Örgütlenme özgürlüğü, Anayasa’nın 33. maddesiyle güvence altına alınan ve bireylerin ortak amaçlarını gerçekleştirmek için bir araya gelerek dernek, sendika ya da siyasi parti kurabilmesini koruyan temel bir haktır. Sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarılmak, grev hakkının sınırlanması, dernek faaliyetlerine idari müdahale, siyasi parti üyeliği nedeniyle memuriyetten ihraç edilmek — bunların tamamı bu özgürlüğün kapsamına girer. Bu makale, örgütlenme özgürlüğünün alt başlıklarını ve Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) bu konudaki yerleşik içtihadını ele almaktadır.
1. Anayasal Dayanak ve Hakkın Kapsamı
Anayasa Madde 51/1: “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir.”
Örgütlenme özgürlüğü, bireylerin kendi menfaatlerini korumak amacıyla kendilerini temsil eden kolektif bir oluşum içinde bir araya gelme özgürlüğünü ifade eder. Bu özgürlük, bireylere topluluk hâlinde siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını gerçekleştirme imkânı sağlar. AYM’ye göre örgütlenme özgürlüğü, Anayasa’da benimsenen temel değerlerden biri olan demokrasiyi somutlaştıran özgürlükler arasında yer alır.
Sendika hakkı, dernek hakkı ve siyasi parti kurma/üye olma hakkı, örgütlenme özgürlüğünün farklı görünüm biçimleridir. Bu makalede her birinin AYM içtihadındaki somutlaşma biçimleri ayrı başlıklar altında ele alınmaktadır.
2. Grev Hakkı ve Sendikal Faaliyet
Grev hakkı, sendika hakkının bir parçası olarak sendikaların üyelerinin menfaatlerini korumak için kullanabileceği en önemli araçlardan biridir. AYM, grev hakkını Anayasa’da ifade edildiği biçimiyle toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde başvurulabilecek bir hak olarak kabul etmektedir.
Sendika hakkı, çalışanların bireysel ve ortak çıkarlarını korumak amacıyla bir araya gelerek örgütlenebilme serbestîsini gerektirir ve örgütlenme özgürlüğünün bir şekli veya özel bir yönünü oluşturur. Toplu iş sözleşmesi hakkı ise sendika hakkının asli bir unsuru olarak kabul edilmektedir.
Sendika hakkı sınırsız değildir; Anayasa’nın 51. maddesinin ikinci ve izleyen fıkralarında sınırlama sebeplerine yer verilmiştir. Ancak temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin sürekliliği için zorunlu olduğu ölçüde ve özüne dokunulmadan sınırlandırılabilir. Müdahaleye neden olan derece mahkemesi kararlarının, sınırlamanın “demokratik bir toplumda gerekli” olduğunu ve ölçülülük ilkesine uygunluğunu inandırıcı biçimde gerekçelendirmesi şarttır.
3. Sendika Hakkına Müdahalenin Kanuniliği
Anayasa’nın 51. maddesi uyarınca hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. Sendika hakkının sürdürülebilmesi, ancak bu korumayla mümkündür. Bireysel sendika özgürlüğü güvence altına alındıktan sonra, kolektif sendika özgürlüğü ve sendikaların üyelerinin hak ve çıkarlarını savunması söz konusu olabilir.
Sendika hakkı, Anayasa’nın 51. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan sebeplerle (millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık, genel ahlak, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması) ve kanunla sınırlanabilir. Müdahalenin Anayasa’ya uygun olabilmesi için üç şart aranır: kanuna dayanma, Anayasa’nın 51. maddesindeki sınırlama amaçlarını taşıma ve ölçülülük ilkesine uygunluk.
4. Terör Örgütü Üyeliğiyle İlişkilendirme
Örgütlenme özgürlüğü kapsamındaki eylemlerin terör örgütü üyeliği suçundan mahkûmiyette delil olarak kullanılması, bu özgürlüğe yönelik açık bir müdahaledir. Bir kişinin henüz başka bir suç işlemeden yalnızca terör örgütüne üye olması nedeniyle cezalandırılabilmesi için yargılama makamlarının o kişinin terör örgütüyle olan bağlarını ortaya koyması gerekir.
Bu tür bir değerlendirme; örgütlere üye olmak, toplantılara katılmak veya düşünce açıklamaları yapmak gibi anayasal haklar kapsamında korunan eylemleri de kapsadığında, ifade, örgütlenme, din ve vicdan özgürlükleri ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı üzerinde ciddi bir baskı oluşturabilecek potansiyele sahiptir.
Kişilerin anayasal hak ve özgürlükler kapsamında kalan faaliyetlerinin terör örgütü üyeliğinden mahkûmiyette delil olarak kullanılmasının yaratacağı caydırıcı etki nedeniyle, terörsüz bir ortamda yaşama hakkı ile bireylerin potansiyel olarak etkilenebilecek temel hakları arasında adil bir denge kurulmalıdır. Derece mahkemelerinin, bu delillerin zorunlu bir ihtiyacı karşıladığını ilgili ve yeterli bir gerekçeyle göstermesi gerekir.
5. Kamu Görevlilerinin Sendikal Faaliyetleri
Sendika hakkı yalnızca sendika kurma veya üyelikle sınırlı bir koruma sağlamaz; kurulan veya üye olunan sendikanın faaliyetlerini düzenleme ya da bunlara katılma hakkı da bu kapsamdadır. AYM’ye göre sendika hakkı, sendikaların ve üst kuruluşlarının serbestçe sendikal faaliyette bulunabilmesini, iş uyuşmazlığı çıkarmasını, toplu görüşme ve toplu sözleşme yapmasını, grev ve lokavt kararı vermesini ve uygulamasını da içerir.
Bir kişinin herhangi bir sendikaya üye olması veya mensubu bulunduğu sendikanın faaliyetlerine katılması sebebiyle yaptırıma maruz kalması, sendika hakkına müdahale oluşturur. Örneğin bir kamu görevlisinin, şube yönetim kurulu üyesi olduğu sendikanın grev ilanını içeren bir kokart takarak okulda dolaşması nedeniyle uyarma cezası alması, sendikal faaliyete katılma hakkına bir müdahaledir.
Sendikaların faaliyetleri yalnızca iş uyuşmazlıklarıyla sınırlı değildir. AYM sendika hakkının kapsamını dar yorumlamamaktadır; örneğin anadilde eğitim konulu ve suç unsuru içermeyen bir afişin asılması nedeniyle sendika üyelerine uygulanan idari para cezası da sendika özgürlüğüne müdahale olarak görülmüştür.
Kamu görevlilerine verilen disiplin cezaları (uyarma, ders ücretinin kesilmesi, kınama vb.), örgütlenme özgürlüğüne yönelik müdahale biçimlerinin önde gelenlerindendir. Kamu otoritelerinin sendikal faaliyet kapsamındaki görüş veya fikir açıklamalarına yaptırım uygulamasının demokratik bir toplumda gerekli olduğunun makul gerekçelerle gösterilmesi zorunludur. Kamu düzeninin bozulduğuna ilişkin ilgili ve yeterli bir gerekçe gösterilmeden yaptırım uygulanması, sendika özgürlüğünün ihlaline yol açabilir.
6. Devletin Pozitif Yükümlülüğü
Örgütlenme özgürlüğü, kamu gücü tarafından gerçekleştirilen müdahalelerin yanı sıra kimi durumlarda özel hukuk kişilerince yapılan müdahalelere karşı da anayasal koruma sağlar. Dolayısıyla devlete, müdahalede bulunmama biçimindeki negatif yükümlülüğün yanı sıra üçüncü kişilerden gelebilecek müdahalelere karşı koruma sağlama şeklinde pozitif yükümlülükler de yükler.
Sendika hakkının korunması pozitif yükümlülüğü devlete; üçüncü kişilerin ve özellikle işverenin, çalışanların sendikaya üye olma ve sendikal faaliyette bulunma haklarını engelleyici davranışlarından kaçınmasına yönelik, sırf bu haklardan yararlandıkları gerekçesiyle yaptırıma tabi tutulmalarını ve ayrımcılığa maruz kalmalarını önleyici tedbirler alma ödevi yükler. Alınacak tedbirlerin caydırıcı nitelik taşıması gerekir. Sendikal nedenlerle işten çıkarıldıkları gerekçesiyle açılan davalarda derece mahkemelerinin “konuyla ilgili ve yeterli gerekçe” içeren bir yargısal inceleme yapması gerekir; gerekçesiz ret, örgütlenme özgürlüğünün ihlaline yol açabilir.
Benzer şekilde AYM, bir mevzuat değişikliği sonrasında uygulanacak yönetmelik hükmü bulunmaması nedeniyle cemaat vakfı yönetim kurulu seçimlerinin yapılamaması ve şikâyetlerin uzun süre çözümsüz bırakılmasını, devletin pozitif yükümlülüklerinin ihlali olarak değerlendirmiştir.
7. Siyasi Parti Kongresi ve İdari Para Cezaları
Siyasi partilere uygulanan idari yaptırımlar da örgütlenme özgürlüğüne müdahale olarak değerlendirilmektedir. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 118. maddesinin 5253 sayılı Dernekler Kanunu’na yaptığı atıfla, il kongresi toplama yükümlülüğünü yerine getirmeyen siyasi parti il teşkilatı yöneticilerine idari para cezası uygulanması bu kapsamdadır.
AYM, siyasi parti sorumluları hakkında yaptırım uygulama konusunda mülki amirlerin Dernekler Kanunu’ndan kaynaklanan bir yetkisinin bulunmadığını tespit etmiştir. Siyasi Partiler Kanunu’nun 101. ve 104. maddelerinde AYM’ye yalnızca siyasi partilerin kendileri yönünden yaptırım uygulama yetkisi tanınmış, siyasi parti sorumluları yönünden açık bir yetkiye yer verilmemiştir. Bu nedenle gerçek kişilere bu tür idari yaptırım uygulanması, hukuken öngörülme ölçütü bakımından mümkün görülmemiştir.
Sonuç olarak, kongrelerini mevzuata uygun toplamayan siyasi parti sorumluları hakkında ceza müeyyidesi uygulanabilse de bu müeyyideyi uygulayacak merciin bir hukuk devletinde olması gereken belirlilikte kanunla tayin edilmediği tespit edilmiştir. Kamu otoritelerine verilen yetkilerin sınırlarının ve kapsamının açıkça belirlenmesi, keyfî uygulamaların önüne geçilmesi bakımından zorunludur.
8. Sendika Hakkıyla Bağlantılı Ayrımcılık
Ayrımcılık yasağının bağımsız bir koruma işlevi bulunmaması, genişletici bir yoruma tabi tutulmasına engel değildir. Bir hakkın kendisi ihlal edilmemiş olsa dahi, o hakla ilgili bir konuda sergilenen ayrımcı tutum, Anayasa’nın 10. maddesini ihlal edebilir.
İşe iade taleplerinin üye olunan sendikaya göre değerlendirilmesi, çağdaş demokratik toplumlarda kabul edilebilir değildir. İşverenin, sendika üyeliği dışındaki sebeplerle işe iade taleplerini değerlendirmesi sonucunda bazı sendika üyelerinin dışarıda kalması, tek başına ayrımcılık sayılmaz; ancak buna ilişkin değerlendirmelerin objektif ölçülere ve açıklanabilir nedenlere dayanması gerekir.
9. Siyasi Parti Üyeliği Nedeniyle İhraç
Anayasa’nın 68. maddesi, devlet memurluğu ile siyasi parti üyeliğinin aynı anda bulunamayacağını öngörür; bu, hukukun üstünlüğü temelinde hareket eden tarafsız bir kamu idaresinin işlevselliğini sağlamaya yöneliktir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi, siyasi partiye girmeyi memuriyetten çıkarma cezası olarak düzenlemiştir.
10. Dernek Faaliyetlerinin Sınırlandırılması
Dernek hakkı; dernek kurma özgürlüğünün yanı sıra derneğe üye olma, etkinliklerine katılma ve mensuplarının menfaatlerini korumak üzere faaliyette bulunma haklarını da içerir. Anayasa’nın 33. maddesi, temel olarak dernek hakkının kullanılması sırasında kamu makamlarının keyfî müdahalelerine karşı korumayı amaçlamaktadır.
Örgütlenme üzerindeki sınırlamanın, kamu düzeninin korunması gibi demokratik bir toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik ve istisnai nitelikte olması gerekir. Tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabulü için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendini göstermesi gerekir. İdari makamlar kanunlardan aldıkları yetkiyle dernek faaliyetine müdahale edebilse de, ilgili ve yeterli gerekçe göstermeyen her müdahale temel hak ve özgürlükleri ihlal edebilir.
11. Sendikal Nedenle İş Akdinin Feshi
Sendikal nedenlerle bir iş sözleşmesinin sonlandırıldığı iddia edildiğinde, mevzuatın gerektirdiği hususların ve ispat koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmek öncelikle derece mahkemelerinin görevidir. AYM’nin rolü, bu kuralların yorumunun Anayasa’ya uygun olup olmadığını belirlemekle sınırlıdır.
Sendika hakkının gerektirdiği pozitif yükümlülüklerin yerine getirildiğinden söz edilebilmesi için her iki tarafın menfaatlerinin mümkün olduğunca dengelenmesi ve taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca yol açılmaması gerekir. Devletin pozitif yükümlülükleri, işveren tarafından yapılan müdahaleyle ilgili usule ilişkin güvenceler kapsamında oluşturulan yargısal mekanizmaların etkili işletilmesini ve derece mahkemelerinin ilgili ve yeterli gerekçe ortaya koymasını gerektirmektedir.
12. İl/İlçe Teşkilatının Kendiliğinden Sona Ermesi
Bazı kaymakamlık ve valilikler, süresi içinde kongre yapmayan siyasi parti il/ilçe teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitini sulh hukuk mahkemelerinden talep etmiştir. AYM, siyasi parti tüzel kişiliklerinin il ve ilçe teşkilatlarını kapsayan bir bütün olduğunu, dolayısıyla teşkilatların ayrı tutularak hukuki varlıklarının sona erdiğinin tespit edilemeyeceğini vurgulamıştır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesindeki “her ilgili” ifadesinin kaymakamlık ve valilikleri kapsamadığı, siyasi partilerin dağılma hâlinin tespitinin yalnızca AYM’nin görev ve yetkisinde olduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede kaymakamlık ve valiliklerin bu talebi sulh hukuk mahkemelerinden istemesi ve mahkemelerin bu talepleri karara bağlaması, kanunilik şartını karşılamamış ve siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlaline yol açmıştır (Halkın Kurtuluş Partisi (3) [GK], B. No: 2019/30833, 27/9/2023).
13. Kamu Görevlilerinin Toplu Sözleşme Hakkı
Anayasa’nın 53. maddesinde kamu görevlilerinin toplu görüşme hakkı, 2010 yılında yapılan değişiklikle açıkça düzenlenmiştir. Ancak değişiklikten önceki dönemde de Anayasa’nın 51. maddesi dolayısıyla sendika hakkı, bireylere topluluk hâlinde ekonomik ve sosyal amaçlarını gerçekleştirme imkânı sağlamaktaydı.
Sendika hakkı; sendika kurma ve üye olma hakkının yanı sıra, sendikanın üyeleri adına işveren tarafının kendisini dinlemesini talep etme hakkını ve toplu pazarlık hakkını da içerir. Toplu pazarlık hakkı, toplu sözleşme özerkliğini kapsar. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde toplu görüşmeyi ve idareyi toplu sözleşmeye ikna etme hakkını reddetmek, sendika hakkına müdahale niteliğindedir. Bu hakkın 2010’da Anayasa’ya eklenmiş olması ve önceki dönemde uygulayıcı mevzuatın eksikliği, kamu görevlilerinin bu hakka önceden sahip olmadığı şeklinde yorumlanamaz.
14. Din Özgürlüğüyle Bağlantılı Dernek Hakkı
Anayasa’nın 33. maddesindeki dernek kurma hakkı, tabiiyete bakılmaksızın herkese tanınmıştır. Dernek ve vakıf gibi sivil toplum kuruluşları belirli bir dinin veya inancın yayılması için faaliyette bulunabileceği gibi, bizatihi bir dinin veya inancın temsilcisi konumunda da olabilir.
Anayasa koyucunun tüm din ve inançlara eşit mesafede durma tercihinin doğal sonucu olarak Anayasa’nın 24. maddesindeki koruma, çeşitli dinî ve felsefi inanış ile inançsızlıkları da kapsar; bu kapsama bir dinin geleneksel olmayan ve toplumun genelinde kabul görmeyen yorumları da dâhildir. Hangi ilke ve öğretilerin bir din için makbul sayılacağı mahkemelerin takdir alanında değildir.
Kamu otoriteleri ve mahkemeler, dinî amaçla kurulmuş bir derneğin toplum için zararlı faaliyetler yürütüp yürütmediğini denetleme hakkına sahiptir. Ancak bu denetim, kuranların veya üyelerinin inançlarının toplumun genelinde kabul görüp görmediğinin değerlendirilmesi anlamına gelemez. Devletin görevi, varsayımlara dayanarak dinî örgütleri yasaklamak değil, bireylerin karşılıklı tanıma ve tahammül içinde yaşamasını sağlayacak tedbirleri almaktır.
15. Demokratik Toplum Düzeni Ölçütü
Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir. Örgütlenme özgürlüğüne yapılan bir müdahale, zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamıyorsa ya da karşılamakla birlikte orantılı değilse, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun sayılamaz.
Bu ölçüt hem sendikalarla hem derneklerle ilgili davalarda tutarlı biçimde uygulanmaktadır: müdahalenin demokratik toplum düzeninin sürekliliği için zorunlu olup olmadığına, toplumsal ihtiyaç baskısını karşılayıp karşılamadığına ve sınırlamanın izlenen amaçla orantılılığına bakılır.
16. İhlal Hâlinde Ne Yapmalısınız?
Sendikal faaliyet nedeniyle disiplin cezası aldıysanız: Cezaya karşı idari itiraz ve iptal davası yollarını kullanın; savunmanızda faaliyetin barışçıl niteliğini ve kamu düzenine somut bir tehdit oluşturmadığını vurgulayın.
Sendikal nedenle işten çıkarıldıysanız: İşe iade davası açın; feshin gerçek nedeninin sendikal faaliyet olduğunu gösteren delilleri (yazışmalar, tanıklar, zamanlama) toplayın ve mahkemenin ilgili ve yeterli gerekçe ortaya koymasını talep edin.
Dernek faaliyetinize idari müdahale olduysa: İdare mahkemesinde iptal davası açarak müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığını ve en hafif tedbir olup olmadığını sorgulayın.
Siyasi parti üyeliği nedeniyle memuriyetten ihraç edildiyseniz: İdare mahkemesinde iptal davası açın; orantılılık ilkesi gereği daha hafif tedbirlerin değerlendirilmediğini vurgulayın.
İç hukuk yolları tükendiyse: AYM’ye bireysel başvuru yapabilirsiniz. Başvuru süresi, nihai kararın tebliğinden itibaren kural olarak 30 gündür ve hak düşürücüdür.
Sık Sorulan Sorular
Örgütlenme özgürlüğü hangi hakları kapsar?
Örgütlenme özgürlüğü; sendika kurma ve üye olma, dernek kurma ve üye olma, siyasi parti kurma ve üye olma haklarının yanı sıra bu örgütlerin faaliyetlerine katılma, toplu görüşme ve toplu sözleşme yapma ile grev hakkını da kapsayan geniş bir anayasal güvencedir.
İşveren sendika üyeliğim nedeniyle beni işten çıkarabilir mi?
Hayır, sendikal nedenle iş akdinin feshedilmesi örgütlenme özgürlüğüne müdahale oluşturur; işe iade davası açabilir, feshin gerçek nedeninin sendikal faaliyet olduğunu ispat ederek mahkemeden ilgili ve yeterli gerekçeli bir karar talep edebilirsiniz.
Sendikaya üye olmadan önce yapılan ikna çalışmalarına katılmam nedeniyle işten çıkarılırsam ne olur?
AYM’ye göre örgütlenme özgürlüğünün güvenceleri, sendikaya üye olmadan önceki bilgilendirme ve ikna sürecini de kapsar; bu nedenle işten çıkarılma sendika hakkına müdahale sayılabilir ve devletin bu duruma karşı koruma sağlama yükümlülüğü doğar.
Kamu görevlisiyim, sendikal faaliyetim nedeniyle disiplin cezası aldım, ne yapabilirim?
Cezaya karşı idari itiraz ve iptal davası açabilirsiniz; idarenin kamu düzeninin bozulduğuna dair ilgili ve yeterli bir gerekçe göstermediğini savunmanızda vurgulamanız önemlidir.
Grev hakkı ile sendikal faaliyet arasındaki fark nedir?
AYM’ye göre dar anlamda grev hakkı, yalnızca toplu iş sözleşmesi yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde başvurulabilecek bir haktır; bunun dışındaki toplumsal mesele odaklı eylemler “grev” olarak adlandırılsa bile sendikal faaliyet kapsamında değerlendirilir.
Siyasi parti üyeliğim nedeniyle memuriyetten çıkarılabilir miyim?
Anayasa’nın 68. maddesi devlet memurluğu ile siyasi parti üyeliğinin bir arada bulunamayacağını öngörse de AYM, doğrudan ihracın orantılılık ilkesine aykırı olabileceğini, istifa için süre tanınması gibi daha hafif tedbirlerin değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Derneğimizin faaliyetine idare müdahale ederse ne yapabiliriz?
İdare mahkemesinde iptal davası açarak müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığını, en son çare ve en hafif önlem olup olmadığını sorgulayabilirsiniz; idarenin ilgili ve yeterli gerekçe göstermediği müdahaleler hak ihlali sayılabilir.
Sendika üyeliğim nedeniyle işe iade talebim reddedilirse bu ayrımcılık sayılır mı?
İşe iade değerlendirmesi objektif ölçülere dayanmadan sendika üyeliğine göre yapılıyorsa bu durum ayrımcılık yasağının ihlaline yol açabilir; ancak sendika üyeliği dışındaki nesnel nedenlerle bazı üyelerin dışarıda kalması tek başına ayrımcılık sayılmaz.
Kongresini yapamayan siyasi parti teşkilatının varlığı sona erer mi?
Hayır, AYM’ye göre yalnızca AYM’nin bu konuda karar verme yetkisi vardır; valilik veya kaymakamlıkların bu tespiti sulh hukuk mahkemelerinden istemesi kanunilik şartını karşılamaz ve hak ihlaline yol açar.
Kamu görevlileri toplu sözleşme hakkına sahip midir?
Evet, bu hak 2010 yılında Anayasa’nın 53. maddesine açıkça eklenmiştir; ancak AYM’ye göre bu tarihten önce de sendika hakkı kapsamında toplu görüşme ve pazarlık imkânı mevcuttu, bu nedenle idarenin dar yorumları hak ihlaline yol açabilir.
Dinî amaçla kurulan bir derneğin faaliyeti nasıl denetlenir?
Kamu otoriteleri derneğin toplum için zararlı faaliyet yürütüp yürütmediğini denetleyebilir; ancak bu denetim üyelerin inançlarının toplumda kabul görüp görmediğinin değerlendirilmesi anlamına gelemez ve devletin görevi bireylerin karşılıklı tahammül içinde yaşamasını sağlamaktır.
AYM’ye bireysel başvuru ne zaman yapılabilir?
İç hukuktaki tüm olağan kanun yollarını tükettikten sonra, nihai kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde AYM’ye bireysel başvuru yapılabilir; bu süre hak düşürücüdür.
Sonuç
Örgütlenme özgürlüğü, demokratik toplumun temel taşlarından biridir ve sendika, dernek ve siyasi parti kurma-üye olma haklarını çok yönlü biçimde korur. AYM içtihadı, bu özgürlüğe yapılan müdahalelerin ancak kanuna dayalı, meşru amaç güden ve ölçülü olması hâlinde meşru sayılabileceğini; kamu otoritelerinin ilgili ve yeterli gerekçe göstermeyen her müdahalesinin hak ihlaline yol açabileceğini ortaya koymaktadır.
Sendikal, dernek ya da siyasi parti faaliyetiniz nedeniyle bir yaptırımla karşılaştıysanız, sürecin doğru hukuki yollarla ve zamanında yürütülmesi hak kaybının önlenmesi açısından belirleyicidir. Hukuki süreçlerin yönetimi için İstanbul avukatı olarak büromuzdan destek alabilirsiniz.
Av. Mehmet Sarıoğlu tarafından hazırlanmış; Av. Fatih Sefer tarafından incelenip yayına uygun bulunmuştur.
Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul