Ortaklığın kendi paylarını geri alması, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPK) 22. maddesi ve Geri Alınan Paylar Tebliği (II-22.1) uyarınca halka açık ortaklıkların, Kurulca belirlenen şartlar çerçevesinde kendi paylarını satın alması veya rehin olarak kabul etmesidir; işlem genel kurul yetkilendirmesine, işlem sınırlarına, kamuyu aydınlatma kurallarına ve elden çıkarma sürelerine sıkı biçimde bağlıdır. Pay geri alımı, piyasa değerinin şirketin gerçek değerinin altına düştüğü dönemlerde yatırımcı güvenini desteklemenin başlıca araçlarından biridir. Alan, 2023-2025 yılları arasında art arda çıkarılan Kurul ilke kararlarıyla önemli ölçüde esnetilmiş olup güncel uygulama Tebliğ’in orijinal metninden belirgin biçimde farklılaşmıştır. Bu makalede geri alım programının yetkilendirilmesi, askıya alınan sınırlar, işlem kuralları, elden çıkarma ve itfa süreleri, muafiyetler ve sorumluluk ele alınmaktadır.
Pay Geri Alımı İçin Genel Kurul Kararı Gerekir mi?
Tebliğ’in kuralı, genel kurulun yönetim kurulunu bir geri alım programı çerçevesinde yetkilendirmesidir; bu yetki yönetim kurulunca belirlenecek kişilere devredilebilir. Programda geri alımın amacı, süresi, azami pay sayısı, fiyat aralığı ve kaynak gibi unsurlar yer alır. Bağlı ortaklıkların ana ortaklık paylarını alabilmesi için ise hem ana ortaklık genel kurulunun programı onaylaması hem de bağlı ortaklık yönetim kurulunun bu çerçevede geri alım yapacağına karar vermesi gerekir. SPK m.22/2 bu kuralı kanun düzeyinde güvenceye almıştır: konsolide bilançoya dâhil ortaklıkların yaptığı alımlar da aynı rejime tabidir; böylece hâkim ortağın bağlı şirketler üzerinden dolaylı pay toplaması engellenir.
Kuralın önemli istisnası borsada işlem gören ortaklıklara özgüdür: bu ortaklıklar yakın ve ciddi bir kayıptan kaçınmak amacıyla genel kurul yetkilendirmesi olmadan yönetim kurulu kararıyla geri alım yapabilir; bağlı ortaklıklar ana ortaklık payları için bu istisnadan yararlanamaz. Yakın ve ciddi kaybın varlığı, payın günlük ağırlıklı ortalama fiyatının yönetim kurulu karar tarihinden önceki son bir ayda nominal değerin altında seyretmesi veya yüzde yirminin üzerinde değer kaybetmesi hâlinde kabul edilir. Bu koşullar dışında yönetim kurulu kararıyla geri alım yapılabilmesi için işlem öncesinde Kurul onayı alınmalıdır. Genel kurul onayı olmadan alınan bu tür bir yönetim kurulu kararı, yapılacak ilk genel kurula kadar geçerlidir ve genel kurulun bilgisine sunulur.
2025 İlke Kararıyla Askıya Alınan Sınırlar
Kurul, piyasa koşulları nedeniyle 2023’ten itibaren art arda çıkardığı ilke kararlarıyla borsada işlem gören ortaklıkların ve bağlı ortaklıklarının geri alım programı başlatmasını önemli ölçüde kolaylaştırmıştır. En güncel hâliyle 19.03.2025 tarihli ilke kararına göre ortaklıklar ve bağlı ortaklıkları, yapılacak ilk genel kurulda ortakların bilgisine sunulmak üzere, genel kurul kararı aranmaksızın yönetim kurulu kararıyla geri alım programı başlatabilir; yürürlükte bir program varsa ayrıca yönetim kurulu kararı alınmadan buna devam edilebilir. Bu kapsamda yapılan geri alımlarda Tebliğ’deki %10’luk nominal değer sınırı ile günlük işlem sınırı (son 20 günlük işlem miktarı ortalamasının %25’i) uygulanmamaktadır.
Esnetmenin sınırı, 01.08.2024 tarihli ilke kararıyla netleştirilmiştir: %10’luk sınırı aşan paylar için Tebliğ’de öngörülen üç yıllık elden çıkarma süresi, payların elde edilme tarihi dikkate alınarak işlemeye devam eder. Nominal sınır fiilen kalksa da fazla payların süresiz elde tutulması mümkün değildir. İlke kararları “ikinci bir duyuruya kadar” geçerli olduğundan, her yeni geri alım programında güncel ilke kararının yürürlükte olup olmadığı teyit edilmelidir.
İşlem Sınırları ve Yasak Dönemler
Geri alınan payların toplam bedeli, Kurul düzenlemeleri çerçevesinde kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynakların toplamını aşamaz; bu şarta uyumun sağlanması yönetim kurulunun sorumluluğundadır. Böylece geri alım, sermayenin pay sahiplerine örtülü biçimde iadesine dönüşmez; ancak dağıtılabilir kaynaklarla finanse edilebilir.
Geri alım ve satım yapılamayacak dönemler de düzenlenmiştir: açıklaması ertelenmiş içsel bilgi varken hiçbir geri alım veya satım yapılamaz; sermaye artırımına ilişkin genel kurul (esas sermaye sisteminde) veya yönetim kurulu (kayıtlı sermaye sisteminde) kararından artırım işlemlerinin tamamlanmasına kadar da yasak sürer. Yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortaklar ile idari sorumluluğu bulunan kişiler, program süresince veya yakın ve ciddi kayıp gerekçesiyle alınan kararın geçerli olduğu dönemde kendi paylarını borsada satamaz; ortaklık alım yaparken içeridekilerin satış yapması engellenir.
İşlem esasları bakımından geri alım emirleri birinci seansın açılış ve son 15 dakikası ile ikinci seansın açılış ve kapanış seanslarında verilemez; geri alım fiyatı mevcut fiyat tekliflerinden veya son gerçekleşen satış fiyatından yüksek olamaz. Günlük geri alınabilecek pay miktarı önceki 20 günlük işlem miktarı ortalamasının %25’ini (likiditesi düşük paylarda Kurul onayıyla %50’ye kadar) geçemez; ancak bu sınır güncel ilke kararı kapsamındaki geri alımlarda uygulanmamaktadır.
Geri Alınan Paylar Nasıl Elden Çıkarılır?
Geri alınan paylar ve bunlar nedeniyle edinilen bedelsiz paylar, Tebliğ’deki şartlara uyulmak kaydıyla süresiz elde tutulabilir. Tebliğ’e aykırı olarak geri alınan paylar ise en geç bir yıl içinde elden çıkarılmalı, satılamazsa sermaye azaltımı yoluyla itfa edilmelidir; %10’luk sınırı aşan kısım en geç üç yıl içinde elden çıkarılmalı, aksi hâlde derhal itfa edilmelidir.
Borsada işlem gören ortaklıklar geri alınan paylarını program süresince veya sonrasında borsada satış yoluyla — toptan satışlar pazarı dâhil — elden çıkarabilir; borsa dışında elden çıkarma Tebliğ’de öngörülmemiştir. Bu kuralın ihlali doğrudan yaptırım doğurur: Danıştay 13. Dairesi’nin incelediği bir olayda, ortaklığın geri aldığı 888.202 adet payı borsa dışında virman yoluyla üçüncü bir kişiye devretmesi Tebliğ’e aykırı bulunmuş ve yönetim kurulunun tüm üyelerine toplam 61.922 TL idari para cezası uygulanmasında hukuka aykırılık görülmemiştir. Elden çıkarma yöntemi, fiyatın piyasada şeffaf biçimde oluşmasını ve geri alınan payların seçilmiş kişilere uygun fiyatla aktarılmasının önlenmesini güvenceye alır.
Geri Alınan Payların Hakları ve Rehin
Geri alınan paylar genel kurulda toplantı nisabının hesaplanmasında dikkate alınmaz ve kâr payı ile yeni pay alma hakkı dışında pay sahipliği hakkı vermez; bağlı ortaklığın elindeki ana ortaklık paylarının oy hakları da kendiliğinden donar. Böylece yönetim, şirket kaynaklarıyla satın alınan paylar üzerinden genel kurulda kendi lehine oy çoğunluğu oluşturamaz.
SPK m.22/1’in kapsadığı ikinci işlem türü ortaklığın kendi paylarını rehin olarak kabul etmesidir. Tebliğ uyarınca bu işlemlerde yetkilendirme, süre, sınırlama, yasak dönem, kamuyu aydınlatma ve elden çıkarma hükümlerinin büyük bölümü kıyasen uygulanır; ancak mülkiyetin rehin verende kaldığı rehin sözleşmelerinde, geri alınan payların haklarını sınırlayan hükümler uygulanmaz. Ortaklık bu hâlde payın maliki değil yalnızca rehin alanıdır; oy hakkı dâhil asli haklar rehin verende kalır.
Yetkilendirme ve Sınırlamalardan Muaf Hâller
Payların; sermaye azaltımı çerçevesinde, külli halefiyet yoluyla, kanuni bir satın alma yükümlülüğü nedeniyle, karşılıksız olarak, azınlık haklarının korunmasına yönelik bir Kurul veya mahkeme kararı sonucunda, cebri icra veya mahkeme kararıyla alacağın tahsili amacıyla ya da ayrılma hakkı veya ortaklıktan çıkarma ve satma hakkının kullandırılması nedeniyle edinilmesi hâllerinde genel kurul yetkilendirmesi ve %10’luk sınır uygulanmaz. Bu istisnalar, edinimin gönüllü bir yatırım kararından değil kanuni zorunluluktan kaynaklandığı hâllerde, ortaklığın ayrıca genel kurul süreci işletmek zorunda kalmamasını sağlar.
Yönetim Kurulunun Sorumluluğu
Ortaklıkların Tebliğ kapsamındaki işlemlerinden yönetim kurulu üyeleri sorumludur. Bu genel sorumluluk hükmü, yukarıdaki borsa dışı elden çıkarma olayında görüldüğü gibi, uygulamada tüm yönetim kurulu üyelerine yönelik toplu idari para cezası olarak somutlaşabilmektedir. Geri alım programının yetkilendirme, işlem limitleri, yasak dönemler, kamuyu aydınlatma ve elden çıkarma yöntemi aşamalarının her birinin yönetim kurulu kararlarıyla belgelenmesi ve izlenmesi, kişisel sorumluluğa karşı en etkili savunmadır. Geri alım işlemlerinde fiyatın yapay biçimde etkilenmesi hâlinde ise konu, piyasa bozucu eylem ve piyasa dolandırıcılığı düzenlemeleri bakımından da değerlendirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Pay geri alımı nedir?
Halka açık ortaklığın, Kurul düzenlemeleri çerçevesinde kendi paylarını borsadan veya Tebliğ’de izin verilen yollarla satın almasıdır.
Geri alım programı için her zaman genel kurul onayı gerekir mi?
Kural olarak evet; ancak borsada işlem gören ortaklıklar yakın ve ciddi kayıp hâlinde ve güncel ilke kararı çerçevesinde yönetim kurulu kararıyla geri alım yapabilir, bu karar ilk genel kurulun bilgisine sunulur.
Yakın ve ciddi kayıp ne demektir?
Payın günlük ağırlıklı ortalama fiyatının son bir ayda nominal değerin altında seyretmesi veya yüzde yirminin üzerinde değer kaybetmesidir.
Güncel ilke kararı hangi sınırları askıya almıştır?
19.03.2025 tarihli ilke kararıyla %10 nominal değer sınırı ve %25 günlük işlem sınırı, ilke kararı kapsamındaki geri alımlarda uygulanmamaktadır.
%10 sınırı kalksa da elden çıkarma süresi devam eder mi?
Evet; %10’u aşan paylar için üç yıllık elden çıkarma süresi payların edinildiği tarihten itibaren işlemeye devam eder.
Geri alım bedelinin sınırı nedir?
Geri alınan payların toplam bedeli, kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynakların toplamını aşamaz.
Geri alınan paylar borsa dışında satılabilir mi?
Hayır; borsada işlem gören ortaklıklar geri alınan payları borsada satış yoluyla elden çıkarmalıdır, borsa dışı devir idari para cezasına yol açar.
Geri alınan paylar genel kurulda oy kullanabilir mi?
Hayır; toplantı nisabında dikkate alınmaz ve kâr payı ile yeni pay alma hakkı dışında pay sahipliği hakkı vermez.
Süresinde elden çıkarılmayan paylara ne olur?
Tebliğ’e aykırı geri alınan paylar bir yıl, %10’u aşan kısım üç yıl içinde elden çıkarılmazsa sermaye azaltımı yoluyla itfa edilir.
Hangi hâllerde geri alım sınırlamalarından muafiyet vardır?
Sermaye azaltımı, külli halefiyet, kanuni satın alma yükümlülüğü, karşılıksız edinim, azınlık koruması kararları, cebri icra ve ayrılma ya da çıkarma-satma hakkı kullanımı hâllerinde genel kurul yetkilendirmesi ve %10 sınırı uygulanmaz.
Tebliğ ihlalinden kim sorumludur?
Yönetim kurulu üyeleri sorumludur ve ihlaller uygulamada tüm üyelere yönelik idari para cezasıyla sonuçlanabilmektedir.
Sonuç
Ortaklığın kendi paylarını geri alması, son yıllarda Kurul ilke kararlarıyla önemli ölçüde esnetilmiş, ancak elden çıkarma yöntemi ve itfa süreleri gibi temel güvenceleri korunmuş dinamik bir alandır. Güncel ilke kararının kapsamının doğru tespiti, yasak dönemlerin ve kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinin eksiksiz yerine getirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluğu nedeniyle büyük önem taşır. Bir geri alım programı tasarlanırken veya yürütülürken bir pay geri alım programı avukatı ile çalışmak, idari yaptırım riskini baştan sınırlar. Konunun genel çerçevesi için bkz. halka açık ortaklık.
Bu makale Av. Fatih Sefer tarafından hazırlanmıştır.
Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu
Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul