Vergi Borcu Maaş Haczi: Kesinti Oranları ve Emekli Aylığı

Vergi borcu maaş haczi 6183 sayılı kanunun 71 maddesinde düzenlenmiştir.  Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 71. maddesine göre aylık, ücret ve maddede sayılan diğer düzenli gelirlerde haciz, kural olarak gelirin dörtte biri ile üçte biri arasındadır. Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin ise onda birinden fazlası haczedilemez. Bununla birlikte 5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan SGK emekli aylıkları bakımından vergi borcuna karşı özel haciz yasağı bulunur. İşçi ücretlerinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun dörtte birlik sınırı ile kamu alacaklarına özgü üçte birlik sınırın ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Vergi borcunda maaş haczinin hukuki dayanağı nedir?

Maaş haczi, vergi borcunun doğmasıyla kendiliğinden ortaya çıkan bir kesinti değildir. Vergi dairesi, 6183 sayılı Kanun’un 54, 55 ve 62. maddeleri çerçevesinde kamu alacağının cebren tahsiline geçtikten sonra, borçlunun işverenden veya ilgili kurumdan olan ücret alacağına haciz uygulayabilir. Haczin konusu, borçlunun alacağıdır; işverenin kendi mal varlığı değildir. Alacak türlerinin ve takip yetkisinin kapsamı, 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları bakımından belirlenir.

6183 sayılı Kanun’un 55. maddesi uyarınca süresinde ödenmeyen kamu alacağı için borçluya, borcunu ödemesini veya mal bildiriminde bulunmasını isteyen ödeme emri tebliğ edilir. Kanuni takip şartlarına uyulmadan doğrudan maaş kesintisine geçilmesi hukuka aykırılık doğurabilir. Vergi dairesi ödeme emrinin tebliği ve sonuçları ile maaş üzerindeki haczin hukuka uygunluğu, ayrı fakat bağlantılı incelemelerdir.

6183 sayılı Kanun’un 62. maddesi ayrıca kamu alacağına yetecek miktardaki mal, hak ve alacağın haczine izin verir. Bu nedenle borçla ilgisiz, sınırsız veya mükerrer kesintiler yapılması; borç tamamen karşılandığı hâlde maaş haczinin sürdürülmesi kabul edilemez.

Maaşın ne kadarı haczedilebilir?

6183 sayılı Kanun’un 71. maddesinde iki farklı gelir koruma rejimi vardır. Aylık gelir asgari ücret sınırını aşıyorsa genel oran uygulanır: haczedilecek kısım en az %25, en çok üçte birdir (yaklaşık %33,33). Aylık gelir asgari ücreti aşmıyorsa özel ve daha koruyucu kural geçerlidir: en çok %10 kesinti yapılabilir. Özel sınır, genel hükümdeki en az dörtte birlik kesinti şartının önüne geçer.

Oran, borcun büyüklüğüne göre keyfî olarak artırılamaz. Vergi borcu birkaç yıllık ücret tutarında olsa bile aylık ücretin tümüne el konulamaz. Buna karşılık maaşın haczedilebilir kısmının her ay tahsil edilmesi, kalan kamu borcu tamamen ödendiğinde kesintinin sonlandırılması mümkündür.

Haciz hesabında hangi ücret ve hangi asgari ücret esas alınır?

Hesaplamada fiilen hak edilen ve yasal kesintilerden sonra çalışana ödenebilir hâle gelen net aylık gelir ile aynı dönemde geçerli asgari ücret birlikte incelenmelidir. Brüt bordro tutarını, çalışanın fiilen eline geçen tutarla karıştırarak yapılan kesinti hesabı hatalı sonuca yol açabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 10.11.2021 tarihli, E.2021/3463, K.2021/13859 sayılı kararında, ilgili dönemlerde alınan net tutarlara göre yeniden hesaplama yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

Asgari ücret ve ücret ödemeleri yıllara göre değiştiğinden, geçmiş ay kesintilerinin doğruluğu her ayın kendi ücret bordrosu ve yürürlükteki asgari ücret tutarı üzerinden denetlenir. Asgari ücrette yıl içinde değişiklik yapılmışsa tek bir yıllık eşik bütün aylara uygulanmaz. Bir kimsenin birden fazla gelir kaynağı varsa bunların niteliği, hangi ödemenin maaş olduğu ve her haciz işleminin konusu ayrı ayrı saptanmalıdır.

Örnek kesinti hesabı

Yalnız hesaplama yöntemini göstermek amacıyla, aylık net ücreti 48.000 TL olan ve bu tutarın ilgili dönemdeki asgari ücreti aştığı varsayılan bir kişi için 6183 m.71 uyarınca genel kesinti aralığı 12.000 TL ile 16.000 TL olur. Bu örnek, işçi ücretlerinde dörtte birlik üst sınır tartışmasını veya başka özel korumayı ortadan kaldırmaz. Aylık gelirin uygulanan dönemdeki asgari ücreti aşmadığı ayrı bir örnekte, net gelir 24.000 TL ise kesinti en fazla 2.400 TL olabilir. Örnek tutarlar güncel asgari ücretin beyanı değildir; sonuç, örneklerde belirtilen varsayımlara bağlıdır.

İşçi maaşından dörtte bir mi, üçte bir mi kesilebilir?

Bu soru, iki kanun hükmünün kesiştiği tartışmalı noktadır. 6183 sayılı Kanun’un 71. maddesi kamu alacağı için en çok üçte bir kesintiye izin verirken, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi işçi ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini belirtir. İş Kanunu’nda nafaka alacaklılarının hakları ayrıca saklı tutulmuştur.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 08.12.2015 tarihli E.2015/18398, K.2015/21987 sayılı kararında, SGK kamu alacağının takibinde 6183 sayılı Kanun’un özel tahsil rejimini esas almış ve işçi maaşının üçte birine uygulanan haczi hukuka uygun bulmuştur. Bu yaklaşım, kamu alacağının tahsil niteliğine öncelik tanır. Buna karşılık 4857 m.35’teki ücret korumasını işçiler yönünden bağımsız bir üst sınır olarak değerlendiren yaklaşım da mevcuttur; bu yorum, işçinin geçim güvencesine daha fazla ağırlık verir.

İşçi ücretini konu alan güncel uyuşmazlıklarda yalnızca “her vergi haczi mutlaka dörtte birdir” yahut “vergi dairesi daima üçte bir kesebilir” şeklinde genel bir sonuç kurulması doğru değildir. Uygulanacak tahsil rejimi, ücretin hukuki niteliği, idarenin talep ettiği oran ve somut karara esas içtihat birlikte değerlendirilmelidir. Kanaatimizce 4857 m.35’teki açık ücret güvencesinin uygulanması yönündeki savunma ciddi hukuki temele sahiptir; ancak 6183 m.71’i üstün tutan Yargıtay kararı nedeniyle üçte birlik kesintiye karşı itirazın sonucunu peşinen kesin kabul etmek mümkün değildir.

Emekli maaşına vergi borcundan dolayı haciz konulabilir mi?

5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan SGK emekli aylıkları, kural olarak vergi borcu nedeniyle haczedilemez. 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi, bu Kanun’a göre bağlanan gelir, aylık ve ödeneklerin ancak 88. madde uyarınca takip edilen Kurum alacakları ile nafaka borçları için haczedilebileceğini öngörür. Genel vergi borcu, sırf kamu alacağı olması sebebiyle 5510 m.88 kapsamındaki SGK alacağına dönüşmez.

Danıştay 3. Dairesinin 08.03.2021 tarihli E.2017/2172, K.2021/1218 sayılı kararı ile Danıştay 9. Dairesinin 24.02.2022 tarihli E.2019/3963, K.2022/579 sayılı kararı, vergi borcu nedeniyle SGK emekli maaşına haciz uygulanmasını hukuka aykırı bulan kararları onamıştır. Bu kararlar, 6183 m.71’de emeklilik aylıklarının kısmen haczedilebilir gelirler arasında sayılmasının, sonradan getirilen özel haciz korumasını etkisiz bırakmadığını göstermektedir.

5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamındaki eski kamu görevlilerinin aylıkları bakımından idare, bazı uyuşmazlıklarda 5510’un yürürlük ve geçiş hükümlerini gerekçe göstererek haczin mümkün olduğunu ileri sürmüştür. Ancak Danıştay 9. Dairesinin 26.10.2023 tarihli E.2022/235, K.2023/3977 sayılı kararı, 5434 kapsamında bağlanan emekli aylığına muvafakat bulunmadan vergi haczi uygulanmasını hukuka aykırı bulan hükmü onamıştır. Bu nedenle emeklilik statüsü ve aylığın dayandığı mevzuat somut dosyada araştırılmalı; 5434 kapsamında aylık alınması tek başına sınırsız haciz yetkisi sayılmamalıdır.

5510 m.93’te borçlunun muvafakatine ilişkin düzenleme de bulunduğundan, böyle bir beyanın varlığı, hukuki geçerliliği, kapsamı ve hangi işlem için verildiği ayrıca incelenmelidir. Bankayla yapılan kredi sözleşmesi kapsamında verilen tahsil veya mahsup yetkisi, vergi idaresine verilmiş bir haciz muvafakatiyle aynı işlem değildir. Yurt dışından bağlanan aylıklar ve özel emeklilik ürünleri ise otomatik olarak 5510 m.93 kapsamına girmez; bunların kendi kaynağı ve özel kanuni korumaları belirleyicidir.

Maaş hesabına e-haciz konulması, ücretin tamamını haczedilebilir hâle getirir mi?

Hayır. Ücretin banka hesabına yatırılması, paranın maaş niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık banka hesabında bulunan her para da ücret sayılmaz. Banka hesaplarına vergi e-haczi ile işverene yöneltilen maaş haczi işleminin teknik uygulaması farklıdır; ikisinin de kanuni haciz sınırlarına uygun olması gerekir.

Danıştay 4. Dairesinin 16.02.2023 tarihli E.2020/1096, K.2023/766 sayılı kararında, maaş hesabına oran gözetilmeden uygulanan haczi hukuka aykırı bulan karar onanmıştır. Aynı Dairenin 15.06.2023 tarihli E.2020/2504, K.2023/3976 sayılı kararında ise kısmen haczedilebilen maaş hesabındaki haczin tümden kaldırılması yerine, haczedilebilir tutar korunup aşan kısmın kaldırılması gerektiği kabul edilmiştir. Bu iki karar birlikte okunduğunda sonuç nettir: Tam blokenin hukuka aykırılığı, her durumda haczedilebilir kısmın da ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Maaşın kaynağı banka dekontunda açık değilse işveren yazısı, bordro, SGK hizmet dökümü ve hesap hareketleriyle ispat edilmelidir. Hesapta kira, ticari hasılat veya üçüncü kişilerden gelen başka ödemeler de varsa bunlar maaş korumasından otomatik yararlanmaz. Haczin hangi tutara ve hangi tarihteki bakiyeye uygulandığı tespit edilmelidir.

İkramiye, fazla mesai, prim ve kıdem tazminatı da aynı sınıra tabi midir?

İş görme karşılığı düzenli veya ücret niteliğinde ödenen fazla mesai, performans primi ve ücret eki niteliğindeki ikramiyeler bakımından maaşın kısmi haciz koruması tartışmasız biçimde göz ardı edilemez. Ödemenin adı değil, iş ilişkisinden kaynaklanan hukuki niteliği ve bordrodaki işlevi önemlidir. Buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı, emekli ikramiyesi veya ayrı bir tazminat alacağı sırf aynı işverence ödendiği için otomatik olarak aylık ücret sayılmaz. Bunlarda haciz sınırı, ödeme türüne ilişkin özel hüküm ve alacağın doğduğu tarihe göre değerlendirilir.

6183 sayılı Kanun’un 70. maddesinde tamamen haczedilemeyen mal ve haklar ayrıca düzenlenmiştir. Örneğin aynı maddenin 13. bendi uyarınca 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan aylıklar haczedilemez. Bu gelirlerin tamamını maaş olarak kabul ederek %10 kesinti yapmak dahi hukuka aykırıdır. 6183 m.71’de geçen ilama bağlı olmayan nafaka ibaresi de mahkeme kararına dayanan nafaka alacağıyla karıştırılmamalıdır.

İşveren vergi dairesinden maaş haczi bildirimi alırsa ne yapmalıdır?

6183 sayılı Kanun’un 79. maddesine göre işveren, borçlunun ücret alacağını ödemekle yükümlü üçüncü kişi olarak haciz bildiriminin muhatabı olabilir. İşveren, bildirimi yok sayamaz; çalışanla ilişkiyi, mevcut ücret alacağını, ücretin miktarını ve başka hacizleri tespit ederek kanuni kesintiyi hesaplamalı ve tahsil dairesinin bildirdiği hukuki usule uygun biçimde hareket etmelidir. Haciz bildiriminin üçüncü kişi üzerindeki etkileri, 6183 m.79 kapsamındaki üçüncü şahıs haciz bildirisi rejimine tabidir.

İşveren, borçluya karşı alacağı bulunmadığını, çalışanın artık işyerinde olmadığını veya bildirilen tutarda borçlu olmadığını ileri sürüyorsa, 79. maddede öngörülen tebliğden itibaren yedi günlük yazılı itiraz süresine dikkat etmelidir. Süresinde itiraz edilmemesi alacağın işverenin zimmetinde sayılması riskini doğurur. Sürenin geçirilmesi hâlinde ise aynı maddede, haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde menfi tespit davası öngörülmüştür; bu, çalışanın hacze karşı açacağı vergi davasından farklı bir yoldur. Ayrıntılı usul, haciz bildirisine karşı menfi tespit davası kapsamında incelenmelidir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 08.11.2023 tarihli E.2023/1282, K.2023/3139 sayılı kararında, asgari ücretli çalışan hakkında düzenlenen haciz bildirisine süresinde itiraz etmemiş işverenin sorumluluğunun hesabında, çalışanın maaşından kesilebilecek onda birlik tutarın esas alınmasını isabetli bulmuştur. Danıştay 3. Dairesinin 16.05.2025 tarihli E.2023/3218, K.2025/2334 sayılı kararında da maaş kesintisi sınırları dikkate alınmadan işverenin, çalışanın bütün vergi borcundan sorumlu tutularak malına haciz konulması hukuka aykırı görülmüştür. Dolayısıyla üçüncü kişiye gönderilen bildirinin toplam vergi borcunu göstermesi, bu borcun tamamının işverenin muaccel ücret borcu olduğu anlamına gelmez.

Maaşta birden fazla haciz varsa hangi kesinti yapılır?

Bir maaş üzerinde vergi dairesinin haczi yanında icra dairesinin veya başka bir kamu idaresinin haczi bulunabilir. Burada hacizlerin tebliğ tarihleri, hukuki niteliği, nafaka gibi öncelikli alacakların varlığı ve ilgili takip kanunları birlikte değerlendirilir. İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesinde maaş hacizlerinin sıraya konulması kuralı vardır; ancak kamu alacağına özgü iştirak ve tahsil hükümleri de ayrıca gözetilmelidir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 01.10.2019 tarihli E.2016/20373, K.2019/8718 sayılı kararında, daha önce konulan ücret hacizleri ile sonradan gelen vergi haczi arasındaki sıra ve kesinti farkı somut olarak incelenmiştir. İşverenin bütün haciz yazılarındaki oranları toplayıp çalışanın aylığını bütünüyle kesmesi doğru değildir. Önce her bildirimin kapsamı, mevcut kesinti ve hukuken ödenmesi gereken tutar belirlenmelidir.

Hukuka aykırı maaş haczine nasıl itiraz edilir?

Maaş haczi hukuka aykırıysa ilk işlem, haczi uygulayan tahsil dairesine yazılı başvurarak borç dökümünü, haciz kararını, işverene veya bankaya gönderilen bildirimi istemek ve fazla kesintinin durdurulması ile yapılan tahsilatın iadesini talep etmektir. Dilekçeye ücret bordroları, banka hareketleri, emekli aylığına ilişkin SGK belgesi, varsa diğer haciz yazıları ve geçmiş kesinti cetveli eklenmelidir. Bu idari başvuru, her durumda dava süresini yeniden başlatan bir yol olarak görülmemelidir.

İki dava birbirinden ayrılmalıdır: Ödeme emrinin kendisine karşı 6183 m.58 uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılması söz konusudur. Buna karşılık kesinleşmiş takip sırasında tesis edilen bağımsız maaş haczi işlemine karşı, özel bir süre bulunmayan hâllerde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca 30 günlük genel vergi dava süresi uygulanır. Süre kural olarak usulüne uygun yazılı bildirimi izleyen gün başlar; banka blokesinin fiilen öğrenildiği tarihle tebliğ tarihi arasındaki fark somut dosyada ayrıca değerlendirilir. Ödeme emrine karşı on beş günlük dava yolu ile haciz işleminin iptali birbirinin yerine geçmez.

Haczin devamı geçim kaynaklarını ortadan kaldırıyorsa dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması açıkça istenmeli ve telafisi güç zarar ile açık hukuka aykırılık gerekçelendirilmelidir. Maaş haczine karşı dava açılması, kesintinin kendiliğinden her koşulda durduğu anlamına gelmez. Hukuka aykırı kesilmiş tutarların iadesi ve uygun faiz istemi de somut davanın türüne ve talep sonucuna göre formüle edilmelidir. Başvuru yollarının bütünü için vergi uyuşmazlıklarında idari ve yargısal çözüm yolları ayrıca değerlendirilir.

Maaş haczi ne zaman sona erer?

Takip edilen borcun tamamı ödendiğinde, haciz işlemi yargı kararıyla ortadan kaldırıldığında veya haczin dayanağı ve kapsamı hukuken sona erdiğinde kesintinin sürdürülmesi mümkün değildir. Borç tamamen kapanmasına rağmen işverene gönderilen haciz yazısı kaldırılmamışsa, tahsil dairesinden güncel borç hesabı ve kesintiyi durduracak yazının işverene iletilmesi talep edilmelidir. Bu, 6183 sayılı Kanun’un 74/A maddesindeki taşınır ve taşınmaz haczinin özel şartlarla kaldırılması usulünden farklıdır.

Sık sorulan sorular

Asgari ücretle çalışan kişinin maaşına vergi haczi gelir mi?

Evet. 6183 m.71 uyarınca asgari ücreti aşmayan aylık gelir, bütünüyle hacizden muaf değildir; en fazla onda birlik kısım haczedilebilir. Gelir özel bir kanunla bütünüyle korunmuşsa o özel hüküm uygulanır.

Vergi borcu için maaşın yarısı veya tamamı kesilebilir mi?

Hayır. 6183 m.71 kapsamındaki ücret bakımından genel üst sınır üçte bir, asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerde onda birdir. İşçi ücretlerinde 4857 m.35’in dörtte birlik sınırı ayrıca ileri sürülebilir. Banka hesabındaki ücret dışı paralar farklı değerlendirmeye tabidir.

Vergi borcu nedeniyle SGK emekli aylığına haciz uygulanırsa ne yapılmalı?

Önce aylığın hangi kanuna göre bağlandığı ve muvafakat bulunup bulunmadığı belirlenmeli; vergi dairesinden haczin kaldırılması ve yapılan kesintilerin iadesi istenmelidir. Ret veya devam eden haciz hâlinde süresi içinde vergi mahkemesinde yargısal denetim talep edilir.

İşveren vergi borçlusunun bütün borcunu ödemek zorunda mıdır?

Hayır. İşverenin sorumluluğunun kaynağı ve sınırı 6183 m.79’daki üçüncü kişi ilişkisi ve çalışana gerçekten borçlu olduğu haczedilebilir tutardır. Ancak haciz bildirisinin süresinde yanıtlanmaması işveren için ayrıca takip riski yaratır.

Sonuç

Vergi borcu maaş haczinde ilk soru borcun kaç lira olduğu değil, hangi gelirin haczedildiği ve o gelir için hangi koruma normunun uygulandığıdır. 6183 m.71’in oranları, asgari ücretin altındaki gelirlerde özel onda birlik tavan, İş Kanunu’nun ücret koruması, 5510 m.93’ün emekli aylığı yasağı ve üçüncü kişi bildirimlerinin kapsamı birlikte incelenmelidir. Maaşın tamamına bloke konulması veya işverenin bütün vergi borcundan sorumlu tutulması, yalnız tahsil kolaylığı gerekçesiyle hukuka uygun hâle gelmez. Somut dosyada haciz işleminin iptali, kesintinin durdurulması ve iade istemlerinin değerlendirilmesi, vergi borçlarının tahsiline ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takibi kapsamında ele alınabilecek uyuşmazlıklardır.

Kaynakça ve hukuki dayanaklar

• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, özellikle m.54, 55, 58, 62, 70/13, 71 ve 79; mevzuat metni.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.88 ve 93; mevzuat metni.
• 4857 sayılı İş Kanunu, m.35; mevzuat metni.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 ve 27; mevzuat metni.
• Gelir İdaresi Başkanlığı, Tahsilat Genel Tebliği, Seri A, Sıra No:1, İkinci Kısım, X: Kısmen Haczedilebilen Gelirler; GİB kaynak metni.
• Danıştay 4. Daire, 15.06.2023, E.2020/2504, K.2023/3976; 16.02.2023, E.2020/1096, K.2023/766 (maaş hesabına haciz).
• Danıştay 3. Daire, 08.03.2021, E.2017/2172, K.2021/1218; Danıştay 9. Daire, 24.02.2022, E.2019/3963, K.2022/579 ve 26.10.2023, E.2022/235, K.2023/3977 (emeklilik aylıkları).
• Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 08.12.2015, E.2015/18398, K.2015/21987 (işçi ücretinde oran tartışması).
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 10.11.2021, E.2021/3463, K.2021/13859 (dönemsel net gelir ve kesinti hesabı).
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 08.11.2023, E.2023/1282, K.2023/3139; Danıştay 3. Daire, 16.05.2025, E.2023/3218, K.2025/2334 (işverenin sorumluluğu ve haciz sınırı).
• Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 01.10.2019, E.2016/20373, K.2019/8718 (maaş hacizlerinde sıra ilişkisi).

Yazar: Av. Fatih SEFER