Kaza Tespit Tutanağı: Düzenlenmesi, İtiraz ve Delil Değeri

Kaza tespit tutanağı, trafik kazasına el koyan trafik zabıtasının (bulunmadığı yerlerde genel zabıtanın) kazanın oluş nedenlerini, izlerini ve delillerini belirleyerek düzenlediği resmî tutanaktır. Yalnız maddi hasarlı kazalarda tarafların kendi aralarında anlaşarak doldurdukları “anlaşmalı tutanak” da, ilgili Genelge uyarınca zabıta tutanağı hükmündedir. Tutanak, kusur tartışmasında ve sigorta başvurusunda en çok başvurulan belgedir. Yargıtay, tutanağı aksi ispat edilene kadar geçerli resmî belge sayar. Buna rağmen tutanak, kusur oranını tek başına kesinleştirmez; kusuru mahkeme, uzman bilirkişi raporu ve diğer delillerle birlikte belirler. Bu rehberde kaza tespit tutanağının nasıl düzenlendiğini, anlaşmalı tutanakla farkını, hangi hallerde anlaşmalı tutanak düzenlenemeyeceğini, tutanağa karşı neler yapılabileceğini ve delil değerinin sınırlarını güncel mevzuat ve içtihatla anlatıyoruz.

Kaza Tespit Tutanağı Nedir?

Kaza tespit tutanağı, kazanın yerinde yapılan incelemenin yazılı kaydıdır. Tutanakta kazanın oluş şekli, araçların konumu, izler, hasar ve taraf beyanları yer alır; tutanağa genellikle bir kroki eklenir. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 199. maddesi yazılı metin, çizim, plan, kroki ve fotoğrafı “belge” sayar. Bu nedenle tutanak ve eki kroki, dava ve sigorta dosyasında belge niteliğinde delil olarak kullanılır.

Uygulamada iki tür tutanak karşımıza çıkar:

• Zabıta tutanağı: Kazaya el koyan trafik polisi, jandarma veya genel zabıta tarafından düzenlenir. Ölümlü ve yaralanmalı kazalarda zorunludur.
• Anlaşmalı tutanak: Yalnız maddi hasarlı kazalarda, tarafların kazanın oluş şeklinde anlaşması halinde kendileri tarafından düzenlenir. Halk arasında “maddi hasarlı kaza tespit tutanağı” veya “anlaşmalı kaza tutanağı” denir.

Hangisi düzenlenirse düzenlensin tutanak, kazanın hukuki sonucunu tek başına belirlemez. Kimin ne kadar kusurlu olduğu, kimin tazminat ödeyeceği ve sigortanın neyi karşılayacağı ayrı sorulardır; tutanak bu soruların cevabını kurmak için kullanılan temel veridir. Kusur belirleme sürecini trafik kazalarında kusur oranı nasıl belirlenir rehberinde anlattık.

Mevzuat Bu Konuda Ne Diyor?

Tutanağın dayanağı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunudur. Konuyla ilgili üç hüküm öne çıkar.

Bu hükümlerden üç sonuç çıkar. Birincisi, tutanak kazanın oluş nedenlerini, izlerini ve delillerini belirlemek için düzenlenir; kusur hükmü vermek için değil. İkincisi, tutanak tutma usulü Kanunda değil, Karayolları Trafik Yönetmeliği gibi alt düzenlemelerde ayrıntılandırılmıştır. Üçüncüsü, Kanun tutanak usulünde tarafların haklarının eşitlik ilkesine uygun korunmasını esas alır; yani tutanak düzenlenirken taraflardan biri lehine veya aleyhine tek yanlı işlem yapılamaz.

Anlaşmalı tutanak ise Kanunun 81. maddesinin ikinci fıkrasına, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 152. maddesine ve Hazine Müsteşarlığının 2017/18 sayılı “Yalnız Maddi Hasarla Sonuçlanan Trafik Kazalarında Taraflarca Doldurulacak Kaza Tespit Tutanaklarına İlişkin Genelgesine” dayanır (yürürlük: 01.01.2018). Genelge, usulüne uygun doldurulan anlaşmalı tutanağın trafik zabıtasınca düzenlenen trafik kaza tespit tutanağı hükmünde olduğunu söyler.

Tutanağı Kim Düzenler?

Zabıta tutanağını, kazaya el koyan trafik zabıtası düzenler. Trafik zabıtasının görevli olmadığı veya bulunmadığı karayollarında bu görevi mahalli genel zabıta yapar ve tutanağın bir örneği o yerin trafik zabıtasına gönderilir. Pratikte şehir içinde trafik polisi, şehir dışında jandarma veya ilgili kolluk birimi tutanağı hazırlar.

Zabıtanın kazaya el koyması, kazanın niteliğine göre başka sonuçlar da doğurur:

• Alkol ve uyuşturucu muayenesi. Kanunun 48. maddesine göre yaralanmalı veya ölümlü ya da kollukça müdahil olunan maddi hasarlı trafik kazasına karışan kişinin muayeneye tabi tutulması zorunludur. Sonuç tutanağa ve soruşturma dosyasına yansır.
• Adli süreç. Kazaya adli yönden gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca el konulur. Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda tutanak aynı zamanda ceza soruşturmasının ilk belgelerinden biridir. Ceza boyutu için trafik kazasında şikâyet, uzlaştırma ve ceza davası süreci rehberine bakabilirsiniz.
• Sigorta şirketlerine bilgi. İçişleri Bakanlığı, hasar tazminatı ödemelerini hızlandırmak amacıyla sigorta şirketlerince istenecek gerekli bilgi ve belgeleri verir (m.5/j).

Zabıta tutanağında kazanın oluşuna ilişkin tespitlerin yanında, kaza yeri incelemesine ve sürücü beyanlarına dayanan kanaatler de yer alabilir. Bu kanaatler kesin kusur hükmü değildir; delil değeri aşağıda ayrıca incelenmektedir.

Anlaşmalı Tutanak ile Zabıta Tutanağı Arasındaki Fark Nedir?

Kanun yalnız maddi hasarlı kazalar için ayrı bir yol açar. Madde 81’in ikinci fıkrasına göre yalnız maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya dahil kişilerin tümü, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilir. Madde 83 ise yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalarda tarafların anlaşması halinde ve fiil başka bir suç oluşturmuyorsa adli kovuşturma yapılmayacağını belirtir.

Anlaşmalı tutanakta önemli bir risk vardır. Her iki tarafın imzasını taşıyan belge, kazanın nasıl olduğuna dair size ait bir beyan içerir ve sonradan bu beyanla çelişen bir iddiayı ispat etmek zorlaşabilir. Bununla birlikte kusurun hukuki değerlendirmesi hakime aittir. Yargıtay, tarafların imzasını içeren tutanak bulunsa bile tarafların ve tanıkların beyanlarının değerlendirilerek uzman bilirkişi aracılığıyla kusurların belirlenmesini aramaktadır. Yine de imzalamadan önce olayın doğru yazıldığından emin olmak gerekir.

Anlaşmalı Tutanak Hangi Hallerde Düzenlenemez?

Genelgenin 1.2 numaralı bölümüne göre aşağıdaki hallerde anlaşmalı tutanak düzenlenemez. Bu durumda tutanağı trafik zabıtası, bulunmadığı veya yeterli olmadığı yerlerde ise genel kolluk düzenler:

• Kazaya yalnızca bir aracın karışması (tek taraflı maddi hasarlı kaza),
• Taraflardan herhangi birinin sürücü belgesinin bulunmaması veya belgesinin kullandığı araç cinsi için yeterli olmaması,
• Araçlardan herhangi birinin ülkemizde geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortasının bulunmaması,
• Sürücülerden herhangi birinde alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı şüphesinin bulunması,
• Kazaya karışan araçlardan herhangi birinin kamu kurum veya kuruluşuna ait olması (Sağlık Bakanlığına ait ambulans ve acil sağlık araçları hariç),
• Kazada kamu malına veya üçüncü kişilere ait eşyaya zarar verilmiş olması,
• Kazanın ölüm veya yaralanma ile sonuçlanmış olması.

SBM’nin matbu formunda ayrıca sürücüde yaş küçüklüğü veya akıl sağlığı şüphesi bulunan hallerde tutanağın doldurulmaması, zabıtaya haber verilmesi gerektiği belirtilir. Bu engel hallerinden biri varken düzenlenen anlaşmalı tutanak, Genelgenin tanıdığı hükmü doğurmaz ve sigorta sürecinde sorun yaratabilir. Şüphe halinde zabıtayı çağırmak güvenli yoldur. Sigortasız araç kullanmanın sonuçları ayrı bir konudur.

Mobil Kaza Tutanağı ve e-Devlet Hizmeti

Genelgenin 1.1 numaralı bölümüne göre anlaşmalı tutanak yazılı olarak veya elektronik ortamda Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezinin (SBM) sağladığı uygulamalar aracılığıyla doldurulur ve imzalanır. SBM’nin Sigortam360 mobil uygulaması üzerinden “Mobil Kaza Tutanağı” hizmeti sunulmaktadır. Mobil uygulamada doldurulan ve cihaz ekranından imzalanan tutanak doğrudan SBM’ye iletilir ve kusur değerlendirmesine taraf olan sigorta şirketlerinin erişimine açılır (Genelge m.2.3).

Ayrıca e-Devlet Kapısı mobil uygulamasında da “Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tutanağı” hizmeti kullanıma sunulmuştur. Bu hizmette iki sürücü tutanağı dijital ortamda oluşturur, kazaya ait fotoğraflar yüklenir, konum doğrulanır ve tutanak onaylanır. Hizmet SBM sistemiyle bağlantılıdır. Kâğıt form kullanmak da mümkündür; dijital yöntem zorunlu değildir. Uygulama adları ve adımlar zamanla değişebileceğinden, kaza anında ilgili uygulamanın güncel ekranını esas alın.

Kaza Yerinde Neler Yapılmalıdır?

Kanunun 81. maddesi kazaya karışanlara şu yükümlülükleri yükler:

• Hareket halindeyseniz trafik için ek bir tehlike yaratmayacak şekilde hemen durmak ve kaza mahallinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri almak,
• Kazada ölen, yaralanan veya maddi hasar varsa ve bu kaza trafiği, can ve mal güvenliğini etkilemiyorsa, sorumluluğun saptanmasında yararlı olacak kanıt ve izler dahil kaza yerindeki durumu değiştirmemek,
• Kazaya karışan kişiler istediği takdirde kimliğinizi, adresinizi, sürücü ve tescil belgenizi ve sigorta poliçe tarih ve numaranızı bildirmek ve göstermek,
• Kazayı yetkili ve görevli memurlara bildirmek, bunlar gelinceye kadar veya bunların iznini almadan kaza yerinden ayrılmamak.

Ayrıca Kanunun 82. maddesi, kaza yerinden geçmekte olan veya kazaya karışmış araçların sürücülerine ilk yardım önlemlerini almak, en yakın zabıtaya veya sağlık kuruluşuna haber vermek ve yetkililerin talebi üzerine yaralıları en yakın sağlık kuruluşuna götürmek yükümlülüğü getirir.

Kaza yerinden ayrılmaya bağlanan yaptırımlar 12.02.2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre anlaşma hali dışında maddi hasarlı, ölümlü veya yaralanmalı kazalarda zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan veya delil ve izleri koruma yükümlülüğüne uymayan sürücüye 46.000 Türk lirası idari para cezası verilir. Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüye ayrıca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır. Ayrıntılar için kazadan sonra olay yerini terk etmenin hukuki ve cezai sonuçları rehberine bakabilirsiniz.

Güvenli biçimde yapılabiliyorsa şu uygulamalar delil açısından işe yarar:

• Araçların son konumunu, hasar noktalarını, yoldaki izleri, işaretleri ve levhaları fotoğraflamak ve videoya almak,
• Plakaları, karşı sürücünün kimlik ve sigorta bilgilerini not etmek,
• Görgü tanıklarının adını ve telefonunu almak,
• Çevredeki güvenlik kameralarını fark edip yerini not etmek.

Tutanağı İmzalamadan Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?

Tutanak, kazadan hemen sonra, çoğu zaman stres altında düzenlenir. Bu nedenle içeriğini dikkatle okumak gerekir. Özellikle şunlara bakın:

• Kazanın tarihi, saati ve yeri doğru yazılmış mı?
• Plakalar, sürücü ve araç bilgileri doğru mu?
• Kazanın oluş şekli ve kroki gerçeği yansıtıyor mu? Çarpma noktaları ve araçların son konumu doğru işaretlenmiş mi?
• Sizin beyanınız, sizin anlattığınız gibi yazılmış mı?
• Karşı tarafın beyanıyla çeliştiğiniz noktalar tutanağa geçirilmiş mi?
• Anlaşmalı tutanakta, tarafların anlaştığı oluş şekli gerçekten sizin kabul ettiğiniz şekil mi?

İçeriğine katılmıyorsanız bunu tutanağa yazdırmak, sonradan itiraz ederken size dayanak sağlar. Anlaşmalı tutanakta karşı tarafla kazanın oluş şeklinde anlaşamıyorsanız zabıtayı çağırın; anlaşmazlık halinde anlaşmalı tutanak düzenlemeye zorlanmazsınız. Doğru bulmadığınız bir tutanağı imzalamadan önce itirazınızın tutanağa geçirilmesini isteyin ve gerekiyorsa bir avukata danışın.

Kaza Tespit Tutanağına Nasıl İtiraz Edilir?

Tutanak bir kusur hükmü değil, delil niteliğinde bir tespittir. Uyuşmazlık Mahkemesi de maddi hasarlı kaza tespit tutanağını, idari yaptırım veya tedbir niteliği bulunmayan, adli ve idari yargıda görülecek uyuşmazlıklarda o mahkemelerce değerlendirilecek bir belge olarak görür. Bu nedenle tutanağın iptali için idare mahkemesine veya sulh ceza hakimliğine başvurulamaz; Uyuşmazlık Mahkemesi, Karayolları Trafik Kanununda ve Yönetmelikte tutanağın iptali için sulh ceza hakimliğine başvurulacağına dair bir hüküm bulunmadığını belirtmiştir (Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2022/769, K. 2023/8, T. 23.01.2023). Tutanağa karşı koymak, tutanaktaki tespitin ve kusur değerlendirmesinin kusurun incelendiği aşamalarda çürütülmesi biçiminde olur. Başlıca yollar şunlardır:

• Tutanak düzenlenirken beyanın yazdırılması. Kazanın oluşuna dair sizin anlatımınızın ve itirazınızın tutanağa geçirilmesi.
• Sigorta aşamasında ilave bilgi ve belge sunma. Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketleri SBM üzerinden %0, %50 veya %100 oranlarıyla sorumluluk değerlendirmesi yapar. SBM’nin form notunda, kusur oranı bildiriminden sonra kısa bir süre içinde değerlendirmeye etki edebilecek ilave bilgi ve belgenin sunulabileceği belirtilir. Süre ve usul değişebileceğinden SBM’nin ve sigorta şirketinin güncel bildirimini kontrol edin.
• Savcılık aşamasında itiraz. Ceza soruşturması varsa ifade verirken, tutanağın hatalı olduğunu düşündüğünüz noktaları somut olarak açıklamak ve delil sunmak.
• Hukuk davasında bilirkişi raporuna itiraz. Mahkeme, kusuru tutanağa değil bilirkişi raporuna ve tüm delillere göre belirler. Bilirkişi raporuna, tebliğden itibaren iki hafta içinde eksik gördüğünüz hususların tamamlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyerek itiraz edebilirsiniz (HMK m.281).
• Ek delil sunma. Kamera kaydı, fotoğraf, tanık, ceza dosyası ve araç hasar bilgileri gibi tutanağı çürütebilecek delilleri dosyaya sunmak. Tutanağı düzenleyen kolluk görevlilerinin dinlenmesini istemek de mümkündür.

Tutanakta açık bir maddi hata varsa (plaka, tarih, adres gibi) bunun düzeltilmesi için tutanağı düzenleyen birime başvurulabilir. Düzeltme usulü ilgili yönetmelik ve birim uygulamasına göre değişebileceğinden, somut olayda tutanağı düzenleyen birimle ve bir avukatla birlikte hareket etmek yerinde olur.

Kaza Tespit Tutanağının Delil Değeri Nedir?

Tutanak önemli bir delildir, ancak kusur bakımından kesin delil değildir. Delil değerini üç başlıkta değerlendirmek gerekir.

Birincisi, resmî belge niteliğindedir ve aksi ispat edilene kadar geçerlidir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, resmî makamlarca tutulan kaza tespit tutanaklarının aksi sabit oluncaya kadar geçerli belge olarak kabul edilmesi gerektiğini ifade eder (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/11029, K. 2026/345, T. 08.01.2026). Daire ayrıca, kaza tespit tutanağının aksini iddia eden tarafın iddiasını ispatla yükümlü olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/7023, K. 2025/3381, T. 27.02.2025). Pratik sonuç şudur: Tutanaktaki kaza tespitlerine karşı çıkan taraf, bunu somut delillerle göstermek zorundadır.

İkincisi, kusuru bilirkişi belirler, tutanak değil. Tutanak kazanın oluşuna ilişkin veri sağlar, ancak tarafların kusur derecelerini belirlemek için tek başına yeterli değildir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, kaza tespit tutanağının tarafların kusurları bakımından hüküm kurmaya yeterli olmadığını, uzman bilirkişi aracılığıyla kusur derecelerinin tespit edilmesi gerektiğini vurgular (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/7498, K. 2025/16054, T. 01.12.2025). Tutanakta bir sürücüye tam kusur verilmiş olsa bile kusur raporu alınmadan karar verilmesi eksik inceleme sayılmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/24013, K. 2023/1968, T. 16.02.2023). Bilirkişi raporunun da tutanağı tekrar etmekle yetinmemesi, olayın oluş biçimine ilişkin somut verilerle kusur belirlemesi yapması gerekir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/18527, K. 2022/14515, T. 14.11.2022).

Üçüncüsü, hakim delilleri serbestçe değerlendirir ve ceza ile hukuk yargılaması birbirinden bağımsızdır. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 282. maddesine göre hakim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Kamera kaydı, tanık beyanı veya bilirkişi raporu tutanaktaki tespitlerden farklı sonuç gösteriyorsa mahkeme tutanağa bağlı kalmaz. Türk Borçlar Kanununun 74. maddesine göre hukuk hakimi, kusur hakkında karar verirken ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hakimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. Ceza hakiminin kusurun değerlendirilmesine ilişkin kararı da hukuk hakimini bağlamaz.

Tutanağın değeri özellikle şu noktalarda yüksektir: Kazadan hemen sonra düzenlendiği için kazanın ilk görüntüsünü, araçların konumunu, izleri ve tarafların ilk beyanlarını yansıtır. Bu veriler, kamera kaydı olmayan kazalarda bilirkişinin ana dayanağıdır. Kaza yerindeki fiziki veriler zamanla kaybolduğu için tutanağın ve krokinin doğruluğu kritiktir.

Tutanak Sigorta Başvurusunda Neden Önemlidir?

Zarar gören, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmak zorundadır (m.97). Sigorta şirketi başvurudaki bilgi ve belgelere göre değerlendirme yapar. Tutanak, bu başvuruda kazanın gerçekleştiğini, tarafları, araçları ve oluş şeklini gösteren temel belgedir. Sigorta şirketi başvuruyu 15 gün içinde yazılı olarak cevaplamazsa veya cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir. Tahkim sürecini Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru rehberinde bulabilirsiniz.

Anlaşmalı tutanakta süreç ayrıca işler. Genelgeye göre hak sahipleri, karşı tarafın trafik sigortası poliçesini veya kendi kasko poliçesini düzenleyen sigorta şirketine tutanak ve varsa fotoğraflarla başvurur. Başvurulan şirket en geç takip eden iş günü sonuna kadar tutanağı SBM’ye iletir. Sigorta şirketleri, tutanağın kendilerine ulaşmasından sonraki 3 iş günü içinde SBM’nin ilan ettiği kaza krokilerini de dikkate alarak %0, %50 ve %100 oranlarına göre sorumluluk değerlendirmesi yapar. Bu değerlendirme sigorta uygulamasına yöneliktir; mahkemede kusur, yukarıda anlatıldığı gibi bilirkişi raporu ve tüm delillerle ayrıca belirlenir.

Tutanak olmadan da başvuru yapılabilir, ancak eksik veya çelişkili bir tutanak sigorta sürecini uzatabilir veya kusur tartışmasını erkenden aleyhinize çevirebilir. Başvuru belgeleri ve süreci için trafik sigortasına başvuru: belgeler, süreç ve süreler, sigortanın kapsamı için zorunlu trafik sigortası neleri karşılar rehberine bakabilirsiniz. Sorumluların kim olduğu için trafik kazasında hukuki sorumluluk rehberi yol gösterir. Dava aşamasına geçilirse trafik kazası tazminat davası rehberi süreci anlatır.

Kaza Tespit Tutanağına Nereden Ulaşılır?

Zabıta tutanağının örneğine tutanağı düzenleyen trafik birimi veya jandarma birimi üzerinden, soruşturma açılmışsa savcılık dosyası üzerinden ulaşılabilir. Jandarma bölgesinde düzenlenen maddi hasarlı kaza tutanakları için e-Devlet Kapısında “Jandarma Bölgesi İçin Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı Sorgulama” ve doğrulama hizmetleri bulunmaktadır. Anlaşmalı tutanaklar SBM sistemine kaydedildiğinden, SBM’nin sorgulama hizmetlerinden de tutanak bilgilerine ulaşılabilir. Hangi kanalın hangi tutanak türü için açık olduğu zamanla değişebilir; bu nedenle başvuru yapılacak birimi önceden teyit etmek yerinde olur.

Kaza Tespit Tutanağı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaza tespit tutanağı nedir?

Trafik zabıtasının kazaya el koyarak kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyip düzenlediği resmî tutanaktır. Trafik zabıtasının görevli olmadığı veya bulunmadığı yerlerde mahalli genel zabıta düzenler. Yalnız maddi hasarlı kazalarda tarafların kendi aralarında düzenledikleri anlaşmalı tutanak da Genelge uyarınca zabıta tutanağı hükmündedir.

Kaza tespit tutanağını kim düzenler?

Kazaya el koyan trafik zabıtası düzenler. Trafik zabıtasının bulunmadığı karayollarında tutanak mahalli genel zabıtaca düzenlenir ve bir örneği o yerin trafik zabıtasına gönderilir. Yalnız maddi hasarlı kazalarda taraflar anlaşırsa tutanağı kendileri de düzenleyebilir.

Kaza tespit tutanağı kusur oranını kesinleştirir mi?

Hayır. Tutanak aksi ispat edilene kadar geçerli bir belgedir ancak kusur bakımından tek başına yeterli değildir. Kusur oranını mahkeme, uzman bilirkişi raporu ve diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirerek belirler.

Her kazada tutanak düzenlenmesi şart mıdır?

Hayır. Yalnız maddi hasarlı kazalarda kazaya dahil kişilerin tümü yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse bunu aralarında yazılı olarak saptayarak kaza yerinden ayrılabilir. Yaralanmalı ve ölümlü kazalarda ise zabıtanın kazaya el koyması gerekir.

Anlaşmalı kaza tutanağı hangi durumlarda düzenlenemez?

Tek taraflı kazada, bir sürücünün sürücü belgesi veya geçerli trafik sigortası yoksa, alkol veya uyuşturucu şüphesi varsa, araçlardan biri kamu kurumuna aitse, kamu malına veya üçüncü kişilere ait eşyaya zarar verilmişse ve ölüm veya yaralanma varsa anlaşmalı tutanak düzenlenemez. Bu durumlarda zabıta çağrılır.

Kazadan sonra zabıta gelmeden kaza yerinden ayrılabilir miyim?

Kural olarak hayır. Kanun, kazaya karışanları kazayı yetkili ve görevli memurlara bildirmekle, bunlar gelinceye kadar veya bunların iznini almadan kaza yerinden ayrılmamakla yükümlü tutar. Yalnız maddi hasarlı kazalarda tüm tarafların yazılı anlaşması halinde istisna vardır.

Anlaşmalı tutanak imzalarsam kusuru kabul etmiş sayılır mıyım?

Belgedeki kazanın oluş şekline ilişkin beyanlarınız ve imzanız aleyhinize delil olarak kullanılabilir ve sonradan aksini ispat etmek zorlaşabilir. Ancak kusurun hukuki değerlendirmesi mahkemeye aittir ve kusur bilirkişi raporuyla belirlenir. Bu nedenle imzalamadan önce olayın doğru yazıldığından emin olmak gerekir.

Kaza tespit tutanağına itiraz edilebilir mi, süresi var mı?

Tutanağın iptali için idare mahkemesinde veya sulh ceza hakimliğinde dava açılamaz; tutanak delil niteliğinde bir belgedir. Önemli olan, tutanaktaki tespitlerin soruşturmada, sigorta başvurusunda ve hukuk davasında delillerle çürütülmesidir. Bilirkişi raporuna karşı tebliğden itibaren iki haftalık süre içinde itiraz edilmelidir.

Tutanaktaki kusur tespiti mahkemeyi bağlar mı?

Hayır. Hakim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Ayrıca hukuk hakimi, ceza hakiminin kusura ilişkin kararıyla da bağlı değildir.

Tutanak hatalıysa düzeltilebilir mi?

Plaka, tarih veya adres gibi açık maddi hatalar için tutanağı düzenleyen birime başvurulabilir. Kazanın oluş şekline ilişkin esaslı itirazlar ise soruşturma, sigorta ve dava aşamasında delillerle ileri sürülür.

Tutanak kime verilir veya gönderilir?

Zabıta tutanağı, düzenleyen birimde kalır ve taraflar örneğini talep edebilir. Anlaşmalı tutanak ise tarafların başvurusu üzerine sigorta şirketine veya eksperlere iletilir ve SBM sistemine aktarılır. Mobil uygulamada doldurulan tutanak doğrudan SBM’ye iletilir.

Kamera kaydı tutanaktan daha değerli midir?

Kanunda böyle bir sıralama yoktur. Hakim tüm delilleri serbestçe değerlendirir. Kamera kaydı kazanın nasıl olduğunu doğrudan gösterdiğinde ve tutanaktaki tespitlerle çelişirse mahkemenin kaydı esas alması mümkündür. Tutanağın aksini iddia eden tarafın ise iddiasını ispat etmesi gerekir.

Tutanak sigorta başvurusu için zorunlu mudur?

Başvuruda kazanın gerçekleştiğini gösteren belgeler önemlidir ve tutanak bunların başında gelir. Sigorta şirketine yazılı başvuru zorunludur; şirket 15 gün içinde cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava veya tahkim yoluna gidilebilir.

Alkol veya uyuşturucu testi tutanağı etkiler mi?

Yaralanmalı veya ölümlü ya da kollukça müdahil olunan maddi hasarlı kazalara karışanların muayeneye tabi tutulması zorunludur. Ölçüm sonucu hem tutanağa hem soruşturma dosyasına yansır ve kusur değerlendirmesini etkileyebilir. Alkol veya uyuşturucu şüphesi varsa anlaşmalı tutanak da düzenlenemez.

Tutanağın bir örneğini nereden alabilirim?

Tutanağı düzenleyen trafik veya jandarma biriminden, soruşturma varsa savcılık dosyasından veya anlaşmalı tutanak için SBM sorgulama hizmetlerinden ulaşılabilir. Jandarma bölgesindeki maddi hasarlı kaza tutanakları için e-Devlet sorgulama hizmeti de bulunmaktadır.

Sonuç

Kaza tespit tutanağı, kazanın oluşuna dair en erken ve en kapsamlı resmî kayıttır. Zabıta tarafından veya yalnız maddi hasarlı kazalarda Genelgeye uygun biçimde taraflarca düzenlenen tutanak, aksi ispat edilene kadar geçerli bir belge olarak kusur incelemesinde ve sigorta başvurusunda temel veridir. Ancak kusuru kesinleştirmez; mahkeme, tutanağı bilirkişi raporu, kamera kaydı, tanık beyanı ve ceza dosyası gibi diğer delillerle birlikte değerlendirir. Tutanağın iptali için ayrı bir dava yolu da yoktur. Bu nedenle kaza yerinde delil toplamak, tutanağı dikkatle okumadan imzalamamak, anlaşmalı tutanağın engel hallerini bilmek ve itirazları sigorta, soruşturma ve bilirkişi aşamalarında zamanında ileri sürmek gerekir.

Tutanak ve kusur uyuşmazlıklarında, delil toplama ve itiraz aşamalarında trafik kazası uyuşmazlıklarında hukuki destek almak sürecin sağlıklı yönetilmesini sağlar.

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Mehmet Sarıoğlu tarafından hazırlanmış; Av. Fatih Sefer tarafından incelenip yayına uygun bulunmuştur.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu: Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul