Şüpheli Alacak ve Değersiz Alacak Karşılığı

Şüpheli alacak karşılığı, ticari veya zirai faaliyetten kaynaklanan ve tahsili ciddi biçimde belirsizleşen bir alacağın, Vergi Usul Kanunu‘nun (VUK) 323. maddesindeki şartlarla vergi matrahında gider etkisi doğuracak şekilde dikkate alınmasını sağlar. Değersiz alacak ise aynı Kanun’un 322. maddesi uyarınca, tahsilinin artık mümkün olmadığı yargı kararı veya kanaat verici belgeyle ortaya konulan alacaktır. İlkinde tahsil ihtimali devam ettiği için karşılık ayrılır; ikincisinde alacak kayıtlı değeriyle kayıtlardan çıkarılır. Vadesinde ödeme yapılmaması, borçlunun zor durumda olması veya muhasebede karşılık kaydı açılması tek başına bu sonuçların hiçbirini doğurmaz.

Şüpheli alacak ile değersiz alacak arasındaki hukuki ayrım

VUK’un alacak değerlemesine ilişkin düzeni üç ayrı olasılığı birbirinden ayırır. Normal alacak, kural olarak VUK 281 uyarınca kayıtlı değerinden izlenir. VUK 323 kapsamında tahsil riski hukuken belirli ölçüde somutlaşan alacak için karşılık ayrılabilir. VUK 322 bakımından ise artık tahsil olanağının kalmadığı nitelikli delille ispatlandığında doğrudan zarar kaydı yapılır. Dolayısıyla vergi hukukunda değerleme bakımından bu iki müessese birbirinin eş anlamlısı değildir.

İşletmenin ticari alacağını «tahsil edilemedi» gerekçesiyle doğrudan zarar yazması VUK 323’teki karşılık şartlarını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık VUK 322 için kesinleşmiş bir tahsil imkânsızlığı belgesi varsa ayrıca önce şüpheli alacak karşılığı ayrılmış olması gerekmez.

VUK 323 uyarınca şüpheli alacak karşılığı ayırmanın şartları

Alacak ticari veya zirai kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili olmalıdır

Kanun, her türlü ödenmeyen alacak için vergi gideri tanımaz. Alacağın işletmenin ticari veya zirai faaliyetiyle somut bağlantısı bulunmalıdır. Fatura, sözleşme, teslim veya hizmet belgesi, cari hesap mutabakatı, banka hareketleri ve muhasebe kayıtları bu bağlantıyı ortaya koyar. İşletme sahibinin kişisel ödünç alacağı, sırf bilançoda izlendiği gerekçesiyle ticari alacak haline gelmez. Serbest meslek faaliyetinde tahsil esasına bağlı gelirlerin henüz gelir sayılmamış olması da ticari alacaklara özgü karşılık kuralının kendiliğinden uygulanabileceği anlamına gelmez.

Alacağın daha önce hasılat hesaplarına geçirilmiş olması konusu daha güçtür. İdari uygulama çoğu durumda daha önce gelirleştirilmiş alacak üzerinde durmakla birlikte, VUK 323’ün lafzı ayrıca bir «önceden hasılat kaydı» şartı kurmaz. Nitekim finansal kiralama faaliyetinden doğan icra ve dava konusu alacakların sırf hasılat hesabına geçirilmediği gerekçesiyle dışlanması üzerine verilen iptal hükmü, Danıştay 4. Dairesinin 06.12.2021 tarihli E.2021/5030, K.2021/7924 sayılı kararıyla bu yönüyle onanmıştır; aynı dosyadaki sonraki Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu kararı esasen iade ve faiz uyuşmazlığına ilişkindir (06.03.2024, E.2022/923, K.2024/103). Buna karşılık Danıştay 9. Dairesinin 16.04.2025 tarihli E.2023/6315, K.2025/1339 sayılı kararında, yabancı iş ortaklığına aktarılan ve hasılat hesaplarında yer almayan tutar hakkındaki cezalı tarhiyatı ayakta tutan bölge idare mahkemesi kararı onanmıştır.

Bu iki karar birlikte okunduğunda sonuç nettir: Kanuna yazılmamış biçimsel bir şart tek başına belirleyici kabul edilemez; fakat avans, sermaye katkısı, finansman ödemesi ve ticari satış alacağı aynı hukuki niteliği taşımaz. Gelirleştirilmemiş tutarlar bakımından alacağın doğumu, işletme faaliyetiyle bağı ve gerçek niteliği ayrıca ispatlanmalıdır. Özellikle grup şirketlerine veya ortaklara aktarılan tutarlarda sırf takip başlatılması, sermaye işlemine ticari alacak niteliği kazandırmaz.

Dava veya icra safhası gerçekten başlamış olmalıdır

VUK 323/1’in ilk yolu, alacağın dava veya icra safhasında bulunmasıdır. Bu koşul yalnızca borçluya ödeme hatırlatması yapılması, avukata dosya gönderilmesi veya icraya gidileceğinin bildirilmesiyle gerçekleşmez. Dava dilekçesi ve tevzi/kayıt bilgisi, icra takip talebi, takip dosyası ve borçluya ilişkin işlemlerle alacağın somut hukuki takibe konu edildiği gösterilmelidir. Her uyuşmazlıkta hem dava hem icra takibi zorunlu değildir; kanun iki yolu alternatif olarak düzenler.

Bununla beraber şeklen açılmış ve hiçbir ciddi tahsil amacı taşımayan dosya yeterli kabul edilemez. Borçlunun malvarlığının araştırılması, takipteki gelişmeler, iflas masasına kayıt, dava safahatı ve alınan kararlar birlikte değerlendirilmelidir. Alacaklı, hukuken takip edilebilir bir alacağı kasten takipsiz bırakarak vergi matrahını düşürmeyi olağan bir değerleme yöntemi gibi kullanamaz. Kanundaki şüphelilik, sözleşmeye dayalı tahsil riskinin somutlaşmasını gerektirir.

2026 yılında 25.000 TL’yi aşmayan alacaklarda özel kolaylık vardır

VUK 323/2’deki ikinci yol, dava veya icra takibi açılmasını gerektirmeyen küçük alacaklara ilişkindir. 1 Ocak–31 Aralık 2026 dönemi için sınır 25.000 TL’dir. Bu tutar, 31.12.2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete’nin 5. mükerrer sayısında yayımlanan 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğiyle belirlenmiştir. Sınır içinde kalan ticari veya zirai alacak için borçluya protesto çekilmiş olması veya alacağın yazıyla birden fazla istenmesine rağmen ödenmemiş olması gerekir. Dolayısıyla bir protesto alternatifini birden fazla yazılı talep şartıyla birleştirmek doğru değildir.

Bu istisna yazılı ve ispatlanabilir bir takip disiplinini kaldırmaz. Yazışmaların içeriği, borçluya ulaştığına ilişkin kayıtlar, tarihler, ödeme vadesi ve dönem sonu bakiyesi saklanmalıdır. Daha yüksek tutarlı tek bir alacağın gerçekte ayrı borç ilişkileri bulunmadığı halde yapay parçalara bölünmesi, bu sınırı dolanmak için kullanılamaz. Sınırın uygulanmasında alacağın hukuki bütünlüğü ve değerleme günündeki gerçek bakiye esas alınmalıdır.

Teminatlı alacaklarda yalnız teminatsız kısım için karşılık ayrılır

VUK 323 açık biçimde karşılığı teminattan geri kalan miktarla sınırlar. İpotek, rehin, banka teminat mektubu ve hukuken paraya çevrilebilir diğer güvencelerin alacağı hangi ölçüde karşıladığı incelenmeden alacağın tamamına karşılık ayrılamaz. Teminatın bulunması, teminatla karşılanmayan bölüm için karşılık ayrılmasına engel değildir. Ancak teminatın yalnız nominal tutarına değil, hukuki kapsamına, paraya çevirme önceliğine ve somut tahsil kabiliyetine ilişkin belgeler de incelenmelidir. Şahsi kefaletin kapsamı ve kefilin ödeme gücü, ayni teminattan farklı ispat sorunları doğurabilir.

Örnek: KDV dahil 600.000 TL tutarında ticari alacak dava safhasındadır. Belgelendirilebilen ve alacağı karşılayan teminat değeri 220.000 TL ise, diğer şartların da mevcut olması kaydıyla karşılık ayrılabilecek azami tutar 380.000 TL’dir. Salt alacağın 600.000 TL olması, tamamının gider yapılabileceği anlamına gelmez.

Şüpheli alacak karşılığı hangi yılda ayrılabilir?

En önemli içtihat tartışmalarından biri, takibe ilk başvurulan hesap döneminde ayrılmayan karşılığın sonraki yılda ayrılıp ayrılamayacağıdır. Vergi idaresinin özellikle 14.02.2019 tarihli VUK-112/2019-2 sayılı Sirkülerinde benimsediği görüş, şüpheli hale gelme döneminde kullanılmayan karşılık hakkının sonraki dönemlere taşınamayacağı yönündedir. Bu yaklaşım vergilemede dönemsellik ve mükellefin kazanç dönemlerini seçerek değiştirmesini önleme gerekçelerine dayanır.

Buna karşılık VUK 323’te «yalnız ilk yıl» şeklinde emredici bir süre yazılı değildir. Danıştay 9. Dairesi 28.03.2023 tarihli E.2021/1101, K.2023/1057 sayılı kararıyla, 2014–2016 yıllarında şüpheli hale gelen ancak 2018 yılında karşılık ayrılan ticari alacaklar bakımından, şüphelilik durumu devam ettiği ve teminat bulunmadığı için mükellef lehine verilen kararı onamıştır. Danıştay 4. Dairesi de 21.03.2023 tarihli E.2020/2179, K.2023/1550 sayılı kararında, 2017 yılında takibe konu edilen alacak için 2018 yılında karşılık ayrılmasını ilke olarak mümkün görmüş; ancak mükerrer gider olasılığı ve alacak belgelerinin yeterliliği araştırılmadığı için kararı bozmuştur. Bu kararda karşı oyun dönemsellik gerekçesiyle ters yönde olması, ihtilafın niteliğini açıkça gösterir.

Hukuki sonuç: Sonraki yılda karşılık ayrılması otomatik olarak yasaklanmış sayılamaz; idarenin kategorik ret işlemi yargı denetimine açıktır. Ne var ki bu, mükellefe dilediği yıl gider yazma serbestisi vermez. Önceki yıl aynı alacak için karşılık veya başka gider kaydı bulunmadığı, hukuki takip ve şüphelilik halinin yeni değerleme gününde sürdüğü, alacağın gerçek bakiye ve teminat durumunun doğru tespit edildiği belgelenmelidir. İhtilafsız ve öngörülebilir muhasebe uygulaması için, şartların ilk oluştuğu dönemde karşılık ayrılması hâlâ en az uyuşmazlık doğuran yoldur. Eski dönem bakımından konuyu 2026 sınırıyla değil, ilgili yılın mevzuatıyla değerlendirmek gerekir.

Karşılık hesabı nasıl kurulmalı ve ne zaman gelir yazılmalıdır?

VUK 323’e göre hangi alacak için ne kadar karşılık ayrıldığı hesaptan açıkça izlenebilmelidir. Bilanço esasındaki mükellef bakımından alacağın şüpheli ticari alacaklar hesabına aktarılmasıyla, buna karşılık pasifte karşılık ve sonuç hesaplarında gider kaydının usulüne uygun yapılması gerekir. Yalnızca alacağın adını değiştirmek veya kendi içinde bir muhasebe virmanı yapmak vergi matrahında gider etkisi doğurmaz. İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler için ise 7338 sayılı Kanun’la eklenen VUK 323/5, alacağın gider kısmına, sonradan tahsil edilen tutarın gelir kısmına, alacak bazında kaydedilmesine özel olarak izin verir. Bu ayrım bilanço ve işletme hesabı esaslarının farklı kayıt yapısıyla ilgilidir.

Şüpheli alacağa karşılık ayrıldıktan sonra kısmen tahsilat yapılırsa tahsil edilen kısma isabet eden karşılık, tahsil edildiği dönemde gelir kaydedilir. Tahsil ihtimalinin artması, garanti temin edilmesi veya davanın kesin biçimde mükellef aleyhine sonuçlanması gibi gelişmelerde hesabın yeniden değerlenmesi gerekir. Aynı alacak hem şüpheli alacak karşılığı gideri hem doğrudan değersiz alacak zararı olarak iki kez kazançtan indirilemez. Vergi incelemesinde bu tür bir mükerrerlik tespiti vergi incelemesi kapsamında matrah farkı ve vergi cezası uyuşmazlığı doğurabilir.

VUK 322’ye göre değersiz alacak ne zaman doğar?

Değersiz alacak için ölçüt «tahsil güçlüğü» değil, «tahsiline artık imkân kalmaması»dır. Bu sonuç mahkeme hükmü veya aynı ölçüde inandırıcı bir vesika ile ortaya konulmalıdır. Değersizlik, VUK 322 gereğince bu niteliğin kazanıldığı tarihte doğar; alacak kayıtlı kıymeti üzerinden zarar yazılarak kapatılır. Alacaklı, henüz tahsil girişimlerinin sonuçsuz kaldığı bir aşamayı yalnız öznel kanaatiyle kesin tahsil imkânsızlığına dönüştüremez.

Mahkeme ilamları, borçlunun tasfiyesi ve iflas sürecinden kaynaklanan tahsil edilememe durumunu somutlaştıran resmi belgeler, alacaklıya verilen aciz belgeleri ve niteliğine göre diğer objektif belgeler incelenebilir. Fakat her aciz belgesi, her iflas kararı ya da her ticaret sicili terkin kaydı tek başına ve her olayda kesin değersizlik sonucunu vermez. Belgenin geçici mi nihai mi olduğu, alacak için başka borçlu ve teminat bulunup bulunmadığı, masadan tahsil olasılığı ve belgenin hangi tutarı kapsadığı belirleyicidir. Özellikle iflas kararı, çoğu kez alacağı önce şüpheli hale getirir; iflas masasından hiçbir ödeme yapılamayacağının hukuken netleşmesi daha ileri bir aşamadır.

Sulh ve alacaktan vazgeçme ne zaman kanaat verici vesika oluşturur?

Alacaklının kendi düzenlediği «tahsil edemeyeceğim» yazısı veya tek taraflı feragat beyanı, kural olarak VUK 322’nin aradığı objektif güvenceyi sağlamaz. Bununla birlikte borçlu ve alacaklı arasında karşılıklı edimler, uyuşmazlığın sona ermesi ve alacaktan vazgeçilen miktarın açıkça saptandığı inandırıcı sulh protokolü, somut koşullarıyla değersizliği kanıtlayabilir. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 15.06.2007 tarihli E.2007/20, K.2007/211 sayılı kararında, karşılıklı davalardan bedelsiz feragati öngören protokol alacağın tahsil edilemezliğini gösteren yeterli belge olarak kabul edilmiştir. Buna karşılık Danıştay 9. Dairesinin 27.09.2022 tarihli E.2020/4024, K.2022/4318 sayılı kararında değerlendirilen uyuşmazlıkta, alacaklının tek taraflı düzenlediği protokolle doğrudan zarar yazması kabul edilmemiştir.

Bu içtihatlar birbirinin zıddı değildir: İlkinde karşılıklı ve hukuken sonuç doğuran bir mutabakatın ispat gücü, ikincisinde tek taraflı irade açıklamasının yetersizliği öne çıkmaktadır. Alacaklı ile borçlu arasındaki ilişkiler, protokolün tarihi ve kapsamı, taraf imzaları, karşılıklı feragat ve ödeme koşulları birlikte değerlendirilmeden «sulh belgesi varsa mutlaka değersizdir» sonucuna varılamaz. Ayrıca VUK 324’teki vazgeçilen alacak rejimi, borçlu açısından ayrı bir vergisel düzenlemedir; alacaklının her feragatinin gider sayılmasıyla karıştırılmamalıdır.

Konkordato ve iflas sürecindeki alacaklar nasıl değerlendirilir?

Konkordato sürecinde geçici veya kesin mühlet verilmesi, tahsilin bütünüyle imkânsız hale geldiği anlamına gelmez. Bu dönemlerde takip yasağı veya takibin durması nedeniyle VUK 323 uygulanabilir; sonuç, alacağın mühlet öncesinde dava/icra safhasına gelip gelmediğine ve vadesine bağlıdır. Gelir İdaresi Başkanlığının VUK-112/2019-2 sayılı Sirküleri, geçici mühlet kararından önce takibe konu edilmemiş ticari alacakların, geçici mühlet kararının ilan edildiği hesap döneminde karşılık konusu yapılmasına izin vermektedir. Vadesi henüz gelmemiş ve mühlet sırasında muaccel olacak alacaklarda ilgili vade tarihi ayrıca gözetilir.

Konkordato projesi mahkemece tasdik edildiğinde, bağlayıcı hale gelen proje uyarınca alacağın vazgeçilen kısmı VUK 322 kapsamında değersizleşir. Vazgeçilmeyen ve yeni ödeme takvimine bağlanan kısım ise sırf önceki konkordato riski nedeniyle süresiz şüpheli olarak tutulamaz; daha önce ayrılan karşılığın durumunun tasdik kararı döneminde düzeltilmesi gerekir. Ancak sonraki dönemde yenilenmiş ödeme yükümlülüğü tekrar ihlal edilirse yeni olgular üzerinden yeniden değerlendirme yapılır. Konkordatonun reddiyle iflasa karar verilmesi halinde ise masaya usulüne uygun yazdırılan alacak çoğu durumda şüpheli alacak niteliğini sürdürür; otomatik değersiz hale gelmez.

Bu çerçevede konkordato mühlet kararının ilanı, kesin mühlet, tasdik, tasdik ret ve iflas kararlarının tarihleri aynı belge gibi değerlendirilemez. Hangi olayın hangi hesap döneminde hukuki sonuç doğurduğu ayrıca tespit edilmelidir. İdarenin sirkülerdeki ilk yıl yaklaşımıyla Danıştayın sonraki yıl karşılığına izin veren kararları arasındaki gerilim, konkordato uygulamasında da göz önünde tutulmalıdır.

Tahsil edilemeyen alacaktaki KDV ayrıca gider veya indirim konusu yapılabilir mi?

Şüpheli alacak tutarı KDV’yi de içeriyorsa iki ayrı normun etkisi birlikte incelenir. VUK 323 uyarınca şartları taşıyan alacağın içinde yer alan ve usulüne uygun hesaplanarak beyan edilmiş KDV, alacak karşılığına konu olabilecek tutarın hesabında dikkate alınabilir. Ancak bu işlem, sırf tahsil gerçekleşmedi diye daha önce hesaplanan KDV’nin KDV beyannamesinden düşülmesi demek değildir. Şüphelilik aşamasında KDV Kanunu 29/4 kapsamında değersiz alacak indirimi doğmaz.

3065 sayılı KDV Kanunu’nun 29/4. maddesine göre, 1 Ocak 2019’dan itibaren VUK 322 anlamında değersiz hale gelen alacaklara ilişkin hesaplanmış ve beyan edilmiş KDV, alacağın zarar yazıldığı vergilendirme döneminde indirim konusu yapılabilir. Aynı KDV tutarı önceden VUK 323 karşılığı yoluyla gelir veya kurumlar vergisi matrahında gider sayılmışsa, daha sonra 29/4 indirimi kullanıldığında bu tutarın gelir veya kurumlar vergisi matrahında gelire alınması zorunludur. Aksi halde aynı KDV için iki ayrı vergisel avantaj doğar. Ayrıca KDV Kanunu 30/e uyarınca, değersiz alacağa ait alıcı tarafından ödenmeyen KDV’nin alıcı yönünden indirim rejimi de ayrı değerlendirilir.

Örnek: Satıcı daha önce KDV dahil 120.000 TL’lik gerçek ticari alacağı için kanuni şartlarla karşılık ayırmıştır. Sonradan tamamının değersizleştiği ve hesaplanan KDV’nin 20.000 TL olduğu kabul edilirse, satıcı 20.000 TL’yi KDV Kanunu 29/4 çerçevesinde indirim konusu yaparken önceki karşılık gideri içinde yer alan aynı 20.000 TL’yi gelir/kurumlar vergisi yönünden gelire almalıdır. İki verginin kayıtları bir arada kontrol edilmeden işlem tamamlanmış sayılmaz. Genel KDV iade rejimi ile değersiz alacak nedeniyle hesaplanan KDV’nin indirimi de ayrı hukuki mekanizmalardır.

İspat dosyası ve vergi ihtilafında izlenecek yöntem

Alacağın vergisel niteliği yalnız muhasebe kaydıyla ispatlanmaz. Başlangıç sözleşmesi, fatura ve teslim kayıtları, ihtarnameler, protestolar, cari hesap dökümü, icra takip dosyası, dava dilekçeleri ve kararlar, teminat belgeleri, konkordato/iflas ilanları, tahsilat ve mahsup hareketleri ile her değerleme günü itibarıyla güncel alacak bakiyesi birlikte saklanmalıdır. Alacak bazında hazırlanacak bir tabloda hukuki dayanak, ilk şüphelilik tarihi, takip safhası, teminat değeri, karşılık ayrılan hesap dönemi ve sonraki tahsilatlar gösterilmelidir.

Vergi idaresi karşılığı reddederse uyuşmazlığın çekirdeği, gerçekten mevcut bir alacağın VUK 323 koşullarını taşıyıp taşımadığı veya VUK 322 anlamında değersizleşip değersizleşmediğidir. İdare, ihtilaflı kaydın dayanağını ve reddetme nedenini somutlaştırmalı; mükellef ise kendi lehine ileri sürdüğü ticari bağ, takip, teminat ve dönem koşullarını belgelemelidir. İnceleme elemanının varsayımı da mükellefin tek yanlı kanaati de kanuni ispat ölçütlerinin yerini alamaz.

Karşılığın reddi üzerine re’sen veya ikmalen tarhiyat ve vergi ziyaı cezası düzenlenmişse tarhiyatın dayandığı hesap dönemi, cezaya esas matrah farkı, ihbarname tebliği ve usulüne uygun hak arama süresi birlikte ele alınmalıdır. Genel vergi mahkemesi dava açma süresi İYUK 7 uyarınca özel hüküm bulunmadıkça otuz gündür; başlangıç ve özel başvuru rejimi somut işleme göre belirlenir. Vergi davasının açılması ve dava süresinin hesaplanması, alacağın maddi değerleme şartlarından ayrı usul meseleleridir. Ceza yönünden ayrıca vergi ziyaı cezasının koşulları değerlendirilir. Somut olayın hukuki incelemesi ve dava takibi bakımından vergi uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki hizmet bu çerçevedeki işlemlere yöneliktir.

Sık sorulan sorular

İcra takibi başlatmadan şüpheli alacak karşılığı ayrılır mı?

Evet, ancak genel kural olarak değil. VUK 323/2 uyarınca 2026 yılı için 25.000 TL’yi aşmayan ticari veya zirai alacaklarda protesto yahut birden fazla yazılı ödeme talebi koşulu karşılanıyorsa dava veya icra takibi zorunlu değildir. Konkordato nedeniyle yasal takip yapılamayan haller ise ayrıca değerlendirilir.

Bir yıl önce açılmış icra takibi için sonraki yılda karşılık ayrılabilir mi?

Kanun metninde kesin bir ilk yıl yasağı yoktur ve bunu kabul eden Danıştay kararları bulunmaktadır. İdare ise kural olarak ilk şüphelilik dönemini esas alır. Sonraki yıl ayrılan karşılığın savunulabilirliği, hukuki takibin ve şüpheliliğin sürmesine, daha önce gider kaydı yapılmamış olmasına ve delillere bağlıdır.

Borçlunun iflasına karar verilmesi alacağı doğrudan değersiz yapar mı?

Hayır. İflas kararı tahsil riskinin ciddiyetini ortaya koysa da masadan dağıtım ihtimali, teminat ve diğer sorumlular incelenmeden tahsil imkânsızlığının kesinleştiği söylenemez. Çoğu durumda alacak önce şüpheli olarak değerlendirilir.

Şüpheli alacak karşılığı KDV dahil mi hesaplanır?

Kanuni şartları taşıyan ticari alacağın parçası olan hesaplanmış ve beyan edilmiş KDV karşılık hesabına dahil edilebilir. Ancak KDV Kanunu 29/4 indirimi, şüphelilikten farklı olarak alacağın VUK 322 anlamında değersizleşmesini gerektirir; daha önce gider yazılmış KDV bakımından ayrıca gelir kaydı şartı vardır.

Sonuç

Şüpheli alacak ile değersiz alacak arasındaki sınır muhasebe tercihi değil, hukuki tahsil olanağı ve delil niteliğiyle belirlenir. VUK 323’te ticari veya zirai bağlantı, dava/icra safhası yahut sınırlı küçük alacak koşulları, teminat ve dönem sonunda devam eden şüphelilik; VUK 322’de ise tahsil imkânsızlığını gösteren nitelikli belge belirleyicidir. Kanunun öngörmediği şekli şartlar mükellef aleyhine otomatik genişletilemez; fakat ispatı bulunmayan bir alacak da sırf kaydı yapıldı diye vergi giderine dönüşmez. Hukuken savunulabilir işlem, alacak bazında delil dosyası, doğru döneme ait değerleme ve gelir/KDV sonuçlarının birlikte kurulmasıdır.

Kaynakça ve içtihatlar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, özellikle m. 174, 259, 281, 322, 323 ve karşılaştırma bakımından m. 324; Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat metni: VUK.
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, m. 29/4 ve m. 30/e; Gelir İdaresi Başkanlığının değersiz alacaklara ilişkin uygulama açıklaması.
• 588 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, 31.12.2025 tarihli ve 33124 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete; 01.01.2026 itibarıyla VUK 323 küçük alacak sınırı.
• Gelir İdaresi Başkanlığı, VUK-112/2019-2 sayılı, 14.02.2019 tarihli Konkordato Sirküleri.
• Danıştay 9. Dairesi, 28.03.2023, E.2021/1101, K.2023/1057
• Danıştay 4. Dairesi, 21.03.2023, E.2020/2179, K.2023/1550
• Danıştay 4. Dairesi, 06.12.2021, E.2021/5030, K.2021/7924; Danıştay VDDK, 06.03.2024, E.2022/923, K.2024/103
• Danıştay 9. Dairesi, 16.04.2025, E.2023/6315, K.2025/1339
• Danıştay VDDK, 15.06.2007, E.2007/20, K.2007/211
• Danıştay 9. Dairesi, 27.09.2022, E.2020/4024, K.2022/4318

Yazar: Av. Fatih SEFER