (Yargıtay-CGK-2013/438).
Geniş Bağlantı Nedeniyle Birleştirmenin Uygulanma Şartları
Aynı Mahkemede Görülmekte Olan Birden Çok Dava Şartı: CMK m. 11 kapsamındaki geniş bağlantı, yalnızca aynı mahkemenin bakmakta olduğu davalar için geçerlidir. CMK 11. maddesinin uygulanabilmesi için temel şart, birleştirilecek davaların “mahkemenin bakmakta olduğu” davalar olmasıdır. Yargıtay CGK-2018/389 sayılı kararında, geniş bağlantının aynı mahkemede görülen davalar için geçerli olduğu açıkça belirtilmiştir.
Farklı Mahkemelerde Görülen Davalar Bakımından Uygulanamama: İstisnalar dar yorumlanır ilkesi gereğince, bir istisnanın kıyasen genişletilmesi mümkün değildir. Farklı mahkemelerde görülen davalar arasındaki birleştirme işlemleri CMK’nın 16. maddesi (bağlantılı suçlarda yetki ve birleştirme) kapsamında değerlendirilmektedir. CMK 11. maddesi, mahkemenin kendi elindeki dosyaları birleştirmesine ilişkindir (Yargıtay-CGK-2021/329). Yargıtay 4. Ceza Dairesi (2018/7667) kararında da, farklı mahkemelerdeki birleştirmelerde muvafakat ve uyuşma şartlarının arandığı, CMK 11’in ise aynı mahkeme içi takdire dayandığı vurgulanmıştır.
“Bağlantı Görürse” İfadesi ve Takdir Yetkisinin Niteliği: Kanun, “bağlantı görürse” ifadesiyle mahkemeye geniş bir takdir yetkisi vermiştir. Yargıtay CGK-2019/157 kararında ifade edildiği üzere bu yetki sınırsız değildir; birleştirmenin maddi gerçeğe ulaşmada fayda sağlaması gerekir.
“CMK m.8’de Gösterilen Türden Olmasa Bile” İstisnası: Bu istisna genel kuraldan ayrılmayı sağlar. Mahkeme, aradaki irtibatı CMK 8. maddedeki klasik tanımlara (iştirak, zincirleme suç vb.) uydurmak zorunda değildir. Fiili veya hukuki herhangi bir irtibat, geniş bağlantı kapsamında birleştirme gerekçesi olabilir (Yargıtay-8. CD-2022/6368).
Geniş Bağlantının Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler
Somut Gerekçeler: Uygulama birden fazla kişinin birbiri aleyhine suç işlemesi, bir suçun ispatının diğer suçun unsuruna veya cezasına tesir etmesi gibi durumlarda ortaya çıkar. Yargıtay 6. CD-2012/22632 eylemin başlangıç ve bitiş süreçlerindeki suç örgüsünün tümünün birlikte ortaya çıktığı durumlarda, örneğin hırsızlık ve suç örgütü kurma gibi farklı suç tipleri arasında fiili irtibat bulunduğu kabul edilmiştir.
Mağdur, Suç Yeri ve Zaman Yakınlığı: Yargıtay 15. Ceza Dairesi (2017/2676) kararında, aynı mağdur ve konu ile ilgili yargılamaların hukuki ve fiili bağlantı içerebileceği belirtilmiştir.
Delillerin Birlikte Değerlendirilmesinin Gerekliliği: Birleştirme delillerin bütünlüğünü sağlar. Yargıtay-CGK-2017/570 kararında, birleştirmenin temel amacının delillerin birlikte değerlendirilerek daha adil bir karar verilmesi olduğu ifade edilmiştir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi (2023/2533) kararında, eylemlerin bir bütünlük arz etmesi nedeniyle delillerin bir bütün halinde tespiti ve değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Geniş Bağlantının Amaçları
Usul Ekonomisi İlkesi: Birleştirme, işlemlerin tekrarını önler. Davalar birleştirildiği için tanık dinlenmesi, keşif yapılması gibi bazı ceza muhakemesi işlemleri sadece bir kere yapılır. Birleştirmenin amaçlarından biri yargılamanın tek elden yürütülerek usul ekonomisinin sağlanmasıdır (Yargıtay-CGK-2018/389).
Çelişkili Kararların Önlenmesi: Farklı mahkemelerin veya aynı mahkemenin farklı dosyalarında aynı olaya ilişkin çelişkili hükümler kurmasının önüne geçilmesi temel amaçlardan biridir. Farklı dosyalarda aynı olaya veya bağlantılı olaylara ilişkin birbirine zıt hükümlerin (birinde beraat, diğerinde mahkumiyet gibi) verilmesinin önüne geçilmesi hedeflenir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu (2014/52) kararında, rüşvet alan ve verenin ayrı yargılanmasının çelişkili kararlara yol açabileceği tartışılmıştır.
Yargılamanın Hızlandırılması: Yargılamanın makul sürede tamamlanması ve gereksiz tekrarların önlenmesi amaçlanır. Ancak bu amaç, birleştirmenin yargılamayı uzatma riskiyle dengelenmelidir. Amaç hızlandırma olsa da, karmaşık dosyalarda bu amaç ters tepebilir.
Birleştirme Kararının Verilmesi ve Usulü
Birlikte Bakma ve Hükme Bağlama Kavramı: Kanun metninde “birlikte bakmak ve hükme bağlamak üzere” ifadesi yer alır. Bu, yargılama işlemlerinin müşterek yürütülmesini ifade eder. Uyuşmazlıklar bağımsız yapılarını kaybetmez, birleştirilen muhakeme sürecidir.
Re’sen Birleştirme ve Taraf Talepleri: Birleştirme kararı mahkemece re’sen verilebileceği gibi talep üzerine de verilebilir. Yargıtay 3. CD-2021/7733, sanık müdafilerinin birleştirme taleplerinin değerlendirilmemesi temyiz konusu yapılmıştır.
Birleştirme Kararının Gerekçelendirilmesi: Birleştirme kararı verilirken veya reddedilirken, davalar arasında bağlantı olup olmadığı ve birleştirmede yarar bulunup bulunmadığı gerekçelendirilmelidir.
Birleştirme Kararına Karşı Başvuru
İtiraz İmkânı: Aynı mahkemede CMK 11 kapsamında verilen birleştirme kararı, ara karar niteliğindedir. Bu karar, yargılamanın seyrini etkilese de nihai bir hüküm teşkil etmez. Mahkeme, davalardan el çekmediği için birleştirme, usul ekonomisi açısından zorunlu bir işlem olarak değerlendirilir. CMK 11 kapsamında aynı mahkemede verilen birleştirme kararına karşı itiraz edilemez. Bu karar, CMK’nın 267. maddesinde sayılan itiraz edilebilir ara kararlar arasında yer almaz. İtiraz yolu kapalı olup, birleştirme kararı ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna (istinaf veya temyiz) başvurularak denetlenebilir. Örneğin, bir içtihatta, aynı mahkemede birleştirme kararının istinaf incelemesine ayrı olarak konu edilemeyeceği, yalnızca esas hüküm aşamasında incelenebileceği vurgulanmıştır (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi, E. 2017/22, K. 2017/62). Benzer şekilde, birleştirme kararlarının itirazının mümkün olmadığı ve esasla birlikte denetime tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır(Yargıtay, 5. Ceza Dairesi, E. 2021/5535, K. 2021/4553).
Geniş Bağlantı Nedeniyle Birleştirmenin Sınırları
Aşırı Birleştirme ve Karmaşıklık Riski: Özellikle örgütlü suçlarda, çok sayıda sanık ve eylemin birleştirilmesi davayı içinden çıkılmaz hale getirebilir. Yargıtay, örgüt suçlarında bağlantı kavramının dar yorumlanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay-CGK-2018/389).
Yargılamanın Uzaması Tehlikesi: Yargıtay CGK-2022/79 sayılı kararında, davaların birleştirilmesi sanıkların makul sürede yargılanma haklarını ihlal edecekse bu yönteme başvurulmaması gerektiği belirtilmiştir.
Birleştirilmiş Davalarda Yargılama ve Ayrılma
Birleştirilmiş Davalarda Uygulanacak Usul: Birleştirilen davalar tek bir dosya üzerinden yürütülür, ancak her uyuşmazlık için ayrı hüküm kurulur.
Sonradan Ayrılma İmkânı: Yargılama sırasında bağlantının koptuğu veya birleştirmenin yargılamayı gereksiz yere uzattığı anlaşılırsa ayırma kararı verilebilir.
Yargıtay İçtihatlarında Geniş Bağlantı
Yargıtay’ın Geniş Bağlantı Yorumu: Yargıtay, geniş bağlantıyı “bakmakta olduğu birden çok dava arasında bağlantı görmesi” şeklinde esnek yorumlamakta, ancak örgütlü suçlarda ve yargılamanın uzaması riski olan hallerde “dar yorum” ve “ayrık yargılama” ilkesini benimsemektedir (Yargıtay-CGK-2019/157).
Geniş Bağlantı Nedeniyle Birleştirme Örnekleri: Aynı olaya ilişkin iki sanığın eylemleri arasında fiili ve hukuki irtibat bulunması (Yargıtay-8. CD-2022/6368). Hırsızlık ve suç örgütü kurma suçları arasında doğrudan bağlantı görülmesi (Yargıtay 6. CD-2007/23230).Terör örgütü üyeliği ve yardım suçlarında, sanığın diğer derdest dosyalarıyla hukuki irtibatı (Yargıtay 3. CD-2021/1493).
Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
Uygulamada en büyük sorun, birleştirmenin otomatik bir işlem haline gelerek dosyaları içinden çıkılmaz hale getirmesidir. Özellikle örgüt faaliyeti kapsamında görülen muhakemelerde birleştirme durumunda muhakeme aşırı uzayıp karmaşıklaşmaktadır.
Sonuç ve Değerlendirme
CMK’nın 11. maddesi, mahkemelere davaların birleştirilmesi konusunda geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır. Bu yetki, CMK 8. maddedeki teknik bağlantı tanımlarıyla sınırlı değildir. Temel amaç, delillerin bütüncül değerlendirilmesi, çelişkili kararların önlenmesi ve adaletin tecellisidir. Ancak Yargıtay içtihatları, bu yetkinin sınırsız olmadığını; makul sürede yargılanma hakkı, davanın karmaşıklaşması riski ve usul ekonomisi ilkeleri gözetilerek, özellikle örgütlü suçlarda dikkatli kullanılması gerektiğini ortaya koymaktadır.
İletişim & Danışma
Ceza dosyası süreci, doğru yönlendirme ve zamanında müdahale gerektiren ciddi bir süreçtir. CMK madde 11 Geniş Bağlantı Sebebiyle Birleştirme konusunda Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu avukatlarımıza danışabilirsiniz. Hukuki haklarınızı en etkin biçimde korumak için bizimle iletişime geçin.
📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0507 551 87 38
📧 E-posta: av.mehmetsarioglu1@gmail.com