Portföy Yönetim Şirketinin Sorumluluğu: Özen Borcu ve Tazminat

Portföy yönetim şirketinin sorumluluğu, yatırımcıyla yapılan portföy yönetim sözleşmesinden doğan ve kâr sonucu değil, profesyonel özen ve sadakatle yönetim borcu üzerine kurulu bir vekil sorumluluğudur. Şirket, portföyü sözleşmede belirlenen risk-getiri profiline, yatırım stratejisine, sermaye piyasası mevzuatına ve uzman bir yöneticiden beklenen özene aykırı biçimde yönettiğinde ya da menfaat çatışmasına düşerek müşterisinin zararına hareket ettiğinde doğan zararı tazmin eder. Buna karşılık piyasadaki olağan fiyat dalgalanmalarından kaynaklanan zarardan, sözleşmede açık bir kâr taahhüdü yoksa sorumlu değildir. Portföyünde beklenmedik bir değer kaybıyla karşılaşan yatırımcının ilk işi, bu kaybın piyasa riskinin doğal sonucu mu yoksa yönetim kusuru mu olduğunu ayırt etmektir; aşağıda bu ayrımın Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarında nasıl yapıldığını anlatıyoruz.

Portföy Yönetim Şirketi Nedir?

Portföy yönetim şirketinin (PYŞ) kanuni ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimidir; ancak şirketin işi bununla sınırlı değildir. SPKn m.55/4, ana faaliyet konusunun yanı sıra portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerinin de Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde yürütülebileceğini öngörür. Bu nedenle uygulamada PYŞ’nin sorumluluğu iki ayrı ilişkide gündeme gelir: şirketin kurup yönettiği yatırım fonları ile bu fonların katılma payı sahipleri arasındaki ilişki ve şirketin gerçek veya tüzel kişi müşterilerinin bireysel portföylerini sözleşmeyle yönettiği ilişki.

Rekabet Kurulu’nun bir kararında portföy yöneticiliği; sermaye piyasası araçları, para piyasası araç ve işlemleri, vadeli işlemler ve opsiyonlar, nakit, döviz, mevduat ve SPK’nın uygun gördüğü diğer varlıklardan oluşan portföylerin, yatırımcının veya yöneticinin belirleyeceği risk-getiri tercihi doğrultusunda, müşteriyle yapılan portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde “vekil sıfatıyla” yönetilmesi olarak tanımlanmıştır. Bu tanımdaki vekil sıfatı, şirketin sorumluluk rejimini belirleyen anahtar kavramdır.

Portföy Yönetim Sözleşmesinin Hukuki Niteliği Nedir?

Portföy yönetim sözleşmesi, yatırımcının birikimlerinin önceden belirlenen risk ve getiri tercihleri çerçevesinde profesyonel olarak yönetilmesini konu alır. Yerleşik uygulamaya göre bu sözleşme, baskın karakteri itibarıyla vekâlet sözleşmesine ilişkin iş görme edimini esas almakla birlikte komisyon ve saklama sözleşmelerine ilişkin edimleri de bir araya getiren karma bir sözleşmedir. Portföy yönetimi inançlı mülkiyet esasına dayanır; müşteriye ait varlıkların şirketin kendi malvarlığından ayrı tutulması gerekir ve SPKn m.55/3 uyarınca saklamaya konu olabilecek varlıklar portföy saklama hizmeti veren kuruluşlar nezdinde saklanır.

Sözleşmenin kurulması sırasında yatırımcının risk toleransını ve getiri beklentisini belirleyen bir risk profili anketi veya “Portföy Yönetim Kartı” doldurulması yerleşik uygulamadır. Bu belge, ileride açılacak bir tazminat davasında şirketin davranışının ölçüldüğü temel metin hâline gelir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin incelediği bir olayda, sözleşme kapsamında yaptırılan risk profili anketinde yatırımcının üç aylık dönemde en fazla %20 kayba tahammül edebileceği belirlenmiş olmasına rağmen portföyün aynı dönemde %50 oranında değer kaybettiği tespit edilmiştir (Yargıtay 11. HD, E. 2020/6040, K. 2021/4503, 27.05.2021).

Sözleşmenin vekâlet ağırlıklı niteliği iki sonuç doğurur. Birincisi, şirket belirli bir kârı değil, özenli ve sadakatli yönetimi borçlanır. İkincisi, şirketten beklenen özen olağan bir kişinin değil, benzer alanda hizmet veren basiretli ve uzman bir vekilin özenidir.

Sorumluluğun Hukuki Dayanağı Nedir?

Sorumluluğun omurgası bu dört hükmün birlikte okunmasıyla ortaya çıkar. SPKn m.55/6 şirkete müşteri çıkarını gözetme borcu yükler; Tebliğ m.34 şirketin portföy yöneticilerinin aykırı işlem ve fiillerinden müşteriye karşı doğrudan sorumlu olduğunu açıkça düzenler; TBK m.506 özen ölçüsünü basiretli vekil standardına bağlar; TBK m.116 ise portföy yöneticilerinin şirket bakımından ifa yardımcısı olduğunu ve onların fiillerinden şirketin sorumlu olduğunu hükme bağlar.

Bunun pratik anlamı şudur: yatırımcı zarar davasını doğrudan şirkete karşı açar ve zararın hangi çalışanın hangi kararından doğduğunu tek tek ortaya koymak zorunda değildir. Şirketin organizasyonu içinde gerçekleşen kusurlu yönetim, şirketin sorumluluğunu doğurur; şirketin kendi çalışanına rücu etmesi iç ilişki meselesidir. Portföy yönetim sözleşmelerinin tipik hükümlerinden biri de şirketin kusurlu fiillerinden kaynaklanan maddi zararlardan sorumlu olacağına ilişkindir ve bu hüküm TBK m.116’daki sorumlulukla örtüşür.

Özen ve Sadakat Yükümlülüğü Neyi Kapsar?

Mahkeme kararlarında istikrarlı biçimde vurgulanan ölçüt, portföy yöneticisinden olağan bir özenin değil, profesyonel ve uzman bir yöneticinin göstermesi gereken özenin beklenmesidir. Bu özen gösterildiği hâlde zarar oluşmuşsa sorumluluk doğmaz; zarar bu özenin gösterilmemesinden kaynaklanıyorsa tazmin edilir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi bu ölçütü tekrarlamış ve özen borcuna uyulup uyulmadığının teknik bir inceleme gerektirdiğini vurgulamıştır (İstanbul BAM 14. HD, E. 2022/2412, K. 2023/2131, 27.12.2023).

Risk-getiri profilinin dışına çıkılması

Sorumluluğun en sık görülen görünümü, yöneticinin yatırımcının belirlediği risk-getiri profilinin dışına çıkmasıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin incelediği olayda şirketin, müşterinin risk profilini ve tahammül edebileceği kayıp oranını dikkate almadan yüksek riskli vadeli işlemler yaptığı, oluşan zararı telafi etmek için daha da yüksek riskli işlemlere yöneldiği ve bu durumun SPK tarafından idari para cezasına konu edildiği tespit edilmiş; zarardan yatırımcının kabul ettiği tahammül oranı düşülerek tazminata hükmedilmiştir (Yargıtay 11. HD, E. 2020/6040, K. 2021/4503, 27.05.2021). Müşterinin Portföy Yönetim Kartı’nda belirttiği risk-getiri kriterinin aşılması da uygulamada istikrarlı biçimde özen borcunun ihlali sayılmaktadır.

Taahhüt edilen yatırım stratejisinden sapma

İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi, yatırımcıya sunulan yatırım stratejisinde “mutlak getiri” hedeflendiği belirtilmesine rağmen fon portföyünün fiilen bu stratejiden saptığı bir uyuşmazlıkta, taahhüt edilen stratejiden sapmanın sorumluluk doğurduğuna hükmetmiştir; bununla birlikte “mutlak getiri hedefli” ibaresinin tek başına kâr taahhüdü anlamına gelmediğini ve sözleşmenin bu yönde açık bir kayıt taşımadığını da ayrıca değerlendirmiştir (İstanbul BAM 14. HD, E. 2022/2412, K. 2023/2131, 27.12.2023).

Özensizliğin tipik örnekleri

Uygulamada özensiz yönetimin somut görünümleri netleşmiştir. Portföy değer kaybetmeye devam ederken hiçbir aksiyon almadan yüksek riskli pozisyonun sürdürülmesi özensiz davranış olarak nitelendirilir. Koruma amacı taşımayan, yalnızca kur hareketinden kâr elde etmeye yönelik spekülatif döviz türev işlemlerine yönelmek sözleşmedeki risk profiline aykırılık kabul edilir. Zararı kapatmak için kaldıracı artırmak ya da daha riskli araçlara geçmek, özen borcunun en açık ihlalidir.

Olağanüstü piyasa hareketleri de tek başına mazeret değildir. Yerleşik uygulamada, kur şoku gibi sert dalgalanmaların uzman bir yönetici tarafından öngörülüp risk yönetimi tedbirleriyle karşılanması gerektiği, bu tedbirler alınmamışsa zararın piyasa riskine değil yönetim kusuruna bağlanacağı kabul edilmektedir.

Özen borcuna aykırılık iddialarının büyük bölümü, sözleşmede belirlenen strateji ve risk profili ile fiilen yürütülen yönetim arasındaki uyumsuzluk üzerinden ispatlanır. Bu nedenle dava hazırlığında ilk iş; imzalatılan risk profili formunun, yatırım stratejisi belgesinin, sözleşme eklerinin ve dönemsel portföy raporlarının eksiksiz toplanmasıdır.

Portföy Yönetim Şirketi Kâr Garantisi Verebilir mi?

Uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan iddia, yatırımcının “bana kâr garantisi verildi” savıdır. Yargı içtihadı bu konuda istikrarlı bir çizgi izler: portföy yönetim sözleşmesi sonuç taahhüdü içermeyen bir vekâlet ilişkisidir; kâr veya zarar riski yatırımın doğasında vardır ve nitelikli yatırımcının bu riski bildiği ve kabul ettiği kabul edilir (İstanbul BAM 43. HD, E. 2020/536, K. 2022/112, 02.02.2022).

Bu kural pazarlama dilinin sonuçsuz kalacağı anlamına gelmez. Sözleşmede ve yatırım stratejisi belgesinde geçen “mutlak getiri hedefli” gibi ifadelerin yatırımcıda sabit getiri beklentisi yaratıp yaratmadığı, sözleşmenin başka bir maddesinde bu ibarenin garanti anlamına gelmediğinin açıkça yazılıp yazılmadığıyla birlikte, yani sözleşmenin bütünü esas alınarak değerlendirilir. Pazarlama materyallerindeki “yüksek getiri”, “mutlak getiri” gibi ifadeler sözleşme hükümleriyle çelişiyorsa bu çelişki, en azından stratejiden sapma iddiasının güçlü bir dayanağı olur.

Menfaat Çatışması Yasağı Nedir?

SPKn m.55/6 ve ilgili tebliğ hükümleri, şirketin kendi menfaatini veya bağlı olduğu grup şirketlerinin menfaatini müşteri menfaatinin önüne geçirmesini yasaklar. Müşteri portföyünün şirketin hâkim ortağının ya da grup şirketlerinin ihraç ettiği araçlarla doldurulması, bir müşterinin veya fonun diğerinin aleyhine kayırılması bu yasak çerçevesinde incelenen tipik uyuşmazlıklardır.

İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi, yetkisiz bir banka çalışanının talimatıyla fiilen portföy yöneticiliği yapılmasını ve bu mevzuata aykırılığın ilgili kurumlara bildirilmemesini menfaat çatışması ve bildirim yükümlülüğü ihlali olarak değerlendirmiştir (İstanbul BAM 13. HD, E. 2023/51, K. 2025/1394, 18.09.2025). Karar, şirketin yalnızca kendi eylemlerinden değil, yetkisiz üçüncü kişilerin portföye müdahalesine göz yummasından da sorumlu tutulabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Sözleşmedeki Sorumsuzluk Kayıtları Geçerli mi?

Portföy yönetim sözleşmelerinde şirketin sorumluluğunu “yalnızca ağır kusur” ile sınırlayan ya da portföy yöneticilerinin fiillerinden sorumluluğu kaldıran kayıtlara sıkça rastlanır. Portföy yönetim şirketi SPKn m.55/1 uyarınca ancak Kurul izniyle kurulup faaliyete geçebildiğinden, yürüttüğü hizmet kanun ve yetkili makam iznine bağlı uzmanlık gerektiren bir hizmettir. Bu nedenle şirketin hafif kusurundan sorumlu olmayacağına ve yardımcı kişilerinin fiillerinden sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılmış anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür; ağır kusurdan sorumsuzluk kaydı ise TBK m.115/1 gereği zaten hiçbir sözleşmede geçerli değildir. Yatırımcının imzaladığı sözleşmede bu tür kayıtların bulunması, tazminat talebinin önünde engel oluşturmaz.

Zarardan Kim Sorumlu: Şirket mi, Portföy Yöneticisi mi?

Portföy yönetim sözleşmesinin tarafı yatırımcı ile şirkettir. Şirket sözleşmeden doğan sorumluluk rejimine tabidir ve Tebliğ m.34 ile TBK m.116 gereği portföy yöneticilerinin fiillerinden müşteriye karşı doğrudan sorumludur. Sözleşmenin tarafı olmayan gerçek kişi portföy yöneticisi ise ancak TBK m.49 uyarınca haksız fiil hükümlerine göre sorumlu tutulabilir.

Davalarda yönetici tarafı genellikle şirketin çalışanı olduğunu, sözleşmesel yükümlülüklerinin işvereni olan şirkete karşı bulunduğunu ve davacıyla arasında doğrudan bir sözleşme ilişkisi olmadığını ileri sürerek sıfat yokluğu itirazında bulunur. Buna karşılık yakın tarihli uygulamada mahkemeler, somut olayda mesleki özen ve basiretin gösterilmediği sabit olduğunda yönetici gerçek kişileri de şirketle birlikte müştereken sorumlu tutabilmektedir.

Bu ayrımın pratik sonucu açıktır: şirkete karşı açılan davada sözleşmeye aykırılığın ve zararın ortaya konması yeterliyken, doğrudan yöneticiye yöneltilen talepte hukuka aykırılık, kusur, zarar ve illiyet bağı haksız fiil hükümleri çerçevesinde ayrıca ispatlanmak zorundadır. Tazminatın tahsili bakımından ilk ve çoğu zaman yeterli muhatap şirkettir; yöneticinin ayrıca hasım gösterilmesi ancak ona doğrudan atfedilebilir somut bir kusur ortaya konabiliyorsa anlamlıdır.

Yatırım Fonu Yatırımcısının Durumu Farklı mı?

Bireysel portföy yönetiminde yatırımcı ile şirket arasında doğrudan bir portföy yönetim sözleşmesi vardır. Yatırım fonu katılma payı alan yatırımcının ilişkisi ise fon iç tüzüğü ve izahname üzerinden kurulur; fon portföyünü şirket yönetir, fon varlıkları ise SPKn m.56/1 uyarınca fon adına açılmış ayrı bir saklama hesabında portföy saklama kuruluşu nezdinde tutulur.

Saklama kuruluşu ile portföy yönetim şirketi aynı tüzel kişi olamaz ve görevlerini yerine getirirken birbirinden bağımsız, yalnızca katılma payı sahiplerinin menfaati doğrultusunda hareket etmekle yükümlüdür (SPKn m.56/6). Saklama kuruluşu, fonun varlık alım satımlarının ve portföy yapısının mevzuat ve iç tüzüğe uygunluğunu sağlamakla görevlidir ve bu yükümlülüğü ihlal ederse şirkete ve katılma payı sahiplerine verdiği zarardan sorumludur (SPKn m.56/1-f ve m.56/2). Dolayısıyla fon yatırımcısı, iç tüzük ve izahnamedeki stratejiye aykırı yönetim nedeniyle doğan zarar için hem şirkete hem de denetim görevini yerine getirmeyen saklama kuruluşuna başvurabilir.

Sözleşme Bulunmuyorsa Sorumluluk Doğar mı?

Bireysel portföy yönetiminde şirketin özen ve sadakat yükümlülüğünden söz edilebilmesi için öncelikle taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisinin kurulmuş olması gerekir. Yerleşik uygulamada, davacı ile davalı arasında yazılı bir portföy yönetim veya yatırım danışmanlığı sözleşmesi bulunmadığı ve müşteri-yönetici ilişkisinin kurulmadığı tespit edilen olaylarda, özen-sadakat yükümlülüğünün ihlalinden söz edilemeyeceği gerekçesiyle talepler reddedilmektedir. Bu nedenle dava açılmadan önce portföy yönetim sözleşmesi, risk profili anketi ve tüm ekler eksiksiz temin edilmelidir. Hesap üzerinde talimat dışı işlem yapıldığı durumlar ise portföy yönetimi değil, aracı kurumun yetkisiz işlem sorumluluğu kapsamında değerlendirilir.

İspat Yükü ve Zarar Nasıl Hesaplanır?

Yatırımcı, sözleşmenin varlığını, zararını ve şirketin sözleşmedeki strateji ya da risk profilinden saptığını ortaya koyar. Bu noktadan sonra, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluğun genel kuralı gereği şirket, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini, yani profesyonel özeni gösterdiğini ve zararın piyasa koşullarından kaynaklandığını ispat etmek durumundadır (TBK m.112). Özen borcuna aykırılık hemen her dosyada bilirkişi incelemesiyle belirlenir: sözleşmedeki strateji ve risk profili ile portföyün fiili yönetimi karşılaştırılır, sapma varsa bunun piyasa hareketinden mi özensiz yönetimden mi doğduğu ortaya konur.

Zarar hesabında en çok başvurulan yöntem, yatırımcının sözleşmede kabul ettiği azami kayıp toleransı ile fiilen gerçekleşen kaybın karşılaştırılmasıdır. Yatırımcının kabul ettiği normal piyasa riski düşülür, yalnızca kusurdan kaynaklanan fazladan zarar tazminat konusu yapılır.

SPK’nın risk profiline veya mevzuata aykırılık tespitiyle verdiği idari para cezası kararları, hukuk mahkemesinde kusurun belirlenmesinde güçlü bir delil olarak değerlendirilir. Bilirkişi raporlarının kendi içindeki tutarlılığı da mahkemenin denetimine tabidir: teknik tespitleriyle çelişen bir sonuç bölümü taşıyan rapora dayanılarak verilen karar, istinaf aşamasında kaldırılabilir (İstanbul BAM 14. HD, E. 2022/2412, K. 2023/2131). Bu nedenle rapora süresinde ve gerekçeli itiraz etmek, davanın sonucunu doğrudan etkiler.

Zamanaşımı Süresi Nedir?

Sermaye Piyasası Kanunu’nda portföy yönetim sözleşmelerine özgü bir zamanaşımı hükmü bulunmadığından süre TBK’ya göre belirlenir. Sözleşme vekâlet ağırlıklı karma bir sözleşme olduğundan ve TBK m.147/5 vekâlet ile komisyon sözleşmelerinden doğan alacakları açıkça beş yıllık süreye bağladığından, şirkete karşı açılacak sözleşmesel tazminat davasında beş yıllık süre esas alınarak hareket edilmelidir. Tazminat alacağının TBK m.146’daki on yıllık genel süreye tabi olduğu yönündeki görüşe güvenerek beklemek, hak kaybı riskini yatırımcının üstlenmesi demektir. Zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (TBK m.149); dava açılması veya icra takibi yapılması ise süreyi keser (TBK m.154/2).

Portföy yöneticisine haksız fiil hükümlerine dayanılarak yöneltilen taleplerde ise TBK m.72’deki süreler uygulanır: zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl. Yöneticiye karşı talep düşünülüyorsa bu kısa sürenin gözden kaçırılmaması gerekir.

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Husumet

TTK m.4/1-f uyarınca bankalara, diğer kredi kuruluşlarına ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari davadır. Portföy yönetim sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar bu nedenle mutlak ticari dava niteliğindedir ve TTK m.5/1 gereği asliye ticaret mahkemesinde görülür; istinaf incelemesini bölge adliye mahkemesi hukuk daireleri yapar.

Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.5/A). Portföy yönetim şirketine karşı açılacak tazminat davası da bu kapsamdadır; arabuluculuk sürecinin sonuçsuz kaldığına ilişkin son tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir.

Husumet kural olarak sözleşmenin tarafı olan portföy yönetim şirketine yöneltilir. Yönetici gerçek kişilerin ayrıca hasım gösterilmesi, ancak onlara doğrudan atfedilebilir bir kusurun somut biçimde ortaya konmasıyla sonuç verir; aksi hâlde sıfat yokluğu itirazıyla karşılaşılır. Fon yatırımcısı bakımından ise yukarıda anlatıldığı üzere portföy saklama kuruluşu da ayrıca sorumlu tutulabilecek taraftır.

Kuruluş Şartları ve Faaliyet Sınırları

Portföy yönetim şirketinin kurulması ve faaliyete geçmesi Kurul iznine tabidir; kuruluş başvuruları, gerekli belgelerin eksiksiz sunulmasından itibaren altı ay içinde karara bağlanır (SPKn m.55/1). Şirketin kuruluşuna m.43, kurucularına m.44, yöneticilerine m.45/2, çalışanlarına ise m.42 hükümleri kıyasen uygulanır (SPKn m.55/2). Şirketin hizmet verdiği kişi ve kuruluşların saklamaya konu olabilecek varlıkları portföy saklama hizmeti veren kuruluşlar nezdinde saklanır (SPKn m.55/3).

Ortaklara, pay devirlerine, asgari sermayeye ve sermaye yeterliliğine, yatırım fonu kurma ve yönetme yetkisine, portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı dışında yürütülebilecek diğer faaliyetlere ve teminat yatırma zorunluluğuna ilişkin esasları Kurul belirler (SPKn m.55/4). Şirketin yatırdığı teminatlar rehnedilemez, kamu alacakları için dahi haczedilemez, kullanılma amacı dışında tasarruf edilemez, üçüncü kişilere devredilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz. Dönüşüm işlemleri ile esas sözleşme değişikliklerinde de Kurulun uygun görüşü zorunludur (SPKn m.55/5).

Portföy yöneticiliği ile yatırım danışmanlığı ayrı faaliyetlerdir ve ayrı sözleşme gerektirir. Aynı şirketten her iki hizmet alınıyorsa, zararın hangi hizmetten ve hangi sözleşme kapsamında doğduğu ayrıca tespit edilmelidir; kişiye özel tavsiye nedeniyle doğan zararlar yatırım danışmanının hukuki sorumluluğu kapsamında incelenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Portföy yönetim şirketi her zarardan sorumlu tutulabilir mi?

Hayır; sermaye piyasası yatırımlarında zarar ihtimali doğaldır ve zararın tek başına oluşması sorumluluk doğurmaz, sorumluluk için şirketin profesyonel özeni göstermediği, risk-getiri profilinden veya yatırım stratejisinden saptığı ya da mevzuata aykırı davrandığı ortaya konmalıdır.

Portföy yönetim sözleşmesinin hukuki niteliği nedir?

Vekâlet ağırlıklı olmakla birlikte komisyon ve saklama unsurlarını da barındıran, inançlı mülkiyet esasına dayanan karma bir sözleşmedir; şirket kâr sonucu değil, özenli ve sadakatli yönetimi borçlanır.

Portföy yönetim şirketinden beklenen özen düzeyi nedir?

Olağan bir kişinin değil, benzer alanda hizmet veren basiretli, profesyonel ve uzman bir portföy yöneticisinin göstermesi gereken özen esas alınır.

Risk profili anketimde belirttiğim kayıp toleransı aşılırsa ne olur?

Aşım piyasa koşullarından değil şirketin risk yönetimindeki kusurundan kaynaklanıyorsa sorumluluk doğar ve zarar genellikle kabul ettiğiniz tahammül oranı düşülerek hesaplanır.

Portföy yönetim şirketi kâr garantisi verebilir mi?

Sözleşme sonuç taahhüdü içermeyen bir vekâlet ilişkisidir; açık bir kayıt yoksa “mutlak getiri hedefli” gibi ifadeler kâr garantisi sayılmaz, ancak taahhüt edilen stratejiden sapma ayrı bir sorumluluk sebebidir.

Sözleşmemde şirketin yalnızca ağır kusurundan sorumlu olacağı yazıyor, bu geçerli mi?

Hayır; portföy yöneticiliği Kurul iznine bağlı uzmanlık gerektiren bir hizmet olduğundan şirketin hafif kusurundan ve yöneticilerinin fiillerinden sorumlu olmayacağına ilişkin kayıtlar TBK m.115 ve m.116 gereği kesin olarak hükümsüzdür.

Zararım için şirketi mi yoksa portföyümü yöneten kişiyi mi dava etmeliyim?

Sözleşmenin tarafı şirket olduğundan tazminat talebi kural olarak şirkete yöneltilir; yöneticiye yönelik talep ancak haksız fiil hükümlerine dayandırılabilir ve ona doğrudan atfedilebilir somut bir kusurun ispatını gerektirir.

Portföy yöneticisinin kusurundan şirket sorumlu mudur?

Evet; Tebliğ m.34 ve TBK m.116 gereği şirket, portföy yöneticilerinin kusurlu fiillerinden müşteriye karşı doğrudan sorumludur.

Menfaat çatışması ne anlama gelir?

Şirketin kendi menfaatini, grup şirketlerinin menfaatini veya bir müşterisinin ya da fonunun menfaatini diğerinin aleyhine gözetmesidir ve SPKn m.55/6’daki müşteri çıkarını gözetme yükümlülüğüne aykırıdır.

Yetkisiz bir kişi portföyümü yönetirse ne olur?

Yargı kararlarına göre bu durum hem menfaat çatışması hem de bildirim yükümlülüğünün ihlali olarak değerlendirilebilir ve şirketin sorumluluğuna yol açar.

Yatırım fonum zarar ettiyse kime başvurabilirim?

İç tüzük ve izahnameye aykırı yönetimden doğan zarar için fonu yöneten portföy yönetim şirketine, fonun mevzuata uygunluğunu denetleme görevini yerine getirmeyen portföy saklama kuruluşuna da başvurabilirsiniz; SPKn m.56/3 katılma payı sahiplerinin dava açma hakkını saklı tutar.

Portföy yönetim sözleşmem yoksa dava açabilir miyim?

Yazılı bir sözleşme bulunmaması özen-sadakat yükümlülüğünün doğmadığı yönünde değerlendirilebilir ve davanın reddine yol açabilir; bu nedenle dava öncesinde sözleşme ve eklerinin temin edilmesi gerekir.

SPK’nın verdiği idari para cezası hukuk davasında delil olur mu?

Evet; SPK’nın risk profiline veya mevzuata aykırılık tespitiyle verdiği idari para cezası kararları, hukuk mahkemelerince kusurun tespitinde güçlü bir delil olarak değerlendirilir.

Bilirkişi raporuna itiraz etmem işe yarar mı?

Evet; raporun teknik tespitleriyle sonuç bölümü arasında çelişki bulunması, bu rapora dayanan kararın istinaf aşamasında kaldırılmasına yol açabilir.

Portföy yönetim şirketine karşı tazminat talebinde zamanaşımı süresi nedir?

Sözleşme vekâlet ağırlıklı olduğundan TBK m.147/5’teki beş yıllık süre esas alınarak hareket edilmelidir; yöneticiye haksız fiile dayanan taleplerde ise öğrenmeden itibaren iki yıllık süre uygulanır.

Görevli mahkeme hangisidir ve dava öncesi arabuluculuk gerekir mi?

Uyuşmazlık TTK m.4/1-f gereği mutlak ticari dava olduğundan asliye ticaret mahkemesinde görülür ve tazminat talebi için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Sonuç

Portföy yönetim şirketinin sorumluluğu, sonuç taahhüdü içermeyen ama profesyonel özen borcu doğuran bir vekâlet ilişkisi üzerine kuruludur. Davada belirleyici olan, geçerli bir sözleşmenin varlığı, sözleşmedeki risk-getiri profiline ve yatırım stratejisine uyulup uyulmadığı, uzman bir yöneticiden beklenen özenin gösterilip gösterilmediği ve menfaat çatışmasına düşülüp düşülmediğidir. Sözleşmedeki sorumsuzluk kayıtları hafif kusur bakımından dahi hükümsüzdür; buna karşılık beş yıllık zamanaşımı ve dava şartı arabuluculuk gibi usul engelleri, haklı bir talebi sonuçsuz bırakabilecek kadar kritiktir. Portföyünüzde risk profilinizi aşan bir kayıp oluştuysa sözleşme, risk anketi, strateji belgesi ve dönemsel portföy raporlarınızla birlikte portföy yönetimi tazminat davası avukatı desteği alarak süreci zamanında başlatmanız sonucu doğrudan etkiler.

Bu makale, Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu adına Av. Fatih SEFER tarafından hazırlanmıştır.

Sarıoğlu & Sefer Hukuk Bürosu — Osmaniye Mah., İsmail Erez Bulvarı No: 9/2, 34146 Bakırköy/İstanbul