Dernek Yöneticilerinin Vergi ve SGK Sorumluluğu

Dernek yönetim kurulu üyesi, derneğin ödenmeyen vergi ve SGK prim borçlarından ancak temsil ve ilzam yetkisine sahipse, borç kendi görev döneminde doğup vadesi de yine kendi döneminde gelmişse ve derneğin malvarlığından tahsil imkânı tamamen tükenmişse şahsen sorumlu tutulabilir; salt yönetim kurulu üyesi olmak, başkanlık veya muhasiplik gibi bir unvan taşımak ya da dernek sonradan tasfiye edilmiş olmak, tek başına bu sorumluluğu doğurmaz. Uygulamada vergi daireleri ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından dernek yöneticileri adına düzenlenen ödeme emirlerinin önemli bir kısmı, tam da bu şartlardan biri veya birkaçı gerçekleşmediği için idari ya da adli yargı tarafından iptal edilmektedir. Bu yazıda dernek yönetim kurulu üyelerinin vergi ve SGK sorumluluğunun sınırları, ilgili kanun hükümleri ve yerleşik Danıştay-Yargıtay içtihatları çerçevesinde ele alınmaktadır.

Dernek Yönetim Kurulu Üyesi Hangi Şartlarda Vergi ve SGK Borcundan Sorumlu Olur?

Dernekler, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’na tabi tüzel kişiliklerdir ve TMK m.50 uyarınca hukuki işlemlerini organları aracılığıyla yapar; ancak aynı maddenin üçüncü fıkrası organların kusurlarından dolayı ayrıca kişisel olarak sorumlu olacağını da hükme bağlar. Vergi ve SGK mevzuatı bu genel ilkeyi somutlaştırarak, derneğin ödemediği kamu borçlarının belirli şartlarla yönetim kurulu üyelerinin şahsi malvarlığından tahsiline imkân tanır. Ancak bu sorumluluk hiçbir zaman otomatik değildir; dört şart birlikte gerçekleşmedikçe yöneticinin şahsi malvarlığına gidilemez:

Birincisi, ilgilinin derneği mali konularda temsil ve ilzama yetkili bir kanuni temsilci olması gerekir; salt yönetim kurulu üyeliği yetmez. İkincisi, borcun doğduğu (tahakkuk) dönem ile ödenmesi gereken (vade) dönemde bu yetkinin fiilen mevcut olması aranır. Üçüncüsü, borcun ödenmemesinde kanuni ödevlerin kusurlu biçimde ihlal edildiğinin idarece ortaya konulması gerekir. Dördüncüsü ise derneğin kendi malvarlığından tahsil imkânının somut icra işlemleriyle tükenmiş olmasıdır. Aşağıdaki bölümlerde bu dört şart ayrı ayrı incelenmektedir.

VUK m.10 mü, 6183 Sayılı Kanun Mükerrer m.35 mi Uygulanır?

Vergi borçları bakımından kanuni temsilci sorumluluğunun iki farklı görünen ama aslında birbirini tamamlayan iki yasal dayanağı vardır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) m.10, sorumluluğun esasını ve kusur unsurunu düzenlerken, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un mükerrer m.35’i bu sorumluluğun tahsil aşamasındaki uygulanışını gösterir.

Bu iki hüküm arasındaki ilişki, özel hüküm-genel hüküm ayrımı üzerinden çözülür. VUK m.10, vergi ve buna bağlı alacaklar bakımından özel norm niteliğindedir ve kanuni temsilcinin şahsi sorumluluğunu vergilendirmeye ilişkin ödevlerin kusurlu biçimde ihlal edilmesi şartına bağlar. 6183 sayılı Kanun mükerrer m.35 ise bu sorumluluğun cebren tahsiline ilişkin genel usul hükmüdür. Bir vergi borcu için idare, kusur unsurunu ve ödev ihlalini VUK m.10 çerçevesinde somutlaştırmadan, doğrudan mükerrer m.35’in genel tahsil kuralına dayanamaz. Danıştay 9. Dairesi’nin 20.11.2024 tarihli, E.2023/3919, K.2024/6547 sayılı kararında bu öncelik sırası açıkça vurgulanmış; vergi borcunun öncelikle tüzel kişinin malvarlığından tahsiline çalışılması, bu mümkün olmazsa vergilendirme ödevlerini yerine getirmeyen kanuni temsilcinin takip edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı Daire’nin 20.09.2022 tarihli, E.2020/6159, K.2022/4104 sayılı kararında da tüzel kişilik hakkındaki tüm takip işlemleri usulüne uygun tamamlanıp borcun tahsilinin imkânsız hale geldiği tespit edilmedikçe kanuni temsilciler hakkında takibe başlanamayacağı hükme bağlanmıştır. Sonuç olarak iki hüküm bir vergi borcuna aynı anda, birbirinin yerine geçecek şekilde uygulanmaz; VUK m.10 sorumluluğun esasını, mükerrer m.35 ise tahsilin usulünü belirler.

Temsil ve İlzam Yetkisi Olmayan Yönetim Kurulu Üyesi Sorumlu Tutulabilir mi?

TMK m.85, dernek yönetim kurulunun bir kurul olarak temsil yetkisine sahip olduğunu, ancak bu yetkiyi üyelerden birine veya bir üçüncü kişiye devredebileceğini açıkça öngörür. Yetki devredilince, devredilmeyen üyelerin kanuni temsilci sıfatı kendiliğinden ortadan kalkar. Danıştay 2. Dairesi’nin 10.01.2023 tarihli, E.2021/18084, K.2023/17 sayılı kararında, temsil yetkisinin bir veya birkaç üyeye verilmesi halinde kanuni temsilci sıfatının yalnızca bu kişilerde bulunduğu belirtilmiştir.

Yargı, ödeme emrine karşı açılan davalarda öncelikle davacının derneği temsile yetkili olup olmadığını denetler. Danıştay 9. Dairesi’nin 23.06.2022 tarihli, E.2021/2557, K.2022/3709 sayılı kararında, dernek ana tüzüğünde temsil ve ilzama yetkili kişiler arasında yer almayan davacının vergi borcundan kanuni temsilci sıfatıyla sorumlu tutulamayacağı sonucuna varılmıştır. Aynı çizgi Danıştay 9. Dairesi’nin 27.09.2022 tarihli, E.2021/338, K.2022/4298 ve 23.06.2022 tarihli, E.2021/2063, K.2022/3708 sayılı kararlarında da sürdürülmüştür. Dernek içinde başkan, başkan yardımcısı, muhasip veya genel sekreter gibi unvanların dağıtılmış olması dahi, mali yetki içermeyen bir görev dağılımı söz konusuysa kanuni temsilcilik sıfatı kazandırmaz; Danıştay 3. Dairesi’nin 14.06.2023 tarihli, E.2021/2421, K.2023/2512 sayılı kararında, borçlanmaya ve belge imzalamaya yetkili kişiler arasında yer almayan bir yönetim kurulu üyesinin ödeme emrinin iptaline karar verilmiştir. Danıştay 9. Dairesi’nin 02.06.2022 tarihli, E.2019/2172, K.2022/2454 sayılı kararı da temsil yetkisi bulunmayan davacı adına düzenlenen ödeme emrini hukuka aykırı bulmuştur.

Kısacası, bir kişinin dernek yönetim kurulunda seçilmiş olması, onu otomatik olarak kanuni temsilci yapmaz. Vergi dairesi veya SGK, ödeme emri düzenlemeden önce dernek tüzüğünü, yönetim kurulu karar defterini ve varsa imza sirkülerini inceleyerek ilgilinin fiilen temsil ve ilzam yetkisine sahip olup olmadığını tespit etmek zorundadır.

SGK Prim Borçlarında Sorumluluk Kime Aittir?

Madde metni lafzen “şirket yönetim kurulu üyeleri”nden söz etse de Yargıtay, dernek gibi kâr amacı gütmeyen ve üyeliğin gönüllülük esasına dayandığı tüzel kişiler bakımından bu hükmü daraltıcı yorumlamaktadır. Danıştay 9. Dairesi’nin 17.02.2021 tarihli, E.2019/1709, K.2021/1004 sayılı kararında salt yönetim kurulu üyeliğinin veya üyeler arasındaki iş bölümü görevlendirmelerinin kanuni temsilcilik sıfatı kazandırmayacağı vurgulanmış; aynı Dairenin 20.11.2024 tarihli, E.2023/3919, K.2024/6547 sayılı kararında da vergisel yükümlülükler bakımından hiçbir yetkisi bulunmayan davacı hakkındaki haciz işlemi hukuka aykırı bulunmuştur.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadı aynı ilkeyi SGK prim borçları için de teyit eder: derneklerde sorumluluk, yalnızca ve münhasıran derneği parasal konularda temsil ve ilzama yetkili kılınmış üst düzey yöneticilere aittir. Dairenin 27.03.2023 tarihli, E.2023/1927, K.2023/3196 sayılı kararında bu ilke açıkça ifade edilmiş, temsil ve ilzam yetkisi bulunmayan davacının sorumlu tutulamayacağı belirtilmiştir. Aynı sonuç 08.10.2024 tarihli, E.2024/8228, K.2024/9661 ve 19.09.2024 tarihli, E.2024/7280, K.2024/8753 sayılı kararlarda da tekrarlanmış; 24.09.2024 tarihli, E.2024/7720, K.2024/8899 sayılı kararda ise mahkeme, derneğin imza sirkülerlerini inceleyerek davacının temsil yetkisi bulunmadığını somut belgeyle tespit etmiştir. Dairenin 12.10.2022 tarihli, E.2022/7950, K.2022/12348 sayılı kararında da sorumluluğun vazgeçilmez kıstasının “temsil ve ilzama yetkili üst düzey yöneticilik” sıfatı olduğu vurgulanmıştır.

Sorumluluk Hangi Döneme Ait Borçlarla Sınırlıdır?

Bir yöneticinin mali sorumluluğu, yalnızca kendi görev ve yetki süresine denk gelen borçlarla sınırlıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken teknik bir nokta vardır: bir amme alacağının doğduğu (tahakkuk) tarih ile ödenmesi gereken (vade) tarih birbirinden farklı olabilir ve bu iki tarih arasında görevde bulunan kişi de değişmiş olabilir.

Kanun koyucu bu ihtimali bir dönem doğrudan düzenlemişti: 6183 sayılı Kanun’un mükerrer 35. maddesine 5766 sayılı Kanun’la eklenen 5. ve 6. fıkralar, amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilcilerin farklı kişiler olması halinde bunları müteselsilen sorumlu tutan bir kural getirmişti. Ancak bu fıkralar, Anayasa Mahkemesi’nin 19.03.2015 tarihli, E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bugün itibarıyla kanunda, borcun doğduğu dönemdeki temsilci ile vadesinin geldiği dönemdeki temsilciyi otomatik olarak birlikte ve zincirleme sorumlu kılan açık bir hüküm bulunmamaktadır.

Danıştay 3. Dairesi’nin 13.06.2022 tarihli, E.2021/2267, K.2022/2887 sayılı kararında da VUK m.10’daki kanuni temsilcilik kuralı hatırlatılarak, temsil yetkisinin borcun ait olduğu dönemle örtüşmemesi halinde temsilcinin takibe alınamayacağı açıkça vurgulanmıştır.

Bu iptalin ardından yerleşen içtihat, sorumluluğu tek bir kıstasa, ödevin fiilen ihlal edildiği ana bağlamaktadır: borcun ödenmesi gerektiği vade tarihinde görevde ve yetkili olan kanuni temsilci, o borçtan sorumlu tutulur. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 13.01.2020 tarihli, E.2019/6294, K.2020/45 sayılı kararında, prim borçlusunun yalnızca tahakkuk tarihinde yönetim kurulu üyesi olmasının yeterli olmadığı, temsil ve ilzam yetkisinin ayrıca araştırılması gerektiği vurgulanmış; aynı kararda “primlerin ödenmesi gereken son gün itibarıyla da olsa, kanuni temsilci ve üst düzey yönetici oldukları dönemlerde ödenmesi gereken ve tahakkuk eden primlerden sorumlu tutulmalıdırlar” ilkesi benimsenmiştir. Vergi uyuşmazlıklarında da aynı hassasiyet gözetilir; İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi’nin 16.09.2020 tarihli, E.2020/787, K.2020/622 sayılı kararında, mali yetkili bir yöneticinin sorumluluğu yalnızca saymanlık görevinde bulunduğu süreyle sınırlandırılmıştır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 30.09.2024 tarihli, E.2024/9665, K.2024/9279 sayılı kararında da sorumlu olunan dönemin, temsil ve ilzam yetkisinin fiilen sürdüğü tarih aralığıyla milimetrik biçimde sınırlandırılması gerektiği kabul edilmiştir.

Pratik sonuç şudur: borcun doğduğu dönemde göreve yeni gelmiş veya henüz göreve gelmemiş olan bir kişi, o dönemin borcundan sorumlu tutulamaz; asıl belirleyici olan, ödemenin yapılması gereken vade tarihinde kimin fiilen temsil ve ilzam yetkisini taşıdığıdır.

Görevden Ayrılan Yöneticinin Sorumluluğu Ne Zaman Sona Erer?

İstifa, azil veya görev süresinin dolması gibi sebeplerle yönetim kurulu üyeliği sona eren bir kişinin dernek üzerindeki temsil ve ilzam yetkisi de o anda ortadan kalkar. Bunun iki sonucu vardır. İlk olarak, ayrılma tarihinden sonra tahakkuk eden veya vadesi gelen borçlardan eski yönetici hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz; zira artık derneğin kasası, defterleri ve banka hesapları üzerinde hiçbir fiili tasarruf yetkisi kalmamıştır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 06.11.2024 tarihli, E.2024/7093, K.2024/10469 sayılı kararında, yöneticinin yalnızca yetkili olduğu kısıtlı tarih aralığındaki borçlardan sorumlu tutulabileceği, yetkinin sona erdiği tarihten sonraki dönemler için sorumluluğun kalktığı açıkça hükme bağlanmıştır. Aynı sonuç 10.03.2025 tarihli, E.2024/13372, K.2025/3702 ve 13.06.2024 tarihli, E.2024/5349, K.2024/6847 sayılı kararlarda da teyit edilmiştir.

İkinci ve pratikte sık karşılaşılan durum, derneğin yeni yönetiminin, eski yöneticinin görevden ayrılmasından sonra vergi veya prim borçları için özel kanunlar kapsamında yapılandırma başvurusunda bulunmasıdır. Yapılandırma, borcun asıl tutarını ve fer’ilerini yeniden hesaplayıp yeni bir ödeme planına bağlayan kurucu bir işlemdir; bu işlemle birlikte eski borç sona erer ve yepyeni şartlara tabi bir borç ilişkisi doğar. Danıştay 4. Dairesi’nin 08.11.2021 tarihli, E.2017/2612, K.2021/6192 sayılı kararında bu dönüşüm “borcun artık nitelik değiştirdiği, eski borcun sona erdiği, yeni bir borç doğduğu, eski borçlunun sorumluluğunun da ortadan kalktığı” ifadeleriyle tespit edilmiştir. Aynı ilke Danıştay 4. Dairesi’nin 23.02.2022 tarihli, E.2019/6982, K.2022/1029 sayılı kararında da yinelenmiştir. Dolayısıyla yapılandırma tarihinde veya taksitlerin ödenmesi gereken vadelerde dernekle hiçbir bağı kalmamış eski bir yöneticinin, yeni yönetimin yapılandırmayı bozması nedeniyle takibe alınması hukuka aykırıdır; Danıştay 3. Dairesi’nin 13.06.2022 tarihli, E.2021/2267, K.2022/2887 sayılı kararı bu sonucu açıkça teyit etmektedir. Ayrıca İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi’nin 16.09.2020 tarihli, E.2020/787, K.2020/622 sayılı kararında, yapılandırmanın bozulması halinde idarenin doğrudan eski temsilciye gitmeden önce, asıl borçlu dernek adına yeniden usulüne uygun bir ödeme emri düzenlemesi gerektiği vurgulanmıştır.

Şahsi Malvarlığına Başvurulması İçin Hangi Şartlar Aranır?

Kanuni temsilcinin sorumluluğu ikincil (fer’i) niteliktedir; asıl borçlu her zaman dernek tüzel kişiliğidir. 6183 sayılı Kanun’un yukarıdaki tanımları, idarenin keyfi bir değerlendirmeyle değil, somut ve kesin icra işlemleriyle tahsil imkânsızlığını ispatlamasını zorunlu kılar: derneğin banka hesaplarının sorgulanması, adına kayıtlı taşınır ve taşınmazların araştırılması, üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklara haciz ihbarnamesi gönderilmesi ve haczedilen değerlerin fiilen paraya çevrilerek bedelin borcu karşılayıp karşılamadığının tespiti gerekir. Danıştay 9. Dairesi’nin 02.06.2022 tarihli, E.2019/2172, K.2022/2454 sayılı kararında, derneğin malvarlığından tahsil olanaklarının tamamen tüketilmediği tespit edilerek yöneticiye düzenlenen ödeme emri iptal edilmiştir. Aynı Dairenin 17.02.2021 tarihli, E.2019/2820, K.2021/1016 sayılı kararında da idarenin bu yöndeki savunması yeterli bulunmamış ve Bölge İdare Mahkemesi’nin iptal kararı onanmıştır.

Usul sırası da katıdır: asıl borçlu dernek hakkındaki takip derdestken, haciz işlemleri sürerken veya malvarlığının akıbeti belirsizken yöneticinin şahsi malvarlığına başvurulamaz. Danıştay 2. Dairesi’nin 29.06.2022 tarihli, E.2021/5215, K.2022/3966 sayılı kararında, dernek nezdindeki takibat henüz sonuçlanmamışken düzenlenen ödeme emri hukuka aykırı bulunmuştur. Danıştay 9. Dairesi’nin 17.02.2021 tarihli, E.2019/1709, K.2021/1004 sayılı kararında da kamu alacağının asıl borçludan tahsili için tüm takip yollarının tüketilmesi gerektiği, aksi halde temsilciye yönelinemeyeceği hükme bağlanmıştır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 24.09.2024 tarihli, E.2024/7720, K.2024/8899 sayılı kararı da aynı denetimi SGK prim borçları bakımından teyit etmektedir.

Derneğin Tasfiyesi Geçmiş Borçlardan Sorumluluğu Kaldırır mı?

Kanun metni bu konuda açıktır: derneğin tasfiye edilerek tüzel kişiliğinin sona ermesi, son yönetim kurulu üyelerinin tasfiye öncesi döneme ait vergi ve SGK borçlarından doğan şahsi sorumluluğunu geçmişe etkili olarak ortadan kaldırmaz. Burada bir ayrıma dikkat etmek gerekir: VUK m.10’un beşinci fıkrası, tasfiye edilerek ticaret sicilinden silinen mükellefleri ve limited şirket ortaklarının sermaye payı oranındaki sorumluluğunu düzenler; dernekler ticaret siciline değil dernekler siciline kayıtlı olduğundan bu fıkra derneklere uygulanmaz. Dernekler bakımından uygulanacak hüküm, “beşinci fıkra kapsamına girmeyen tüzel kişiler”i düzenleyen altıncı fıkradır ve bu fıkraya göre sona erme tarihinden önceki döneme ait tarhiyat ve ceza kesme işlemleri doğrudan o dönemin kanuni temsilcileri adına yapılır.

Ne var ki tasfiye, idareye sınırsız bir takip hakkı da tanımaz. Tasfiye edilmiş bir dernek yöneticisinin sorumlu tutulabilmesi için de yukarıda anlatılan şartların (temsil yetkisi, zaman sınırı, kusur, derneğin malvarlığının gerçekten tükenmiş olması) aynen aranması gerekir; tasfiyenin kendisi tek başına bu şartların yerine geçmez. Nitekim Danıştay 2. Dairesi’nin 10.01.2023 tarihli, E.2021/18084, K.2023/17 sayılı kararında da vurgulandığı üzere, borcun doğduğu dönemde kanuni temsilcilik sıfatı bulunmayan bir kişinin, tüzel kişilik sona ermiş olsa dahi geriye dönük olarak sorumlu tutulması mümkün değildir.

Ödeme Emrine Karşı Nerede, Kaç Gün İçinde Dava Açılır?

Madde metninde geçen “vergi itiraz komisyonu” ifadesi, 1982 öncesi yargı teşkilatından kalma bir terimdir; bu komisyonlar kaldırılmış olup madde metinsel olarak güncellenmemiştir. Bugün itibarıyla bu itiraz, fiilen ve yerleşik uygulamada vergi mahkemesinde açılan bir iptal davasıdır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca vergi mahkemelerinde genel dava açma süresi otuz gün olsa da, “özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde” kaydı gereğince 6183 sayılı Kanun m.58’deki özel 15 günlük süre uygulama alanı bulur.

SGK’nın düzenlediği ödeme emirlerine karşı ise görevli yargı kolu farklıdır. 5510 sayılı Kanun m.101 uyarınca, “bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür” ve Yargıtay’ın yerleşik içtihadı doğrultusunda SGK ödeme emirlerinin iptali de bu kapsamda değerlendirilir; dava açma süresi burada da 6183 sayılı Kanun m.58’deki 15 günlük hak düşürücü süredir. Ayrıca 5510 sayılı Kanun m.88’de açıkça belirtildiği üzere, yetkili iş mahkemesine başvurulması Kurumun alacağının takip ve tahsilini kendiliğinden durdurmaz; bu nedenle dava ile birlikte ihtiyati tedbir veya yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması, haciz tehdidinin fiilen bertaraf edilmesi için hayati önem taşır.

Şahsen Ödeme Yapan Yönetici Kime Rücu Edebilir?

Kanun koyucu, kanuni temsilcinin kamuya karşı yaptığı ödemenin iç ilişkide derneğe ait bir borcun ifası olduğunu açıkça kabul etmiştir. Şahsi malvarlığından vergi veya prim borcunu ödemek zorunda kalan yönetici, ödediği ana para, gecikme faizi, gecikme zammı ve takip giderlerinin tamamını asıl borçlu dernek tüzel kişiliğinden talep edebilir; gerekirse genel hükümlere göre icra takibi başlatabilir veya alacak davası açabilir.

Borcun birden fazla yöneticiden müteselsilen istenebildiği durumlarda, ödemeyi yapan yöneticinin diğer sorumlu yöneticilere karşı da rücu hakkı vardır. Bu iç ilişki 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.167 ve 168 hükümleriyle düzenlenir:

Bu hükümler gereğince, aynı borç döneminde temsil ve ilzam yetkisini müştereken taşıyan yöneticiler kural olarak birbirlerine karşı eşit paylarla sorumludur; aralarında görev taksimi veya farklı kusur dereceleri varsa bu, iç paylaşımı belirler. Kendi payını aşan bir ödeme yapan yönetici, alacaklının (vergi dairesi veya SGK’nın) haklarına halef olarak, fazladan ödediği kısmı diğer yetkili yöneticilerden payları oranında talep edebilir. Derneğin aciz halinde olması durumunda bu rücu hakkı özellikle önem kazanır.

İdari Para Cezaları da Yöneticiye Yansır mı?

Vergi aslı ve SGK prim borcundan farklı olarak, dernek tüzel kişiliği adına kesilen idari para cezaları ayrı bir rejime tabidir. Anayasa’nın 38. maddesinde güvence altına alınan cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, tüzel kişiliğin fiillerinden dolayı kesilen idari para cezaları, temsil ve ilzam yetkisine sahip olunsa dahi yöneticilerin şahsi malvarlığından tahsil edilemez. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 20.12.2023 tarihli, E.2023/12143, K.2023/13122 sayılı kararında, mali konularda temsil ve ilzam yetkisi bulunan bir yönetici bakımından dahi “cezaların şahsiliği ve kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkelerine göre” idari para cezasından şahsen sorumlu tutulamayacağı açıkça hükme bağlanmıştır. Bu ayrım, uygulamada vergi aslı ile idari para cezasının aynı ödeme emrinde birlikte yer aldığı durumlarda özellikle önemlidir; iptal davası açılırken cezaya ilişkin kısmın ayrıca ve bu ilkeye dayanılarak dava konusu edilmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Dernek yönetim kurulu üyesi olmak, vergi ve SGK borcundan sorumlu olmak için yeterli midir?

Hayır. Sorumluluk için derneği mali konularda temsil ve ilzama yetkili bir kanuni temsilci olmak gerekir; salt yönetim kurulu üyeliği, başkanlık veya muhasiplik gibi bir unvan taşımak tek başına yeterli değildir.

Temsil yetkim yoksa adıma gelen ödeme emrine karşı ne yapmalıyım?

Tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde, vergi borcu için vergi mahkemesinde, SGK prim borcu için iş mahkemesinde iptal davası açılmalı ve dernek tüzüğü ile yönetim kurulu kararlarıyla temsil yetkisinin bulunmadığı belgelenmelidir.

Dava açmak, hakkımdaki haciz işlemlerini kendiliğinden durdurur mu?

Hayır. Dava açılması tahsilatı otomatik olarak durdurmaz; haczin fiilen önlenmesi için ayrıca yürütmenin durdurulması veya ihtiyati tedbir talep edilmesi gerekir.

Vergi dairesi veya SGK, derneğin malvarlığını hiç araştırmadan doğrudan bana gelebilir mi?

Hayır. İdare, derneğin banka hesapları, taşınır ve taşınmazları ile üçüncü kişilerdeki alacakları üzerinde somut icra işlemleri yaparak tahsil imkânsızlığını kanıtlamadan yöneticinin şahsi malvarlığına başvuramaz.

Görevimden istifa ettikten sonra doğan borçlardan sorumlu tutulabilir miyim?

Hayır. Temsil ve ilzam yetkiniz sona erdiği andan itibaren tahakkuk eden veya vadesi gelen borçlardan sorumluluğunuz bulunmaz; yeni yönetimin yaptığı ve sonradan ihlal ettiği borç yapılandırmaları da sizi bağlamaz.

Dernek tasfiye edildiyse geçmiş borçlardan sorumluluğum kalkar mı?

Hayır. Tasfiye, tasfiyeye giriş tarihinden önceki döneme ait sorumluluğu ortadan kaldırmaz; ancak sorumluluğun doğması için yine temsil yetkisi, zaman sınırı ve malvarlığının tükenmesi şartlarının ayrı ayrı gerçekleşmesi aranır.

Kendi payımdan fazla ödeme yapmak zorunda kalırsam ne yapabilirim?

Öncelikle asıl borçlu derneğe rücu edebilirsiniz; derneğin malvarlığı yetersizse, aynı dönemde temsil ve ilzam yetkisine sahip diğer yöneticilerden kendi paylarına düşen kısmı talep edebilirsiniz.

Şahsi malvarlığımdan yapılan haciz nedeniyle uğradığım zararı derneğe rücu edebilir miyim?

Evet. Ödediğiniz ana para, gecikme faizi, gecikme zammı ve takip giderlerinin tamamı için asıl borçlu dernek tüzel kişiliğine karşı icra takibi veya alacak davası yoluyla rücu hakkınız vardır.

Dernek adına kesilen idari para cezasından da şahsen sorumlu olur muyum?

Hayır. Cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, temsil ve ilzam yetkisine sahip olsanız dahi tüzel kişiliğe kesilen idari para cezaları yöneticinin şahsi malvarlığından tahsil edilemez.

Borcun doğduğu tarihte ben, vadesinin geldiği tarihte başka bir yönetici görevdeyse kim sorumlu olur?

Yerleşik uygulamada belirleyici olan, ödemenin yapılması gereken vade tarihinde kimin fiilen temsil ve ilzam yetkisini taşıdığıdır; bu iki tarihte farklı kişilerin görevde olması halinde otomatik müteselsil sorumluluk öngören kanun hükmü Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş olduğundan, her somut olay kendi tarihleri üzerinden değerlendirilir.

Sonuç

Dernek yöneticilerinin vergi ve SGK sorumluluğu, kanunda ayrıntılı biçimde sınırlandırılmış, istisnai ve ikincil bir sorumluluk türüdür. Bu sorumluluğun doğması için temsil ve ilzam yetkisinin fiilen mevcut olması, borcun tam da bu yetki döneminde doğup vadesinin gelmesi, kusurlu bir ödev ihlalinin somut biçimde ortaya konması ve derneğin kendi malvarlığından tahsil imkânının icra işlemleriyle tükenmiş olması gerekir. Uygulamada idarenin bu şartları gözetmeden düzenlediği ödeme emirlerinin büyük çoğunluğu yargı denetiminden geçmemektedir. Adınıza haksız bir ödeme emri düzenlendiğini düşünüyorsanız, 15 günlük hak düşürücü süreyi kaçırmadan konunun bir dernek yöneticilerinin vergi sorumluluğu avukatı ile birlikte değerlendirilmesi, hem sürecin doğru yargı kolunda yürütülmesi hem de olası bir haksız tahsilatın önlenmesi bakımından önem taşır.

Av. Mehmet Sarıoğlu tarafından hazırlanmış; Av. Fatih Sefer tarafından incelenip yayına uygun bulunmuştur.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu, Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul