Suç duyurusu sonrası soruşturma ne kadar sürer? 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülen ceza soruşturmalarının tamamı için geçerli olan sabit bir azami süre belirlememiştir. Soruşturma, olayın niteliğine, toplanacak delillere, bilirkişi incelemelerine ve yapılması gereken diğer işlemlere göre farklı sürelerde sonuçlanabilir. Ancak bu durum, savcılığın soruşturmayı belirsiz süreyle ve işlem yapmaksızın bekletebileceği anlamına gelmez. CMK m.160 uyarınca Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrendiğinde gerçeği araştırmaya hemen başlamakla yükümlüdür.
Soruşturmanın ne zaman başladığı, hangi işlemlerin süreyi uzattığı, savcılık dosyasının nasıl takip edilebileceği ve uzun süredir sonuçlanmayan bir soruşturmada hangi hukuki girişimlerin yapılabileceği ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle soruşturmanın genel süresi ile iddianamenin mahkeme tarafından incelenmesine ilişkin 15 günlük kanuni sürenin birbirine karıştırılmaması gerekir.
Savcılık Soruşturmasının Yasal Süresi Ne Kadardır?
CMK’da bütün suçlar bakımından soruşturmanın üç ay, altı ay veya bir yıl içerisinde tamamlanmasını zorunlu kılan genel bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle yalnızca suç duyurusunun üzerinden belirli bir süre geçmiş olması, soruşturmanın hukuka aykırı yürütüldüğünü veya kendiliğinden sona erdiğini göstermez.
CMK m.160/1’e göre Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir şekilde suç işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez kamu davası açmaya yer olup olmadığını belirlemek amacıyla gerçeği araştırmaya başlar.
Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca savcı, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamak, bunları muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
Burada iki hukuki esas birlikte uygulanır:
- Sürat yükümlülüğü: Soruşturma işlemleri gereksiz gecikmeye neden olunmadan yürütülmelidir.
- Etkin araştırma yükümlülüğü: Soruşturmanın hızlı sonuçlandırılması amacıyla olayın aydınlatılması bakımından gerekli delillerin toplanmasından vazgeçilemez.
Dolayısıyla soruşturmanın makul bir sürede tamamlanıp tamamlanmadığı değerlendirilirken yalnızca geçen zamana değil, bu zaman içerisinde hangi işlemlerin yapıldığına ve gecikmenin nedenlerine de bakılır.
Soruşturma Ne Zaman Başlar ve Ne Zaman Biter?
CMK m.2/1-e uyarınca soruşturma, yetkili merciler tarafından suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir.
Suç duyurusu, suç şüphesinin yetkili makamlara bildirilmesinin yollarından biridir. Ancak soruşturmanın başlaması için mutlaka mağdurun şikâyet dilekçesi vermesi gerekmez. Cumhuriyet savcısı başka bir kaynaktan suç işlendiği izlenimini edinmişse de soruşturma başlatabilir.
Başvurunun nasıl yapılacağı, hangi makamlara iletileceği ve dilekçede bulunması gereken bilgiler savcılığa suç duyurusu yapılması konusunda ayrıca açıklanmıştır.
Bununla birlikte CMK m.158/6 uyarınca, ihbar edilen fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbarın soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilir. Bu karar, soruşturma sonunda verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararından farklıdır.
Bir soruşturmanın iddianame düzenlenmesiyle ilerlemesi hâlinde, savcının iddianameyi mahkemeye sunması tek başına kovuşturmanın başladığı anlamına gelmez. CMK m.175 gereğince kamu davası iddianamenin kabulüyle açılır ve kovuşturma evresi başlar.
Soruşturma evresinin hukuki niteliği, yetkili makamları ve şüphelinin hakları hakkında daha ayrıntılı bilgi için soruşturma evresi rehberi incelenebilir.
Suç Duyurusundan Sonra Soruşturma Hangi Aşamalardan Geçer?
Her soruşturma aynı işlemleri içermez. Bununla birlikte suç duyurusu sonrasında süreç genel olarak şu şekilde ilerler:
1. Suç duyurusunun alınması ve değerlendirilmesi
İhbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ulaştığında başvurunun içeriği değerlendirilir. Suç şüphesine ilişkin araştırma yapılmasını gerektiren bir durum varsa ilgili soruşturma işlemleri başlatılır.
2. Delillerin toplanması
Cumhuriyet savcısı, CMK m.160 ve 161 kapsamında gerekli araştırmaları doğrudan yapabilir veya adli kolluk görevlilerine yaptırabilir.
Bu aşamada olayın niteliğine göre tanık beyanları, kamera kayıtları, elektronik veriler, yazışmalar, resmî belgeler, uzman görüşleri ve diğer deliller değerlendirilebilir.
Bazı işlemlerin gerçekleştirilmesi için hâkim kararı gerekebilir. Bu durumda CMK m.162 kapsamında ilgili sulh ceza hâkimliğinden karar istenir.
3. İfade alma ve uzman incelemeleri
Şüphelinin ifadesinin alınması, tanıkların dinlenmesi veya bilirkişi incelemesi yapılması gerekebilir. Her soruşturmada mutlaka bilirkişi incelemesi yapılması gerekmediği gibi şüphelinin ifadesinin alınacağı tarih bakımından da bütün dosyalarda geçerli tek bir takvim bulunmamaktadır.
Şüphelinin henüz ifadeye çağrılmamış olması, soruşturma dosyasında başka bir işlem yapılmadığını kesin olarak göstermez.
4. Savcının delilleri değerlendirmesi
Gerekli araştırmalar yapıldıktan sonra Cumhuriyet savcısı, toplanan delillerin kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturup oluşturmadığını değerlendirir.
CMK m.170/2 uyarınca suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturan deliller elde edilmişse, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, iddianame düzenlenir.
5. Soruşturmanın bir kararla sonuçlandırılması
Delil durumuna ve kanuni koşullara göre soruşturma sonunda iddianame düzenlenmesi, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi veya kanunda öngörülen başka bir usulün uygulanması söz konusu olabilir.
Örneğin CMK m.171’deki koşulların gerçekleşmesi hâlinde kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir. Bu kurumun beş yıllık erteleme süresi, bütün ceza soruşturmaları için öngörülmüş bir tamamlanma süresi değildir.
Savcılık Soruşturması Neden Uzun Sürer?
Bir soruşturmanın uzun sürmesi tek başına hukuka aykırılık anlamına gelmez. Gecikmenin haklı olup olmadığı, yapılması gereken işlemler ve dosyanın özellikleri çerçevesinde incelenmelidir.
Soruşturmayı uzatabilecek başlıca durumlar şunlardır:
- Şüpheli veya tanıklara ulaşılamaması: İlgililerin adreslerinin belirlenmesi, ifadeye çağrılması veya başka yerde bulunmaları nedeniyle talimatla dinlenmeleri zaman alabilir.
- Bilirkişi ve adli tıp incelemeleri: Teknik, tıbbi, mali veya dijital incelemeler için uzman değerlendirmesine ihtiyaç duyulabilir.
- Elektronik delillerin araştırılması: Telefon, bilgisayar, kamera kayıtları ve diğer dijital verilerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi ve incelenmesi gerekebilir.
- Başka kurumlardan bilgi istenmesi: Bankalar, kamu kurumları ve diğer kuruluşlardan belge veya kayıt temin edilmesi gerekebilir.
- Birden fazla şüphelinin bulunması: Kişilerin birbirleriyle bağlantıları ve her birine isnat edilen fiiller ayrı ayrı araştırılabilir.
- Yurt dışı bağlantılı işlemler: Uluslararası adli yardımlaşma gerektiren işlemler soruşturmanın süresini etkileyebilir.
- Özel soruşturma koşulları: İzin veya talep şartı bulunan suçlarda ilgili usullerin tamamlanması gerekebilir.
- Özel muhakeme usulleri: Uzlaştırma, önödeme veya seri muhakeme gibi uygulanması gereken usuller, dosyanın sonuçlandırılma biçimini ve zamanını etkileyebilir.
Bunlar makul bir gecikmenin olası nedenleridir. Ancak dosyada uzun süre hiçbir işlem yapılmaması ile zorunlu bir bilirkişi raporunun beklenmesi aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulamaz.
Savcılık Soruşturmalarında Hedef Süre Uygulaması Nedir?
Soruşturmalar için genel bir kanuni azami süre bulunmamakla birlikte, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen hedef süre uygulaması mevcuttur.
23 Haziran 2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Soruşturma, Kovuşturma veya Yargılama Hedef Sürelerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, soruşturmaların ve yargılamaların belirlenen hedef sürelerde sonuçlandırılmasının izlenmesini amaçlamaktadır.
Hedef süreler, soruşturma türüne göre belirlenen ve adli süreçlerin yönetiminde kullanılan sürelerdir. Yönetmeliğin 4. maddesinde hedef süre, ilgilileri için hak doğurmayan bir süre olarak tanımlanmıştır.
Bu nedenle:
- Hedef süre, her soruşturma bakımından kanuni azami süre değildir.
- Hedef sürenin aşılması soruşturmayı kendiliğinden sona erdirmez.
- Hedef sürenin dolması, şüpheli hakkında otomatik olarak takipsizlik kararı verilmesini gerektirmez.
- Hedef süreyi aşan her soruşturma, yalnızca bu sebeple hukuka aykırı kabul edilemez.
- Bununla birlikte gecikmelerin izlenmesi ve değerlendirilmesi bakımından hedef süre uygulaması önem taşır.
Yönetmeliğin 7/1. maddesi uyarınca, Cumhuriyet başsavcılıklarında kayıt numarası alan soruşturma dosyalarında ilgilinin bizzat sözlü veya yazılı müracaatı üzerine hedef süreyi içeren belge soruşturma bürosunca verilir. Bu belge ayrıca tebliğ edilmez.
İddianame Düzenlendikten Sonra 15 Günlük Süre Nasıl İşler?
CMK m.174 uyarınca mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının kendisine verilmesinden itibaren 15 gün içerisinde iddianameyi inceler.
Kanunda sayılan iade nedenlerinden birinin bulunması hâlinde iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilebilir. Bu süre içerisinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.
15 günlük süre, suç duyurusunun yapıldığı tarihten değil, iddianamenin ve soruşturma evrakının mahkemeye verildiği tarihten itibaren işler.
İddianamenin iade edilmesi durumunda savcılık, kanundaki koşullara göre eksiklikleri tamamlayarak yeniden iddianame düzenleyebilir. İddianamenin iadesi nedenleri, özellikle 2026 yılında yapılan değişiklikler de dikkate alınarak, iddianamenin iadesi başlıklı yazıda açıklanmıştır.
Dolayısıyla iddianamenin mahkemeye sunulmasıyla kabul edilmesi arasındaki aşama, soruşturmanın toplam süresi hesaplanırken göz ardı edilmemelidir.
Savcılık Dosyası Uzun Süredir Sonuçlanmıyorsa Ne Yapılabilir?
Soruşturmanın uzun sürmesi hâlinde öncelikle dosyanın hangi aşamada olduğu ve hangi işlemlerin beklendiği araştırılmalıdır. Sadece belirli bir sürenin geçmiş olduğunu belirtmek yerine gecikmeye neden olan somut işlem veya eksikliğin gösterilmesi daha isabetlidir.
1. Soruşturmanın güncel durumu öğrenilebilir
Dosya numarası belirtilerek ilgili Cumhuriyet Başsavcılığından soruşturmanın mevcut durumu hakkında bilgi istenebilir. Ancak soruşturmanın gizliliği ve dosya incelemesine ilişkin kanuni sınırlamalar dikkate alınmalıdır.
2. Delillerin toplanması talep edilebilir
CMK m.234/1-a uyarınca mağdur ve şikâyetçi, soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme hakkına sahiptir.
Bu kapsamda henüz alınmamış tanık beyanlarının alınması, mevcut bir kaydın incelenmesi veya belirli bir belgenin dosyaya kazandırılması gerekçeli olarak talep edilebilir.
Şüpheli bakımından da CMK m.160/2’deki lehe delillerin toplanması yükümlülüğü önemlidir. Müdafi aracılığıyla savunmayı destekleyen delillerin değerlendirilmesi istenebilir.
3. Gecikmenin giderilmesi için gerekçeli dilekçe sunulabilir
Dosyada uzun süredir işlem yapılmadığı düşünülüyorsa Cumhuriyet Başsavcılığına soruşturmanın akıbetinin sorulması ve gerekli işlemlerin yapılması istemiyle dilekçe verilebilir.
Dilekçede dosya numarası, başvuranın sıfatı, daha önce talep edilen işlemler ve gecikmenin doğurabileceği somut sakıncalar açıklanmalıdır.
Özellikle kaybolma ihtimali bulunan deliller veya zamanaşımı riski mevcutsa bunların somut biçimde belirtilmesi önemlidir.
Bu aşamada soruşturma dosyasındaki gecikmenin hukuki değerlendirmesi ve gerekli taleplerin hazırlanması, yalnızca dosyanın hızlandırılmasına yönelik bir başvuru yapılmasından daha kapsamlı bir inceleme gerektirebilir.
Ancak dilekçe verilmesi, Cumhuriyet savcısının belirli bir tarihte iddianame düzenlemesini zorunlu kılmaz. Savcılık, kamu davası açma koşullarını elde edilen delillere göre değerlendirir.
Soruşturma Dosyası Nasıl Takip Edilir?
Soruşturma dosyasının takibinde dosya numarası ve ilgili Cumhuriyet Başsavcılığının belirlenmesi önemlidir. Başvuru sırasında verilen kayıt veya başvuru bilgileri saklanmalıdır.
Dosyanın durumunu öğrenmek için başsavcılığın ilgili soruşturma bürosuna başvurulabilir. Avukat aracılığıyla yapılan takiplerde ise dosya inceleme ve bilgi edinme yetkisi CMK m.153 hükümlerine göre değerlendirilir.
UYAP Vatandaş Portal üzerinden görüntülenebilen bilgiler, kullanıcının sıfatına, erişim yetkilerine ve dosyanın niteliğine göre farklılık gösterebilir. Bir soruşturmanın bütün evrakına elektronik ortamda sınırsız erişilebileceği varsayılmamalıdır.
CMK m.157 uyarınca soruşturma işlemlerinin gizliliği esastır. Müdafinin dosyayı inceleme yetkisinin hâkim kararıyla sınırlandırılabildiği durumlar da bulunmaktadır. Bu konu soruşturma dosyasına kısıtlılık kararı başlıklı yazıda ayrıca ele alınmıştır.
Uzun Süren Soruşturma Hak İhlali Oluşturabilir mi?
Bir soruşturmanın gereksiz yere uzaması, somut olayın özelliklerine göre anayasal haklar bakımından sorun oluşturabilir. Bununla birlikte her gecikmenin kendiliğinden hak ihlali sonucunu doğurduğu söylenemez.
Anayasa Mahkemesi, özellikle yaşam hakkı kapsamındaki etkin soruşturma yükümlülüğüne ilişkin kararlarında soruşturma makamlarının makul bir sürat ve özenle hareket etmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Örneğin Anayasa Mahkemesinin Salih Akkuş başvurusuna ilişkin 18.09.2013 tarihli, 2012/1017 başvuru numaralı kararında, yaşam hakkına ilişkin soruşturmalarda makul özen ve süratin önemi değerlendirilmiştir.
Ancak yaşam hakkına ilişkin etkin soruşturma ilkeleri ile her suç isnadı bakımından değerlendirilen makul sürede yargılanma hakkının kapsamı aynı değildir. Hangi anayasal güvencenin uygulanacağı, olayın niteliği ve başvurucunun hukuki sıfatına göre belirlenir.
Gecikmenin değerlendirilmesinde özellikle soruşturmanın karmaşıklığı, delillerin elde edilmesindeki güçlükler, makamların işlemler arasındaki hareketsizlik dönemleri ve gecikmenin ilgililer üzerindeki etkileri önem taşır.
Soruşturma Devam Ederken Zamanaşımı Dolabilir mi?
Ceza soruşturmasının genel bir azami süresinin bulunmaması, suçun zamanaşımına tabi olmadığı anlamına gelmez.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66 ve 67. maddelerinde dava zamanaşımı ile zamanaşımının durması ve kesilmesi düzenlenmiştir. Zamanaşımı süresi, suçun türüne, kanuni cezasına ve uygulanabilecek özel hükümlere göre değişebilir.
Suç duyurusunun yapılması, tek başına her suç bakımından dava zamanaşımını durduran veya kesen bir işlem değildir. Zamanaşımının durması ve kesilmesi kanunda belirtilen nedenlere bağlıdır.
Bu nedenle uzun süredir devam eden bir soruşturmada yalnızca dosyanın ne zaman sonuçlanacağı değil, dava zamanaşımı bakımından risk bulunup bulunmadığı da değerlendirilmelidir.
Ayrıca şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkının kullanılmasına ilişkin süreler ile soruşturmanın tamamlanma süresi birbirinden farklıdır. Şikâyet süresinin dolması ve dava zamanaşımının gerçekleşmesi aynı hukuki kavramlar değildir.
Savcılık Soruşturması Hangi Kararlarla Sonuçlanabilir?
Soruşturmanın sonunda Cumhuriyet savcısı elde edilen deliller ve uygulanacak kanuni hükümler çerçevesinde karar verir.
İddianame düzenlenmesi
CMK m.170/2 uyarınca yeterli şüphe oluşturan deliller bulunması ve kamu davası açılmasına engel bir koşulun mevcut olmaması hâlinde iddianame düzenlenir.
İddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle kovuşturma evresi başlar. Bu sürecin koşulları kamu davasının açılması ve iddianame düzenlenmesi başlıklı makalede incelenmiştir.
Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi
CMK m.172 uyarınca yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Uygulamada takipsizlik kararı olarak da adlandırılan bu kararın şartları ve sonuçları kovuşturmaya yer olmadığı kararı başlıklı yazıda açıklanmıştır.
Takipsizlik kararına itiraz edilmesi
CMK m.173/1 uyarınca suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içerisinde, kanunda belirtilen sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
İtiraz süresinin başlangıcı ve yetkili merci, kararın tebliği ile birlikte değerlendirilmelidir. Başvuru usulü hakkında takipsizlik kararına itiraz rehberinden yararlanılabilir.
Henüz kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmemiş olması hâlinde, yalnızca soruşturmanın uzun sürmesine dayanılarak CMK m.173 kapsamında takipsizlik kararına itiraz yoluna başvurulamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Suç duyurusundan sonra savcılık kaç gün içinde işlem yapar?
CMK m.160, savcının suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrendiğinde hemen araştırmaya başlamasını öngörür. Ancak bütün suç duyurularında ilk ifadenin veya ilk araştırma işleminin belirli sayıda gün içerisinde yapılmasını zorunlu kılan genel bir süre bulunmamaktadır.
Savcılık soruşturması altı ay içinde bitmek zorunda mı?
Hayır. Bütün savcılık soruşturmalarının altı ay içerisinde tamamlanmasını zorunlu kılan genel bir CMK hükmü bulunmamaktadır. Soruşturma türüne ilişkin hedef süre veya belirli bir işleme özgü kanuni süre bulunması ayrı değerlendirilmelidir.
Soruşturma bir yıl sürerse dosya otomatik olarak kapanır mı?
Hayır. Bir yıllık sürenin geçmesi soruşturmayı kendiliğinden sona erdirmez. Ancak dosyada hangi işlemlerin yapıldığı, gecikmenin nedenleri ve zamanaşımı koşulları incelenmelidir.
Suç duyurusundan sonra şüpheli ne zaman ifadeye çağrılır?
İfadeye çağrılma tarihi, soruşturmanın kapsamına ve yapılması gereken işlemlere bağlıdır. Bütün soruşturmalar için geçerli sabit bir ifadeye çağırma süresi yoktur. İfade alınmadan önce de delil toplama ve araştırma işlemleri yürütülebilir.
Soruşturma sürerken gözaltı süresi de uzar mı?
Hayır. Soruşturmanın devam etmesi, kişinin bütün bu süre boyunca gözaltında tutulabileceği anlamına gelmez. Gözaltı bakımından CMK m.91’de ayrıca süreler ve koşullar düzenlenmiştir. Soruşturmanın toplam süresi ile kişi özgürlüğünü sınırlayan koruma tedbirlerinin süreleri birbirinden ayrıdır.
Hiçbir işlem yapılmadan bekleyen soruşturma için ne yapılabilir?
Öncelikle dosyanın mevcut durumu öğrenilmeli, eksik olduğu düşünülen araştırma işlemleri somut olarak belirlenmeli ve ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gerekçeli başvuru yapılmalıdır. Dosyanın özelliklerine göre delil kaybı, zamanaşımı veya temel hakların ihlali riski ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç: Soruşturmanın Süresi Dosyadaki İşlemlere Göre Değerlendirilmelidir
Suç duyurusundan sonra başlayan ceza soruşturmasının ne kadar süreceği konusunda bütün dosyalara uygulanabilecek sabit bir takvim bulunmamaktadır. CMK m.160 uyarınca Cumhuriyet savcılığı araştırmaya gecikmeden başlamak ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli delilleri toplamakla yükümlüdür.
Soruşturmanın süresini değerlendirirken suçun niteliği, araştırılması gereken deliller, yapılmış ve bekleyen işlemler, varsa hedef süre, dava zamanaşımı ve gecikmenin somut nedenleri birlikte incelenmelidir. Uzun süredir sonuçlanmayan bir dosyada en önemli husus, yalnızca geçen zamanı belirtmek değil, yapılması gereken işlemleri ve gecikmenin hukuki sonuçlarını somut olarak ortaya koymaktır.
Yazar: Avukat Fatih Sefer