Dernek Platformu Nedir?

Dernek platformu, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca derneklerin; tüzüklerinde belirtilen amaçlarla ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmamış alanlarda, kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturdukları, bağımsız bir tüzel kişiliği bulunmayan iş birliği yapısıdır. Uygulamada sıkça “yeni bir dernek kurmak” ile karıştırılan bu müessese aslında oldukça sınırlı ve geçici bir ortaklık modelidir; platformun bankada hesap açması, dava açması, mülk edinmesi mümkün değildir ve tüm hukuki-mali sonuçlar katılımcı dernekler üzerinden doğar. Bu yazıda platformun yasal dayanağından kuruluş usulüne, temsil yetkisinden sorumluluk rejimine, mali işleyişinden sona erme ve tasfiyeye kadar tüm süreç mevzuat ve uygulama esasları çerçevesinde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Dernek Platformu Nedir?

Dernek platformu, iki veya daha fazla derneğin ya da dernek ile vakıf, sendika gibi sivil toplum kuruluşlarının; tüzüklerindeki amaçlarla ilgili ve kanunlarla yasaklanmamış bir alanda ortak bir gayeyi gerçekleştirmek üzere bir araya geldikleri esnek bir koordinasyon modelidir. Platformun en belirleyici özelliği, dernek veya vakıf gibi müstakil bir tüzel kişiliğe sahip olmamasıdır. Bu nedenle platform; mülk edinemez, ayrı bir banka hesabı açamaz, kendi adına dava açamaz veya aleyhine dava açılamaz, taraf ve dava ehliyetinden yoksundur. Platform üzerinden yürütülen tüm hukuki ve mali işlemler, katılımcı kuruluşların kendi tüzel kişilikleri aracılığıyla gerçekleştirilir.

Yasal Dayanağı Nedir?

Bu hükmü tamamlayan usul kuralları Dernekler Yönetmeliği’nin 94. maddesinde düzenlenmiştir. Yönetmelik; platform kurulmasının veya kurulu bir platforma katılmanın ya da platformdan ayrılmanın, derneğin yetkili organınca alınacak bir kararla mümkün olduğunu, platformun bir mutabakat tutanağı ile kurulacağını ve yerleşim yeri adresinin mülki idare amirliğine bildirileceğini öngörür.

Platformun Hukuki Niteliği Nedir?

Platformun tüzel kişiliği bulunmaması, onu hukuken “boşlukta” bırakmaz; Türk Borçlar Kanunu bu boşluğu doldurur. Platform, birden fazla kişinin (burada dernek, vakıf veya sendika gibi tüzel kişilerin) ortak bir amaca ulaşmak için güç ve emeklerini birleştirdiği bir yapı olduğundan, TBK m. 620 vd. anlamında bir adi ortaklık olarak nitelendirilir. Bunun pratik sonucu şudur: platformun iç işleyişinde (karar alma, gider paylaşımı, tasfiye) ve dış ilişkilerinde (üçüncü kişilere karşı sorumluluk) mutabakat tutanağında boşluk bulunan her noktada TBK’nın adi ortaklık hükümleri tamamlayıcı olarak devreye girer.

Bir oluşumun fiilen TBK anlamında bir adi ortaklık sayılabilmesi için doktrin ve içtihatlarda aranan dört kurucu unsurun bir arada bulunması gerekir:

1. Kişi unsuru: En az iki veya daha fazla bağımsız süjenin (dernek, vakıf, sendika vb.) varlığı.
2. Sözleşme unsuru (irade uyuşması): Tarafların mutabakat tutanağı veya fiili anlaşma ile ortak bir birliktelik kurma yönündeki karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları.
3. Ortak amaç unsuru: Katılımcıların tüzükleriyle uyumlu, kanuna uygun ve müşterek bir gayeyi gerçekleştirmeye yönelmiş olmaları.
4. Katılım payı ve ortak çaba (affectio societatis): Her ortağın para, mal, mekân, personel emeği veya şahsi mesai gibi bir değerle ortak amaca fiilen katkı sunması ve ortak gaye doğrultusunda birlikte hareket etme iradesini sürdürmesi.

Bu dört unsurun bir arada bulunmadığı hallerde (örneğin tarafların ortak bir irade uyuşması olmaksızın yalnızca aynı konuda ayrı ayrı faaliyet göstermesi), oluşum TBK anlamında bir adi ortaklık sayılmaz ve platform hükümleri uygulanamaz.

Platformun Geçici Niteliği ve Süresiz Faaliyetin Sonuçları

Dernekler Kanunu m. 25 hükmünde platformun varlığı bakımından kesin bir azami süre (örneğin altı ay veya bir yıl gibi) tayin edilmemiştir; dolayısıyla ortak bir faaliyetin veya projenin uzun zamana yayılması tek başına kanuna aykırılık teşkil etmez. Ancak platformun fiilen süresiz hale gelmesi, aşağıdaki ağır hukuki sonuçları doğurabilir:

Müstakil Tüzel Kişilik Kazanılamaması

Platformun fiilen süresiz faaliyet göstermesi, ona hiçbir şekilde müstakil bir tüzel kişilik veya hak ehliyeti kazandırmaz. Platform adına mülk, taşınmaz veya araç edinilemez; ayrı bir banka hesabı açılamaz; taraf ve dava ehliyeti olmadığından davacı veya davalı sıfatı taşınamaz. Platform adına yürütülen tüm tasarruf ve harcamalar, katılımcı kuruluşların kendi tüzel kişilikleri üzerinden yürütülmek zorundadır.

Federasyon Hükümlerinin Dolanılması (Kanuna Karşı Hile) ve Fiili Dernek Statüsü

Platformun kalıcı hale gelerek dernek veya federasyon benzeri sürekli kurumsal organlar ihdas etmesi (tüzük/ana sözleşme kabulü, genel kurul yapılması, aidat toplanması, alt kurullar kurulması gibi), kanunun emredici federasyon kurma şartlarını (en az beş derneğin bir araya gelmesi ve tescil zorunluluğu) dolanma niteliği taşır. Böyle bir durum, oluşumun kanuna karşı hile teşkil eden, TMK m. 56 vd. hükümlerine tabi ancak tescilsiz bir “fiili dernek / tüzel kişiliği haiz olmayan teşekkül” olarak nitelendirilmesine yol açar. Bu nitelendirmede tüzel kişiliğin sağladığı hak ve muafiyetlerden yararlanılamazken, tüzel kişiliğe yüklenen tüm kamusal ve hukuki yükümlülükler kıyasen uygulanır. Mülki idare amirliği veya denetim mercilerince tescilsiz ve kanuna aykırı bir üst örgütlenme tespit edilirse, platformun faaliyetlerinin durdurulması, kullanılan mekânın mühürlenmesi ve platformun dağıtılması yönünde idari işlem tesis edilebilir.

Sınırsız ve Müteselsil Şahsi Sorumluluk

Kurumsal bir platform görüntüsü altında girişilen borçlandırıcı muamelelerde (kira akitleri, hizmet ve tedarik sözleşmeleri, taahhütler vb.) tüzel kişilik perdesi bulunmadığından, platform adına hareket eden temsilciler ile bu faaliyeti yürüten katılımcı kuruluşlar, doğan borçlardan üçüncü kişilere karşı birinci derecede, sınırsız ve müteselsilen sorumlu hale gelirler.

Mali ve Vergisel Riskler

Süreklilik arz eden gelir getirici faaliyetler yürütülmesi halinde, Kurumlar Vergisi Kanunu m. 1/ç ve m. 2/5 kapsamında platform nezdinde bir “dernek ve vakıflara ait iktisadi işletme” oluştuğu kabul edilir. Vergi dairesine mükellefiyet tescil ettirilmeden kurumsal bir mali döngü işletilmesi halinde re’sen vergi tarhiyatı, vergi ziyaı cezaları ve gecikme faizleri uygulanır. Vergi Usul Kanunu m. 10 gereğince bu vergisel borçlardan, platformu fiilen sevk ve idare eden yöneticiler kanuni temsilci sıfatıyla şahsen takip edilir.

Yöneticilerin Kişisel ve Cezai Sorumluluğu

Dernek yönetim kurulunun platforma katılım kararı, kural olarak tüzük amaçlarına uygun belirli bir hedef veya iş birliği ile sınırlıdır. Platformun bu ortak amacı aşarak denetimsiz, kalıcı ve mali yük getiren bir yapıya dönüşmesi, derneği temsil eden yöneticilerin TMK m. 50 uyarınca kusura dayalı kişisel tazminat sorumluluğuna ve genel kurulca görevden azline yol açabilir. Katılımcı kuruluş yöneticilerinin kendi kuruluşlarının malvarlığını ve bütçe kaynaklarını mutabakat tutanağını aşan kontrolsüz bir yapıya sürekli aktarmaları halinde, TCK m. 155 kapsamında güveni kötüye kullanma suçundan adli sorumlulukları da gündeme gelebilir.

Dernek Platformu Nasıl Kurulur?

Platformun kuruluşu, sırasıyla aşağıdaki şartların bir arada gerçekleşmesine bağlıdır:

1. Her Katılımcının Kendi Yetkili Organ Kararı — Genel Kurul mu, Yönetim Kurulu mu?

Bir derneğin platforma katılabilmesi için, dernek tüzüğünde belirtilen yetkili organının bu yönde karar alması ve derneği temsil edecek kişiyi görevlendirmesi zorunludur. Bu yetkinin hangi organa ait olduğu öncelikle dernek tüzüğüne bakılarak belirlenir: tüzükte platformlara katılma veya ayrılma konusunda yönetim kurulu açıkça yetkilendirilmişse karar yönetim kurulunca; bu husus genel kurulun münhasır görevleri arasında sayılmışsa karar genel kurulca alınır.

Tüzükte bu konuda açık bir hüküm bulunmuyorsa, Türk Medeni Kanunu’nun 80. maddesi uyarınca genel kurul, mevzuat veya tüzükte başka bir organa açıkça bırakılmamış işleri karara bağlama yetkisine sahip olduğundan devreye girer. Buna göre; platforma katılım dernek tüzel kişiliğine mali taahhütler yüklüyorsa, daimi bir ortaklık niteliği taşıyorsa veya derneğin kurumsal faaliyet politikasını doğrudan etkiliyorsa, karar genel kurulun yetki alanındadır. Buna karşılık derneğin olağan faaliyetleri kapsamında tertiplenen geçici panel, çalıştay veya münferit proje bazlı iş birliklerinde, yürütme görevi kapsamında yönetim kurulunun katılım veya ayrılma kararı alabileceği kabul edilir. Genel kurul kararı veya genel kurulun yönetim kuruluna vereceği açık yetkilendirme olmaksızın alınan yönetim kurulu kararları yetki aşımı oluşturur.

Yetkili organ kararı bulunmadan bir dernek platforma dahil edilmişse, bu işlem o dernek bakımından bağlayıcı değildir (yetkisiz temsil); ancak usulüne uygun karar almış diğer katılımcılar arasında platform geçerli olarak kurulmuş sayılmaya devam eder.

2. Mutabakat Tutanağının Düzenlenmesi

Platformun kurucu belgesi mutabakat tutanağıdır. Bu tutanakta platformun adı, amacı, katılımcıları, yönetim grubu/koordinatörü ve yerleşim yeri adresi yer almalıdır.

3. Yerleşim Yeri (Adres) Belirlenmesi

Platformun faaliyete geçebilmesi için mutabakat metninde çalışmaların sürdürüleceği bir yerleşim yeri adresinin gösterilmesi zorunludur. Uygulamada bu adres çoğunlukla koordinatörlük görevini üstlenen derneğin merkezi/şubesi, katılımcılardan birinin tahsis ettiği bir mekân ya da platform için kiralanan bağımsız bir ofistir. Bu adresin idari ve hukuki sonuçları şu şekildedir:

• İdari yönden: Bildirimin yapılacağı yetkili Valilik/Kaymakamlık bu adrese göre belirlenir; açık hava toplantısı, basın açıklaması veya yardım toplama izni gibi başvurularda idari yetki alanı bu adrese göre tayin edilir; idari denetim ve teftiş fiziki adres esas alınarak yapılır; resmi yazılar ve yaptırım kararları bu adrese tebliğ edilir.
• Hukuki/usuli yönden: Adres, 7201 sayılı Tebligat Kanunu bakımından geçerli bir tebligat yeri teşkil eder ve platform faaliyetinden doğan uyuşmazlıklarda yetkili mahkemenin tayininde rol oynar. Ancak Türk Medeni Kanunu’nun 51. maddesinde düzenlenen tüzel kişi yerleşim yeri statüsü yalnızca tüzel kişilere ait olduğundan, platform adresi platforma müstakil bir tüzel kişilik kazandırmaz; yalnızca fiili ve idari çalışma merkezini ifade eder.

4. Mülki İdare Amirliğine Bildirim

Düzenlenen mutabakat tutanağı, platform temsilcileri tarafından yerleşim yerinin bulunduğu Valilik veya Kaymakamlığa yazılı olarak bildirilir. Bu bildirim platforma tüzel kişilik kazandırmaz; yalnızca idari denetim ve muhataplık ilişkisini tesis eder.

5. Kararların Yazılı Tutulması ve İspatı

Kuruluş aşaması kanunen zorunlu yazılı şekle tabidir: katılımcı derneklerin yönetim kurulu kararı karar defterine işlenip imzalanmalı, mutabakat tutanağı temsilcilerce imzalanmalı ve mülki idareye yazılı bildirim yapılmalıdır. Faaliyet döneminde platform, dernekler gibi noter/dernekler birimi tasdikli müstakil bir resmi karar defteri tutmak zorunda değildir; ancak platform yönetim grubunun aldığı kararların katılımcıları bağlaması, temsilcilerin yetkilerini aşmadıklarının tespiti ve üçüncü kişilerle yapılacak işlemlerin geçerliliği bakımından, bu kararların yazılı toplantı tutanağı (karar zaptı) şeklinde düzenlenip hazır bulunan temsilcilerce imzalanması fiilen ve hukuken zorunludur. Şifahi platform kararları iç ve dış ilişkide bağlayıcılık kazanamaz.

Bir uyuşmazlıkta platform kararlarının ispatı bakımından esas alınacak belgeler; katılımcı derneklerin karar defteri kayıtları, platform mutabakat tutanağı ve ekleri (zeyilnameler), platform yönetim grubu/temsilciler kurulu karar tutanakları, mülki idare amirliğine yapılan bildirim ve tebellüğ evrakları, koordinatör derneğe verilen yetki belgeleri ile resmi yazışmalar ve mali belgeler/muhasebe kayıtlarıdır.

Amaç Birliği ve Vakıf/Sendika Katılımı

Platformun oluşturulması veya faaliyetinin devamı için katılımcı kuruluşların tüzüklerinde yer alan tüm amaç ve faaliyet alanlarının birebir aynı olması gerekmez. Dernekler Kanunu m. 25 uyarınca aranan yegâne şart; platformun kurulduğu faaliyet konusunun, katılımcı derneklerin tüzüklerinde belirtilen amaçlarıyla ilgisinin bulunması ve kanunlarla yasaklanmamış olmasıdır. Farklı alanlarda faaliyet gösteren iki dernek, ortak bir konuda geçerli olarak platform kurabilir.

Bir vakıf veya sendikanın platforma katılımcı olması halinde ise ikili bir ayrım yapılmalıdır:

• Çatı rejim (platformun kendisine ilişkin kurallar): Platformun tanımı, tüzel kişiliğinin bulunmaması, mutabakat tutanağı ile kurulması, faaliyet sınırları ve yasakları bakımından katılımcılar arasında vakıf veya sendika yer alsa dahi, Dernekler Kanunu m. 25 ve Dernekler Yönetmeliği m. 94 ile TBK’nin adi ortaklık hükümleri uygulanır.
• Katılımcının kendi mevzuatı (iç ehliyet/temsil rejimi): Bir vakfın veya sendikanın platforma katılım iradesinin oluşumu, karar alma ehliyeti ve temsil yetkisi kendi özel mevzuatına tabidir.
  • Vakıflar bakımından: Vakfın platforma taraf olabilmesi için platformun faaliyet konusunun vakıf senedinde belirtilen amaca uygun olması şarttır (TMK m. 101, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m. 10); katılım kararı vakıf senedinde gösterilen yetkili yönetim organınca (mütevelli heyeti veya yönetim kurulu) alınmalıdır; vakfın platform için yapacağı harcamalar Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün teftiş ve denetim yetkisine tabidir.
  • Sendikalar bakımından: Sendikanın platforma katılımı, sendika tüzüğü ve çalışma hayatına ilişkin yasal faaliyet alanlarıyla sınırlıdır; platform oluşturma ve mutabakat tutanağı akdetme yetkisi kural olarak Sendika Yönetim Kurulu’na veya tüzükte yetkilendirilmişse Merkez Genel Kurulu’na aittir; sendika bütçesinden platform giderlerine pay ayrılması, sendikalar mevzuatının bağış ve yardım sınırlamalarına aykırı olamaz.

Çatışma halinde; platformun meşruiyeti ve yasak faaliyet sınırları Dernekler Kanunu m. 25’e (kamu düzeni kuralı olarak tüm katılımcılar için bağlayıcı), mutabakat tutanağının hükümleri ve iç ortaklık ilişkisi TBK’nin adi ortaklık hükümlerine, katılımcının platforma girme ehliyeti ve kararın geçerliliği ise katılımcının kendi mevzuatına ve tüzüğüne/senedine tabidir.

Amaç ve Faaliyet Sınırları Nelerdir?

Bir derneğin platforma katılımı ve platform kapsamındaki faaliyetleri, o derneğin tüzüğünde yer alan amaçla sınırlıdır. Dernekler Kanunu m. 25’in açık şartı gereği platform faaliyetinin, katılımcı derneğin tüzük amacıyla ilgisi bulunmalıdır; tüzükle bağlantısı olmayan bir platforma katılım hukuken mümkün değildir. Ayrıca platformlar, kanunların dernekler için yasakladığı amaç ve faaliyet konularında kurulamaz ve faaliyet gösteremez; aksi halde Dernekler Kanunu ile ilgili kanunların cezai hükümleri devreye girer.

Platform faaliyetinin katılımcı derneğin tüzük amacıyla bağdaşmaması halinde, dernek tüzel kişiliği ve yöneticiler bakımından ayrı ayrı sonuçlar doğar:

Dernek Tüzel Kişiliği Bakımından

• Kararın iptali/butlanı: Tüzük amacına aykırı platforma katılım yönünde alınan yönetim kurulu kararı, TMK m. 83 uyarınca dernek üyelerince iç denetim yolları tüketilerek veya yetki aşımına dayanılarak mahkemede iptal ya da butlan davasına konu edilebilir.
• Tasarrufların geçersizliği: Tüzük amacı dışında platform adına yapılan taahhüt, harcama ve sözleşmeler iç ilişkide yetki aşımı oluşturur; bu geçersizlik, durumun aykırılığını bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
• Derneğin feshi riski: Platform faaliyeti kanunun yasakladığı bir faaliyeti kapsıyorsa veya derneğin amacı fiilen kanuna ya da ahlaka aykırı bir nitelik kazanmışsa, TMK m. 89 uyarınca Cumhuriyet savcısının veya mülki idare amirinin istemiyle derneğin mahkemece feshine karar verilebilir.

Dernek Yöneticileri Bakımından

• Şahsi tazminat sorumluluğu (TMK m. 50/3): Tüzük dışı platform faaliyetine dernek bütçesinden yapılan harcamalar veya buna bağlı idari para cezaları için kararı alan yönetim kurulu üyelerine rücu edilir; yöneticiler bu zararları şahsi malvarlıklarıyla tazmin etmek zorunda kalır.
• Genel kurulca görevden alınma (azil — TMK m. 80/2): Genel kurul, tüzük amacını ihlal eden ve derneği hukuki/mali risk altına sokan yönetim kurulu üyelerini haklı sebeple her zaman görevden alabilir.
• İdari yaptırımlar (Dernekler Kanunu m. 32): Usulsüz harcama veya yetkisiz platform faaliyeti tespit edildiğinde mülki amirlikçe yöneticilere idari para cezası tatbik edilir.
• Cezai sorumluluk: Derneğin parasını tüzük amacına tamamen yabancı platform faaliyetlerine tahsis eden yöneticiler hakkında Dernekler Kanunu m. 32/f yollamasıyla “hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma” suçundan adli takibat yapılabilir.

Karar Alma Usulü, Mutabakat Tutanağında Değişiklik ve Kararların Geri Alınması

Karar Alma Usulü ve Yeter Sayısı

Kanun ve yönetmelik, platformun iç işleyişi ve karar nisapları konusunda katı bir kural öngörmemiştir; katılımcılar bu hususları mutabakat tutanağında serbestçe (örneğin salt çoğunluk, nitelikli çoğunluk veya oybirliği esasına göre) belirleyebilir. Mutabakat tutanağında karar alma usulü hiç düzenlenmemişse, platformun adi ortaklık niteliği gereği TBK’nın tamamlayıcı hükümleri uygulanır: kural olarak kararlar bütün katılımcıların oybirliğiyle alınır (TBK m. 624/1) ve yönetim belirli bir kişiye bırakılmamışsa her katılımcı yönetici sıfatını taşır (TBK m. 625).

Mutabakat Tutanağında Değişiklik Yapılması

Mutabakat tutanağında aksine bir kural öngörülmemişse, çok taraflı sözleşmelerin değiştirilmesinde geçerli olan bütün katılımcıların oybirliği/ortak imzası aranır. Yapılacak değişiklik derneğin mali taahhütlerini artırıyorsa, amaç kapsamını genişletiyorsa veya derneğin temsil yetkisini esaslı şekilde etkiliyorsa, katılımcı derneklerin yönetim kurullarınca da ayrıca onaylanması zorunludur.

Kararların Sonradan Geri Alınması veya Değiştirilmesi

Dernek organı, tüzel kişiliğin menfaatleri veya değişen şartlar doğrultusunda daha önce almış olduğu kararları (platforma katılım, temsilci tayini, mali katkı taahhüdü, belirli bir faaliyete verilen onay) her zaman geri alabilir veya değiştirebilir; bu kapsamda temsilcinin görevden alınması, belirli bir faaliyete verilen onayın geri çekilmesi ya da platformdan tamamen ayrılma mümkündür. Alınan geri alma kararının hüküm ifade edebilmesi için koordinatör derneğe, platform yönetim grubuna ve gerekiyorsa mülki idare amirliğine yazılı olarak derhal bildirilmesi zorunludur.

Kararın geri alınması veya değiştirilmesi kural olarak geçmişe etkili değil, ileriye etkilidir: kararın yürürlükte olduğu dönemde yetkili temsilci eliyle usulünce yapılmış işlemler (imzalanan sözleşmeler, taahhütler) geçerliliğini korur ve bu işlemler geriye dönük olarak yetkisiz temsil haline gelmez. Üçüncü kişilere karşı, o tarihte platformda yer alan katılımcı dernekler doğmuş borçlardan sorumlu kalmaya devam eder; temsilcinin yetkisinin geri alındığı üçüncü kişiye bildirilmediği sürece iyi niyetli üçüncü kişinin güveni TBK m. 42 uyarınca korunur. Dernek, haklı bir sebep olmaksızın ve platformun yürütmekte olduğu bir projeyi zarara uğratacak şekilde uygunsuz bir zamanda kararını geri alır veya ayrılırsa, TBK m. 640 uyarınca diğer katılımcıların uğradığı zararları tazmin etmekle yükümlü tutulabilir. Bildirimden sonra platformca yapılacak yeni işlemler ise ilgili derneği hiçbir şekilde bağlamaz.

Temsil Yetkisi, Koordinatörün Hukuki Sıfatı ve Temsilci Değişikliği

Mutabakat tutanağında “koordinatör” olarak belirlenen kişi, bir dernek organı veya tüzel kişi temsilcisi değildir; platform ilişkisi hukuken bir adi ortaklık sayıldığından koordinatör, iç ilişkide iş yöneticisi, dış ilişkide ise katılımcıların iradesiyle tayin edilmiş akdi bir temsilci (vekil) sıfatını taşır. Görevi kural olarak iletişim, toplantı organizasyonu ve sekretarya gibi idari eşgüdümden ibarettir.

Koordinatörün katılımcı dernekleri mali veya hukuki bir taahhüt altına sokabilmesi, yalnızca o derneklerin yönetim kurullarınca usulüne uygun karar alınıp açık bir temsil yetkisi verilmiş olmasına bağlıdır. Böyle bir yetki bulunmaksızın yapılan işlemler katılımcı dernekleri bağlamaz; derneklerin icazet vermemesi halinde işlem askıda hükümsüz kalır ve yetkisiz işlemi yapan koordinatör, TBK m. 47 uyarınca üçüncü kişiye karşı bizzat ve şahsen sorumlu olur.

Temsilcinin Değiştirilmesi

Katılımcı derneğin temsilcisinin değiştirilmesi, ilgili derneğin yönetim kurulunun alacağı yeni bir yetkilendirme kararı ile gerçekleşir; bu karar platform yönetim grubuna/koordinatörüne ve gerekiyorsa mülki idare amirliğine yazılı olarak bildirilir. Temsilci değişikliği kural olarak geçmişe etkili değildir: önceki temsilcinin yetkili olduğu dönemde mutabakat tutanağına ve dernek yetkisine uygun olarak gerçekleştirdiği işlemler geçerliliğini korur; yeni temsilcinin göreve başlamasıyla birlikte platform nezdinde oy kullanma, imza atma ve müzakerelere katılma yetkisi kendiliğinden yeni temsilciye geçer.

Platforma Katılım, Ayrılma ve İhraç

Platforma sonradan yeni bir kuruluşun katılabilmesi için öncelikle o kuruluşun kendi yetkili organından katılım kararı alması gerekir. Mutabakat tutanağında aksi öngörülmemişse, adi ortaklığa yeni ortak alınması TBK m. 632 uyarınca mevcut tüm katılımcıların oybirliğiyle onayına bağlıdır.

Bir katılımcının platformdan tek taraflı olarak ayrılması, kural olarak mutabakat tutanağını diğer katılımcılar arasında geçersiz kılmaz; kalan taraflar ortak amacı sürdürme iradesini koruduğu sürece tutanak aralarında yürürlükte kalır. Geçersizlik ancak tutanakta aksine açık bir şart bulunması, ortak amacın gerçekleşmesinin imkânsızlaşması veya katılımcı sayısının bire düşmesi hallerinde söz konusu olur. Ayrılan kuruluş, ayrılma tarihine kadar doğmuş ortak borç ve taahhütlerden sorumlu kalmaya devam eder; ayrılma sonrası dönemde platform adına girişilecek yeni işlemlerden ise hiçbir sorumluluğu kalmaz.

Alınan Kararların Uygulanmaması Halinde Diğer Katılımcıların Talepleri

Alınan platform kararlarına uymayan veya taahhütlerini yerine getirmeyen bir katılımcıya karşı diğer katılımcılar, aşağıdaki hukuki taleplerde bulunabilir:

• Aynen ifa (TBK m. 112): Kararın gereğinin yerine getirilmesi ihtar yoluyla talep edilebilir, gerekirse eda davası açılabilir.
• Mali katkı payının tahsili (TBK m. 627, 628): Taahhüt edilen gider payını ödemeyen katılımcıya karşı ilamsız icra takibi veya alacak davası açılabilir; ihlal eden katılımcının payına düşen gideri karşılamak zorunda kalan diğerleri, yaptıkları harcama nispetinde rücu davası ikame edebilir.
• Tazminat (TBK m. 112, 114, 628): Kararın uygulanmamasından doğan maddi ve varsa manevi zararların tazmini talep edilebilir.
• Cezai şart (TBK m. 179): Mutabakat tutanağında açık bir cezai şart kararlaştırılmışsa, zarar ispatına gerek olmaksızın bu şartın ödenmesi talep edilebilir.
• Platformdan ihraç (TBK m. 633, 639): Kararlara sürekli ve mazeretsiz uymayan katılımcı, mutabakat tutanağındaki usule göre veya haklı sebebin varlığı halinde platformdan çıkarılabilir.
• Haklı sebeple fesih ve tasfiye (TBK m. 639, 642): İhlal, platformun amacına ulaşmasını imkânsız hale getirmişse platformun feshi ve tasfiyesi talep edilebilir.

Sorumluluk Rejimi: Kim, Neyden, Ne Kadar Sorumludur?

Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluk

Platform faaliyeti sırasında üçüncü bir kişiye zarar verilmesi halinde sorumluluk, zararın kaynağına göre ayrışır. Zarar; katılımcı derneklerin ortaklaşa aldığı bir karar veya ortak yetki kapsamındaki bir faaliyetten doğmuşsa, TBK m. 61 ve m. 638/3 uyarınca tüm katılımcı dernekler üçüncü kişiye karşı müteselsilen sorumludur; alacaklı zararın tamamını dilediği tek bir dernekten talep edebilir. Buna karşılık zarar, ortak amaç ve programın dışında bir katılımcının münferit taşkınlığından kaynaklanmışsa, sorumluluk yalnızca fiili işleyen kişiye ve onu görevlendiren derneğe aittir; illiyet bağı bulunmayan diğer katılımcılar sorumlu tutulamaz. Sözleşmesel ilişkilerde ise; sözleşmeyi platform adına birlikte imzalayan veya temsil yetkisi veren dernekler müteselsilen borçlu olurken, yetkisiz şekilde tek başına imzalayan dernek yetkisiz temsil (TBK m. 46-47) veya vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca zarardan tek başına sorumlu kalır. Zararın tamamını ödeyen dernek, mutabakat tutanağındaki paylaşım oranına, yoksa kusur oranına, o da belirlenemiyorsa eşit paylaşım esasına göre diğer katılımcılara rücu edebilir.

Sözleşmede Taraf Kim Kabul Edilir?

Platform bağımsız bir tüzel kişilik olmadığından sözleşmenin doğrudan tarafı olamaz. Uygulamada sözleşme ya koordinatör dernek tarafından kendi tüzel kişiliği adına akdedilir (bu durumda üçüncü kişiye karşı tek muhatap koordinatör derneğin tüzel kişiliğidir) ya da tüm katılımcı derneklerin yetkili temsilcilerince müştereken imzalanır (bu durumda TBK m. 638/3 gereği tüm katılımcılar müteselsilen sorumludur). Temsilcinin usulüne uygun bir yetkilendirme olmaksızın salt “platform sözcüsü/temsilcisi” unvanıyla imza atması halinde, dernekler işlemi benimsemedikçe TBK m. 40/2 ve m. 47 uyarınca üçüncü kişiye karşı bizzat işlemi imzalayan gerçek kişi taraf ve borçlu sayılır.

Bir Katılımcının Diğerlerinin Bilgisi/Onayı Olmadan İşlem Yapması

Bir katılımcı dernek, mutabakat tutanağında kendisine verilmiş açık bir yetki veya diğer katılımcıların somut bir onayı bulunmaksızın “platform adına” işlem yaparsa, bu işlem TBK m. 46 uyarınca diğer katılımcılar icazet vermedikçe onları bağlamaz. İşlemi kendi adına yapan dernek varsa (TBK m. 637/1), doğan hak ve borçlar yalnızca o derneğe aittir. Yetkisiz işlemi yapan dernek, yaptığı masrafları diğer katılımcılara bölüştüremez ve onlardan rücu talep edemez (TBK m. 628); işlem platformun itibarına veya faaliyetlerine zarar vermişse diğer katılımcılar tazminat talep edebilir ve bu durum ilgili derneğin platformdan ihracı veya platformun haklı sebeple feshi için gerekçe oluşturabilir (TBK m. 633, 639).

Masraf ve Gider Paylaşımı Belirlenmemişse

Mutabakat tutanağında masraf ve gider paylaşım usulü belirlenmemişse, TBK m. 623/1 uyarınca ortakların giderlere katılım payları eşit kabul edilir. Ortak amaç için haklı ve gerekli bir harcamayı tek başına üstlenen katılımcı, diğer katılımcılara kendi paylarına düşen tutar oranında rücu edebilir (TBK m. 627, 628). Üçüncü kişilere karşı ise tüm katılımcılar müteselsilen sorumludur (TBK m. 638/3). Diğer katılımcıların bilgisi ve onayı olmaksızın tek taraflı yapılan keyfi harcamalar platformun ortak gideri sayılmaz; bu harcamalardan yalnızca işlemi yapan katılımcı sorumludur (TBK m. 46-47).

Cezai Sorumluluk

Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi (TCK m. 20) gereği platform veya katılımcı derneklerin tüzel kişiliği doğrudan cezai yaptırımın muhatabı olamaz. Platform faaliyetinin kanunun yasakladığı bir alanda gerçekleştiği tespit edilirse; yasak eylemi bizzat icra eden temsilci ve sözcüler ile bu eyleme olumlu oy veren veya kaynak/onay sağlayan dernek yöneticileri TCK m. 37-39 uyarınca müşterek fail, azmettiren veya yardım eden sıfatıyla sorumlu olur. Karara muhalefet şerhi düşen yöneticiler, yetkisiz temsil hallerinde bilgisi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve süreçte kusuru bulunmayan sıradan dernek üyeleri cezai yaptırıma tabi tutulamaz. Salt bir hukuka aykırılığı bilmek de tek başına cezai sorumluluk doğurmaz; ancak TCK m. 278 kapsamında suçu bildirmeme veya fiile bilerek imkân/kaynak sağlama (TCK m. 39) hallerinde sorumluluk gündeme gelebilir.

İdari Yaptırım

İdari yaptırımlar da platformun kendisine değil, ihlali gerçekleştiren veya onaylayan katılımcı derneklere ya da bunların yöneticilerine yöneltilir. Bu noktada mutabakat tutanağında yapılan iş bölümü belirleyicidir: idari izinler, bildirimler ve resmi yazışmalar mutabakat tutanağıyla koordinatör/yürütücü derneğe bırakılmışsa, idare öncelikle bu derneği ve onun temsilcilerini muhatap alır; yalnızca ilkesel destek veren ve icrai/operasyonel yetkisi bulunmayan sıradan katılımcı dernekler, koordinatörün tek başına ve görev sınırlarını aşarak işlediği şekli kabahatlerden kural olarak sorumlu tutulamaz. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 14 ve m. 9 gereğince kabahate iştirak, bilerek katılma, yönlendirme veya ihmal yoluyla ortak iradeyle katılmayı gerektirir; karara muhalefet şerhi düşen veya koordinatörü yazılı uyaran katılımcı sübjektif kusuru bulunmadığından muaf tutulur. Yaptırımın miktarı belirlenirken m. 17/2 uyarınca ihlali planlayan/başat rol oynayan dernek üst sınırdan, eyleme etkisi tali kalan dernek ise alt sınırdan veya hafifletilerek cezalandırılır.

Mali İşleyiş: Banka Hesabı, Aidat, Bağış ve Vergi

Platform tüzel kişiliğe sahip olmadığından kendi adına banka hesabı açamaz. Uygulamada nakit akışı, koordinatör derneğin kendi tüzel kişiliği adına açtığı bir proje/platform hesabı üzerinden yürütülür. Kamuoyundan “bağış” veya “yardım” adı altında para toplanması ise 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’na tabidir ve mülki idare amirliğinden izin alınmasını gerektirir; platform kendi adına bu izni alamaz, izin koordinatör dernek adına ya da oluşturulacak sorumlu kurul adına alınmalıdır. İzinsiz para toplanması halinde toplanan paraya el konulur ve idari para cezası uygulanır.

Katılımcılardan Düzenli Aidat/Katkı Payı Toplanması

Buna karşılık katılımcı kuruluşların kendi bütçelerinden platform giderlerine düzenli olarak katkı payı aktarması mümkündür ve adi ortaklık sermaye katkısı (TBK m. 621) sayıldığından Yardım Toplama Kanunu kapsamına girmez. Bir katılımcı dernek bakımından bu ödeme yükümlülüğü, ancak dernek yönetim kurulunun platforma katılım ve mutabakat tutanağını onaylama kararıyla doğar; mutabakat metninde yer almayan veya dernek organınca onaylanmamış tek taraflı ek aidat talepleri derneği bağlamaz.

Muhasebe ve Vergisel Yükümlülükler

Platformun gelir-gider muhasebeleştirilmesi ve yasal defter kayıtları, kural olarak koordinatör derneğin kendi defterlerinde platforma özgülenmiş bir proje kodu altında tutulur. Platform faaliyeti sürekli ve gelir getirici (bilet satışı, sponsorluk vb.) bir nitelik kazanırsa, Kurumlar Vergisi Kanunu m. 1/ç ve m. 2/5 kapsamında koordinatör dernek bünyesinde bir iktisadi işletme doğduğu kabul edilir ve buna bağlı vergi mükellefiyeti, tescil ve beyan yükümlülükleri koordinatör derneğe aittir. Usulüne uygun defter ve kayıt tutulmaması, yetkisiz gelir toplanması veya belgelerin tahrif edilmesi hallerinde Dernekler Kanunu m. 32/d uyarınca idari para cezası ve cezai takibat koordinatör derneğin yönetim kurulu üyeleri ile işlemi bizzat icra eden platform temsilcilerine yöneltilir.

Personel İstihdamı ve Dernek Kaynaklarının Kullanımı

Platform, SGK nezdinde müstakil bir işyeri sicili alarak kendi adına işçi çalıştıramaz. 4857 sayılı İş Kanunu m. 2, işveren tanımına tüzel kişiliği bulunmayan kurum ve kuruluşları da dahil ettiğinden, platform bünyesinde istihdam iki şekilde gerçekleşebilir: personelin koordinatör dernek bünyesinde, onun işyeri dosyası üzerinden istihdam edilmesi (en yaygın uygulama) veya doğrudan platform adına adi ortaklık ilişkisi çerçevesinde istihdam edilmesi. İkinci durumda katılımcı kuruluşların tamamı birlikte işveren sayılabilir. Personel resmiyette koordinatör dernekte kayıtlı görünse dahi fiilen tüm katılımcılar için ve onların ortak talimatlarıyla çalışıyorsa, Yargıtay’ın birlikte istihdam ilkeleri uyarınca ödenmeyen ücret, fazla mesai, kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacaklarından katılımcı kuruluşların tamamı müteselsilen sorumlu tutulabilir; aynı şekilde SGK prim borçlarından da işveren ve işveren vekilleri müteselsilen sorumludur.

Bir Katılımcının Personel, Taşınır ve Taşınmazının Platforma Tahsisi

Katılımcı bir derneğin mekânını, personelini veya araç-gerecini platforma tahsis etmesi, TBK m. 621 uyarınca adi ortaklığa konulan bir ayni/hizmet sermayesi (katkı payı) mahiyetindedir. Bu kullanımın mali ve vergisel sonuçları şöyledir: tahsis edilen personelin bordrosu, SGK primleri ve kıdem tazminatı sorumluluğu resmi işveren olan ilgili dernek üzerinde kalır; ancak platform faaliyetindeki çalışmalar bakımından yukarıda belirtilen birlikte istihdam hükümleri gündeme gelebilir. Tahsis edilen taşınmaz veya teçhizatın olağan yıpranma, elektrik, su, internet gibi cari giderlerinin nasıl karşılanacağı mutabakat tutanağında açıkça belirlenmeli; diğer derneklerden gider payı alınıyorsa bu işlem fatura/gider belgesi karşılığında muhasebeleştirilmelidir.

Kamu Kurumlarıyla İşbirliği ve Platform Açıklamalarının Niteliği

Kamu Kurumlarıyla Protokol ve Ortak Projelerde Taraf Kim Olmalıdır?

Platform bağımsız bir tüzel kişiliğe sahip olmadığından, resmi protokol, idari sözleşme veya kamu hibesi projelerinde bizzat ve doğrudan hukuki taraf olamaz. İşbirliği protokolü veya sözleşme, mutabakat tutanağına istinaden yetkilendirilen koordinatör dernek ya da tüm katılımcı derneklerin tüzel kişilikleri adına müştereken imzalanır; resmi merciler doğrudan ilgili derneğin tüzel kişiliğini muhatap kabul eder.

Platform Açıklamaları Katılımcıların Kurumsal İradesi Sayılır mı?

Platform sözcüsü veya koordinatörü tarafından yapılan açıklamalar, basın bildirileri ve raporlar; mutabakat tutanağında çizilen yetki sınırları ve önceden ortaklaşa kararlaştırılan çerçeve dahilindeyse katılımcı dernekleri kurumsal olarak bağlar ve onların ortak iradesi niteliğini taşır. Buna karşılık mutabakat metnini aşan, önceden onaylanmamış veya hukuka aykırılık unsuru içeren münferit açıklamalar, bu açıklamaya katılmayan veya derhal itiraz/muhalefet şerhi düşen derneklerin kurumsal iradesi sayılamaz.

Kişisel Veriler (KVKK), Fikrî Mülkiyet ve Arşivin Akıbeti

KVKK Bakımından Veri Sorumlusu Kimdir?

6698 sayılı Kanun’un 3. maddesinde veri sorumlusu “gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlandığından, tüzel kişiliği bulunmayan platform bizzat veri sorumlusu olamaz. Platform faaliyeti kapsamında (etkinlik kaydı, anket, imza kampanyası vb.) toplanan kişisel verilerde, işleme amaç ve vasıtalarını birlikte belirleyen katılımcı dernekler veya veritabanını fiilen tutan koordinatör dernek veri sorumlusu sıfatını taşır; aydınlatma metni ve VERBİS yükümlülükleri bu tüzel kişilikler üzerinden yerine getirilir.

Fikrî ve Sınai Hak İhlalinde Sorumluluk

Platform bülteninde, web sitesinde veya afişinde başkasına ait telifli bir eserin, fotoğrafın veya tescilli markanın izinsiz kullanılması bir haksız fiil teşkil eder. Sorumluluk üç düzeyde ayrışır: içeriği izinsiz yükleyen, tasarlayan veya yayımlayan gerçek kişi (TBK m. 49, FSEK m. 71 vd., SMK m. 149 vd.); yayının yapıldığı alan adının veya basılı materyalin sahibi olan koordinatör dernek tüzel kişiliği (TBK m. 50/3, TMK m. 50); ve eylemin ortak platform kararıyla icra edilmesi halinde TBK m. 638/3 uyarınca tazminattan müteselsilen sorumlu tutulabilecek katılımcı dernekler.

Platform bünyesinde ortaklaşa hazırlanan raporlar, rehberler ve eğitim materyalleri 5846 sayılı FSEK kapsamında müşterek eser niteliğindedir; aksi kararlaştırılmadıkça her katılımcı bu materyalleri kendi tüzüksel amacı doğrultusunda kullanabilir, ancak diğerlerinin haklarını zedeleyecek şekilde tek başına sahiplenemez veya ticarileştiremez. Platform adına kullanılan logo, alan adı veya sosyal medya hesabı üzerindeki haklar da aksi kararlaştırılmadıkça, tescil koordinatör dernek adına ya da tüm katılımcıların müşterek hakkı (TBK m. 638) olarak yapılmış olsun, tüm katılımcıların ortak kullanımına tahsis edilmiş sayılır.

Platform Sona Erdikten Sonra Belge, Arşiv, Veri ve Raporların Akıbeti

Öncelikle mutabakat tutanağındaki tasfiye hükümlerine bakılır; bu konuda hüküm varsa uygulanır. Hüküm yoksa şu esaslar geçerlidir:

• Müşterek hak sahipliği: Ortaklaşa üretilen raporlar, veri tabanları ve arşiv materyalleri tüm katılımcı derneklerin ortak kullanımına ve ortak mülkiyetine tabidir (TBK m. 638).
• Fiziki evrakın saklanması: Islak imzalı mutabakat tutanakları, karar metinleri ve harcama belgelerinin asılları, idari denetim ve zamanaşımı süreleri boyunca saklanmak üzere kural olarak koordinatör derneğin arşivinde muhafaza edilir; ancak koordinatör dernek bu evrakların münhasır sahibi değil, katılımcılar adına saklayıcısı (yediemini) konumundadır.
• Suret alma hakkı: Her katılımcı, platform faaliyetleri kapsamında oluşturulmuş her türlü fiziki ve dijital arşivin, raporun veya karar defteri suretinin birer kopyasını alma ve arşivleme hakkına sahiptir.
• Kişisel veriler: Platformun feshiyle birlikte verilerin toplanma amacı ortadan kalktığından, KVKK m. 7 gereğince veri havuzları silinmeli, yok edilmeli veya anonim hale getirilmelidir; açık rıza ve aydınlatma metninde hüküm bulunmadıkça bu veriler katılımcılardan birinin kendi veri tabanına tek taraflı olarak aktarılamaz.
• Resmi yazışmalar: Mülki idareye verilmiş bildirimler ve kamu kurumlarıyla yürütülen projelere ilişkin resmi yazışmalar, ilgili kamu kurumlarının arşivinde ve koordinatör derneğin resmi evrak kayıtlarında mevzuatın öngördüğü yasal saklama süresi boyunca tutulur.

İnternet Sitesi ve Sosyal Medya Hesapları

Platformun kendi adını taşıyan bir internet sitesi veya sosyal medya hesabı açması mümkündür; ancak alan adı, sunucu ve hesap kayıtları teknik olarak koordinatör derneğin tüzel kişiliği veya yetkilendirilen bir gerçek kişi üzerinden tahsis edilir. Bu kanallardan yapılan paylaşımların hukuki sorumluluğu üç düzeyde ayrışır: paylaşımı bizzat yapan gerçek kişinin cezai sorumluluğu (TCK m. 20, 37-39), ortak karar doğrultusunda yapılan paylaşımlarda katılımcı derneklerin TBK m. 638/3 uyarınca müteselsil tazminat sorumluluğu, ve 5651 sayılı Kanun kapsamında içerik/yer sağlayıcı sıfatıyla alan adı sahibi koordinatör derneğin sorumluluğu. Yetkisiz veya münferit paylaşımlardan yalnızca onu yapan kişi sorumlu olur; diğer katılımcılar bu yetkisiz eylemden sorumlu tutulamaz.

Mutabakat Tutanağının Şekli — Noter Şartı Var mıdır?

Mutabakat tutanağının noterde düzenlenmesi veya onaylatılması mevzuatta öngörülmemiştir; katılımcı temsilcilerin adi yazılı şekilde imzalaması geçerlilik için yeterlidir. Noter onayının bulunmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz, yalnızca Hukuk Muhakemeleri Kanunu bakımından belgeyi adi senet statüsünde bırakır; bir uyuşmazlıkta imza inkârı ileri sürülürse bilirkişi incelemesi gerekir. Buna karşılık banka, kamu kurumu veya ihale gibi üçüncü kişiler nezdindeki işlemlerde muhataplar, platform mutabakat tutanağından ziyade işlemi yürüten koordinatör derneğin noter tasdikli imza sirkülerini ve yönetim kurulu yetki kararını ararlar.

Platformun Denetimi ve Bildirim Yükümlülükleri

Platformlar tüzel kişi olmadığından ve DERBİS sicilinde müstakil bir kütük kaydı bulunmadığından, dernekler gibi doğrudan bir tüzel kişilik denetimine tabi değildir. Platform faaliyetleri; mutabakat tutanağında koordinatör veya yürütücü olan katılımcı derneklerin denetimi kapsamında, İçişleri Bakanlığı veya mülki idare amirliği tarafından dolaylı olarak incelenir. Platformun fiziki mekânı, kayıtları ve harcamaları, koordinatör derneğin yasal defter ve belgeleri üzerinden denetlenir.

Dernekler Yönetmeliği m. 94 uyarınca platformun kuruluşu, amacı ve mutabakat tutanağının mülki idare amirliğine bildirilmesinden öncelikle koordinatör dernek ve platform temsilcileri sorumludur. Platforma tüzel kişiliği bulunmadığından doğrudan idari ceza kesilemezken, bildirimi süresinde yapmayan koordinatör dernek yöneticilerine veya mutabakat tutanağında bildirimi yapmakla bizzat görevlendirilmiş gerçek kişi temsilcilere Dernekler Kanunu m. 32 uyarınca idari para cezası uygulanır.

Platformun Sona Ermesi ve Tasfiyesi

Mutabakat tutanağında fesih ve sona erme hususu düzenlenmemişse, adi ortaklığın sona erme sebeplerine ilişkin TBK m. 639 uygulanır: platformun amacı gerçekleştiğinde veya gerçekleşmesi imkânsız hale geldiğinde, katılımcıların oybirliğiyle karar almasıyla veya haklı sebeple fesih bildirimiyle platform sona erer.

Sona erme halinde elde bulunan para, taşınır eşya ve diğer varlıklar, platformun bağımsız bir malvarlığı olmadığından katılımcı kuruluşların müşterek/paylı mülkiyetindedir. Mutabakat tutanağında tasfiye usulü kararlaştırılmışsa öncelikle bu hükümler uygulanır; hüküm yoksa TBK m. 642 vd. uyarınca sırasıyla önce ortak borçlar ödenir, ardından katılımcıların avans ve katkı payları iade edilir, kalan tasfiye artığı (varsa) mutabakat tutanağındaki oranlara göre, oran belirtilmemişse eşit olarak paylaştırılır. Platformun mali işlerini yürüten koordinatör veya sekretarya, tasfiye sürecinde ayrıntılı bir hesap dökümü hazırlayıp katılımcıların onayına sunmakla yükümlüdür; bu yükümlülüğün ihlali TCK m. 155 kapsamında güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir.

İdari Makamca Faaliyetin Durdurulması veya Yasaklanması

İdari makamın (Valilik, Kaymakamlık vb.) platform faaliyetini durdurması veya yasaklaması, yalnızca o platform faaliyeti ve etkinliğiyle sınırlıdır; bu durum katılımcı derneklerin kendi bağımsız tüzel kişiliklerini, dernek statülerini veya platform dışındaki kendi olağan faaliyetlerini kendiliğinden sona erdirmez veya durdurmaz. Ancak yasaklanan eylem aynı zamanda dernekler mevzuatına veya ceza kanunlarına aykırılık teşkil ediyorsa, ilgili dernek yöneticileri hakkında adli/idari soruşturma açılabileceği gibi, şartları varsa TMK m. 89 kapsamında derneğin feshine yönelik dava da açılabilir.

Fiilen Sona Ermesine Rağmen Mutabakat Tutanağının ve Sözleşmelerin Hukuki Etkileri

Platformun fiilen sona ermiş veya faaliyetlerinin durmuş olması, ne mutabakat tutanağının ne de üçüncü kişilerle yapılmış sözleşmelerin hukuki etkilerini kendiliğinden ortadan kaldırır:

• İç ilişki bakımından: Mutabakat tutanağındaki gider paylaşımı, avans ve bütçe mahsupları, ortak alacakların tahsili ile tasfiye bakiyesinin paylaştırılmasına ilişkin kurallar tasfiye tamamlanıncaya kadar yürürlükte kalır (TBK m. 642-645); gizlilik, fikri mülkiyet kullanımı veya rekabet yasağı gibi sözleşme sonrası yükümlülükler faaliyet bittikten sonra da bağlayıcıdır; mutabakat tutanağındaki yetki sözleşmesi veya tahkim şartı, asıl ilişkinin fiilen sona ermesinden bağımsız olarak geçerliliğini korur; ortaklıktan doğan hesap verme ve alacak talepleri TBK’nin genel zamanaşımı süresi (kural olarak 10 yıl) boyunca ileri sürülebilir.
• Dış ilişki bakımından: Platformun iç ilişkide fiilen durması, üçüncü kişilerle yapılmış hizmet, kira, tedarik veya iş sözleşmelerini kendiliğinden sona erdirmez; hukuken geçerli bir fesih yapılmadıkça sözleşmeler tarafları bağlamaya devam eder. Katılımcı dernekler, üçüncü kişilere karşı üstlenilen borçlardan dolayı aksi kararlaştırılmadıkça müteselsilen sorumludur (TBK m. 638/3) ve kendi aralarındaki ortaklığın fiilen bittiğini ileri sürerek bu sorumluluktan kurtulamazlar. Temsilcinin yetkisinin sona erdiği üçüncü kişilere usulünce bildirilmedikçe, iyi niyetli üçüncü kişilerle kurulacak işlemlerden dolayı katılımcı derneklerin sorumluluğu devam edebilir (TBK m. 42-45).

Uyuşmazlıkların Çözümü: Görevli, Yetkili Mahkeme ve Tahkim

Platform faaliyeti yürüten katılımcı dernekler arasındaki uyuşmazlıklar, adi ortaklık ilişkisinden doğduğundan malvarlığı davası niteliğindedir ve HMK m. 2 uyarınca görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi‘dir; dernekler kural olarak tacir sayılmadığından Asliye Ticaret Mahkemesi görevli değildir.

Mutabakat tutanağında uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin bir hüküm bulunması halinde, bu hüküm türüne göre katılımcı dernekleri bağlar:

• Yetki şartı (HMK m. 17): Dernekler tüzel kişiliğe sahip olduklarından, belirli bir yer mahkemesini yetkili kılan şart geçerlidir ve aksi kararlaştırılmadıkça münhasır yetki doğurur.
• Tahkim şartı (HMK m. 412 vd.): Alacak, masraf paylaşımı, tazminat veya tasfiye gibi tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konular tahkime elverişlidir; tahkim şartına aykırı olarak genel mahkemede açılan davada karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunabilir.
• Kademeli çözüm/koordinasyon kurulu/arabuluculuk şartı: Yargı yoluna başvurmadan önce platform koordinasyon kuruluna başvurulması gibi çok aşamalı çözüm mekanizmaları, TMK m. 2 iyi niyet kuralı gereğince işletilmesi beklenen borçlandırıcı hükümlerdir; ancak Anayasa m. 36’daki hak arama hürriyetini tamamen ortadan kaldıran veya dava açmayı imkânsız kılacak nitelikteki engeller mutlak bir dava şartı oluşturmaz. Bu şarta uymayan taraf, sözleşmeye aykırılık sebebiyle doğacak zararlardan TBK genel hükümleri uyarınca sorumlu tutulabilir.

Bu hükümlerin bağlayıcı olabilmesi, tutanağı imzalayan temsilcinin dernek yönetim kurulunca usulünce yetkilendirilmiş olmasına, kanunun kamu düzenine ilişkin kesin yetki kurallarının (örn. taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklardaki kesin yetki) bertaraf edilmemiş olmasına bağlıdır. Yetki/tahkim şartı bulunmaması halinde genel yetkili mahkeme davalı derneğin merkezinin bulunduğu yer mahkemesi (HMK m. 6, 14) olup, sözleşmenin ifa yeri mahkemesinde de (HMK m. 10) dava açılabilir.

Platform, Dernek ve Federasyon Karşılaştırması

Sıkça Sorulan Sorular

Dernek platformunun tüzel kişiliği var mıdır?

Hayır; platform bağımsız bir tüzel kişiliğe sahip değildir, bu nedenle kendi adına mülk edinemez, banka hesabı açamaz ve dava açma/dava edilme ehliyetine sahip değildir.

Platform kurmak için en az kaç kuruluş gereklidir?

Kanunda sayısal bir asgari sınır belirtilmemekle birlikte platformun adi ortaklık niteliği gereği en az iki katılımcı kuruluşun varlığı zorunludur; katılımcı sayısı bire düşerse platform kendiliğinden sona erer.

Vakıf veya sendika dernek platformuna katılabilir mi?

Evet; platformun tanımı ve faaliyet sınırları Dernekler Kanunu m. 25’e tabi olmakla birlikte, vakfın veya sendikanın katılım kararını hangi organının alacağı ve hangi sınırlar içinde katılabileceği kendi özel mevzuatına (Vakıflar Kanunu, Sendikalar Kanunu) ve tüzüğüne/senedine göre belirlenir.

Platforma katılma kararını yönetim kurulu mu, genel kurul mu alır?

Öncelikle dernek tüzüğüne bakılır; tüzükte açık hüküm yoksa, katılım dernek için mali taahhüt veya sürekli bir ortaklık niteliği taşıyorsa TMK m. 80 gereği genel kurulun, dönemsel ve rutin bir işbirliği söz konusuysa yönetim kurulunun yetkisindedir.

Mutabakat tutanağının noter onayı olmadan geçerliliği var mıdır?

Evet; mevzuat noter onayı şartı öngörmediğinden adi yazılı şekilde imzalanan mutabakat tutanağı tam geçerlidir, noter onayının eksikliği yalnızca ispat hukuku bakımından belgeyi adi senet statüsünde bırakır.

Platform adına banka hesabı açılabilir mi?

Hayır; tüzel kişiliği bulunmadığından platform kendi adına banka hesabı açamaz, nakit akışı koordinatör derneğin kendi tüzel kişiliği adına açtığı bir hesap üzerinden yürütülür.

Platform kamuoyundan bağış veya yardım toplayabilir mi?

Hayır; kamuya açık yardım toplama 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu uyarınca mülki idare izni gerektirir ve bu izin platform adına değil, koordinatör dernek veya sorumlu kurul adına alınmalıdır; izinsiz toplanan paraya el konulur.

Platformun faaliyetlerinden dolayı üçüncü kişilere verilen zarardan kim sorumludur?

Zarar ortak bir karar veya ortak yetki kapsamında doğmuşsa tüm katılımcı dernekler müteselsilen sorumludur; zarar bir katılımcının münferit taşkınlığından kaynaklanmışsa yalnızca o kişi ve derneği sorumlu tutulur.

Platformda “koordinatör” olarak belirlenen kişi tüm dernekleri bağlayan işlem yapabilir mi?

Ancak katılımcı derneklerin yönetim kurullarınca usulüne uygun ve açık bir temsil yetkisi verilmişse yapabilir; aksi halde koordinatör yetkisiz temsilci sayılır ve işlem dernekleri bağlamaz.

Platform personel çalıştırabilir mi, işveren kim sayılır?

Platform kendi adına SGK’ya işyeri tescili yaptıramadığından personel genellikle koordinatör dernek bünyesinde istihdam edilir; fiilen tüm katılımcılar için çalışılıyorsa birlikte işverenlik hükümleri gereği katılımcılar işçilik alacaklarından müteselsilen sorumlu olabilir.

Platform faaliyeti sırasında toplanan kişisel verilerin sorumlusu kimdir?

KVKK anlamında veri sorumlusu yalnızca gerçek veya tüzel kişi olabileceğinden platform bizzat veri sorumlusu olamaz; veri işleme amaç ve vasıtalarını belirleyen katılımcı dernekler veya veritabanını tutan koordinatör dernek bu sıfatı taşır.

Bir dernek platformdan tek taraflı ayrılırsa mutabakat tutanağı geçersiz olur mu?

Kural olarak hayır; kalan katılımcılar ortak amacı sürdürme iradesini koruduğu sürece tutanak aralarında geçerliliğini korur, geçersizlik ancak katılımcı sayısının bire düşmesi veya ortak amacın imkânsızlaşması hallerinde doğar.

Platformun mutabakat tutanağındaki amacın dışına çıkması ne gibi sonuçlar doğurur?

Amaç dışı işlemler diğer katılımcıları bağlamaz, haklı sebeple fesih ve tazminat hakkı doğurur, işlemi yapan yetkisiz temsilci şahsen sorumlu olur ve ilgili dernek yöneticileri hem kendi tüzel kişiliklerine karşı tazminat sorumluluğuyla hem de şartları varsa derneğin TMK m. 89 uyarınca feshi riskiyle karşılaşabilir.

Platformun geçici birliktelik niteliğini aşıp kalıcı bir yapıya dönüşmesi yalnızca idari bir aykırılık mıdır?

Hayır; bu durum oluşumun kanuna karşı hile teşkil eden bir “fiili dernek” olarak nitelendirilmesine, katılımcıların sınırsız şahsi müteselsil sorumluluk altına girmesine, re’sen vergi mükellefiyeti doğmasına ve mülki amirlikçe platformun faaliyetten menedilerek dağıtılmasına yol açabilecek ağır sonuçlar doğurur.

Platform faaliyeti nedeniyle uygulanacak idari yaptırımda platformun tamamı mı sorumlu tutulur?

Hayır; idari yaptırımlar ihlali gerçekleştiren veya karara olumlu oy veren dernek ve yöneticilere yöneltilir, ihlale iştirak etmeyen veya muhalefet şerhi düşen katılımcılar sorumlu tutulmaz.

Platformun sona ermesi halinde elinde kalan para, mallar ve arşiv ne olur?

Mutabakat tutanağındaki tasfiye hükümleri uygulanır; hüküm yoksa önce ortak borçlar ödenir, katılımcıların katkı payları iade edilir, kalan tasfiye artığı payları oranında paylaştırılır ve arşiv/belgeler katılımcıların müşterek mülkiyetinde sayılarak koordinatör dernekte yediemin sıfatıyla saklanır.

Platform ile ilgili uyuşmazlıklarda hangi mahkeme görevlidir?

Adi ortaklık ilişkisinden doğan malvarlığı uyuşmazlığı niteliğinde olduğundan görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir; yetki, mutabakat tutanağındaki yetki veya tahkim şartına, böyle bir şart yoksa davalı derneğin yerleşim yeri veya sözleşmenin ifa yeri mahkemesine göre belirlenir.

Platform, federasyon veya konfederasyon ile aynı şey midir?

Hayır; federasyon ve konfederasyonlar tescil ile kurulan bağımsız tüzel kişilerdir ve belirli bir asgari dernek sayısı şartına tabidir, platform ise tescilsiz, geçici ve tüzel kişiliği bulunmayan bir iş birliği modelidir.

Sonuç

Dernek platformu, sivil toplum kuruluşlarına ortak bir amaç etrafında hızlı ve esnek bir şekilde bir araya gelme imkânı tanıyan, ancak tüzel kişilikten yoksun olması sebebiyle katılımcı dernekler için ciddi hukuki riskler de barındıran bir modeldir. Mutabakat tutanağının eksiksiz düzenlenmesi, yetkili organ kararlarının usulüne uygun alınması, temsil yetkisinin açıkça sınırlanması ve mali işleyişin koordinatör dernek üzerinden şeffaf biçimde yürütülmesi, hem katılımcıların müteselsil sorumluluk riskini azaltır hem de platformun amacına uygun şekilde işlemesini sağlar. Bir derneğin platforma katılım kararından mutabakat tutanağının hazırlanmasına, mali işleyişten olası bir uyuşmazlığın çözümüne kadar tüm süreç dernekler hukuku alanında uzmanlık gerektiren teknik ayrıntılar barındırdığından, bu adımların bir hukuk bürosu desteğiyle atılması ileride doğabilecek şahsi ve mali sorumluluk risklerinin önüne geçilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Mehmet Sarıoğlu tarafından hazırlanmış; Av. Fatih Sefer tarafından incelenip yayına uygun bulunmuştur.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu — Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul