CMK Madde 74, şüpheli veya sanığın akıl hastalığının ve bunun fiil üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasını düzenler. Kişi özgürlüğünü sınırlayan bu işlem, ancak kanunda belirtilen şüphe, tıbbi öneri ve yargısal karar koşullarıyla uygulanabilir.
CMK Madde 74 – Gözlem altına alınma
(1) Fiili işlediği yolunda kuvvetli şüpheler bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için; uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafiin dinlenmesinden sonra resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından karar verilebilir.
(2) Şüpheli veya sanığın müdafii yoksa hâkim veya mahkemenin istemi üzerine, baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.
(3) Gözlem süresi üç haftayı geçemez. Bu sürenin yetmeyeceği anlaşılırsa resmî sağlık kurumunun istemi üzerine, her seferinde üç haftayı geçmemek üzere ek süreler verilebilir; ancak sürelerin toplamı üç ayı geçemez.
(4) Gözlem altına alınma kararına karşı itiraz yoluna gidilebilir; itiraz, kararın yerine getirilmesini durdurur.
(5) Bu madde hükmü, 223 üncü maddenin sekizinci fıkrası gereğince yargılamanın durması kararı verilmesi gereken hâllerde de uygulanır.
Gözlem altına alınmanın şartları ve hukuki sonuçları
Gözlem altına alınma, akıl hastalığının varlığını, başlangıcını ve şüpheli veya sanığın davranışlarına etkisini araştırmaya yönelik bir muhakeme işlemidir; cezalandırma ya da akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirinin kendisi değildir. Fiilin işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe bulunmalı, uzman hekim gözlemi önermeli ve Cumhuriyet savcısı ile müdafi dinlendikten sonra yetkili hâkim veya mahkeme karar vermelidir. Akıl hastalığı iddiası tek başına gözlem kararı verilmesini zorunlu kılmaz; ihtiyacın somut olayda değerlendirilmesi gerekir.
Gözlem sürecinde müdafi bulunması zorunludur. Müdafi yoksa barodan görevlendirme istenir; gözlem altına alma kararında müdafi yardımı, kişinin özgürlüğünü etkileyen bu işlemin hukuka uygunluğunu denetlemede önem taşır. Başlangıç süresi en çok üç haftadır; resmî sağlık kurumunun istemiyle verilen ek süreler de her defasında üç haftayı aşamaz ve tüm gözlem süresi üç ayı geçemez. İtiraz, kararın uygulanmasını durdurur.
Gözlem sonucunda elde edilen tıbbi değerlendirme, TCK Madde 32 kapsamındaki ceza sorumluluğu incelemesinde dikkate alınır; bu konudaki hukuki sonuca yetkili yargı mercii karar verir. CMK 223/8 uyarınca durma kararı verilmesini gerektiren hâllerde de CMK Madde 74 uygulanabilir. Kanuni koşullar gözetilmeden verilen gözlem kararı, somut şartlarına göre tazminat sorumluluğu doğurabilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
CMK Madde 74 ile ilgili Yargıtay kararları
Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2019/12221, K. 2019/14616, T. 25.11.2019
17. Ceza Dairesi 2019/12221 E. , 2019/14616 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇLAR: Hırsızlık, konut dokunulmazlığının ihlali
HÜKÜMLER: Mahkumiyet
Yerel mahkemece, sanık hakkında hırsızlık ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarından verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararların niteliği ile suçların tarihine göre dosya görüşüldü:
Yapılan yargılamaya, dosya içeriğine göre, sanığın gerek soruşturma gerekse yargılama sırasında akıl hastası olduğunun iddia edilmesi, mahkemece sanığın akıl hastalığının tespiti hususunda Adli Tıp Kurumuna sevki için CMK’nın 74/1. maddesi uyarınca müşahade altına alınmasına karar verildiği halde, CMK’nın 74/2. maddesi uyarınca sanığa müdafii tayin edilmesi gerekirken, müdafii tayin edilmeyerek yargılamaya devamla sanık hakkında karar verilmek suretiyle CMK 74/2. maddesine muhalefet edilmesi,
Bozmayı gerektirmiş, sanık …’in temyiz nedenleri bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, diğer yönleri incelenmeyen hükümlerin açıklanan nedenle tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, 25.11.2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/1513, K. 2024/1607, T. 02.04.2024
12. Ceza Dairesi 2022/1513 E. , 2024/1607 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2020/1984 E., 2020/4794 K.
DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
DAVATARİHİ: 22.03.2017
HÜKÜM: İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; davacı vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 6100 sayılı HMK’nın 361/1. ve 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin haksız gözlem altına alma nedeniyle 1.000,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminatın gözlem altına alınma tarihinden işleyecek yasal faizi ile ödenmesine ilişkin talebinin 5271 sayılı Kanun’un 74. maddesi kapsamında sanığın şuurunun tetkiki için gözlem altına alınma durumunun aynı Kanun’un 141 vd. maddeleri uyarınca tazminat nedeni olarak düzenlenmediği gerekçesiyle reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Davacı vekilinin temyiz sebepleri; davacı hakkında uygulanan güvenlik tedbiri bakımından yasal hakların hatırlatılarak müdafii bulundurulması zorunluluk teşkil etmekte iken, belirlenen usule uyulmaksızın uygulanan tedbirinin kanuna aykırı olduğu, bu itibarla tazminat koşulları oluşan davanın reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğuna ilişkindir.
III. DAVANIN KONUSU
İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2016/112910 Soruşturma sayılı dosyasında davacının kişilerin huzur ve sükununu bozma suçundan başlatılan soruşturma kapsamında, İstanbul 3. Sulh Ceza Hakimliğinin 29.09.2016 ve 2016/4000 D.İş sayılı kararı ile üç haftaya kadar gözlem altına alınmasına karar verildiği, bu şekilde 29.09.2016-10.11.2016 tarihleri arasında gözlem altında tutulduğu, yapılan soruşturma sonunda 03.10.2016 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği, kararın davacı asile tebliğ edilmediği, gözlem altına alınma tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı, 5217 sayılı CMK’nın 141 vd. maddeleri uyarınca kanunda öngörülen yasal şartların oluşmadığı belirlenerek davanın reddine karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince reddedilen davada, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.
IV. GEREKÇE VE KARAR
Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin sair temyiz sebeplerinin reddine, ancak;
5271 sayılı CMK’nın 74. maddesinde yer alan "Fiili işlediği yolunda kuvvetli şüpheler bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için; uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafin dinlenmesinden sonra resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından karar verilebilir." hükmü uyarınca; gözlem altına alma kararının uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafin dinlenmesinden sonra verilebileceği; somut olayda davacıya müdafii tayin edilmesi gerektiği ve müdafinin dinlenilmesinden sonra gözlem altına alma kararı verilebileceği gözetilmeyerek CMK’nın 141/3 maddesi uyarınca kanuna aykırı olarak gözlem altına alma kararı verilmesi karşısında, davacının makul miktarda tazminata hak kazanacağı gözetilmeden, yazılı şekilde hüküm kurulması,
Hukuka aykırı olup, açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesinin kararının 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/2-a maddesi uyarınca İstanbul 18. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
02.04.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E. 2024/10436, K. 2025/682, T. 03.02.2025
9. Ceza Dairesi 2024/10436 E., 2025/682 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Bozma
Dairemizin 22.03.2023 tarihli ve 2022/16310 Esas, 2023/1592 Karar sayılı onama ilamına ilişkin yapılan itirazın Yargıtay Ceza Genel Kurulu tarafından kabulü ile onama ilamının kaldırılmasına karar verilerek tevdi edilen dosya incelendi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
Sanık hakkında katılan mağdurelere karşı çocuğun cinsel istismarı suçunu işlediği iddiası ile açılan kamu davasında yapılan yargılama sonucunda, Bursa 15. Ağır Ceza Mahkemesince mevcut delillerin değerlendirilmesi neticesinde sanığın atılı suçtan ayrı ayrı mahkumiyetine dair hükümlerin istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun kabulüne karar verilerek 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 280/1-g maddesi uyarınca duruşmalı yapılan inceleme neticesinde aynı Kanun’un 280/2. maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması ile sanığın müsnet suçtan ayrı ayrı mahkumiyetine karar verilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
A. Sanık Müdafiinin Temyiz İstemi
Özetle, sanığın soruşturma aşamasındaki beyanlarının hastanede yatması sebebiyle özgür iradesi olmadığına, atılı suçların işlenmediğine, eylemelerin gerçekleştiği iddia edilen fiziki ortamın elverişli olmadığına, husumet olduğuna, eylemlerin kabulü halinde sarkıntılık aşamasında kaldığına, katılan mağdure beyanlarının çelişkili olduğuna, usul ve kanuna aykırı kararların bozulması gerektiğine ilişkindir.
B. Katılan Mağdure … Vekilinin Temyiz İstemi
Özetle, sanık hakkında katılan mağdure …’ya karşı çocuğun cinsel istismarı suçundan üst sınırdan ve takdiri indirim nedenleri uygulanmaksızın ceza tayin edilmesine, usul ve kanuna aykırı kararın bozulması gerektiğine ilişkindir.
C. Katılan Mağdure [adı gizlendi] Vekilinin Temyiz İstemi
Özetle, sanık hakkında katılan mağdure [adı gizlendi]’ya karşı çocuğun cinsel istismarı suçundan takdiri indirim nedenleri uygulanmaksızın ceza tayin edilmesine, usul ve kanuna aykırı kararın bozulması gerektiğine ilişkindir.
D. Katılan Bakanlık Vekilinin Temyiz İstemi
Özetle, sanık hakkında katılan mağdurelere karşı çocuğun cinsel istismarı suçundan üst sınırdan ve takdiri indirim nedenleri uygulanmaksızın ceza tayin edilmesine, katılan Bakanlık lehine vekalet ücretine hükmedilmesine, usul ve kanuna aykırı kararların bozulması gerektiğine ilişkindir.
III. GEREKÇE
1. 5271 sayılı Kanun’un 74/1. maddesindeki "Fiili işlediği yolunda kuvvetli şüpheler bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için; uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafiin dinlenmesinden sonra resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından karar verilebilir." şeklindeki düzenleme karşısında, psikiyatri tedavisi gördüğünü beyan eden ve Mahkemece Adli Tıp Kurumu’na sevk edilen sanığın, yapılan muayenesi sonucunda sanıkta ceza sorumluluğunu etkileyecek veya ortadan kaldıracak mahiyet ve derecede herhangi bir akıl hastalığı veya akıl zayıflığı tespit edilmediği ve ceza sorumluluğunun tam olduğuna dair Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesinin 03.01.2022 tarih, 99523848-101.02-2022/412-22 sayılı raporunun 5271 sayılı Kanun’un 74/1. maddesi kapsamında uzman hekim raporu (ön rapor) niteliğinde olup herhangi bir akıl hastalığı veya akıl zayıflığı tespit edilmemiş olan sanığın 4. İhtisas kuruluna sevki gerekmeyeceğinden, bahse konu raporun 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 32. maddesi uyarınca ceza sorumluğunun tespiti bakımından yeterli olduğu anlaşıldığından Tebliğnamedeki bozma isteyen görüşe iştirak edilmemiştir.
2. 5271 sayılı Kanun’un 288 ve 294. maddelerinde yer alan düzenlemeler nazara alınıp, aynı Kanun’un 289. maddesinde sayılı kesin hukuka aykırılık halleri ve temyiz dilekçelerinde belirtilen nedenler de gözetilerek yapılan değerlendirmede, yargılama sürecindeki işlemlerin usul ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemlerin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdani kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eylemlere uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği anlaşıldığından, hükümlerde hukuka aykırılık bulunmamıştır.
IV. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesinin kararında sanık müdafii, katılan mağdureler … ve [adı gizlendi] vekilleri ile katılan Bakanlık vekilince öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun’un 289/1. maddesiyle sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKÜMLERİN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304/1. maddesi uyarınca Bursa 15. Ağrı Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
03.02.2025 tarihinde karar verildi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer