CMK Madde 47, devlet sırrı niteliğindeki bilgilerin ceza yargılamasında tanıklık yoluyla açıklanmasına ilişkin özel usulü düzenler. Suç olgusuna ilişkin bilgiler sır gerekçesiyle mahkemeden tamamen saklanamaz; ancak bu bilgilerin dinlenmesi ve tutanağa geçirilmesi kanunda belirtilen sınırlar içinde gerçekleştirilir.
Devlet sırrı niteliğindeki bilgilerle ilgili tanıklık
Madde 47 – (1) Bir suç olgusuna ilişkin bilgiler, Devlet sırrı olarak mahkemeye karşı gizli tutulamaz. Açıklanması, Devletin dış ilişkilerine, milli savunmasına ve milli güvenliğine zarar verebilecek; anayasal düzeni ve dış ilişkilerinde tehlike yaratabilecek nitelikteki bilgiler, Devlet sırrı sayılır.
(2) Tanıklık konusu bilgilerin Devlet sırrı niteliğini taşıması halinde; tanık, sadece mahkeme hâkimi veya heyeti tarafından zâbıt kâtibi dahi olmaksızın dinlenir. Hâkim veya mahkeme başkanı, daha sonra, bu tanık açıklamalarından, sadece yüklenen suçu açıklığa kavuşturabilecek nitelikte olan bilgileri tutanağa kaydettirir.
(3) Bu madde hükmü, hapis cezasının alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarla ilgili olarak uygulanır.
(4) Cumhurbaşkanının tanıklığı söz konusu olduğunda sırrın niteliğini ve mahkemeye bildirilmesi hususunu kendisi takdir eder.
CMK Madde 47’nin açıklaması
Devlet sırrı, yalnızca bir bilginin gizli olarak nitelendirilmesine değil, açıklanmasının maddede belirtilen devlet menfaatlerine zarar verebilecek veya tehlike yaratabilecek niteliğine bağlıdır. Bir suç olgusuna ilişkin bilginin devlet sırrı olması, bu bilginin mahkemeye karşı mutlak biçimde gizlenebileceği anlamına gelmez.
İkinci fıkradaki özel usulde tanık, zabıt kâtibi de bulunmaksızın yalnız mahkeme hâkimi veya heyeti tarafından dinlenir. Dinlemenin ardından açıklamaların tümü değil, yüklenen suçu açıklığa kavuşturabilecek nitelikteki bölümleri tutanağa geçirilir. Böylece devlet sırrının korunması ile maddi gerçeğin araştırılması arasında kanuni bir sınır çizilir.
Beş yıllık alt sınır şartı önemlidir: Bu özel dinleme usulü, ilgili suç için öngörülen hapis cezasının alt sınırının en az beş yıl olması hâlinde uygulanır. Suçun ceza üst sınırının beş yılı aşması tek başına yeterli değildir. Cumhurbaşkanı bakımından ise dördüncü fıkra, sırrın niteliği ve mahkemeye bildirilmesi konusunda ayrıca takdir yetkisi tanır.
Tutanağa geçirilen anlatımın delil olarak değerlendirilmesinde savunma hakkı ve delillerin duruşmada tartışılması ilkeleri de gözetilmelidir. Devlet sırrı içeren tanıklığın hükme etkisine ilişkin ceza yargılamasında savunma, özellikle tutanağa aktarılan bilginin kapsamı ve değerlendirilmesiyle bağlantılıdır.
Devlet sırrı içeren belgelerin incelenmesi ayrıca CMK 125’te; duruşmanın açıklığına ilişkin genel kural ve istisnalar ise CMK 182’de düzenlenmiştir. Bu hükümler, devlet sırrı içeren tanık beyanlarına ilişkin CMK 47’nin özel koşullarıyla karıştırılmamalıdır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK şerhleri
- CMK Madde 125 – İçeriği Devlet sırrı niteliğindeki belgelerin mahkemece incelenmesi
- CMK Madde 182 – Duruşmanın açıklığı
Yazar: Avukat Fatih Sefer