CMK Madde 25, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren sebeplerle yapılan ret isteminin hangi sürelerde ileri sürülebileceğini düzenler. İlk derece mahkemeleri ile istinaf ve temyiz incelemeleri bakımından farklı usulî aşamalar esas alınmıştır. Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen ret sebepleri için ayrıca yedi günlük başvuru süresi öngörülmüştür.
Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi
Madde 25 – (1) Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı bir hâkimin reddi, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya; duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu ve Yargıtayda görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından yazılmış olan rapor üyelere açıklanıncaya kadar istenebilir. Diğer hâllerde, inceleme başlayıncaya kadar hâkimin reddi istenebilir.
(2) Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerle duruşma veya inceleme bitinceye kadar da hâkimin reddi istenebilir. Ancak bu istemin, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılması şarttır.
CMK Madde 25 Açıklaması
Hâkimin reddi isteminde genel süre
CMK 25, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplere dayanan ret istemlerini süre bakımından sınırlandırmaktadır. İlk derece mahkemelerinde bu sebeplere dayanan ret istemi, sanığın sorgusu başlayıncaya kadar yapılmalıdır. Sorgunun başlamasından önce bilinen bir ret sebebinin bu aşamadan sonra ileri sürülmesi, kural olarak süresinde yapılmış bir başvuru sayılmaz.
Bölge adliye mahkemelerinde duruşmalı işlerde inceleme raporunun, Yargıtayda duruşmalı işlerde görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından hazırlanan raporun üyelere açıklanmasına kadar ret isteminde bulunulabilir. Diğer hâllerde ise incelemenin başlaması başvuru bakımından son aşamadır.
Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen ret sebepleri
Maddenin ikinci fıkrası, genel başvuru aşaması geçildikten sonra ortaya çıkan veya öğrenilen sebepler için istisna getirmiştir. Böyle bir durumda, duruşma veya inceleme sona ermemiş olmak koşuluyla hâkimin reddi istenebilir. Ancak başvurunun, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılması zorunludur.
Bu süre yönünden belirleyici olan, ret sebebinin öğrenildiği tarihtir. Ret isteminde bulunan kişinin, sebebi ne zaman ve hangi olgularla öğrendiğini somutlaştırması gerekir. Ceza muhakemesinde hâkimin reddi başvurusunda hukuki yardım bakımından da önem taşıyan bu husus, istemin süresinde olup olmadığının değerlendirilmesini doğrudan etkiler. CMK 26/2 uyarınca öğrenilen ret sebeplerinin tamamı bir defada, dayanak olgularıyla birlikte açıklanmalıdır.
Kanuni görev yasakları ile süre sınırının farkı
CMK 25’teki süre sınırlaması, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer sebepler bakımından geçerlidir. CMK 22 ve 23’te düzenlenen hâkimin davaya bakmasını veya yargılamaya katılmasını engelleyen kanuni yasaklılık hâllerine dayalı ret istemleri ise bu süre sınırlamasına tabi değildir. Kanuni görev yasakları yargılamanın her aşamasında dikkate alınabilir.
Süresinden sonra yapılan ret isteminin sonucu
Tarafsızlık şüphesine dayanan ret isteminin kanuni süresinde yapılmaması, CMK 31/1-a uyarınca istemin geri çevrilmesi nedenidir. Ret isteminin süresinde yapılmasına rağmen esastan kabul edilmemesi ile süresinde yapılmadığı için geri çevrilmesi birbirinden farklı kararlardır.
Ret isteminin esastan incelenmesinde CMK 27’deki karar verme usulü uygulanır. CMK 31 kapsamında verilen geri çevirme kararlarında ise aynı maddede belirtilen özel usul geçerlidir. Geri çevirme kararlarına karşı CMK 31/3 uyarınca itiraz yoluna başvurulabilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
CMK Madde 25 ile İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 15.05.2025, E. 2022/29445, K. 2025/16144
3. Ceza Dairesi 2022/29445 E., 2025/16144 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2021/75 E. -2021/325 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İzmir 17. Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2020/137 E. -2020/184 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM: TCK’nın 314/2, 3713 sayılı Kanun’un 5/1, TCK’nın 62, 53, 58/9 ve 63. maddeleri uyarınca ilk derece mahkemesince verilen mahkûmiyet kararına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Bölge adliye mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin, yasal şartları oluşmadığından 5271 sayılı CMK’nın 299/1 inci maddesi gereğince REDDİNE,
Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
Sanık müdafiinin 22.10.2022 tarihli dilekçesinde yargılama yapan hakimler kurulu ile ilgili kurulu çekilmeye davet eden ve fakat duruşmalarda dile getirilmeyen yazılı taleplerin CMK’nın 25 inci maddesinde öngörülen süreye riayet edilmeden ileri sürüldüğü, anılan taleplerin hükme de müessir bulunmadığı gözetilerek yapılan incelemede;
1.Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.09.2017 tarihli ve 2017/16-956 esas, 2017/970 sayılı kararı ile onanarak kesinleşen Yargıtay (Kapatılan) 16. Ceza Dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği 24.04.2017 tarihli ve 2015/3 esas, 2017/3 sayılı kararı ile Anayasa Mahkemesinin … başvurusuna ilişkin 04.06.2020 tarihli ve 2018/15231 başvuru numaralı kararında belirtildiği üzere; ByLock iletişim sisteminin FETÖ/PDY silahlı terör örgütü mensuplarının kullanmaları amacıyla oluşturulan ve münhasıran bu suç örgütünün bir kısım mensupları tarafından kullanılan bir ağ olması nedeniyle, örgüt talimatı ile bu ağa dahil olunduğunun ve gizliliği sağlamak için haberleşme amacıyla kullanıldığının, her türlü şüpheden uzak, kesin kanaate ulaştıracak teknik verilerle tespiti halinde kişinin örgütle bağlantısını ortaya koyan bir delil olacağında şüphe bulunmamakla birlikte, savunmasında ByLock kullanıcısı olmadığını bildiren sanığın örgütsel konumunun ve örgütsel faaliyetlerinin tespiti bakımından ByLock tespit ve değerlendirme tutanağında ekleyen, eklenen ve irtibatlı bulunduğu kişiler olarak gözüken şahıslar hakkında soruşturma yahut kovuşturma bulunup bulunmadığı araştırılarak, varsa sanık ile ilgili aşama beyanları dosyaya getirtilip, tanık sıfatıyla ifadelerine başvurulduktan sonra sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması,
2. UYAP örgütlü suçlar bilgi bankasında sanık hakkında herhangi bir beyan yahut ifade olup olmadığı araştırılıp, bulunması halinde beyan ve ifadelerin onaylı örneklerinin dosya arasına getirtilip, elde edilen tüm bilgi ve belgelerin CMK’nın 217 nci maddesi uyarınca duruşmada sanık ve müdafiine okunarak diyecekleri sorulup, tespit edilen ifade/beyan sahiplerinin tanık sıfatıyla beyanları alındıktan sonra bir karar verilmesi lüzumu,
Kanuna aykırı, sanık müdafilerinin temyiz istemleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebepten dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2 nci maddesi uyarınca tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304 üncü maddesi uyarınca İzmir 17. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 15.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 20.06.2012, E. 2010/11933, K. 2012/21179
8. Ceza Dairesi 2010/11933 E., 2012/21179 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: Halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik ve aşağılama
HÜKÜM: Beraat
Gereği görüşülüp düşünüldü:
Katılan vekilinin 02.04.2008 tarihli son oturumda, hakimin reddi talebin- de bulunması üzerine, duruşma hakimince 5271 sayılı CMK.nun 25/2 maddesi uyarınca süresinden sonra yapıldığından bahisle “talebin reddine” karar verilmiş ise de, anılan madde uyarınca sonradan öğrenilen sebeplerle hakimin reddi istendiğinde 5271 sayılı Yasanın 27/a maddesi gereğince red istemine bu mahkemenin yargı çevresinde bulunan ağır ceza mahkemesi bakacağından, öncelikle bu merciin karar vermesi gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde reddi istenen hakim tarafından talebin reddine karar verilerek yargılamaya devamla yazılı şekilde hüküm kurulması,
Yasaya aykırı, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görül- müş olduğundan sair yönleri incelenmeksizin hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken CMUK.nun 321. maddesi gereğince (BOZULMASINA), 20.06.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer