☎ 0539 676 32 75 WhatsApp: 0539 676 32 75

CMK Madde 3 Görev

yazar

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 3. maddesi, ceza mahkemelerinin görevlerinin kanunla belirleneceğini hükme bağlayan temel normdur. 2026 itibarıyla Yargıtay içtihadı, görev kurallarını salt teknik bir işbölümü meselesi olarak değil; kanuni hâkim güvencesinin ve adil yargılanma hakkının somut bir boyutu olarak değerlendirmektedir. Hangi suçun hangi mahkemede yargılanacağı sorusu, sanığın anayasal güvencelerle korunan bir hakkı olan “kanunda önceden belirlenen mahkemede yargılanma” ilkesini doğrudan ilgilendirmekte; görev kurallarına aykırılık kovuşturmanın her aşamasında resen gözetilmektedir.

İçindekiler

CMK Madde 3 Metni

Madde 3 – (1) Mahkemelerin görevleri kanunla belirlenir.

Tek cümlelik bu düzenleme, kısa ifadesinin aksine son derece geniş kapsamlı bir anayasal güvenceyi somutlaştırmaktadır. Anayasa’nın 142. maddesi, mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişinin ve yargılama usullerinin ancak kanunla düzenlenebileceğini emreder. CMK’nın 3. maddesi bu anayasal ilkenin ceza muhakemesi hukukundaki doğrudan yansımasıdır. Mahkemelerin görev alanını kanun dışında başka bir normla — örneğin idari bir kararla ya da yargı kararıyla — belirlemek mümkün değildir.

Görev Kavramı: Tanımı ve Niteliği

Ceza muhakemesinde görev, bir mahkemenin suçun niteliğine veya öngörülen yaptırımın ağırlığına göre hangi davalara bakabileceğini ifade eder.

Görev, yetki kavramından ayrı değerlendirilmelidir. Yetki, aynı türden mahkemeler arasındaki coğrafi iş bölümünü ifade ederken görev, mahkeme türleri arasındaki işbölümünü belirler. Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2022/11414 E., 2024/10651 K. sayılı kararındaki karşı oy gerekçesinde bu ayrım açıkça ortaya konulmuş; Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresinin Asliye Ceza Mahkemesi’ni coğrafi olarak kapsayabileceği, ancak görevlerinin birbirinden ayrı tutulması gerektiği vurgulanmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2023/892 E., 2023/1165 K. sayılı kararında ise görev, “bir yargı yerinin davanın konusu yönünden yetkili olması” şeklinde tanımlanmıştır.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir. Yargıtay CGK’nın 2015/850 E., 2016/31 K. sayılı kararında bu nitelik açıkça teyit edilmiş; görev kurallarına aykırılığın hukuki güvenliği zedelediği, bu nedenle yerel mahkemelerin Yargıtay’ın görevsizlik yönündeki bozma kararlarına direnme hakkının bulunmadığı belirtilmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2018/350 E., 2021/624 K. sayılı kararında da taraflar ileri sürmese dahi görev itirazının mahkemece resen gözetileceği hükme bağlanmıştır.

Anayasal Çerçeve: Kanuni Hâkim İlkesi

CMK’nın 3. maddesi, Anayasa’nın 37. maddesindeki kanuni hâkim ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır. “Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz” kuralı, Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2015/25229 E., 2016/2174 K. ve Yargıtay 22. Ceza Dairesi’nin 2015/21685 E., 2015/8786 K. sayılı kararlarında bu madde bağlamında değerlendirilmiştir.

Kanuni hâkim ilkesi, suç işlendikten sonra kurulan mahkemelerin veya idari kararla görevlendirilen mahkemelerin görev alanının kanuni düzenlemelere aykırı biçimde genişletilemeyeceğini güvence altına alır. Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2015/17206 E., 2015/8394 K. sayılı kararında çocuk mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin HSYK kararlarının kanunla belirlenen görev kurallarını değiştiremeyeceği; çatışma halinde kanun hükümlerinin esas alınacağı açıkça ifade edilmiştir.

CMK’nın 3. maddesi bu bağlamda TCK’nın 2. maddesindeki kanunilik ilkesiyle paralel bir koruma sunmaktadır. Suçun ve cezanın kanunla belirleneceği ilkesi nasıl maddi ceza hukukunun temel güvencesiyse, görevin kanunla belirleneceği ilkesi de usul hukukunun karşılık gelen temel güvencesidir.

Görev Dağılımı: Hangi Mahkeme Hangi Suçlara Bakar?

CMK’nın 3. maddesiyle atıfta bulunulan temel düzenleme, 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’dur. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/22680 E., 2010/18731 K. sayılı kararında bu Kanun’un 10, 11 ve 12. maddelerinin mahkemelerin görev alanlarını çizdiği belirtilmiştir.

Sulh Ceza Hâkimliği: 2014 yılında yapılan yasal değişiklikle sulh ceza mahkemeleri kaldırılmış, yerini sulh ceza hâkimliği almıştır. Sulh ceza hâkimliğinin görevi artık yargılama yapmak değil; soruşturma aşamasında tutuklama, arama, el koyma gibi hâkim kararı gerektiren işlemleri karara bağlamaktır.

Asliye Ceza Mahkemesi: Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan tüm dava ve işlere asliye ceza mahkemesi bakar. Bu mahkeme genel görevli mahkeme niteliğindedir; özel bir düzenleme bulunmayan hallerde asliye ceza mahkemesi görevlidir.

Ağır Ceza Mahkemesi: Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/22680 E. ve CGK’nın 2017/402 E., 2018/644 K. sayılı kararlarında ele alındığı üzere 5235 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca katalog suçlar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yılı aşan hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinin görev alanındadır. Katalog suçlar arasında yağma, irtikap, resmi belgede sahtecilik, nitelikli dolandırıcılık ve hileli iflas sayılabilir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2022/11414 E. sayılı kararında ağır ceza mahkemesi “üst dereceli ve daha güvenceli” bir yargı yeri olarak nitelendirilmiştir.

Çocuk Mahkemesi ve Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi: Yargıtay 22. Ceza Dairesi’nin 2015/21685 E. sayılı kararında çocukların işlediği ve genel hükümlere göre ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi’nin görevli olduğu belirtilmiştir. Asliye ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda ise Çocuk Mahkemesi görev yapar.

Görevin Tespiti: Suç Vasfı ve Yaptırım Sınırı

Görevin belirlenmesinde iki temel ölçüt uygulanır: suçun niteliği ve kanunda öngörülen yaptırımın ağırlığı. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/22680 E. sayılı kararında 5235 sayılı Kanun’un 14. maddesine atıfla, görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırının esas alınacağı vurgulanmıştır.

Suç vasfının değişme ihtimali görev tayininde ayrıca kritik bir rol oynar. Yargıtay CGK’nın 2017/402 E., 2018/644 K. ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesi’nin 2017/769 E., 2017/860 K. sayılı kararlarında, eylemin hırsızlık veya alacak tahsili olarak değil yağma olarak nitelendirilebileceği ihtimali bulunduğunda delilleri tartışma ve değerlendirme görevinin üst dereceli ağır ceza mahkemesine ait olduğu belirtilmiştir.

İddianamedeki nitelendirme başlangıç noktasını oluşturur; mahkeme bu nitelendirmeyle bağlı olmaksızın fiilin hukuki niteliğini değiştirebilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/26737 E., 2011/382 K. sayılı kararında iddianamede “bıçakla tehdit” olarak tanımlanan eylem için asliye ceza mahkemesinin görevli olduğu kabul edilmiş; mahkemenin tensip aşamasında “öldürmeye teşebbüs olabilir” gerekçesiyle görevsizlik kararı veremeyeceği ortaya konulmuştur.

Görevsizlik Kararı: Usul ve Sonuçları

İddianamenin kabulünden sonra işin görev alanını aştığı anlaşılırsa mahkeme görevsizlik kararı verir ve dosyayı görevli mahkemeye gönderir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2011/5755 E., 2011/4056 K. sayılı kararında, asliye ceza mahkemesinin eylemi “öldürmeye teşebbüs” olarak nitelendirip görevsizlik kararı vermesi hukuka uygun bulunmuştur.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme, kovuşturmanın her aşamasında görevli olup olmadığını resen araştırmak zorundadır. Bu durum Yargıtay CGK’nın 2015/850 E. ve Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2010/26737 E. sayılı kararlarında açıkça işlenmiştir. Görevsizlik kararlarına karşı itiraz yolu açık olup itiraz merciinin kararı kural olarak kesindir; ancak kanun yararına bozma yoluna gidilmesi de mümkündür.

Görev Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yolları

İki farklı mahkemenin de kendisini görevsiz sayması halinde olumsuz görev uyuşmazlığı doğar. Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 2015/5366 E., 2015/8950 K. ve Yargıtay 13. Ceza Dairesi’nin 2012/18274 E., 2012/22209 K. sayılı kararlarında sulh ceza ile ağır ceza ya da asliye ceza ile çocuk mahkemesi arasındaki olumsuz uyuşmazlıkların ortak yüksek görevli mahkeme tarafından çözüme kavuşturulduğu belirtilmiştir. Adli yargı ile idari yargı arasındaki görev çatışmalarında ise Uyuşmazlık Mahkemesi devreye girer; Uyuşmazlık Mahkemesi Ceza Bölümü’nün 2015/30 E., 2015/35 K. sayılı kararı bu çerçevede örnek bir içtihat niteliği taşımaktadır.

Görevsiz Mahkemede Yapılan İşlemlerin Geçerliliği

CMK’nın 7. maddesi uyarınca görevsiz mahkemece yapılan ve yenilenmesi mümkün olan işlemler hükümsüzdür. Yargıtay CGK’nın 2008/90 E., 2008/100 K. sayılı kararında görevsiz mahkemede yapılan sorgunun görevli mahkemede tekrarlanmaması bozma nedeni sayılmıştır. Bununla birlikte Yargıtay CGK’nın 2015/1179 E., 2019/515 K. sayılı kararında her işlemin mutlak surette yenilenmesinin gerekmediği; telafisi imkânsız olmayan veya maddi gerçeği değiştirmeyecek nitelikteki bazı işlemlerin geçerli sayılabileceği kabul edilmiştir.

Bu ayrım uygulamada büyük önem taşımaktadır. Görevsiz mahkemede alınan tanık beyanı ile görevsiz mahkemede yapılan sanık sorgusu arasında farklı bir geçerlilik değerlendirmesi yapılabilmektedir. Dosyanın görevli mahkemeye devredilmesinin ardından hangi işlemlerin yenilenmesi gerektiği sorusu her dava için ayrıca irdelenmelidir.

İstinabe Yoluyla İfade Alma Sorunu

Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2021/27039 E., 2025/2696 K. ve 2022/11414 E., 2024/10651 K. sayılı kararlarında ağır ceza mahkemesinin kendi yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesine istinabe yoluyla ifade aldırmasının doğrudan doğruyalık ve güvenceli mahkeme ilkeleriyle bağdaşıp bağdaşmadığı tartışılmıştır. Bu içtihat, görev kurallarının yalnızca hangi mahkemenin yargılama yapacağını değil, yargılama sürecinin nasıl yürütüleceğini de etkilediğini ortaya koymaktadır.

Görev Kurallarına Aykırılığın Adil Yargılanmaya Etkisi

Anayasa Mahkemesi’nin 2013/9302 başvuru numaralı kararında görev kurallarına aykırılığın adil yargılanma hakkını doğrudan etkileyebileceği kabul edilmiştir. Bu yaklaşım, CMK’nın 3. maddesini salt teknik bir yetki düzenlemesi olmaktan çıkarıp temel hak güvencesinin bir parçası haline getirmektedir. Güncel Yargıtay içtihadına göre görevsiz mahkemede verilen mahkûmiyet kararı, bu usul hatasının zamanında tespit edilmemiş olması nedeniyle sonraki aşamalarda da itiraz konusu yapılabilir.

CMK Madde 3 Hakkında Emsal Yargıtay ve AYM Kararları

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir; taraflar ileri sürmese dahi resen gözetilir. Yargıtay CGK, E. 2015/850, K. 2016/31, görev itirazının her aşamada resen araştırılması gerektiğini; yerel mahkemelerin Yargıtay’ın görevsizlik yönündeki bozma kararlarına direnme hakkının bulunmadığını açıkça belirlemiştir. Yargıtay HGK, E. 2018/350, K. 2021/624 bu ilkeyi pekiştirmiştir.

Görev, cezanın üst sınırına göre belirlenir; ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler dikkate alınmaz. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2010/22680, K. 2010/18731, 5235 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca görev tayininde somut olayın koşullarına göre değil, kanunda yazılı cezanın üst sınırına göre hareket edilmesi gerektiğini ortaya koymuştur.

Suç vasfı değişebilecekse yargılama görevinin üst mahkemede yürütülmesi gerekir. Yargıtay CGK, E. 2017/402, K. 2018/644 ve İstanbul BAM 6. Ceza Dairesi, E. 2017/769, K. 2017/860, eylemin daha ağır bir suç olarak nitelendirilebileceği durumlarda görevli mahkemenin ağır ceza mahkemesi olduğunu teyit etmiştir.

Tensip aşamasında görevsizlik kararı verilemez; mahkeme yargılama yapmalıdır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2010/26737, K. 2011/382, iddianame nitelendirmesine dayanarak tensip aşamasında görevsizlik kararı verilmesini hukuka aykırı bulmuş; mahkemenin delilleri değerlendirerek hukuki nitelendirmeyi kendisinin yapması gerektiğini belirlemiştir.

Görevsiz mahkemede yapılan sorgunun tekrarlanmaması bozma nedenidir. Yargıtay CGK, E. 2008/90, K. 2008/100, bu ilkeyi yerleştirmiş; ancak Yargıtay CGK, E. 2015/1179, K. 2019/515, telafisi imkânsız olmayan işlemlerin geçerli sayılabileceğini kabul ederek katı uygulamayı yumuşatmıştır.

HSYK kararları kanunla belirlenen görev kurallarını değiştiremez. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2015/17206, K. 2015/8394, çocuk mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin HSYK kararlarının kanun karşısında bağlayıcı olmadığını belirlemiştir. Bu karar, CMK Madde 3’ün idari düzenlemeler karşısındaki üstünlüğünü somutlaştırmaktadır.

Görev kurallarına aykırılık adil yargılanma hakkını doğrudan etkiler. Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2013/9302, görev ihlalini salt usul meselesi olarak değil, temel hak ihlali bağlamında ele almıştır. Bu karar, CMK Madde 3’ün anayasal güvence boyutunu pekiştirmektedir.

İstinabe yoluyla ifade aldırılması doğrudan doğruyalık ilkesiyle çatışabilir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2021/27039, K. 2025/2696 ve E. 2022/11414, K. 2024/10651, ağır ceza mahkemesinin asliye ceza mahkemesine istinabe yoluyla ifade aldırmasının güvenceli mahkeme ilkesiyle bağdaşıp bağdaşmadığını tartışmış; görev kurallarının yargılama sürecinin niteliğini de belirlediğini ortaya koymuştur.

Sık Sorulan Sorular

Görev ile yetki arasındaki fark nedir?
Görev, mahkeme türleri arasındaki işbölümüdür; hangi tür mahkemenin (asliye ceza, ağır ceza, çocuk mahkemesi gibi) hangi suçlara bakacağını belirler. Yetki ise aynı türden mahkemeler arasındaki coğrafi iş bölümüdür. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan resen gözetilir; yetki ise kural olarak itiraz üzerine değerlendirilir.

Görev hangi ölçüte göre belirlenir?
Temel ölçüt, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırıdır. Ağırlaştırıcı veya hafifletici sebepler dikkate alınmaz; soyut ceza miktarı esas alınır. On yılı aşan hapis cezası gerektiren suçlar ile katalog suçlar ağır ceza mahkemesinin, diğerleri asliye ceza mahkemesinin görev alanındadır.

Görevsiz mahkemede yapılan işlemler geçerli midir?
Yenilenmesi mümkün olan işlemler kural olarak hükümsüzdür. Ancak Yargıtay içtihadına göre telafisi imkânsız olmayan veya maddi gerçeği değiştirmeyecek nitelikteki işlemler geçerli sayılabilir. Her dava kendi koşullarında değerlendirilmelidir.

Görev itirazı ne zaman ileri sürülebilir?
Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece resen gözetilebilir. Sanık, görev itirazını soruşturma aşamasından temyize kadar her aşamada gündeme getirebilir.

İki mahkeme de görevsiz sayarsa ne olur?
Olumsuz görev uyuşmazlığı doğar. Aynı yargı kolu içindeki uyuşmazlıklar ortak yüksek mahkeme tarafından; adli yargı ile idari yargı arasındaki uyuşmazlıklar ise Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından çözüme kavuşturulur.

Görev kurallarına aykırılık mahkûmiyeti nasıl etkiler?
Görevsiz mahkemede yürütülen yargılama ve verilen mahkûmiyet kararı bozma sebebi oluşturabilir. Anayasa Mahkemesi bu aykırılığı salt teknik bir usul sorunu olarak değil, adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirmektedir. Bu nedenle görev itirazının en erken aşamada yapılması savunma açısından kritik önem taşır.

Sonuç

CMK’nın 3. maddesi, ceza yargılamasında görev ilkesini Anayasa’nın 37. ve 142. maddeleriyle birlikte bir bütün olarak güvence altına almaktadır. 2026 itibarıyla Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihadı bu ilkeyi giderek daha güçlü biçimde uygulamakta; görev kurallarına aykırılığı teknik bir işbölümü sorunu olarak değil, adil yargılanma hakkının somut bir ihlali olarak ele almaktadır. Hangi suçun hangi mahkemede yargılanacağının doğru belirlenmesi, savunmanın sağlıklı inşa edilmesinin ve hak kayıplarının önlenmesinin temel koşullarından birini oluşturmaktadır. Soruşturmanın ilk anından itibaren görev kurallarını doğru değerlendirebilmek için bir ceza avukatı ile çalışmak belirleyici önem taşır.

İletişim & Danışma

Ceza davalarında görevli mahkemenin tespiti ve görev kurallarına aykırılık halinde başvurulabilecek hukuki yollar, savunma stratejisinin temel unsurlarından birini oluşturmaktadır. Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu olarak soruşturma aşamasından kanun yollarına kadar ceza muhakemesinin her evresinde görev ve yetki itirazları da dahil olmak üzere usul hukuku meselelerinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunuyoruz. Dosyanızı gizlilik çerçevesinde değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📍 Adres: Osmaniye, İsmail Erez Blv No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul
📞 Telefon: 0539 676 32 75
📧 E-posta: bilgi@sarioglusefer.com
🌐 Web: www.sarioglusefer.com

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.