Kasko sigortası hangi durumlarda ödeme yapmaz sorusu, Sigorta Tahkim Komisyonu’na yapılan başvurularda her yıl en çok karşılaşılan uyuşmazlık konularından biridir. 2025 yılında Komisyona kasko sigortasından kaynaklanan 11.519 başvuru yapılmış olup bu sayı, trafik sigortası ve ihtiyari mali sorumluluk sigortasının ardından üçüncü sırada yer almaktadır. Bu makalede, kasko sigortasının teminat dışı bıraktığı hâller, bu hâllerin hukuken nasıl ispatlanması gerektiği ve haksız ret kararına karşı izlenecek yollar; Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları çerçevesinde ele alınmaktadır.
Genel İlke: Kusur Ödemeyi Engellemez, Kast ve Özel İstisnalar Engeller
TTK m.1429 uyarınca sigortacı, kural olarak sigorta ettirenin veya sigortalının kusurundan (ihmalinden) kaynaklanan zararı da ödemekle yükümlüdür. Bu yükümlülük ancak rizikoya kasten sebebiyet verilmesi hâlinde tamamen ortadan kalkar; bu durumda sigorta ettirene ödenmiş primler de iade edilmez. Kasko Genel Şartları B.3.3.3 maddesi bu ilkeyi somutlaştırır: sigortalının yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu zarar artarsa, tazminattan yalnızca kusurun ağırlığı oranında indirim yapılır; tazminatın tamamen düşmesi için rizikoya kasten sebebiyet verilmiş olması gerekir.
Dolayısıyla “kazada kusurluydum, kasko öder mi?” sorusunun cevabı çoğunlukla evettir. Kaskonun ödeme yapmadığı hâller, kusurdan bağımsız olarak Genel Şartlar’ın A.5 maddesinde sayılan özel istisnalardır ve bu istisnalar dar yorumlanır.
Kasko Genel Şartları A.5 Uyarınca Teminat Dışında Kalan Hâller
1. Sürücü Belgesi Olmadan Araç Kullanılması
Genel Şartlar m.5.4 uyarınca, poliçede gösterilen aracın ilgili mevzuata göre gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişi tarafından kullanılması sırasında meydana gelen zararlar teminat dışındadır. Bu istisna; ehliyeti hiç olmayan, ehliyeti iptal/geri alınmış veya aracın sınıfına uygun ehliyeti bulunmayan sürücüleri kapsar.
2. Alkol veya Uyuşturucu Etkisinde Araç Kullanılması
Genel Şartlar m.5.5 uyarınca, aracın uyuşturucu madde veya Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde belirlenen seviyenin üzerinde alkollü içki alınmış kişilerce ya da alkollü içki alamayacağı belirtilen kişilerce kullanılması sırasında meydana gelen zararlar teminat dışındadır. Uygulamada en çok tartışılan istisna budur; ispat yükü ve illiyet bağı konusu aşağıda ayrı başlıkta ele alınmıştır.
3. Sigortalının veya Yakınlarının Kasten Verdiği Zarar
Genel Şartlar m.5.6 uyarınca, araca sigortalı veya fiillerinden sorumlu olduğu kimseler ya da birlikte yaşadığı kişiler tarafından kasten verilen zararlar ile bu kişilerin aracı kaçırması veya çalması nedeniyle oluşan zararlar teminat dışındadır.
4. İstiap Haddinin Aşılması
Genel Şartlar m.5.8 uyarınca, aracın ruhsatında belirtilen taşıma haddinden fazla yük veya yolcu taşıması sırasında meydana gelen ve münhasıran istiap haddinin aşılmasından kaynaklanan zararlar teminat dışındadır. Buradaki “münhasıran” ifadesi önemlidir: zarar başka bir nedenden (örneğin karşı aracın kusurundan) kaynaklanmışsa, istiap haddi aşımı tek başına ret gerekçesi olamaz.
5. Olağanüstü Hâller: Savaş, Nükleer Olaylar, Terör
Genel Şartlar m.5.1, m.5.2 ve m.5.9 uyarınca savaş, iç savaş, ihtilal, isyan, nükleer olaylar ve terör eylemleri sonucu oluşan zararlar (terörle bağlantılı biyolojik/kimyasal kirlenme dahil) teminat dışındadır. Bu hâller ancak ek sözleşme ile (A.4.2 ve A.4.3) teminat kapsamına dahil edilebilir.
6. Kaza Yerinden Kimlik Tespitini Engellemek İçin Ayrılma
Genel Şartlar m.5.10 uyarınca, ehliyetsizlik veya alkol/uyuşturucu ihlali hâllerinde, sürücünün kimliğinin tespit edilmesini engellemek amacıyla kaza yerinden ayrılması da teminat dışı bir hâl olarak ayrıca düzenlenmiştir; tedavi veya can güvenliği gibi zorunlu hâller bu kapsamın dışındadır.
Sıkça Karıştırılan Nokta: Teminat Dışı Hâl mi, Ek Sözleşmeyle Kapsanabilir Hâl mi?
Genel Şartlar’ın A.4 ve A.5 maddeleri arasındaki fark, hasar reddi itirazlarında kritik önem taşır. A.5’te sayılanlar (alkol, ehliyetsizlik, kasıt, istiap haddi aşımı, savaş, nükleer olaylar) hiçbir koşulda standart kasko teminatına dahil değildir ve ek sözleşmeyle de teminat altına alınamaz. Buna karşılık A.4’te sayılan hâller — deprem, sel, grev/lokavt/kargaşalık, terörün doğrudan etkisi, Türkiye sınırları dışında meydana gelen zararlar, bakımsızlık/eskime/mekanik arıza (A.4.14-15) — sigortalı tarafından ek prim ödenerek poliçeye dahil edilebilir. Hasar reddi alındığında, öncelikle poliçede bu ek teminatların satın alınıp alınmadığının kontrol edilmesi gerekir; çünkü standart kaskoda bakımsızlık, eskime, mekanik/elektronik arıza ve lastik hasarları (A.4.14-15) varsayılan olarak teminat dışıdır.
Alkol İstisnasında İspat Yükü ve İlliyet Bağı
TTK m.1409/2 uyarınca, sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin sigorta kapsamı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir. Bu genel ilke, alkol istisnasının uygulanmasında özel bir anlam kazanır: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre (14.12.2005 tarih, E. 2005/11-624, K. 2005/713), sürücünün salt alkollü olarak tespit edilmiş olması, sigorta şirketinin ret için yeterli değildir; kazanın bütünüyle alkolün etkisi altında meydana geldiğinin, yani alkol ile kaza arasındaki illiyet bağının sigorta şirketi tarafından ispatlanması gerekir. Bu doktrin, sonraki yıllarda Yargıtay 11. ve 17. Hukuk Daireleri tarafından da benimsenerek istikrar kazanmıştır.
Pratik sonucu şudur: sürücünün kan alkol seviyesinin yasal sınırı aşması tek başına yeterli değildir; sigorta şirketi, alkolün sürücünün tepki süresini, denge ve algı kabiliyetini etkilediğini ve kazanın bu etkiyle meydana geldiğini somut delillerle (bilirkişi raporu, kaza tespit tutanağı, tanık beyanları vb.) ortaya koymak zorundadır. Aynı illiyet bağı denetimi, ehliyetsizlik ve istiap haddi aşımı istisnalarında da uygulanır.
Sigorta Ettirenin Beyan Yükümlülüğü ile İlişkisi
Bazı haksız ret kararları, hasar nedeniyle değil, poliçe kurulurken yapılan eksik/yanlış beyan iddiasıyla gerekçelendirilir. Genel Şartlar C.2 maddesi uyarınca, sigorta ettiren sözleşme kurulurken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları bildirmekle yükümlüdür; bu yükümlülüğün ihmalle ihlali hâlinde tazminattan kusur oranında indirim yapılır, kasıtla ihlali hâlinde ise (ihlal ile riziko arasında bağlantı varsa) sigortacının ödeme borcu tamamen ortadan kalkar. Sigortacının bu cayma hakkını kullanabilmesi, ihlali öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde sözleşmeden cayması veya prim farkı istemesi şartına bağlıdır; bu süre geçtikten sonra yapılan ret gerekçeleri hukuken zayıftır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
TTK m.4/1-a uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan davalar mutlak ticari dava niteliğindedir; TTK m.5/1 gereği görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi’dir (müstakil mahkeme yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi, ticaret mahkemesi sıfatıyla). Ancak kasko poliçesi sahibi gerçek kişi ticari/mesleki amaç gütmüyorsa, 6502 sayılı TKHK m.3 ve m.83/2 uyarınca uyuşmazlık tüketici işlemi sayılır ve Tüketici Mahkemesi görevli hâle gelir; bireysel kasko sahiplerinin büyük bölümü bu kapsamdadır.
Yetki bakımından Genel Şartlar C.8 maddesi özel bir düzenleme içerir: sigortacı aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme, sigorta şirketi merkezinin veya sözleşmeye aracılık eden acentenin bulunduğu yer ya da rizikonun gerçekleştiği yer ticaret mahkemesidir; sigortacı tarafından açılacak davalarda ise davalının (sigortalının) ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Zamanaşımı
Kasko Genel Şartları C.10 maddesi ile TTK m.1420/1’e paralel olarak, sigorta sözleşmesinden doğan bütün talepler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl içinde zamanaşımına uğrar. Tazminat ödeme borcu, Genel Şartlar B.3.3.4.1 uyarınca her hâlükârda hasarın ihbarından itibaren 45 gün sonra muaccel olur; bu tarihten itibaren iki yıllık süre işlemeye başlar. Sigorta şirketine yapılan yazılı başvuru, şirketin yazılı cevabına kadar geçen süre boyunca zamanaşımını durdurur.
Haksız Ret Kararına Karşı İzlenecek Yol
- Ret yazısının incelenmesi: Ret gerekçesinin A.5’teki hangi bent veya beyan yükümlülüğü ihlaline dayandığı ve bu gerekçenin somut delille desteklenip desteklenmediği değerlendirilir.
- Sigorta şirketine yazılı itiraz: Eksper raporu, kaza tespit tutanağı gibi belgelerle desteklenen yazılı itiraz sigorta şirketine yöneltilir.
- Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru: Şirketin tahkim sistemine üye olması kaydıyla (Genel Şartlar C.8/2), itiraz reddedilir veya 15 gün içinde cevaplanmazsa Komisyona başvurulabilir.
- Dava yolu: Tahkime gidilmeden veya tahkim sonucundan tatmin olunmadan doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesi’nde (veya tüketici sıfatı varsa Tüketici Mahkemesi’nde) dava açılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kazada kusurlu olsam bile kasko öder mi?
Evet, kural olarak öder. TTK m.1429 uyarınca sigortacı kusurdan (ihmalden) kaynaklanan zararı da ödemekle yükümlüdür; ödeme yükümlülüğü ancak rizikoya kasten sebebiyet verilmesi veya Genel Şartlar A.5’te sayılan özel istisnalardan birinin gerçekleşmesi hâlinde ortadan kalkar.
Alkollü kaza her zaman teminat dışı mıdır?
Hayır. Sürücünün alkollü olması tek başına yeterli değildir; Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre kazanın bütünüyle alkolün etkisi altında meydana geldiğinin, yani alkol ile kaza arasındaki illiyet bağının sigorta şirketi tarafından ispatlanması gerekir.
Ehliyetsiz kullanım her durumda ret sebebi midir?
Genel Şartlar m.5.4 uyarınca evet, ancak aracı kullanan kişinin ehliyetsiz olması ile zarar arasında herhangi bir illiyet bağı aranmaksızın doğrudan teminat dışı sayılması, ispat yükü TTK m.1409/2 uyarınca sigortacıda olduğundan, somut olayda kişinin gerçekten o sırada aracı kullandığının ve ehliyetsizliğinin sigorta şirketince ispatlanmasını gerektirir.
Bakımsızlık veya eskime nedeniyle oluşan arızalar kasko kapsamında mıdır?
Hayır, standart kaskoda kapsam dışıdır. Genel Şartlar A.4.14 ve A.4.15 uyarınca yağsızlık, susuzluk, donma, eskime, çürüme, paslanma, bakımsızlık ile mekanik/elektrik/elektronik arızalar ve lastik hasarları, sigorta kapsamına giren bir olaydan doğmadıkça teminat dışındadır; bu riskler ancak ek sözleşmeyle poliçeye dahil edilebilir.
Sigorta şirketi hasar talebimi reddederse ne kadar sürede itiraz etmeliyim?
Kanunda itiraz için özel bir süre öngörülmemiştir; ancak TTK m.1420 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan talepler iki yıllık zamanaşımına tabidir. Hak kaybı yaşamamak için ret yazısının alınmasından sonra makul sürede yazılı itiraz yapılması ve gerekirse Sigorta Tahkim Komisyonu’na veya mahkemeye başvurulması önerilir.
Sonuç
Kasko sigortasının ödeme yapmadığı hâller, sigortalının kusurlu olmasından değil, Genel Şartlar A.5 maddesinde sınırlı sayıda düzenlenen özel istisnalardan kaynaklanır. Bu istisnaların varlığını ispat yükü sigorta şirketine ait olduğundan, özellikle alkol ve ehliyetsizlik gibi sık başvurulan ret gerekçelerinde illiyet bağının somut delillerle ortaya konması zorunludur. Haksız bir ret kararıyla karşılaşan sigortalılar, Sigorta Tahkim Komisyonu ve Asliye Ticaret/Tüketici Mahkemesi yollarını kullanarak haklarını arayabilir.
Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Mehmet SARIOĞLU tarafından hazırlanmıştır.