Katalog suçlar, CMK m.100/3’te tek tek sayılan ve işlendikleri hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması hâlinde tutuklama nedeninin “var sayılabileceği” ağır suçlardır. Ancak bu bir tutuklama karinesidir, otomatik tutuklama sonucu değildir. Kanundaki “var sayılabilir” ibaresi hâkime takdir yetkisi tanır; katalog suç isnadı, hâkimi katalog suçlarda tutuklamaya mahkûm etmez.
Uygulamada en çok yanlış anlaşılan konulardan biri budur: “Suç katalogda, o hâlde tutuklama zorunlu” yaklaşımı hem CMK’ya hem Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihadına aykırıdır. Bu makalede katalog suçların listesini, karinenin hukuki niteliğini, aksinin nasıl ispat edileceğini ve güncel içtihadı açıklıyoruz.
Katalog Suç Ne Demektir?
Tutuklama için kural olarak kuvvetli suç şüphesinin yanında ayrıca bir tutuklama nedeninin (kaçma şüphesi veya delil karartma tehlikesi) somut olgularla ortaya konulması gerekir. Katalog suçlarda ise kanun koyucu, bu suçların ağırlığı nedeniyle tutuklama nedeninin var sayılabileceğini öngörmüştür (CMK m.100/3). Yani savcı ve hâkim, kaçma veya delil karartma şüphesini her olayda ayrıca ispatlamak zorunda kalmadan, suçun katalogda yer almasına dayanarak tutuklama nedeninin varlığını kabul edebilir.
Ancak bu karine, tutuklamanın diğer şartlarını ortadan kaldırmaz. Katalog suçlarda dahi kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller aranır, ölçülülük denetimi yapılır ve tutuklama yasağı bulunmamalıdır.
Katalog Suçlar Nelerdir? (CMK m.100/3)
Türk Ceza Kanunu’nda Yer Alan Katalog Suçlar
- Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (TCK m.76, 77, 78)
- Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (m.79, 80)
- Kasten öldürme (m.81, 82, 83)
- Kasten yaralama suçunun m.86/3’ün (b), (e) ve (f) bentleri kapsamındaki hâlleri ile neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama (m.87)
- İşkence (m.94, 95)
- Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, m.102)
- Çocukların cinsel istismarı (m.103)
- Hırsızlık (m.141, 142) ve yağma (m.148, 149)
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188)
- Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, m.220)
- Devletin güvenliğine karşı suçlar (m.302, 303, 304, 307, 308)
- Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar (m.309, 310, 311, 312, 313, 314, 315)
Özel Kanunlarda Yer Alan Katalog Suçlar
- 6136 sayılı Kanun kapsamında silah kaçakçılığı (m.12)
- Bankalar Kanunu’nda tanımlanan zimmet suçu
- Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar
- Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 68 ve 74. maddelerindeki suçlar
- Orman Kanunu m.110/4 ve 5’te tanımlanan kasten orman yakma suçları
- Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu m.33’te sayılan suçlar
- Terörle Mücadele Kanunu m.7/3’te belirtilen suçlar
2022 ve 2024’te Eklenen Katalog Suçlar
Katalog liste zamanla genişletilmiştir. Son eklenen kasten yaralama hâlleri, özellikle atlanmaması gereken güncel kalemlerdir:
- Kadına karşı işlenen kasten yaralama suçu (2022 – 7406 s.K.)
- Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personele karşı, görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama suçu (2022 – 7406 s.K.)
- Eğitim personeline (öğretmen, yönetici, usta öğretici vb.) karşı görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama suçu (2024 – 7528 s.K.)
Bu eklemeler, aksi hâlde iki yıllık tutuklama sınırının altında kalabilecek kasten yaralama fiillerini —belirli mağdur grupları bakımından— katalog kapsamına alarak tutuklamaya açık hâle getirmektedir.
Katalog Suç, Otomatik Tutuklama Anlamına mı Gelir?
Hayır. Bu, konunun en kritik noktasıdır. Kanunun lafzı “tutuklama nedeni var sayılabilir” şeklindedir — “var sayılır” veya “tutuklanır” değil. Bu ifade hâkime bir takdir yetkisi tanır; onu tutuklamaya zorlamaz.
Anayasa Mahkemesi, norm denetiminde bu hükmü açıkça yorumlamıştır: söz konusu suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde yalnızca tutuklama nedeni var sayılabilecek olup tutuklama zorunlu hâle getirilmemektedir (AYM, E. 2021/96, K. 2022/8, 26.01.2022). Aynı kararda, 7331 sayılı Kanun’la eklenen “somut delillere dayanan” ibaresinin, kuvvetli belirtiyi somutlaştırarak keyfî tutuklamayı önleme amacı taşıdığı belirtilmiştir.
Dolayısıyla katalog suç, savcılığı ve hâkimi delil toplama ve somutlaştırma yükümlülüğünden kurtarmaz. Suçun katalogda yer alması, yalnızca kaçma veya delil karartma şüphesinin ayrıca kanıtlanması yükünü hafifletir; kuvvetli suç şüphesinin somut delillerle ortaya konulması ise her hâlde zorunludur.
Katalog Suçlarda Karinenin Aksi Nasıl İspat Edilir?
Karine, aksinin ispatına kapalı değildir. Savunma, katalog suç isnadına rağmen tutuklamanın gereksizliğini şu yollarla ortaya koyabilir:
Kuvvetli suç şüphesinin bulunmadığını göstererek. Karine yalnızca tutuklama nedeni bakımından işler; kuvvetli suç şüphesi ön şartını ortadan kaldırmaz. Dosyadaki delillerin somut delil standardını karşılamadığı gösterilirse, katalog suç olsa dahi tutuklama dayanaksız kalır. Anayasa Mahkemesi’ne göre tutuklama ancak suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler bakımından mümkündür ve bu, tutuklama tedbirinin olmazsa olmaz unsurudur (AYM, B. No: 2022/24342, 19.11.2024).
Kişisel durumun kaçma şüphesini çürüttüğünü göstererek. Karine bir varsayımdır; somut olayın gerçekleriyle çeliştiğinde geçerliliğini yitirir. Sabit ikametgâh, düzenli iş, ailevi bağlar, süreç içindeki uyumlu tutum ve kaçma girişiminin bulunmaması, karineyi çürüten olgulardır. Anayasa Mahkemesi, suçun niteliğinin veya cezanın ağırlığının her zaman kaçma tehlikesini ortaya koymayacağını; şüphelinin yakalanma şekli, süreç içindeki tavırları ve kişisel unsurlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır (AYM, B. No: 2021/35038, 11.07.2024).
Delillerin toplanmış olduğunu göstererek. Deliller toplanıp muhafaza altına alınmışsa, delil karartma varsayımı hukuken sona erer. Katalog suç, toplanmış delilleri “karartılabilir” hâle geri getirmez.
Adli kontrolün yeterliliğini göstererek. Katalog suçlarda dahi hâkim, adli kontrolün neden yetersiz kalacağını somut olgularla gerekçelendirmek zorundadır. Bu yapılmamışsa karar hukuka aykırıdır.
Katalog Suçlarda Gerekçe Yükümlülüğü: AİHM ve AYM Yaklaşımı
Katalog suç isnadı, hâkimi gerekçe yazma yükümlülüğünden kurtarmaz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Buzadji/Moldova (Büyük Daire) kararı bu konuda dönüm noktasıdır: mahkeme, tutuklama kararlarında “ilgili ve yeterli gerekçe” sunma zorunluluğunun ilk tutuklama anından itibaren geçerli olduğunu belirlemiştir (İHAM, Buzadji/Moldova, B. No: 23755/07, 05.07.2016). Bu karardan önce ilk tutuklamada makul şüphe yeterli sayılırken, Buzadji ile birlikte ilk andan itibaren kişiselleştirilmiş gerekçe aranır hâle gelmiştir.
Anayasa Mahkemesi de aynı çizgidedir. Yalnızca suçun katalogda yer almasına atıf yapılarak, kişiye özgü hiçbir değerlendirme içermeyen tutuklama kararları hak ihlali sayılmaktadır. Mahkeme, kaçma riski sonucuna varılmasını haklı çıkaracak kişisel bir değerlendirme içermeyen ve yalnızca suçun vasfına dayanan gerekçelerin tutuklama tedbirini hukuki kılmaya yetmeyeceğini tespit etmiştir (AYM, B. No: 2023/70494, 28.01.2026).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu da tutuklama nedenlerinin yalnızca katalog suçlara dayandırılmasının yeterli olmadığını, bu nedenlerin somut olgularla ilişkilendirilmesinin kanuni zorunluluk olduğunu belirtmiştir (Yargıtay CGK, E. 2021/232, K. 2022/415, 07.06.2022).
Katalog Suç ile Tutuklama Yasağının İlişkisi
Katalog suçların bir kısmı, cezasının üst sınırı itibarıyla zaten iki yıllık tutuklama sınırının üzerindedir. Ancak katalog listesine eklenen bazı kasten yaralama hâlleri (kadına, sağlık ve eğitim personeline karşı), tam da bu iki yıllık sınırın işlevini aşmak için getirilmiştir: aksi hâlde tutuklama yasağı kapsamına girebilecek fiiller, katalog kapsamına alınarak tutuklamaya açılmıştır. Yine de bu suçlarda dahi kuvvetli suç şüphesi ve ölçülülük denetimi zorunludur.
Emsal Kararlar
Anayasa Mahkemesi, E. 2021/96, K. 2022/8, T. 26.01.2022 (Norm Denetimi): Katalog suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde yalnızca tutuklama nedeni var sayılabilecek olup tutuklama zorunlu hâle getirilmemektedir. 7331 sayılı Kanunla eklenen somut delil şartı, kuvvetli belirtiyi somutlaştırarak keyfî tutuklamayı önlemeye yönelik meşru bir amaç taşımaktadır.
İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi, Buzadji/Moldova [BD], B. No: 23755/07, T. 05.07.2016: Tutuklama kararlarında ilgili ve yeterli gerekçe sunma yükümlülüğü, tutukluluğun devamı aşamasıyla sınırlı değildir; ilk tutuklama kararından itibaren geçerlidir. Yargı mercileri, serbest bırakmanın neden mümkün olmadığını kişiselleştirilmiş gerekçelerle ortaya koymalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/232, K. 2022/415, T. 07.06.2022: Tutuklama nedenlerinin yalnızca katalog suçlara dayandırılması yeterli olmayıp, bu nedenlerin somut olgularla ilişkilendirilmesi kanuni zorunluluktur.
Anayasa Mahkemesi, B. No: 2023/70494, T. 28.01.2026: Başvurucuların kaçma riski taşıdığı sonucuna varılmasını haklı çıkaracak herhangi bir kişisel değerlendirme tutuklama kararında bulunmamaktadır. Sadece suçun vasfına dayalı genel gerekçeler tutuklama tedbirini hukuki kılmaya yetmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Katalog suç ne demektir?
Katalog suç, CMK m.100/3’te tek tek sayılan ve işlendikleri hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması hâlinde tutuklama nedeninin var sayılabildiği ağır suçlardır.
Katalog suçta tutuklama zorunlu mudur?
Hayır; kanundaki “var sayılabilir” ibaresi hâkime takdir yetkisi tanır, katalog suç isnadı otomatik tutuklama sonucu doğurmaz ve hâkim adli kontrole karar verebilir.
Uyuşturucu ticareti katalog suç mudur?
Evet; uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK m.188) katalog suçlar arasındadır, ancak bu durumda dahi kuvvetli suç şüphesi ve ölçülülük denetimi zorunludur.
Kadına karşı yaralama katalog suç mudur?
Evet; kadına karşı işlenen kasten yaralama suçu 2022 yılında yapılan değişiklikle katalog suçlar arasına eklenmiştir.
Katalog suçta karinenin aksi ispatlanabilir mi?
Evet; kuvvetli suç şüphesinin bulunmadığı, kişisel durumun kaçma şüphesini çürüttüğü, delillerin toplanmış olduğu veya adli kontrolün yeterli olduğu gösterilerek karinenin aksi ortaya konulabilir.
Katalog suçta tutuklama kararına itiraz edilebilir mi?
Evet; katalog suçta verilen tutuklama kararına da iki hafta içinde itiraz edilebilir ve itirazda kişiye özgü gerekçe eksikliği ileri sürülebilir.
İlgili Makalelerimiz
- Tutuklama Nedir? Şartları ve Tutuklama Nedenleri
- Tutuklama Yasağı Olan Haller
- Tutuklama Kararına İtiraz: Süre, Merci ve Usul
- Adli Kontrol Nedir? Tutuklamaya Alternatif Tedbirler
- Tutukluluk Süresi ve Re’sen İnceleme
Katalog suç isnadı, tutuklamayı kaçınılmaz kılmaz; belirleyici olan, karinenin aksini ortaya koyan somut olguların dosyaya doğru biçimde sunulmasıdır. “Suç katalogda” gerekçesiyle verilen ve kişiye özgü değerlendirme içermeyen kararlar, itirazda güçlü biçimde tartışılabilir. Ceza yargılamalarında savunma yürüten büromuz, katalog suçlarda tutuklamaya itiraz ve tahliye süreçlerinde hukuki destek sunmaktadır. Ofisimiz Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul adresinde hizmet vermektedir.
Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.