Tebligat Kanunu’nun kapsamı, mahkemeler, kamu kurumları, belediyeler, barolar ve noterler dâhil olmak üzere resmî nitelikteki tüm bildirim işlemlerini kapsar ve bu işlemlerin memur veya PTT vasıtasıyla, kanunda belirlenen sıkı şekil şartlarına uygun olarak yapılmasını zorunlu kılar. 7201 sayılı Tebligat Kanunu, 1959 yılından bu yana çok sayıda değişikliğe uğramış olsa da temel mantığı değişmemiştir: bir kişinin hukuki bir işlemden usulüne uygun şekilde haberdar edilmesi, o kişinin savunma hakkını ve hukuki güvenliğini korumanın ön şartıdır.
Tebligat Kanunu kime uygulanır?
Kanunun 1. maddesi, tebligat yükümlülüğünün kapsamını geniş tutmuştur. Buna göre; kazaî merciler (mahkemeler, icra daireleri), 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer alan genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, sosyal güvenlik kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, il özel idareleri, belediyeler, köy tüzel kişilikleri, barolar ve noterler tarafından yapılacak elektronik ortam dâhil tüm tebligat işlemleri bu Kanun hükümlerine tabidir.
Madde 1’in pratik sonucu: Bir davada, icra takibinde veya idari işlemde muhataba gönderilen her türlü tebligat — dilekçe, davetiye, ödeme emri, ihbarname — Tebligat Kanunu’nda öngörülen usulle yapılmadıkça hukuken geçerli sayılmaz. Bu kural, tarafın işin esasına ilişkin haklılığından bağımsız olarak, salt şekil eksikliği nedeniyle işlemlerin iptaline yol açabilir.
Tebligatın hangi vasıtalarla yapılabileceği
Kanun, tebligatın kural olarak Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT) veya memur vasıtasıyla yapılacağını öngörür. Bunun yanında 7. madde uyarınca tebligat uçakla, postada kullanılan diğer seri veya özel vasıtalarla ya da muhtelif işaretli telgraflarla da yaptırılabilir; bu durumda ilgilinin talebi üzerine veya resen mahkeme başkanı, hâkim ya da tebliği yaptıracak diğer merci karar verir ve bu vasıtalara ait ücretler ayrıca alınır. Günümüzde en yaygın üçüncü yöntem ise elektronik tebligattır; belirli kişi ve kurumlar için bu yöntem artık zorunlu hâle gelmiştir.
Memur vasıtasıyla tebligat ne zaman yapılır?
Kural PTT vasıtasıyla tebligat olmakla birlikte, kanun bazı hâllerde memur veya kolluk vasıtasıyla tebligat yapılmasını öngörür. Madde 2 uyarınca bu durum üç hâlde söz konusu olur: diğer kanunlarda özel hüküm bulunması, gecikmesinde zarar umulan işler ve aynı yerde bulunan kamu daire ve müesseseleri arasında ya da bu kurumlarda çalışan kişilere yapılacak tebligat. Bu hâllerde tebligat, kurumun kendi memuru veya mahalli mülki amirin emriyle kolluk aracılığıyla yaptırılır.
Tebligat ücreti ve masrafların ödenmesi
Tebligat işlemleri ücretsiz değildir. PTT’nin bu Kanuna göre yapacağı işlerden alacağı ücretler ayrı bir tarifeyle belirlenir; memur vasıtasıyla yapılan tebliğlerde ise zorunlu masraflar, tebliğ yapılacak yerin uzaklığına göre her mali yılbaşında il idare kurulları tarafından tespit edilir. Madde 5 gereği bu ücret ve masraflar, aksine bir hüküm yoksa tebligatı isteyen tarafça peşin ödenir; belirlenen süre içinde masraf yatırılmazsa talepten vazgeçilmiş sayılır, ancak haklı bir sebep varsa yeni bir süre verilir.
Tebliğ evrakının nüshaları ve davetiyenin içeriği
Tebliğ olunacak evrak, biri dosyada kalmak, diğeri muhataba verilmek üzere yeterli sayıda nüshadan oluşur ve bu nüshalarda iş sahibinin veya vekilinin imzası bulunur. Davetiyelerde ise madde 9 uyarınca; tarafların ve varsa kanuni temsilci ile vekillerinin ad, soyad ve adresleri, tebliğin konusu, davet edilen kişinin hangi mercide, hangi gün ve saatte hazır bulunması gerektiği, kanunlarına göre eklenmesi gereken diğer hususlar ile davetiyeyi çıkaran merciin mührü ve yetkili imza yer almalıdır. Bu unsurlardan birinin eksik olması, davetiyenin ve dolayısıyla tebligatın usulsüzlüğü tartışmasını gündeme getirebilir.
Sık Sorulan Sorular
Tebligat Kanunu hangi işlemleri kapsar?
Kanun; mahkemeler ve icra daireleri gibi kazaî merciler ile kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları, belediyeler, köy tüzel kişilikleri, barolar ve noterler tarafından yapılacak tüm tebligat işlemlerini, elektronik ortamda yapılanlar dâhil olmak üzere kapsar.
Tebligat kimin tarafından yapılır?
Tebligat kural olarak Posta ve Telgraf Teşkilatı (PTT) vasıtasıyla yapılır; kanunda özel hüküm bulunan, gecikmesinde zarar umulan veya aynı yerdeki kurumlar arası işlerde ise memur ya da kolluk vasıtasıyla yapılabilir.
Tebligat masrafını kim öder?
Aksine bir hüküm bulunmadıkça tebligatın yapılmasını isteyen taraf, PTT ücret tarifesinde veya memur vasıtasıyla tebliğde belirlenen zorunlu masrafları peşin olarak öder.
Tebligat masrafı süresinde yatırılmazsa ne olur?
Tebliği çıkaracak merciin belirlediği süre içinde masraf yatırılmazsa talepten vazgeçilmiş sayılır; ancak haklı bir sebeple süreye uyulamamışsa yeni bir süre verilir.
Tebligat uçak, telgraf gibi özel vasıtalarla yapılabilir mi?
Evet, ilgilinin talebi veya resen mahkeme başkanı ya da hâkimin kararıyla tebligat uçak, seri posta vasıtaları veya muhtelif işaretli telgrafla da yaptırılabilir; bu vasıtalara ait ücret ayrıca alınır.
Memur vasıtasıyla tebligat hangi hâllerde yapılır?
Kanunlarda özel hüküm bulunan, gecikmesinde zarar doğabilecek işlerde veya aynı yerdeki kamu daire ve kurumları arasında ya da bunlarda çalışanlara yapılacak tebligatlarda memur veya kolluk vasıtasıyla tebligat yaptırılır.
Davetiyede hangi bilgiler bulunmalıdır?
Tarafların kimlik ve adres bilgileri, tebliğin konusu, hazır bulunulması gereken merci, gün ve saat, kanunlarına göre eklenmesi gereken diğer hususlar ile davetiyeyi çıkaran merciin mührü ve yetkili imzası davetiyede yer almalıdır.
Tebliğ evrakı kaç nüsha düzenlenir?
Biri dosyada kalmak, diğeri tebliğ edilecek kişiye verilmek üzere yeterli sayıda nüsha düzenlenir ve bu nüshalarda iş sahibinin veya vekilinin imzası bulunur.
Elektronik tebligat da bu Kanun kapsamında mıdır?
Evet, madde 1’de açıkça belirtildiği üzere elektronik ortamda yapılan tebligat da Tebligat Kanunu hükümlerine tabidir ve ayrıca Elektronik Tebligat Yönetmeliği ile detaylandırılmıştır.
Tebliğ evrakının kaybolması hâlinde ne olur?
Mücbir haller dışında PTT’nin elinde kaybolan tebliğ evrakının yeniden düzenlenip tebliği için gerekli masraflar, Posta Kanunu’nun taahhütlü gönderilere ilişkin hükümlerine göre karşılanır.
Tebligat çıkarmaya yetkili merciler kimlerdir?
Mahkemeler ve icra daireleri gibi kazaî merciler, kamu idareleri, belediyeler, sosyal güvenlik kurumları, köy tüzel kişilikleri, barolar ve noterler tebligat çıkarmaya yetkili mercilerdendir.
Tebligat Kanunu hangi hukuk dallarında uygulanır?
Kanun, medeni usul hukuku, icra-iflas hukuku, ceza muhakemesi hukuku, iş hukuku ve idari yargı dâhil olmak üzere resmî bir merci tarafından yürütülen her türlü yargılama ve idari işlemde uygulanır.
Tebligat ücretini ödemeyen taraf hakkında ne işlem yapılır?
Belirlenen süre içinde masraf yatırılmazsa, o tebligata ilişkin talepten vazgeçilmiş sayılır ve işlem bu yönde sonuçlandırılır.
Sonuç
Tebligat Kanunu’nun kapsamı ve genel ilkeleri, tebligat hukukunun tüm alt başlıklarının üzerine oturduğu temel çerçevedir. Bir tebligatın hangi mercilerce, hangi vasıtayla ve hangi masraf düzenine göre yapılacağını bilmemek, dava veya icra sürecinde telafisi güç usul hatalarına yol açabilir. Tebligatın muhataba göre nasıl şekilleneceği, tebligatın yapılamaması hâlinde izlenecek yol ve elektronik tebligatın işleyişi gibi konularda ayrıntılı bilgi için tebligat hukuku kapsamındaki diğer başlıkları inceleyebilirsiniz.