SEGBİS Nedir? Hukuki Dayanağı
SEGBİS, Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik’in 3. maddesinde “UYAP Bilişim Sisteminde ses ve görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı sistem” olarak tanımlanır. Yalnızca bir görüntü aktarım aracı değil, verilerin kaydedilip saklandığı bir bilişim altyapısıdır; mahkeme salonu ile ceza infaz kurumu veya başka bir adliye arasında eş zamanlı veri akışı sağlar.
Temel yasal dayanağı CMK m. 196/4’tür: hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılarak yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir. Yargıtay, bizzat huzurda yapılan savunmadan mekân dışında bir farkı bulunmayan SEGBİS’in adil yargılanma ilkesine, AİHS m. 6’ya ve yüz yüzelik ilkesine kural olarak uygun olduğunu kabul eder (Yargıtay 2. CD, E. 2021/20324, K. 2023/2737, T. 16.05.2023). Ancak bu uyum, sistemin sınırsız kullanılabileceği anlamına gelmez; yasal şartların sıkı denetimini gerektirir.
SEGBİS ile Kimler Dinlenebilir?
SEGBİS, mahkemeye fiziken gelmesi zor veya imkânsız olan kişilerin dinlenmesini sağlar. Uygulamada SEGBİS ile dinlenebilecek başlıca kişiler şunlardır:
- Ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu veya hükümlü sanıklar
- Yargı çevresi dışında (başka ilde) ikamet eden sanık, tanık veya mağdurlar
- Sağlık sorunu nedeniyle mahkemeye gelemeyen, tedavi kurumunda yatan kişiler (Yönetmelik m. 15)
- Güvenlik riski taşıyan veya kimliğinin gizlenmesi gereken tanıklar
- Haklı mazereti mahkemece kabul edilen kişiler
- Yurt dışında bulunan ve uluslararası adli yardımlaşma yoluyla dinlenen kişiler (Yönetmelik m. 11)
Tanık ve bilirkişilerin SEGBİS ile dinlenmesi CMK m. 180/5’e dayanır; bu yöntem, klasik istinabenin (başka mahkemeye talimat) yarattığı “delilden uzaklaşma” riskini ses ve görüntü nakliyle en aza indirmeyi amaçlar.
Zorunluluk Hali ve Somut Gerekçe Yükümlülüğü
CMK m. 196/4’teki “zorunluluk” kavramı, mahkemenin keyfî bir takdiri değil, somut olayın özelliklerine dayanan, denetlenebilir bir mecburiyettir. Mahkeme SEGBİS’e karar verirken bunun neden zorunlu olduğunu açıklamak zorundadır. Yargıtay, zorunluluk halinin ne olduğu somut olgulara dayanan ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konmadan SEGBİS’e başvurulmasını usule aykırı bulur (Yargıtay 3. CD, E. 2022/18265, K. 2025/22098, T. 22.09.2025).
Genel, soyut ve klişe ifadeler zorunluluk hali oluşturmaz; dosyanın kapsamı veya sanığın bulunduğu yerin uzaklığı gibi kalıp mazeretler yeterli değildir. Zorunluluk, her olay özelinde ayrı ayrı, somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmalıdır (Yargıtay 3. CD, E. 2024/13866, K. 2024/15101, T. 25.11.2024). Anayasa Mahkemesi de bu müdahalenin ölçülülük denetimine tabi olduğunu; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık testinin uygulanması gerektiğini belirtir (AYM, B. 2018/21788, T. 11.03.2021).
Sanık SEGBİS’e Zorlanabilir mi? Rıza Şartı
Duruşmada hazır bulunma yalnızca bir ödev değil, sanık lehine tanınmış temel bir haktır (Yargıtay 3. CD, E. 2022/21131, K. 2022/5093, T. 28.09.2022). Sanık bu haktan ancak açık rızasıyla vazgeçebilir; bizzat mahkeme huzurunda bulunma yönündeki iradesi, mahkemenin SEGBİS kullanma eğiliminden üstündür.
Yargıtay, teknolojinin insan etkileşiminin yerini tutamayacağını çarpıcı biçimde ifade eder: hiçbir mikrofonun teknik özelliği veya kameranın çözünürlüğü insanın gözünden, kulağından daha duyarlı olamaz; sanık yargılandığı mahkemede bizzat savunma yapmak istiyorsa buna imkân verilmeli, SEGBİS ile savunmaya zorlanmamalıdır (Yargıtay 6. CD, E. 2021/21759, K. 2021/15738, T. 18.10.2021). Sanığın talebine rağmen gerekçe gösterilmeksizin SEGBİS ile sorgulanması, CMK m. 193/1 ve 196’ya aykırı biçimde savunma hakkının kısıtlanmasıdır ve bozma sebebidir (Yargıtay 8. CD, E. 2024/15083, K. 2025/2039, T. 12.03.2025). Sanığın yargı çevresi dışında bulunması dahi, bizzat hazır bulunma talebinin reddi için tek başına yeterli mazeret değildir (Yargıtay 1. CD, E. 2025/91, K. 2026/1905, T. 11.03.2026). Bu tür bir hak kısıtlaması riski taşıyan durumlarda erken aşamada bir ceza yargılamasında savunma avukatı desteği almak önem taşır.
Esaslı Celseler ile Ara Celseler Ayrımı
SEGBİS kullanımında duruşmanın hangi aşamasında olunduğu belirleyicidir. Sanığın ilk sorgusu, delillerin tartışıldığı oturumlar, esas hakkındaki mütalaanın sunulduğu celse ve son sözün sorulduğu karar celsesi “esaslı işlemler” olarak kabul edilir. Bu aşamalarda sanığın duruşmada bizzat bulunması kuraldır; SEGBİS ile katılım ancak açık rızasıyla mümkün olan bir istisnadır. Duruşmada hazır bulunma hakkı, özellikle hükme tesir edebilecek değerlendirmelerin veya esaslı işlemlerin yapıldığı celselerde sanığın bizzat hazır bulunmasını kural olarak gerektirir (Yargıtay 3. CD, E. 2022/2090, K. 2024/7637, T. 04.06.2024).
İlk ve son savunmanın yapıldığı, esasa ilişkin delillerin toplandığı oturumlara sanığın SEGBİS ile katılması açık kabulüne dayalı olmalıdır (Yargıtay 3. CD, E. 2021/3307, K. 2022/7132, T. 26.10.2022). Anayasa Mahkemesi de esas hakkındaki mütalaanın okunduğu ve hükmün verildiği oturumlara katılma talebi reddedilen sanık bakımından, esaslı işlemlerin yapıldığı oturumların hiçbirinde hazır bulundurulmamasını yargılamanın adilliğine zarar veren bir ihlal saymıştır (AYM, B. 2017/18969, T. 13.01.2021). Karar duruşmasında hazır bulunmayı talep eden sanığın bu talebi göz ardı edilerek hüküm kurulması bozma sebebidir (Yargıtay 9. CD, E. 2024/5088, K. 2024/9406, T. 04.11.2024). Bu içtihat çizgisinin cezaevindeki tutuklu ve hükümlüler bakımından uygulaması tutuklu sanığın duruşmaya SEGBİS ile katılımı makalesinde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Başka İlden SEGBİS ile Duruşmaya Nasıl Katılınır?
Davanın görüldüğü mahkeme bulunduğunuz ilden farklı bir ildeyse, SEGBİS ile duruşmaya katılmak için davanın görüldüğü mahkemeye muhabere yoluyla bir talep dilekçesi göndermeniz gerekir. Dilekçe kabul edilirse, bulunduğunuz ildeki en yakın adliyeden SEGBİS bağlantısıyla duruşmaya katılırsınız. Talep dilekçesinde şunlar yer almalıdır:
- Ad, soyad ve T.C. kimlik numarası
- Taraf sıfatı (sanık, müdafi, müşteki, tanık)
- Dosyanın görüldüğü mahkeme ve dosya numarası
- SEGBİS bağlantısının yapılacağı adliye
- Talebin somut gerekçesi (şehir dışında olmak, sağlık, iş veya ulaşım engeli gibi)
Talebin kabulü mahkemenin takdirindedir ve dilekçe duruşmadan makul süre önce sunulmalıdır. Yalnızca duruşmaya SEGBİS ile katılmak için avukat tutma zorunluluğu yoktur; ancak sürecin doğru yürütülmesi bakımından uzman desteği yararlı olur. Bir dilekçenin nasıl hazırlandığına ilişkin genel çerçeve için ilgili usul makalelerimize bakabilirsiniz.
Avukatın SEGBİS ile Duruşmaya Katılımı
Yalnızca sanık, tanık veya mağdur değil, müdafi ve vekiller de SEGBİS ile duruşmaya katılabilir. Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca, duruşmaya SEGBİS ile katılacak avukatın kimliğini tarayarak “aslı ile aynıdır” beyanını elektronik imzayla imzalayıp UYAP üzerinden ilgili mahkemeye göndermesi gerekir. Bu e-imza usulü, avukat olmayan kişilerin vekil sıfatıyla duruşmaya katılmasının da önüne geçer.
SEGBİS’in kanun yolu makamlarında kullanılabileceğini düzenleyen Yönetmelik m. 21 çerçevesinde, avukatların Yargıtay’daki duruşmalı temyiz incelemesine dahi SEGBİS ile katılması mümkündür. Ancak müdafi ile sanık farklı mekânlardaysa, sistemin sanığın müdafii ile kimsenin duyamayacağı şekilde gizli görüşme yapabileceği bir teknik altyapı (özel hat veya ara verme usulü) sunması zorunludur; aksi hâlde müdafi yardımı kâğıt üzerinde kalır ve silahların eşitliği zedelenir.
Tanık, Mağdur ve Bilirkişinin SEGBİS ile Dinlenmesi
Doğrudan doğruyalık ilkesi, hükmü verecek mahkemenin tanığın beyanındaki tereddütleri, jest ve mimikleri bizzat gözlemlemesini gerektirir. Tanık veya mağdur mahkeme huzuruna fiziken getirilemiyorsa, SEGBİS kullanımı bir tercih değil, çelişmeli yargılamanın zorunluluğudur. Tanığın SEGBİS ile dinlenmesi sırasında sanık ve müdafiye AİHS m. 6/3-d ve Anayasa m. 36 kapsamında “iddia tanıklarını sorguya çekme” hakkı tanınmalı, soruşturma beyanlarıyla çelişki varsa bu çelişki giderilmelidir (Yargıtay 3. CD, E. 2024/974, K. 2025/13206, T. 05.05.2025).
Yargı çevresi dışında bulunan veya hastalık/malullük nedeniyle gelemeyen kişiler için istinabe yerine SEGBİS öncelikli yöntemdir (CMK m. 180); bu usulün işletilmemesi eksik araştırma sayılır (Yargıtay 3. CD, E. 2022/16899, K. 2025/23120, T. 01.10.2025). Tedavi kurumunda yatan kişilerin dinlenmesi Yönetmelik m. 15’te protokole bağlanmıştır: dinleme zamanı tedavi kurumuna ve kolluğa bildirilir, yeterli kolluk görevlisi hazır bulunur ve kimlik teyidi tutanağı düzenlenir. Bu kişinin katılımı yalnızca beyanıyla sınırlı olmayıp duruşmanın tamamını takip etme hakkını da kapsar.
Teknik Aksaklıklar ve Kayıtların Delil Niteliği
SEGBİS’te ses ve görüntü kalitesi teknik bir ayrıntı değil, savunma hakkının sınırını belirleyen hukuki bir parametredir. Sistemin, tutuklu veya hükümlünün yargılamayı takip edebilmesini, dinlenen kişileri görebilmesini ve kendisinin de görülüp dinlenmesini teknik engel bulunmaksızın garanti etmesi gerekir (Yargıtay 3. CD, E. 2024/13866, K. 2024/15101, T. 25.11.2024). Teknik arızalar giderilmeden ve savunmaya makul süre tanınmadan yargılamaya devam edilmesi, CMK m. 289/1-h kapsamında savunma hakkının kısıtlanmasıdır; teknik kusurun faturası sanığa kesilemez, bağlantı kalitesinden mahkeme sorumludur (Yargıtay 3. CD, E. 2021/3847, K. 2022/2454, T. 26.04.2022).
SEGBİS kayıtları CMK m. 217 ışığında değerlendirilir: hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Kayıtlar ancak duruşmada tartışmaya açıldıktan sonra hükme esas alınabilir (AYM, B. 2022/103449, T. 07.01.2025). Sanık ve müdafi, yalnızca yazılı tutanakları değil beyanın aslı olan ses ve görüntü kaydını da inceleme hakkına sahiptir; kayıtlara erişimin kısıtlanması savunmanın delil değerlendirme yetkisini felç eder (Yargıtay CGK, E. 2020/142, K. 2021/630, T. 14.12.2021). SEGBİS’in usulsüz kullanımı, temyizde ileri sürülmese bile resen dikkate alınan bir kesin hukuka aykırılık halidir; SEGBİS zorunluluğunun gerekçesinin karara yazılmaması, Anayasa m. 141/3 ve CMK m. 34’e aykırı gerekçesiz karar sayılır (Yargıtay CGK, E. 2020/142, K. 2021/630, T. 14.12.2021). Hukuka aykırı delil ve değerlendirme yasağının genel çerçevesi hukuka aykırı deliller makalesinde ele alınmaktadır.
İstinaf ve Temyizde SEGBİS
Yönetmelik m. 21, SEGBİS’in Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri dâhil kanun yolu makamlarında da kullanılabileceğini düzenler. Duruşmalı istinaf incelemesinde sanık veya tanıklar SEGBİS ile dinlenebilir. Kanun yolu mercileri yalnızca SEGBİS’i kendileri kullanmakla kalmaz, ilk derece mahkemesinin SEGBİS kullanma kararının hukuka uygunluğunu da denetler: zorunluluk kriterine uyulup uyulmadığı, gerekçenin klişe/soyut olup olmadığı, sanığın esaslı celselerdeki hazır bulunma talebinin karşılanıp karşılanmadığı ve son söz hakkının usulüne uygun kullandırılıp kullandırılmadığı bu denetimin kapsamındadır. İstinaf ve temyiz süreçlerinin genel işleyişi istinaf ve temyiz makalelerinde ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Başka ilden duruşmaya SEGBİS ile katılabilir miyim?
Evet. Davanın görüldüğü mahkemeye muhabere yoluyla bir talep dilekçesi gönderip, kabul edilmesi hâlinde bulunduğunuz ildeki en yakın adliyeden SEGBİS bağlantısıyla duruşmaya katılabilirsiniz. Talebin kabulü mahkemenin takdirindedir ve dilekçe duruşmadan makul süre önce verilmelidir.
SEGBİS ile ifade vermeyi reddedip duruşmaya bizzat katılabilir miyim?
Evet. Duruşmada bizzat hazır bulunmak temel bir haktır. Özellikle sorgu, son savunma ve karar gibi esaslı celselerde bizzat bulunmak istediğinizi beyan ederseniz, mahkeme somut ve zorunlu bir gerekçe göstermeden bu talebi reddedip sizi SEGBİS’e zorlayamaz; aksi hâlde hüküm bozulur.
SEGBİS kayıtları delil olarak kullanılır mı?
Evet, SEGBİS kayıtları dava dosyasına eklenir ve resmi kayıt niteliğindedir. Ancak bu kayıtların hükme esas alınabilmesi için duruşmada tarafların tartışmasına açılması gerekir. Sanık ve müdafi bu kayıtları inceleme hakkına sahiptir.
SEGBİS ücretli mi?
Hayır. SEGBİS ile duruşmaya katılım ücretsizdir. Kişi yalnızca davanın görüldüğü mahkemeye talep dilekçesi vererek ve bulunduğu yerdeki adliyeye giderek sistemi kullanabilir.
Bağlantıda ses/görüntü sorunu olursa ne olur?
Teknik aksaklıklar giderilmeden yargılamaya devam edilmesi savunma hakkının kısıtlanmasıdır (CMK m. 289/1-h). Bağlantı kalitesinden mahkeme sorumludur; teknik kusur nedeniyle sanığın duruşmayı takip edememesi veya tanığa soru soramaması bozma sebebidir.
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir ceza yargılaması bakımından bir ceza avukatından hukuki destek alınması önerilir.
Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.