Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM), aracı kurum veya yatırım hizmeti veren banka gibi bir yatırım kuruluşu müşterisine olan nakit ödeme ya da sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüğünü yerine getiremediğinde, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) tazmin kararı üzerine yatırımcıyı kişi başı sınırlı bir tutara kadar tazmin eden kamu tüzel kişisidir; 2026 yılı için bu sınır, aynı kuruluştan olan tüm talepler toplamı için yatırımcı başına 2.065.145 TL’dir (SPKn m.82-85). Tazmin; hesaptaki nakit ve saklanan sermaye piyasası araçlarının iadesini kapsar, hisse veya fon fiyatındaki düşüşü, yatırım danışmanlığından doğan zararı, kripto varlık kayıplarını ve kitle fonlaması yatırımlarını kapsamaz. Bu yazıda tazmin kararının nasıl alındığını, başvurunun nasıl ve hangi sürede yapıldığını, kapsam dışı zararları, tazmin sınırının nasıl hesaplandığını ve YTM’ye devredilen pay ve emanetlerin akıbetini mevzuat ve içtihat ışığında anlatıyoruz. Yatırım kuruluşunun hukuki konumu için aracı kurum nedir yazımıza bakabilirsiniz.
YTM’nin Dayanağı Olan Kanun Hükümleri Nelerdir?
Tazmin rejiminin çekirdeği 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPKn) 82, 84 ve 85. maddeleridir. YTM’nin kuruluşunu m.83, tedrici tasfiyeyi m.86 düzenler. Usul ayrıntıları SPK’nın 29.03.2014 tarihli (RG 28956) Yatırımcıların Tazmini ile Tedrici Tasfiye Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği ile 27.02.2015 tarihli (RG 29280) Yatırımcı Tazmin Merkezi Yönetmeliğindedir. Güncel kanun metinleri şöyledir.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, Madde 82 – Yatırımcıların tazmini
(1) Kurul, yatırım kuruluşlarının sermaye piyasası faaliyetinden kaynaklanan nakit ödeme veya sermaye piyasası araçları teslim yükümlülüklerini yerine getiremediğinin veya kısa sürede yerine getiremeyeceğinin tespit edilmesi hâlinde yatırımcıları tazmin kararı alır. Bu karar, durumun tespitinden itibaren üç ay içinde alınır. Kurulun, bu Kanun kapsamındaki tedbir yetkileri saklıdır.
(2) Kurulca bankalar hakkında birinci fıkra uyarınca tazmin kararı verilebilmesi için Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun görüşü alınır. Bankacılık mevzuatı uyarınca mevduat veya katılım fonu olarak kabul edilen nakit ödeme yükümlülüklerine, bu Kanunun yatırımcıların tazminine ilişkin hükümleri uygulanmaz.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, Madde 84 – Tazminin kapsamı
(1) Tazminin kapsamını, yatırımcılara ait olan ve yatırım hizmeti ve faaliyeti veya yan hizmetler ile bağlantılı olarak yatırım kuruluşu tarafından yatırımcı adına saklanan veya yönetilen nakit ödeme veya sermaye piyasası araçlarının teslim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinden kaynaklanan talepler oluşturur.
(2) Yatırımcıları tazmin kararı verilen kuruluşların yatırımcıları, bu madde kapsamında tazmin talep etme hakkına sahiptir. Yatırımcıların yatırım danışmanlığı veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararları tazmin kapsamında değildir.
(3) 106 ncı ve 107 nci maddelerde yer alan suçlardan veya suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçundan mahkûm olan yatırımcılara ait talepler, söz konusu eylemlerle ilgili alacaklarla sınırlı olmak üzere, tazmin kapsamı dışındadır. Söz konusu suçlardan dolayı hakkında suç duyurusunda bulunulan kişilere yapılacak ödemeler anılan suçlara ilişkin soruşturmanın başlamasından mahkeme kararının kesinleşmesine kadar durur.
(4) Aşağıda sayılan kişi ve kurumlar tazmin edilmez:
a) Yatırımcıları tazmin kararı verilen yatırım kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri, yöneticileri ve şahsen sorumlu ortakları, yüzde beş veya daha fazla paya sahip ortakları, denetim kurulu üyeleri veya ilgili yatırım kuruluşları ile aynı grup içinde yer alan diğer şirketlerde benzer konumda olan kişiler ile bu kişilerin eş ve ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile bu kişiler adına hareket eden üçüncü kişiler
b) Yatırımcıları tazmin kararı verilen yatırım kuruluşları ile aynı grup içinde yer alan diğer şirketler
c) Bu fıkranın (a) bendinde sayılan gerçek ve tüzel kişilerin yüzde yirmi beş veya daha fazla paya sahip olduğu şirketler
ç) Yatırım kuruluşlarının mali sıkıntıya düşmesine neden olan veya finansal durumunun bozulmasına önemli etkileri olan olaylarda sorumluluğu bulunan veya bu olaylardan menfaat sağlayan kişiler
(5) Hak sahibi her bir yatırımcıya ödenecek azami tazmin tutarı yüz bin Türk Lirasıdır. Bu tutar her yıl ilan edilen yeniden değerleme katsayısı oranında artırılır. Kurulun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı tarafından toplam tazmin tutarı beş katına kadar artırılabilir. Bu sınır, hesap sayısı, türü ve para birimine bakılmaksızın, bir yatırımcının aynı kuruluştan olan taleplerinin tümünü kapsar. YTM tarafından ödenecek azami tutarın üzerinde kalan tutarın başka bir yatırımcıya ödenmesi amacıyla devredilmiş olması hâlinde devralana YTM tarafından ödeme yapılmaz.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, Madde 85 – Tazmin süreci
(1) Yatırımcılar tazmin taleplerini YTM’ye yazılı olarak yaparlar. Tazmin talebinde bulunma hakkı, tazmin kararının ilanından itibaren bir yıl sonra zamanaşımına uğrar.
(2) YTM, tazmine hak kazanan yatırımcıları mümkün olan en kısa sürede tazmin etmek üzere gerekli hazırlıkları yapmak ve hak sahiplerini ve tazmin tutarlarını belirledikten sonra üç ay içinde ödemeleri gerçekleştirmekle yükümlüdür. Zorunlu hâllerde bu süre, Kurulun onayıyla en fazla üç ay daha uzatılabilir.
(3) Yatırımcıların tazmin talepleri, yatırım kuruluşunca karşılanmayan nakit ödeme ve sermaye piyasası araçlarının iade yükümlülükleri üzerinden hesaplanır. Yatırımcılar adına saklanan sermaye piyasası araçları hak sahiplerine öncelikle dağıtılır. Bu sermaye piyasası araçları, bulundukları her bir hesap bazında ve özellikle yerine getirilmemiş takas yükümlülükleri için mahsup edilir. Tazmin tutarı, kanuni ve akdî şartlar uyarınca yatırım kuruluşunun mahsup ve benzeri talepleri de dikkate alınarak belirlenir. Yatırımcı alacaklarının hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir.
(4) Kurul, tazmin sürecinin tamamlanmasından sonra, YTM’nin bildirimi üzerine tazmin sürecini kapatma kararı verir. YTM, tazmin sürecinin sonuçlarını, yatırımcıları tazmin kararı alınanların tedricî tasfiyesinin veya iflasının istenmesinin yararlı olup olmayacağına ilişkin gerekçeli önerisiyle birlikte Kurula sunar. Tedricî tasfiye veya iflas kararı, tazmin sürecinin işleyişini engellemez. YTM, yatırımcıların haklarına, ödediği tazmin tutarı kadar halef olur.
(5) Yatırımcıları kısmen veya tamamen tazmin edilenlerin yeniden yatırım hizmetleri ve faaliyetlerinde bulunabilmeleri için, mevzuatta aranan diğer şartlar saklı kalmak üzere, tazminden doğan ve YTM tarafından yapılan tüm ödeme ve giderlerini, anapara ve kanuni faizi de dâhil olmak üzere ödemeleri zorunludur.
(6) Bu Kanunun diğer maddelerinde düzenlenen hususlar saklı kalmak kaydıyla, tazmin kararının bildirimi ve ilanı, tazmin sürecinin işletilme usulü, haklarında tazmin kararı alınan kuruluşların YTM’ye karşı olan yükümlülükleri, bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde uygulanacak yaptırımlar, yurt içi ve yurt dışında bulunan şubelerdeki yatırımcılara sağlanacak korumaya ilişkin esaslar, haklarında tazmin kararı alınanların yatırımcıları bilgilendirme yükümlülükleri, YTM’nin hak ve yükümlülükleri, YTM varlığının değerlendirilmesine ilişkin hususlar, YTM’nin mali tablo, defter ve raporları ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar genel hükümler çerçevesinde Kurulca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.
Yatırımcı Tazmin Merkezi Nedir ve Hangi Görevleri Yürütür?
YTM, SPKn m.83 ile kurulmuş, kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluştur ve SPK tarafından idare ve temsil edilir. Yatırım kuruluşlarının YTM’ye katılması zorunludur; kuruluşlar giriş aidatı, yıllık aidat ve gerektiğinde ek aidat öder (m.83/2). SPKn m.3/1-v “yatırım kuruluşu”nu, aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumları ve bankalar olarak tanımlar. YTM’nin malvarlığı amacı dışında kullanılamaz, kamu alacakları için dahi haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz (m.83/5).
YTM Yönetmeliği m.5’te sayılan görevlerin başlıcaları dört grupta toplanabilir. Birincisi, Kurul’un aldığı tazmin ve tedrici tasfiye kararlarını yürütmektir. İkincisi, SPKn m.13/4 kapsamında süresi içinde kaydileştirilmediği için YTM’ye intikal eden sermaye piyasası araçlarının iadesine ilişkin işlemleri yapmaktır. Üçüncüsü, yatırım hizmeti ve faaliyetlerinden kaynaklanan ve on yıl içinde talep ve tahsil edilmeyen emanet ve alacakları emaneten devralmak ve iade etmektir (m.83/4). Dördüncüsü, 18.12.1999 öncesinde yetki belgeleri iptal edilen aracı kurumların yatırımcıları için kurulan Özel Fon’un idaresidir. Bu yazı ağırlıklı olarak birinci görevi, yani tazmini ele alır; ikinci ve üçüncü görev için ayrı bölüm vardır.
Tazmin Kararı Ne Zaman Verilir ve Süreç Nasıl İşler?
Tazmin sürecini yatırımcı değil SPK başlatır. SPK, bir yatırım kuruluşunun nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüğünü yerine getiremediğini ya da kısa sürede yerine getiremeyeceğini tespit ederse, durumun tespitinden itibaren üç ay içinde yatırımcıları tazmin kararı alır (m.82/1). Banka hakkında karar verilecekse BDDK’nın görüşü alınır. Kuruluşun iflas etmiş olması şart değildir; kanun “kısa sürede yerine getiremeyeceğinin tespiti”ni yeterli sayar.
Karar verildiği gün SPK, yatırım kuruluşuna, YTM’ye, MKK’ya, Borsa İstanbul’a, Takasbank’a, Birliğe ve veri depolama kuruluşuna bildirimde bulunur. YTM üç iş günü içinde kararı Türkiye genelinde yayımlanan en az iki gazetede, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde, KAP’ta ve uygun gördüğü diğer yerlerde ilan eder; başvuru süresi ve esasları ilanda belirtilir (Yönetmelik m.5, m.32). Gerekli görülürse kuruluşun ödemeleri durdurulur ve tüm malvarlığı üzerinde yalnızca YTM tasarruf edebilir (m.83/3; Yönetmelik m.6). Kuruluşun tazmin kararı tarihindeki yönetim kurulu üyeleri veya yöneticileri, ilan tarihinden itibaren yedi gün içinde kuruluşun aktif, pasif ve yükümlülüklerini gösteren eksiksiz bir rapor vermek zorundadır (Yönetmelik m.7).
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| SPK’nın tazmin kararı | Tespitten itibaren 3 ay | SPKn m.82/1 |
| Kararın YTM tarafından ilanı | 3 iş günü | Yönetmelik m.5/4 |
| Yöneticilerin YTM’ye rapor vermesi | İlandan itibaren 7 gün | Yönetmelik m.7/1 |
| Alacaklılar cetvelinin hazırlanması | Tazmin kararından itibaren en geç 3 ay (Kurul onayıyla uzatılabilir) | Yönetmelik m.10/1 |
| Cetvele itiraz | İlandan itibaren 30 gün | Yönetmelik m.10/2 |
| Ödemelerin yapılması | Cetvelin ilanından itibaren 3 ay (zorunlu hâllerde en fazla 3 ay daha) | SPKn m.85/2; Yönetmelik m.14/1 |
| Tazmin talebinde zamanaşımı | Tazmin kararının ilanından itibaren 1 yıl | SPKn m.85/1 |
Tazmin karar tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için yatırımcının nakit alacağına faiz uygulanmaz (Yönetmelik m.14/3). Bu nedenle tazmin tutarı gecikme nedeniyle büyümez; yatırımcının başvuruyu erken yapması ödemenin sırasını belirleyen bir etkendir.
Tazmin Başvurusu Nasıl ve Ne Zaman Yapılır?
Başvuru, YTM’ye yazılı olarak ve hak sahipliğini ispat eden belgelerle yapılır; ilanda belirtilen süre içinde başvurmak esastır (SPKn m.85/1; Yönetmelik m.8). Yönetmelik belge türlerini tek tek saymaz; YTM hak sahiplerini ve tutarları kendi tespit ettiği kaynaklara dayanarak belirler: SPK, MKK, Takasbank, yatırım kuruluşu ve veri depolama kuruluşu kayıtları ile yatırımcının sunduğu belgeler (m.9/1). Hesap ekstreleri, çerçeve sözleşme, para yatırma ve çekme dekontları, kimlik, varsa vekâletname veya veraset belgesi başvuruyu güçlendirir.
Tazmin kararı tarihinde yatırımcı hesabında görünmeyen ancak kesinleşmiş mahkeme kararıyla ya da YTM tarafından yatırımcıya ait olduğu kabul edilen nakit ve sermaye piyasası araçları da tespitte dikkate alınır (m.9/2). Yani kuruluşun kayıtlarına yansımamış bir yatırım, ispat edilirse tazmin kapsamına girebilir.
Süre konusunda iki ayrı kural vardır. İlanda yazan başvuru süresi alacaklılar cetvelinin düzenlenmesi bakımından önem taşır. Cetvelde yer almayan alacaklar için yapılan başvurular ise tazmin kararının ilanından itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde dikkate alınır; geç kalmadan doğan masraflar alacaklıya aittir ve bunların peşin ödenmesi istenebilir. Bir yıl geçtikten sonra yapılan başvuru kabul edilmez (m.10/3). Cetvelde alacağını eksik veya hatalı bulan yatırımcı ilandan itibaren otuz gün içinde YTM’ye itiraz edebilir; postayla yapılan itirazda postaya veriliş tarihi esas alınır (m.10/2).
İtirazın reddi hâlinde yatırımcının saklama hesaplarındaki ve itiraza konu olan sermaye piyasası araçları, cetvelin ilanını izleyen dördüncü ayın sonuna kadar bloke tutulur. Bu süre içinde yargıya başvurulduğuna dair YTM’ye bilgi ulaşmazsa bloke edilen araçlar yatırım kuruluşunun malvarlığına dâhil edilir; bilgi ulaşırsa blokaj yargı kararının kesinleşmesine kadar kaldırılmaz (m.12/1). Haciz veya tedbir uygulanmış hesaplara ilişkin ödemeler tedbirin kalkmasına kadar, rehinli hesaplara ilişkin ödemeler rehin sona erene kadar yapılmaz (m.12/2). Müşterek hesaplar tek hesap sayılır ve ödeme hak sahipliği oranında, oran tespit edilemezse eşit oranda yapılır (m.14/2).
Neler Tazmin Kapsamındadır?
Tazminin kapsamını, yatırım hizmeti ve faaliyeti veya yan hizmetlerle bağlantılı olarak yatırım kuruluşunca yatırımcı adına saklanan veya yönetilen nakit ödeme ve sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinden doğan talepler oluşturur (m.84/1). Pratikte bu, üç kalemi ifade eder: aracı kurum hesabındaki nakit bakiye, saklamadaki hisse, tahvil ve fon payları ile kuruluşun yatırımcıya olan alacağı niteliğindeki diğer yükümlülükler.
Hisse, tahvil ve fon payı gibi saklanan sermaye piyasası araçları öncelikle aynen hak sahiplerine dağıtılır; her hesap bazında ve özellikle yerine getirilmemiş takas yükümlülükleri için mahsup yapılır (m.85/3; Yönetmelik m.11). Aynen dağıtılan nakit ve araçlar tazmin sınırının hesabında dikkate alınmaz (Yönetmelik m.15/3). Bu önemli bir ayrımdır: yatırımcının hesabında fiilen duran ve kuruluşun malvarlığına karışmamış araçlar sınırdan bağımsız iade edilir; sınır, kuruluşun karşılayamadığı nakit ve araç açığı için devreye girer. Aracı kurumun müşteri varlıklarını kendi malvarlığından ayırma yükümlülüğü ve saklama düzeni için portföy saklama hizmeti yazımıza bakabilirsiniz.
Tazmin değerlemesi tazmin karar tarihi itibarıyla, Kurulun yatırım kuruluşlarının sermaye yeterliliğine ilişkin düzenlemelerindeki değerleme esaslarına göre yapılır (Yönetmelik m.13/2). Karardan sonra dağıtım tarihine kadar gerçekleşen bedelsiz sermaye artırımı ve kupon ödemesi gibi gelirler de aynen teslim edilir (m.13/3). Tezgâhüstü türev araç işlemleri ise yatırım kuruluşunca bu araçlara ilişkin YTM aidatları ödenmişse tazmin kapsamındadır (m.16/2).
Hangi Zararlar ve Kimler Tazmin Kapsamı Dışındadır?
Tazmin, yatırım riskinin değil, kuruluşun yükümlülüğünü yerine getirememesi riskinin güvencesidir. Kapsam dışı hâller kanunda ve yönetmelikte şöyle sıralanır.
| Kapsam dışı hâl | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Piyasa fiyat hareketi zararı | Hisse veya fon değerinin düşmesi tazmin edilmez | SPKn m.84/2 |
| Yatırım danışmanlığı zararı | Hatalı veya lisanssız tavsiye kaynaklı kayıp tazmin dışıdır | SPKn m.84/2; Yönetmelik m.16/3 |
| Piyasa suçlarından mahkûm olanlar | 106, 107. madde suçlarından veya aklamadan mahkûm olanların bu eylemle ilgili alacakları dışarıda kalır; suç duyurusu yapılan kişilere ödeme, soruşturmanın başlamasından mahkeme kararının kesinleşmesine kadar durur | SPKn m.84/3 |
| Kuruluşun içindekiler ve yakınları | Yönetim ve denetim kurulu üyeleri, yöneticiler, yüzde 5 ve üzeri ortaklar, eş ve ikinci derece kan ve kayın hısımları, aynı grup şirketleri, yüzde 25 ve üzeri paylı şirketler, mali sıkıntının sorumluları | SPKn m.84/4; Yönetmelik m.17 |
| Mevduat ve katılım fonu | Bankacılık mevzuatında mevduat sayılan yükümlülükler (TMSF sigortası ayrı) | SPKn m.82/2 |
| Yabancı merkezi saklama kuruluşları ve genel saklama yetkili yatırım kuruluşları | Hak sahibi ismine açılmaksızın toplu tutulan hesaplardaki saklama hizmetiyle sınırlı olarak bu kuruluşlar tazmin edilmez (26.08.2021 değişikliği) | Yönetmelik m.17/1-d |
| Kitle fonlaması | Kanun, kitle fonlamasını yatırımcı tazminine ilişkin hükümlere tabi olmaksızın platformlar aracılığıyla para toplanması olarak tanımlar | SPKn m.3/1-z |
| Kripto varlıklar | Kripto varlıklar ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları YTM güvencesi dışındadır | SPKn m.35/C |
İki noktaya dikkat çekmek gerekir. Birincisi, yatırım danışmanlığı zararı ile kuruluşun yükümlülüğünü yerine getirememesi farklı hukuki olgulardır; danışmanın lisanssız veya hatalı tavsiyesinden doğan zarar için tazmin değil, tazminat davası yolu vardır. Bu konu için yatırım danışmanının hukuki sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz. İkincisi, kripto varlık platformunda yaşanan zararlar için YTM değil, platformun ve yöneticilerinin sorumluluğu gündeme gelir; ayrıntılar için kripto platformunun sorumluluğu yazısı ile kitle fonlaması bakımından kitle fonlaması nedir yazısı birlikte okunmalıdır. Piyasa suçu şüphesi taşıyan yatırımcının ödemelerinin durması konusu, piyasa dolandırıcılığı suçu ve bilgi suistimali suçu bakımından ceza yargılamasının sonucuna bağlanmıştır.
2026 Yılı Tazmin Sınırı Ne Kadardır ve Nasıl Hesaplanır?
Kanun sınırı 100.000 TL olarak belirler ve her yıl ilan edilen yeniden değerleme katsayısı oranında artırır; YTM’nin ilan ettiği güncel tutar 2026 için 2.065.145 TL’dir. Sınır yatırımcı başınadır ve hesap sayısına, türüne ve para birimine bakılmaksızın bir yatırımcının aynı kuruluştan olan taleplerinin tümünü kapsar (SPKn m.84/5).
| Yıl | Azami tazmin tutarı (TL) |
|---|---|
| 2022 | 323.670 |
| 2023 | 721.557 |
| 2024 | 1.143.379 |
| 2025 | 1.645.665 |
| 2026 | 2.065.145 |
Kaynak: YTM internet sitesi, “Azami tazmin tutarı ne kadardır?” sayfası. Yönetmelik m.15, tutarın her yıl bir önceki yıla ilişkin Vergi Usul Kanunu yeniden değerleme oranında arttırıldığını, Kurulun teklifi üzerine toplam tazmin tutarının beş katına kadar artırılabileceğini düzenler. Hangi yılın tutarının uygulanacağı, tazmin kararının ve ilanın tarihine bağlı olduğundan, başvuru öncesinde ilanda yazılan tutar kontrol edilmelidir.
Sınırın birkaç ayrıntısı uygulamada belirleyicidir. Müşterek hesaplar tek hesap sayılır ve sınır hak sahibi başına uygulanır. Yatırım kuruluşundan alacaklı görünen ve birlikte hareket ettikleri tespit edilen kişilere toplamı sınırı aşmamak kaydıyla ödeme yapılır (Yönetmelik m.15/2). Sınırın üzerinde kalan alacağı başka bir yatırımcıya ödenmesi amacıyla devreden yatırımcının alacağının devralanına YTM ödeme yapmaz; yani alacağı devrederek sınırı aşmak mümkün değildir (m.84/5).
Basit bir örnek: yatırımcının kuruluştaki tüm hesaplarındaki alacağı birleşik olarak 3.000.000 TL ve kuruluşun hesabında karşılığı olmayan kısım bu tutar ise, 2026 sınırı uygulandığında YTM 2.065.145 TL öder. Aşan 934.855 TL için yatırımcı, tedrici tasfiye veya iflas masasında alacaklı olarak kalır; YTM ise ödediği tutar kadar yatırımcının yerine geçer. Hesabında fiilen duran ve aynen dağıtılan araçlar bu hesaba girmez.
Tazminden Sonra Ne Olur? Halefiyet ve Tedrici Tasfiye
YTM, yatırımcıya yaptığı ödeme kadar yatırımcının haklarına halef olur (m.85/4). Tazmin sürecinin tamamlanmasından sonra Kurul, YTM’nin bildirimi üzerine tazmin sürecini kapatma kararı verir. Bankalar hariç olmak üzere Kurul, tazmin sürecinin kapanmasına ilişkin kararla birlikte tedrici tasfiye kararı da verebilir veya doğrudan iflas talebinde bulunabilir (m.86/1; Yönetmelik m.20/1). Tedrici tasfiyede 6102 sayılı Kanun ve 2004 sayılı Kanun’un tasfiye hükümleri uygulanmaz; kuruluşun yasal organlarının yetkilerini YTM kullanır.
Tedrici tasfiyede aktiflerden önce müşteri alacakları ödenir; müşteri alacaklarının tamamı karşılanamazsa garameten ödeme yapılır. Bunlar tamamen karşılandıktan sonra artan kısımdan garameten kamu alacakları, ardından YTM’nin tazmin ödemelerinden ve tasfiye giderlerinden doğan alacağı ödenir; bakiye diğer alacaklılara tahsis edilir (m.86/5). Yani sınırı aşan alacak, tasfiye bakiyesinden pay alma imkânını korur. YTM, kuruluşun yönetim ve denetimini elinde bulunduran ortaklar ile yüzde beşten fazla paya sahip gerçek kişi ortaklardan, eşleri ve velayet altındaki çocukları dâhil olmak üzere mal beyanı isteyebilir; mal beyanı yedi gün içinde verilir. YTM ayrıca bu ortakların malvarlıkları üzerine teminatsız ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz ile yurt dışına çıkış yasağı gibi muhafaza tedbirlerini mahkemeden isteyebilir; bu kararlardan itibaren altı ay içinde dava veya takip yapılmazsa kararlar kendiliğinden kalkar (m.86/7). Tazminden yararlanan yatırım kuruluşunun yeniden faaliyet gösterebilmesi için YTM’nin yaptığı tüm ödeme ve giderleri anapara ve kanuni faiziyle ödemesi zorunludur (m.85/5).
YTM’ye Devredilen Pay ve Emanetler Nasıl Geri Alınır?
YTM’nin bu başlıkta ele alınan görevi, tazmin kararından bağımsızdır ve iki ayrı kaynağa dayanır.
Kaydileştirilmeyen paylar. SPKn m.13/4 uyarınca süresinde kaydileştirilmediği için YTM’ye intikal eden payların bedelini, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı (E. 2015/29, K. 2015/95) sonrası çıkarılan 07.09.2016 tarihli (RG 29824) Yönetmelik çerçevesinde YTM öder. Bu süreçte şirketin veya bankanın değil YTM’nin muhatap olduğu istinaf kararlarında tutarlı biçimde kabul edilmiştir: İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, kaydileştirilmediği için YTM’ye devredilen hisselerin bedelini şirketten istemenin mümkün olmadığını, hak sahibinin talebini YTM’ye yöneltmesi gerektiğini belirtmiş ve davayı pasif husumet yokluğundan reddeden ilk derece kararını yerinde bulmuştur (E. 2024/137, K. 2024/1389, T. 03.10.2024). Aynı daire, E. 2025/27, K. 2025/1912, T. 17.12.2025 sayılı kararında benzer şekilde YTM’ye devredilen kaydileştirilmemiş hisselerle ilgili olarak davalı bankadan talepte bulunulamayacağını kabul etmiştir. 2026 yılı için YTM, şirketlere ve kamuoyuna, paya bağlı ödemelerde son başvuru tarihinin 6 Eylül 2026 olduğunu duyurmuştur; bu tarih geçmiştir. Başvuru iki aşamalıdır: önce fiziki pay asılları bir tutanak karşılığında ihraççı şirkete teslim edilir, ardından teslim tutanağı, başvuru dilekçesi, kimlik fotokopisi ve varsa veraset veya vekâlet belgesiyle YTM’ye başvurulur. Süre kaçırılmış olsa bile kendi dosyanız için YTM’nin güncel açıklamaları ve şirket duyuruları ayrıca incelenmelidir. Konunun ayrıntısı için sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesi ve MKK sorumluluğu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Zamanaşımına uğrayan emanet ve alacaklar. Yatırım hizmetleri ve faaliyetlerinden kaynaklanan her türlü emanet ve alacak, hesap sahibinin yaptığı en son talep, işlem veya yazılı talimat tarihinden başlayarak on yıl içinde talep ve tahsil edilmezse YTM’ye emaneten devredilir (SPKn m.83/4; 7316 sayılı Kanun m.12 ile değişik hâliyle). Emaneten devir, mülkiyetin YTM’ye geçmesi anlamına gelmez; hak sahibi iade başvurusu yapabilir. YTM’ye devredilen sermaye piyasası araçlarından doğan bedelsiz pay iktisabı ve kâr payı alma hakkı dışındaki pay sahipliği hakları, iadeye kadar donar. YTM internet sitesi ve e-Devlet üzerinden zamanaşımı sorgulaması yapılabilir. 22.04.2021 sonrasında zamanaşımına uğrayan varlıklar için ayrı bir iade prosedürü ve başvuru formu bulunur; YTM, sehven devredilen varlıklar için de ayrı bir iade yolu işletir.
Tazminle Karşılanmayan Zarar İçin Hangi Yollar Vardır?
YTM sınırının üzerinde kalan alacak ve kapsam dışı zarar için hukuki yollar kapanmaz. Yatırım kuruluşuna karşı alacak, tedrici tasfiye veya iflas masasına kayıt yoluyla izlenir ve aktiflerden önce müşteri alacakları ödenir (SPKn m.86/5). Aracı kurumun yetkisiz veya sözleşmeye aykırı işlemlerinden doğan zarar için aracı kurumun yetkisiz işlem sorumluluğu yazısında anlatılan tazminat davası açılabilir. Denetim ve gözetim eksikliği iddiasında idarenin hizmet kusuru sorumluluğu, SPK hizmet kusuru yazımızda ele alınmıştır. İzahname veya kamuyu aydınlatma belgesindeki yanıltıcı bilgi nedeniyle uğranılan zararda kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat dayanak olabilir. Kuruluşun yöneticilerinin sorumluluğu tedrici tasfiye veya iflas sürecinde SPK’nın ve YTM’nin takibine de konu olur; YTM, ödediği tutar kadar yatırımcının haklarına halef olarak bu alacakları takip eder.
Sık Sorulan Sorular
Yatırımcı Tazmin Merkezi kimleri tazmin eder?
YTM, SPK’nın tazmin kararı verdiği yatırım kuruluşunun yatırımcılarını tazmin eder; yani aracı kurum veya yatırım hizmeti veren banka müşterileri hakkında Kurul tazmin kararı almadıkça YTM ödeme yapmaz. Tazmin, hesaptaki nakit ve saklanan sermaye piyasası araçlarının teslim yükümlülüğü ile sınırlıdır (SPKn m.84/1).
2026 yılı tazmin sınırı ne kadardır?
YTM’nin ilan ettiği 2026 yılı azami tazmin tutarı yatırımcı başına 2.065.145 TL’dir. Kanundaki 100.000 TL’lik temel tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve sınır, bir yatırımcının aynı kuruluştan olan tüm hesap ve taleplerinin toplamını kapsar (SPKn m.84/5).
Birden fazla hesabım varsa her hesap için ayrı tazmin alabilir miyim?
Hayır. Sınır hesap sayısına, türüne ve para birimine bakılmaksızın aynı kuruluştan olan tüm taleplerinizi kapsar. Müşterek hesaplar tek hesap sayılır ve ödeme hak sahibi oranında paylaştırılır (SPKn m.84/5; Yönetmelik m.14/2).
Tazmin başvurusu nasıl ve nereye yapılır?
Başvuru yazılı olarak ve hak sahipliğinizi ispat eden belgelerle YTM’ye yapılır. Başvuru süresi ve esasları, YTM’nin tazmin kararını yayımladığı ilanda belirtilir (SPKn m.85/1; Yönetmelik m.5/4, m.8).
Tazmin başvurusu için süre var mı?
Evet. Tazmin talebinde bulunma hakkı tazmin kararının ilanından itibaren bir yıl sonra zamanaşımına uğrar ve bu süreden sonra yapılan başvuru kabul edilmez. İlanda belirtilen süre içinde başvurmanız alacaklılar cetveline girmeniz bakımından önemlidir (SPKn m.85/1; Yönetmelik m.10/3).
Hisse fiyatı düştüğü için zarar ettim, YTM bunu öder mi?
Hayır. Piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararlar ve yatırım danışmanlığından doğan zararlar tazmin kapsamında değildir; YTM yalnızca kuruluşun nakit ve araç teslim yükümlülüğünü yerine getirememesinden doğan talepleri karşılar (SPKn m.84/2).
Kripto borsasında paramı kaybettim, YTM tazmin eder mi?
Hayır. Kripto varlıklar ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları yatırımcı tazmin sistemi dışındadır; bu durumda platformun ve yöneticilerinin hukuki ve cezai sorumluluğu gündeme gelir. Zarar için SPKn m.35/C düzenlemesi ve platform sorumluluğu incelenmelidir.
Kitle fonlaması yatırımım YTM kapsamında mıdır?
Hayır. Kanun kitle fonlamasını, yatırımcı tazminine ilişkin hükümlere tabi olmaksızın platformlar aracılığıyla yapılan para toplama olarak tanımlar (SPKn m.3/1-z); bu nedenle platformun veya girişimin yükümlülüğünü yerine getirememesi YTM tazminine konu olmaz.
Aracı kurumun yöneticisi veya yakını olarak tazmin alabilir miyim?
Hayır. Yatırım kuruluşunun yönetim kurulu üyeleri, yöneticileri, yüzde beş veya daha fazla paylı ortakları, denetim kurulu üyeleri ile bunların eş ve ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve bu kişiler adına hareket eden üçüncü kişiler tazmin edilmez (SPKn m.84/4).
Hakkımda piyasa dolandırıcılığı suç duyurusu varsa tazmin ödenir mi?
Suç duyurusunda bulunulan kişilere yapılacak ödemeler, soruşturmanın başlamasından mahkeme kararının kesinleşmesine kadar durur. 106. veya 107. madde suçlarından ya da aklama suçundan mahkûm olanların bu eylemlerle ilgili alacakları ise tazmin kapsamı dışındadır (SPKn m.84/3).
Sınırı aşan alacağım ne olur?
Sınırın üzerinde kalan alacak kaybolmaz; yatırımcı kuruluşun tedrici tasfiyesinde veya iflasında alacaklı olarak kalır. Tedrici tasfiyede aktiflerden önce müşteri alacakları ödenir ve yetmemesi hâlinde garameten ödeme yapılır; YTM ise ödediği tutar kadar sizin yerinize geçer (SPKn m.85/4, m.86/5).
YTM’ye devredilen hisse senetlerimi nasıl geri alırım?
Kaydileştirilmediği için YTM’ye intikal eden payların bedeli, 07.09.2016 tarihli Yönetmelik çerçevesinde YTM’ye başvurularak istenir; başvuru önce fiziki payın şirkete tutanakla teslimini, sonra belgelerle YTM’ye başvuruyu gerektirir. 2026 için duyurulan 6 Eylül 2026 son başvuru tarihi geçmiş olduğundan, durumunuz için YTM ve ihraççı şirket duyuruları ayrıca kontrol edilmelidir.
Sonuç
Yatırımcı Tazmin Merkezi, aracı kurum ve yatırım hizmeti veren bankalardaki müşteri varlığı riskine karşı sınırlı ama etkili bir güvencedir: tazmin kararı SPK’dan çıkar, başvuru ilanda gösterilen süre ve bir yıllık zamanaşımı içinde yazılı yapılır, 2026 için sınır yatırımcı başına 2.065.145 TL’dir ve fiyat, danışmanlık, kripto ile kitle fonlaması zararları kapsam dışındadır. Sınırı aşan alacak ve kapsam dışı zarar için tasfiye masasına kayıt, tazminat ve sorumluluk davaları devrede kalır. Hesap kayıtlarınızın hangi yatırım kuruluşunda ve hangi türde tutulduğunu, ilan tarihini ve başvuru süresini ilk günden netleştiren bir sermaye piyasası avukatı ile çalışmak, hem tazmin başvurusunun eksiksiz yapılmasını hem de sınırın üzerindeki alacağın korunmasını kolaylaştırır.
Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.
Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu — Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul