CMK 148, şüpheli ve sanığın ifade ve sorguda özgür iradeyle beyanda bulunmasını güvence altına alır. Yasak ifade alma yöntemlerini, bunların delil değerine etkisini, müdafisiz kolluk ifadesinin kullanılma koşulunu ve aynı olayda yeniden ifade almaya yetkili makamı düzenler.
CMK Madde 148 – İfade alma ve sorguda yasak usuller
Madde 148 – (1) Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilâç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz.
(2) Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez.
(3) Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez.
(4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
(5) Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.
Hukuki açıklama
Birinci ve ikinci fıkralar, beyanın özgür iradeye dayanmasını engelleyen fiziksel veya psikolojik müdahaleleri ve kanuna aykırı yarar vaadini yasaklar. Sayılan yöntemler örnektir; iradeyi bozan benzer uygulamalar da yasak kapsamındadır. Üçüncü fıkra gereğince böyle bir yöntemle elde edilen ifade, kişi sonradan rıza gösterse bile delil olarak kullanılamaz.
Dördüncü fıkra, müdafi hazır değilken kollukça alınan ifade bakımından özel bir hükme esas alma yasağı öngörür. Bu ifadenin şüpheli veya sanık tarafından hâkim ya da mahkeme huzurunda doğrulanması gerekir; yalnızca Cumhuriyet savcılığı önünde tekrarlanması yeterli değildir. Doğrulanmayan beyan, mahkûmiyetin gerekçesi yapılamayacağı gibi savunmadaki çelişkiyi gidermek için duruşmada okunarak da kullanılamaz.
Beşinci fıkra uyarınca, aynı olay hakkında yeniden ifade alınması gerekiyorsa yetkili makam Cumhuriyet savcısıdır; kolluk aynı olay nedeniyle ikinci ifadeyi alamaz. Farklı olaylara ilişkin ifade işlemleri ise aynı olayda yeniden ifade alma yasağıyla karıştırılmamalıdır.
İfadenin alındığı koşulların ve müdafi yardımının değerlendirilmesi, ifade alma ve sorguda savunma desteği bakımından da önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 05.03.2025, E. 2022/11900, K. 2025/4174
4. Ceza Dairesi 2022/11900 E., 2025/4174 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2021/1264 E., 2021/1234 K.
SUÇ: Hakaret
HÜKÜM: İstinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Yapılan ön inceleme neticesinde; sanık hakkında kurulan hükmün temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde olduğu, temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince sanık hakkında hakaret suçundan mahkumiyet kararı verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesince düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanığın temyiz isteği, atılı suçu işlemediğine, kararın usul ve yasaya aykırı olduğuna, sahte hesap ile yapılan yorumların kendisine ait olmadığına ve kararın bozulmasına ilişkindir.
III. GEREKÇE
1.5271 sayılı Kanun’un 148/4. maddesinde “Müdafii hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.” şeklindeki hüküm karşısında, sanığın soruşturma aşamasında kollukla müdafii hazır olmaksızın alınan ifadesinin hükme esas alınamayacağı gözetilmeden yerinde olmayan gerekçeyle mahkumiyet hükmü kurulması,
Kabule göre de;
2. 13.01.2019 tarihli paylaşımın hakaret suçunu oluşturmayacağı, ancak 26.01.2019 tarihli paylaşımın hakaret suçunu oluşturduğu gözetilmeden, sanık hakkında 5237 sayılı Kanun’un 43/1. maddesinin uygulanması suretiyle fazla ceza tayini,
Hukuka aykırı görülmüştür.
IV. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle sanığın temyiz istemi yerinde görüldüğünden, Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesi kararının 5271 sayılı Kanun’un 302/2. maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304. maddesi uyarınca Bulancak Asliye Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,05.03.2025 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 10.04.2013, E. 2011/1567, K. 2013/10237
7. Ceza Dairesi 2011/1567 E., 2013/10237 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: 5846 sayılı yasaya aykırılık
HÜKÜM: Hükümlülük ve müsadere
Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;
1. Sanık … ‘in temyizine yönelik yapılan incelemede; Yapılan duruşmaya, toplanan ve karar yerinde açıklanan delillere, gösterilen gerekçeye ve takdire göre, sanık …’in yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, hakkındaki hükmün istem gibi oybirliği ile ONANMASINA,
2. Sanık …’in temyizine gelince; Sanığın, hazırlıkta verdiği savunmasına dayanılmak suretiyle mahkumiyet hükmü tesis edilmiş ise de, sanık … soruşturma aşamasında müdafi hazır olmaksızın alınan, 22.12.2006 tarihli kolluk ifadesinde, kardeşi olan sanık …’in seyyar tezgahta satış yaptığı sırada ele geçirilen davaya konu eşyanın kendisine ait olduğunu beyan ettiği, yargılama aşamasında, 10.12.2007 günlü duruşma ifadesinde,” trafik kazası geçirmiştim, hastanede yatıyordum, bu nedenle bana ait CD leri kardeşim … benim adıma satıyordu, ancak benim kendisine teslim ettiğim CD ler orijinal CD idi, diğerlerinden haberim yoktur, ” şeklinde beyanda bulunmuş olup, 14.07.2008 günlü alınan savunmasında ise “Ben tekel büfesi çalıştırıyorum,olay tarihinde kardeşim … pazarda tezgahta CD satarken yakalanmış, abi senin iş yerin var,sana bir şey olmaz, bu CD 1er senin diyelim dedi.Bunun üzerine, bana ait olduğunu söyledim. Ancak, bu CD’ler ile bir ilgim yoktur.Kardeşim satar ” şeklinde beyanda bulanarak, duruşmadaki savunmalarında atılı suçlamayı kabul etmediği anlaşılmıştır.
5271 sayılı CMK’nun 148/4. maddesinde ” Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hakim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.” şeklinde; 213/1. maddesinde ise “Aralarında çelişki bulunması halinde; sanığın, hakim veya mahkeme huzurunda yaptığı açıklamalar ile Cumhuriyet savcısı tarafından alınan veya müdafiinin hazır bulunduğu kolluk ifadesine ilişkin tutanaklar duruşmada okunabilir.” şeklinde düzenlemeler yer almaktadır.
Bu hükümler uyarınca, müdafi hazır olmaksızın alınan kolluk ifadeleri duruşmada dikkate alınamayacak, okunamayacak, kolluk ifadesi ile yargılamada alınan savunma arasında çelişkinin bulunması halinde kolluk ifadesi okunmak suretiyle çelişkinin giderilmesi yoluna da gidilemeyecektir. Esasen, müdafi hazır olmaksızın alınan kolluk ifadesi mahkemede sanık tarafından doğrulanmadıkça hukuki değerden yoksun bulunduğundan, ortada bir çelişkinin varlığından da söz edilemeycektir.
Yine, bu tür ifadeler hakim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulunmadıkça hükme de esas alınmayacaktır.
Anlatılan nedenlerle, olay anında, olay yerinde bulunmayıp, kardeşinden ayrı yerde ikamet eden ve ayrı işte çalışan sanık …’in atılı suçu, kardeşi olan sanık … ile birlikte işlediklerine dair, inkara yönelik beyanı karşısında sanık … …’in mahkumiyetine yeterli delil bulunmadığından beraatına, karar verilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı şeklide hüküm kurulması,
Yasaya aykırı, sanık …’in temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün 5320 sayılı Yasa’nın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 10.04.2013 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY
Manisa 3. Asliye Ceza Mahkemesine ait 05.05.2009 tarihli 2007/142 esas ve 2009/271 sayılı sanık … …’a ilişkin mahkumiyet kararına ilişkin olarak gösterilen yasal gerekçeler gözönüne alındığında, mahkumiyet kararı yerinde görüldüğünden sayın çoğunluğun bozma gerekçesine katılmıyorum.10.04.2013
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 05.05.2011, E. 2010/30146, K. 2011/6501
Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü: Diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
Ancak; 1- Sanık [Sanık 1]’ün kollukta savunmanı olmadan alınan 02.11.2007 günlü ilk ifadesinde atılı suçlamaları kabul etmediği, aynı sanığın gene kollukta savunmanı olmadan alınan 28.11.2007 günlü ikinci ifadesinde ise hırsızlık ve işyeri dokunulmazlığını bozmak suçlarını işlediğine dair detaylı anlatımda bulunduğu, sanığın bu eylem nedeniyle C.Savcısınca ifadesinin alınmadığı, tutuklama istemli olarak Sulh Ceza Mahkemesi’ne sevkedildiği, 29.11.2007 günlü Zonguldak 1.Sulh Ceza Mahkemesi’ndeki sorgusunda ise atılı suçlamaları kabul etmediği, kamu davası açılması üzerine Zonguldak 2. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 08.01.2008 günlü celsesinde alınan savunmasında da da atılı suçlamaları kabul etmediği ve dosyada sanığın atılı suçu işlediğine dair kollukta savunmanı bulunmadan alınan ikinci ifadesindeki ikrarı dışında da kesin, yeterli, inandırıcı ve hukuki bir kanıt bulunmadığının anlaşılması karşısında Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 4709 Sayılı Kanun ile değişik 38/6 maddesi uyarınca “Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez.” hükmü ile 5271 sayılı CMK.nun 148/4. ve 5. fıkralarında yer alan “Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.” ve “Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlem ancak Cumhuriyet Savcısı tarafından yapılabilir.” hükümlerine aykırı şekilde sanığın başkaca kesin, yeterli, inandırıcı ve hukuki kanıtlarla desteklenmeyen kolluk anlatımının hükme esas alınarak sanığın atılı suçlardan beraati yerine yazılı şekilde cezalandırılmasına karar verilmesi , 2- Sanık [Sanık 2] yönünden ise diğer sanık [Sanık 1]’ün yukarıda anılan ve hukuken bir değer kazanmayan ikrarı dışında atılı suçu işlediğine dair kesin, yeterli, inandırıcı ve hukuki bir kanıt bulunmadığı halde sanığın atılı suç eşyasını satın almak suçundan beraati yerine yazılı şekilde cezalandırılmasına karar verilmesi , Kabul ve uygulamaya göre de; 3- Sanık [Sanık 1]’ün üzerine atılı işyeri dokunulmazlığını bozmak suçunun suç tarihi itibariyle (5918 sayılı Kanun ile değişiklikten önceki) 5271 sayılı CMK.nun 253. maddesi uyarınca uzlaşma kapsamında suçlardan olduğu gözetilmeden uzlaşma usulü uygulanmadan yazılı şekilde hüküm kurulması, Bozmayı gerektirmiş, sanık [Sanık 1] ile sanık [Sanık 2] savunmanının temyiz itirazı bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle isteme aykırı olarak BOZULMASINA, bozma gerekçesine göre de sanık [Sanık 1]’ün TAHLİYESİNE, başka bir suçtan tutuklu yada hükümlü değilse derhal salıverilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazılmasına 05.05.2011 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 147 – İfade ve sorgunun tarzı
Yazar: Avukat Fatih Sefer