Halka açık ortaklık genel kurulu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPK) 29. ve 30. maddeleri ile Vekaleten Oy Kullanılması ve Çağrı Yoluyla Vekalet Toplanması Tebliği (II-30.1) uyarınca; çağrı süresinden nisaplara, elektronik katılımdan vekâleten oy kullanmaya kadar Türk Ticaret Kanunu’ndan (TTK) belirgin biçimde ayrılan özel bir rejime tabi toplantıdır. Bu farklılaşma, geniş ve dağınık bir pay sahibi tabanına sahip ortaklıklarda katılımı kolaylaştırmayı ve azınlık haklarının etkin kullanılmasını sağlamayı amaçlar. Bu makalede üç haftalık çağrı süresi, gündem kuralları, nitelikli nisap gerektiren kararlar, elektronik katılım, vekâleten oy kullanma, çağrı yoluyla vekâlet toplama ve donan oy hakları güncel yargı kararlarıyla birlikte ele alınmaktadır.
Halka Açık Ortaklıkta Genel Kurul Nasıl Çağrılır?
Halka açık ortaklıklar genel kurulu, esas sözleşmede gösterilen şekilde, ortaklığın internet sitesinde, Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) ve Kurulca belirlenen diğer yerlerde yayımlanan bir ilanla toplantıya çağırmak zorundadır. Çağrı, ilan ve toplantı günleri hariç, toplantı tarihinden en az üç hafta önce yapılır (SPK m.29/1). TTK m.414’te halka açık olmayan anonim şirketler için öngörülen süre iki haftadır; halka açık ortaklıklarda bir hafta daha uzun süre, dağınık yatırımcı kitlesinin gündemi değerlendirmesi ve katılım hazırlığı için tanınmıştır. Nama yazılı olup borsada işlem gören paylar bakımından TTK m.414/1 uygulanmaz (SPK m.29/2); taahhütlü mektupla çağrı yükümlülüğü bu paylar için söz konusu değildir.
Çağrının usulüne uygunluğu, genel kurul kararlarına yönelik iptal davalarında ilk incelenen konudur. İlanların Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde, şirketin internet sitesinde ve MKK sisteminde esas sözleşmeye ve kanuna uygun yapıldığı tespit edilen bir uyuşmazlıkta çağrı usulüne uygun kabul edilmiş ve bu yöndeki iptal iddiası sonuçsuz kalmıştır. Çağrının usulsüz yapılması ise yalnızca iptal sebebi değildir; önemli nitelikteki işlemlerde muhalefet şerhi aranmaksızın ayrılma hakkı doğurur (SPK m.24/2).
Gündem Kuralları ve Azlığın Gündeme Madde Ekletme Hakkı
Halka açık ortaklık genel kurullarında gündeme bağlılık ilkesine bakılmaksızın, Kurulun görüşülmesini veya ortaklara duyurulmasını istediği hususların gündeme alınması zorunludur (SPK m.29/4). TTK m.411’de azlığa tanınan gündeme madde ekletme hakkı ise halka açık ortaklıklarda gündem maddelerine ilişkin karar taslaklarının görüşmeye sunulmasını da kapsar (SPK m.29/5). Böylece azlık yalnızca konu başlığı ekletmekle kalmaz, kendi karar önerisini de oylamaya sunabilir.
Hangi Kararlar Nitelikli Nisaba Tabidir?
Genel kural olarak, kanunda veya esas sözleşmede açıkça oran belirtilerek daha ağır bir nisap öngörülmedikçe halka açık ortaklık genel kurullarında TTK m.418 uygulanır; esas sözleşmede yalnızca TTK’ya veya madde numarasına atıf yapılmış olması aksine hüküm sayılmaz (SPK m.29/3). Ortaklık merkezinin yurt dışına taşınması ile bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar bu genel kuralın dışındadır.
Yeni pay alma haklarının kısıtlanması, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna bu kısıtlama yetkisinin verilmesi, sermaye azaltımı ve önemli nitelikteki işlemlere ilişkin kararlar için ise SPK m.29/6 özel bir nisap öngörür: esas sözleşmede açıkça daha ağır bir oran yoksa, toplantı nisabı aranmaksızın genel kurula katılan oy hakkını haiz payların üçte ikisinin olumlu oyu gerekir. Toplantıda sermayeyi temsil eden oy hakkını haiz payların en az yarısı hazır bulunursa, katılanların çoğunluğu yeterlidir. Bu nisapları hafifleten esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Halka açık bir şirkette toplantı nisabının aranmadığı ve genel kurulun usulüne uygun toplandığı tespit edilen bir uyuşmazlık, bu kuralın tipik bir uygulamasıdır: nitelikli işlemlerde dahi yalnızca karar nisabı aranır.
Aynı fıkra uyarınca bu işlemlerde TTK m.436/1 anlamında işleme taraf olan ortaklar oy kullanamaz. Ancak Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, Kurul düzenlemesinin birleşme ve bölünmeyi kişisel nitelikte sonuç doğurmayan işlemler arasında saymasını hukuka uygun bulmuştur; bu nedenle birleşme ve bölünme kararlarında hâkim ortak dâhil tüm ortaklar oy kullanabilir. Oy yasağı, ortakla ortaklık arasındaki kişisel nitelikteki işlemler (örneğin hâkim ortağa varlık satışı) için anlam kazanır.
Genel Kurula Kimler Katılabilir? Elektronik Genel Kurul
Genel kurula katılma ve oy kullanma hakkı, pay sahibinin paylarını herhangi bir kuruluşta depo etmesi şartına bağlanamaz (SPK m.30/1). Payları kayden izlenen ortaklıklarda toplantıya, yönetim kurulunun MKK’dan aldığı pay sahipleri listesine göre oluşturulan hazır bulunanlar listesinde adı yer alan pay sahipleri kimlik göstererek katılır (m.30/2). Payları kayden izlenmeyen ortaklıklarda katılım hakkı olan pay sahiplerinin tespitinde TTK hükümleri uygulanır (m.30/3).
Payları kayden izlenen anonim ortaklık genel kurullarına elektronik ortamda katılım, MKK’nın sağladığı Elektronik Genel Kurul Sistemi (e-GKS) üzerinden gerçekleştirilir (SPK m.30/5). Bu imkânın kullanılmaması pay sahibinin aleyhine sonuç doğurabilir: toplantıya geç kalan bir pay sahibinin e-GKS üzerinden katılabilecekken veya vekil tayin edebilecekken bu imkânları kullanmadığı bir uyuşmazlıkta, toplantıya katılamamanın ortaklığın dürüstlük kuralına aykırı bir engellemesinden değil pay sahibinin kendi tercihinden kaynaklandığı kabul edilerek iptal talebi reddedilmiştir. e-GKS, teorik bir imkân değil; kullanılmaması, katılım hakkının ihlal edildiği iddiasını ciddi biçimde zayıflatan bir olgudur.
Vekâleten Oy Kullanma Esasları
Halka açık ortaklık genel kurullarında oy hakkı sahipleri, bu haklarını pay sahibi olan veya olmayan bir vekil aracılığıyla kullanabilir (SPK m.30/4). TTK m.428’deki temsil sınırlamaları bu Kanun kapsamında uygulanmaz; bir vekil sınırsız sayıda pay sahibini temsil edebilir. Saklama hizmeti sunanların, sakladıkları paylara ilişkin oy haklarını vekil sıfatıyla kullanmaları da aynı esaslara tabidir.
Tebliğ uyarınca vekâletname; vekilin kimlik veya MERSİS bilgilerini, temsil yetkisinin kapsamını ve gündem maddeleri bazında kabul, red veya muhalefet şerhi seçeneklerini içeren asgari bilgileri taşımalıdır. Vekil tayini e-GKS üzerinden yapılmışsa ayrıca fiziki vekâletname ibrazına gerek yoktur. Vekilin talimata aykırı oy kullanması oyu geçersiz kılmaz; vekil bu durumda genel hükümlere göre sorumlu olur. Vekâletteki hile ve benzeri sakatlıklara dayanılarak genel kurul kararının iptali ise ancak vekil tarafından kullanılan oyların kararın sonucuna etkili olması hâlinde istenebilir.
Çağrı Yoluyla Vekâlet Toplama
Tebliğ, pay sahiplerinden çağrı yoluyla vekâlet toplanmasını ayrıntılı biçimde düzenler. Çağrı, ortaklığın sermaye ve yönetiminde kontrolü sağlamak amacı dâhil, genel kurul gündemindeki her husus için gerekçe gösterilerek yapılabilir. Payları kayden izlenen ortaklıklarda vekâlet toplayan kişi, vekâlet ve bilgi formunu notere onaylatıp KAP’ta yayımlanmak üzere iletir; kayden izlenmeyen ortaklıklarda süreç gazete ilanıyla başlar. Vekâlet toplama girişimi genel kurul tarihinden üç gün öncesine kadar sürdürülebilir; yönetim kurulunca önerilen “yönetim temsilcisi” bu süre sınırına tabi değildir. Vekâlet karşılığında oy hakkı sahiplerine herhangi bir menfaat önerilemez; bu faaliyet meslek olarak veya ücret karşılığında yürütülemez.
Kontrol amaçlı girişimlerde, gündemin görüşülmesinden önce vekilin temsil edeceği payların sayısı, çeşidi ve grubu ortaklığa bildirilmelidir. Bildirim yapılmazsa, alınan kararlar — bildirimin kararı etkilediği ölçüde — genel kurula yetkisiz katılmaya ilişkin hükümler çerçevesinde iptale konu olabilir. Fiziki oy kullanımında çağrı yoluyla toplanan vekâletlerle temsil edilen oyların Tebliğ ekindeki oy pusulalarıyla yazılı kullanılması ve pusulaların ortaklıkça beş yıl saklanması zorunludur.
Sorumluluk ve İptal Nedenleri
Çağrı yoluyla vekâlet toplanması için hazırlanan bilgi formlarındaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden doğan zararlardan, bu belgeleri imzalayanlar SPK m.32 uyarınca müteselsilen sorumludur; bilgi formu da bir kamuyu aydınlatma belgesi olarak değerlendirilmektedir. Tanıtım ve reklamlarda yer alan bilgiler yanlış, yanıltıcı, temelsiz veya abartılı olamaz; vekilin sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan sözleşme hükümleri geçersizdir.
Halka açık ortaklık genel kurul kararlarının iptali, kural olarak TTK m.445-451’deki genel iptal rejimine tabidir: toplantıda olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten, toplantıya haksız olarak katılmasına izin verilmeyen veya çağrı ve gündem usulsüzlüğünü ileri süren pay sahipleri, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir. İlişkili taraf işlemlerinde SPK m.17/3’teki usule uyulmadan alınan kararlar ise kanun gereği geçersizdir; bu kararlar için ayrıca iptal süresinin beklenmesine gerek yoktur.
Donan Oy Hakları ve Kontrol Mücadelesi
Çağrı yoluyla vekâlet toplamanın kontrol değişikliğiyle ilişkisi yeni değildir; mülga düzenlemeler döneminde de vekâlet toplama yoluyla yönetim kontrolünün ele geçirilmesi belirli oy hakkı eşiklerine bağlanmıştı. Bugün bu işlevi büyük ölçüde SPK m.25-27’deki pay alım teklifi ve ortaklıktan çıkarma ve satma hakkı rejimi görmektedir. Ancak çağrı yoluyla vekâlet toplama, kontrol değişikliği yaratmasa bile tek başına genel kurul kararlarını etkilemek için sıkça başvurulan bağımsız bir araçtır. Pay sahiplerinin özel anlaşmalarla yönetim kontrolünü ele geçirmesi hâlinde ise pay alım teklifi zorunluluğu doğabileceği unutulmamalıdır (SPK m.26/3).
Genel kurulla doğrudan kesişen bir diğer konu, pay alım teklifi yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişilerin oy haklarının SPK m.26/6 uyarınca kendiliğinden donmasıdır; bu paylar toplantı nisabında dikkate alınmaz. Donan oy haklarıyla kullanılan oyların karar sonucuna etkisinin tespiti, uyuşmazlık hâlinde ayrıca ticaret mahkemesi kararını gerektirebilir. Bu nedenle hazır bulunanlar listesi ve toplantı tutanağı hazırlanırken, oy hakkı donmuş pay sahiplerinin durumu ayrıca izlenmelidir; aksi hâlde genel kurul kararları iptal riski taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Halka açık ortaklıkta genel kurul çağrı süresi kaç haftadır?
Çağrı, ilan ve toplantı günleri hariç toplantı tarihinden en az üç hafta önce yapılmalıdır; bu süre halka açık olmayan anonim şirketlerdeki iki haftalık TTK süresinden uzundur.
Genel kurul ilanı nerede yayımlanır?
Esas sözleşmede gösterilen şekilde, ortaklığın internet sitesinde, Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda ve Kurulca belirlenen diğer yerlerde yayımlanır.
Kurul genel kurul gündemine madde ekletebilir mi?
Evet; Kurulun görüşülmesini veya ortaklara duyurulmasını istediği hususlar gündeme bağlılık ilkesine bakılmaksızın gündeme alınmak zorundadır.
Önemli nitelikteki işlemler için toplantı nisabı aranır mı?
Hayır; katılan oy haklarının üçte ikisi, sermayeyi temsil eden oy haklarının en az yarısı hazırsa katılanların çoğunluğu yeterlidir ve bu nisapları hafifleten esas sözleşme hükümleri geçersizdir.
Birleşme kararında hâkim ortak oy kullanabilir mi?
Evet; birleşme ve bölünme kişisel nitelikte sonuç doğurmayan işlemler sayıldığından TTK m.436/1’deki oy yasağı bu kararlarda uygulanmaz.
Elektronik ortamda genel kurula katılmak zorunlu mudur?
Hayır, ancak payları kayden izlenen ortaklıklarda e-GKS üzerinden katılım imkânı vardır; bu imkânı kullanmayan pay sahibinin toplantıya katılamaması ortaklığın kusuruna bağlanamayabilir.
Bir vekil kaç pay sahibini temsil edebilir?
Halka açık ortaklıklarda TTK m.428 uygulanmadığından bir vekil sınırsız sayıda pay sahibini temsil edebilir.
Vekil, pay sahibinin talimatına aykırı oy kullanırsa ne olur?
Kullanılan oy geçersiz sayılmaz, ancak vekil pay sahibine karşı genel hükümlere göre sorumlu olur.
Çağrı yoluyla vekâlet toplama ne zamana kadar yapılabilir?
Genel kurul tarihinden üç gün öncesine kadar yapılabilir; yönetim kurulunca önerilen yönetim temsilcisi için bu süre sınırı uygulanmaz.
Vekâlet karşılığında pay sahibine menfaat sağlanabilir mi?
Hayır; vekâlet vermeleri karşılığında oy hakkı sahiplerine herhangi bir menfaat önerilemez veya sağlanamaz.
Vekâlet bilgi formundaki hatalardan kim sorumludur?
Bilgi formunu imzalayanlar, formdaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden doğan zararlardan SPK m.32 uyarınca müteselsilen sorumludur.
Pay alım teklifi yükümlülüğü nedeniyle donan oy hakları genel kurulda kullanılabilir mi?
Hayır; bu oy hakları kendiliğinden donar ve toplantı nisabında dikkate alınmaz, bu nedenle hazır bulunanlar listesinde ayrıca izlenmelidir.
Sonuç
Halka açık ortaklık genel kurulu, çağrı süresinden nisap kurallarına, e-GKS’den vekâlet mekanizmalarına kadar TTK’nın genel rejiminden ayrılan teknik bir alandır. Özellikle kontrol amaçlı vekâlet toplama girişimlerinde bilgi formu hazırlığı, bildirim yükümlülükleri ve donan oy haklarının takibi, hem vekâlet toplayan hem de ortaklık için ciddi sorumluluk ve iptal riski barındırır. Bir genel kurul süreci planlanırken veya alınan bir karara itiraz edilirken bir genel kurul kararı iptal davası avukatı ile çalışmak, üç aylık iptal süresinin ve usul şartlarının doğru yönetilmesini sağlar. Konunun genel çerçevesi için bkz. halka açık ortaklık.
Bu makale Av. Fatih Sefer tarafından hazırlanmıştır.
Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu
Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul