Grev Ertelemesi ve Yüksek Hakem Kurulu

yazar

Grev ertelemesi ve yüksek hakem kurulu, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında kanuni grevin veya lokavtın ertelenmesi ve uyuşmazlığın çözülememesi hâlinde bağlayıcı hakem kararıyla sonuçlandırılması bakımından bağlantılı iki hukuki mekanizmadır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 63. maddesine göre Cumhurbaşkanı, karar verilmiş veya başlanmış kanuni grev veya lokavtı, genel sağlığı ya da millî güvenliği bozucu nitelikte olması hâlinde 60 gün süreyle erteleyebilir. Erteleme süresi kararın yayımlandığı tarihte başlar. Bu sürenin sonunda toplu iş sözleşmesi üzerinde anlaşma sağlanamazsa taraflardan biri, altı iş günü içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir. Süresinde başvuru yapılmazsa işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer. Yüksek Hakem Kurulunun kararı ise kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir. Erteleme kararı idari yargı denetimine tabidir; yalnızca ekonomik kayıp veya üretimin aksaması, tek başına kanuni erteleme sebebi değildir.

Grev Ertelemesi Nedir?

Grev ertelemesi, karar verilmiş veya uygulanmasına başlanmış kanuni bir grevin, kanunda belirtilen sebeplerle belirli bir süre uygulanmasının engellenmesidir.

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesi, kanuni grev ve lokavtın ertelenmesini aynı hüküm içinde düzenlemiştir.

Erteleme kararı, toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine kullanılan grev hakkına müdahale eder.

Anayasa’nın 54. maddesi, toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde işçilerin grev hakkını güvence altına alır. Aynı madde, grev ve lokavtın yasaklanabileceği veya ertelenebileceği durumların kanunla düzenleneceğini belirtir.

Bu nedenle grevin ertelenmesi, işverenin tek taraflı kararıyla gerçekleşmez.

İşverenin üretimin duracağını, siparişlerin aksayacağını veya ekonomik zarara uğrayacağını bildirmesi de kendiliğinden erteleme sonucu doğurmaz.

Erteleme yetkisi, 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesindeki şartlar gerçekleştiğinde Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır.

Ertelemenin özelliği, yalnızca 60 günlük geçici durdurma sonucuyla sınırlı olmamasıdır. Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlığın Yüksek Hakem Kuruluna götürülmesi öngörülmüştür.

Bu nedenle erteleme kararı, işçi sendikasının toplu pazarlık gücünü ve uyuşmazlığın çözüm yöntemini doğrudan etkiler.

Grev Hangi Şartlarda Ertelenebilir?

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin birinci fıkrasına göre grev veya lokavtın ertelenmesi için kanunun belirlediği şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

1. Karar Verilmiş veya Başlanmış Kanuni Grev ya da Lokavt Bulunmalıdır

Ertelemenin konusu, karar verilmiş veya uygulanmasına başlanmış kanuni grev ya da lokavttır.

Dolayısıyla henüz grev kararı alınmamış bir toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığı hakkında, 63. maddenin birinci fıkrasına dayanılarak aynı şekilde grev ertelemesi kararı verilemez.

Kanuni grev kararı, toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi bulunan işçi sendikasının kanuni toplu görüşme ve arabuluculuk aşamalarını tamamlaması üzerine alınır.

Grev kararının alınması, uygulanma tarihinin bildirilmesi ve grevin başlatılması bakımından 6356 sayılı Kanun’un 58 ve 60. maddeleri uygulanır.

Kanuni grevin şartları yasal grevin şartları ve uygulanması başlıklı makalede ayrıca incelenmiştir.

Kanun dışı grevin iş sözleşmesine etkisi, fesih ve zarar sorumluluğu ise farklı hukuki sonuçlar doğurur. Bu sonuçlar kanun dışı grevin hukuki sonuçları başlıklı makalede açıklanmıştır.

2. Genel Sağlığı veya Millî Güvenliği Bozucu Nitelik Bulunmalıdır

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesi, grev ve lokavtın ertelenebileceği sebepleri genel sağlık ve millî güvenlik olarak belirlemiştir.

Bu sebeplerin varlığı, yalnızca karar metninde ilgili ifadenin kullanılmasına dayanılarak kabul edilemez.

Erteleme kararına dayanak gösterilen olgular ile genel sağlık veya millî güvenlik üzerinde ortaya çıkacağı belirtilen tehlike arasında hukuken denetlenebilir bağlantı bulunmalıdır.

Örneğin üretimin durması nedeniyle işverenin gelir kaybına uğraması, tek başına millî güvenliğin bozulacağı anlamına gelmez.

Aynı şekilde belirli bir hizmetin aksaması, bunun genel sağlığı hangi mekanizmayla ve ne ölçüde etkileyeceği açıklanmadan otomatik olarak erteleme gerekçesi sayılamaz.

İdarenin değerlendirmesi, Anayasa’nın 13, 51 ve 54. maddelerindeki temel hakların sınırlandırılması ilkeleriyle birlikte denetlenir.

Bu denetimde tehlikenin somut dayanakları, ertelemenin amacı, müdahalenin gerekliliği ve ölçülülüğü önem taşır.

3. Erteleme Kararı Cumhurbaşkanı Tarafından Alınmalıdır

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin birinci fıkrası, grev veya lokavtı erteleme yetkisini Cumhurbaşkanına tanımıştır.

İşverenin, işveren sendikasının veya herhangi bir kamu kurumunun erteleme talebinde bulunması, tek başına grevin durdurulması sonucunu doğurmaz.

Hukuki sonuç, yetkili makamın kanuni şartlara dayanarak aldığı erteleme kararının yayımlanmasıyla ortaya çıkar.

Erteleme süresi de kararın yayımlandığı tarihte başlar.

Ekonomik Kayıp veya Finansal İstikrar Gerekçesiyle Grev Ertelenebilir mi?

Ekonomik kayıp, üretimin azalması veya finansal istikrarın etkilenmesi, 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinde tek başına bağımsız bir grev erteleme sebebi değildir.

Bu konuda Anayasa Mahkemesinin 14.11.2019 tarihli, E.2018/90 ve K.2019/85 sayılı kararı belirleyicidir.

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin birinci fıkrasına 2016 yılında yapılan ve 2018 yılında kanunlaşan düzenlemeyle, genel sağlık ve millî güvenlik sebeplerine ek olarak büyükşehir belediyelerinin şehir içi toplu taşıma hizmetleri ile bankacılık hizmetlerinde ekonomik veya finansal istikrarı bozma gerekçelerine yer verilmişti.

Anayasa Mahkemesi, bu bölümün anayasaya uygunluğunu incelemiştir.

Anayasa Mahkemesinin 14.11.2019 Tarihli İptal Kararı

Anayasa Mahkemesi, 14.11.2019 tarihli, E.2018/90 ve K.2019/85 sayılı kararında büyükşehir belediyelerinin şehir içi toplu taşıma hizmetleri ile bankacılık hizmetlerinde ekonomik veya finansal istikrar gerekçesiyle grev ertelemesine olanak tanıyan düzenlemeyi incelemiştir.

Mahkeme, grev hakkının toplu pazarlığın etkili biçimde yürütülmesi bakımından taşıdığı önemi vurgulamıştır.

Bankacılık hizmetleri ile şehir içi toplu taşıma hizmetlerinin, toplumun yaşamı, güvenliği veya sağlığı bakımından kesintisiz sürdürülmesi zorunlu temel hizmetlerle aynı şekilde değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

Mahkemeye göre ekonomik veya finansal istikrarın etkilenmesi gerekçesiyle bu alanlarda grev hakkına getirilen sınırlama, demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmamaktadır.

Bu gerekçelerle 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin birinci fıkrasındaki ilgili bölümü Anayasa’nın 13 ve 54. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.

Karar 13.02.2020 tarihli ve 31038 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Kararın uygulama sonucu: Bankacılık veya şehir içi toplu taşıma faaliyetlerinde yalnızca ekonomik ve finansal istikrarın bozulacağı gerekçesiyle, iptal edilmiş düzenlemeye dayanılarak grev ertelenemez.

Ancak bu karar, söz konusu sektörlerde genel sağlık veya millî güvenlik yönünden kanuni şartlar gerçekten gerçekleştiğinde 63. maddenin uygulanmasını bütünüyle yasaklamamıştır.

Bu iki sebebin varlığı ayrıca ve somut verilerle değerlendirilmelidir.

Kararın özgün metni Anayasa Mahkemesinin resmî karar bankasında bulunmaktadır.

Grev Ertelemesi Kaç Gün Sürer?

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin birinci fıkrasına göre grev ve lokavtın erteleme süresi 60 gündür.

Bu süre, erteleme kararının yayımlandığı tarihte başlar.

Kanunda altmış günlük erteleme süresi takvim günü esasına göre düzenlenmiştir. Buna karşılık erteleme sonunda Yüksek Hakem Kuruluna başvurmak için öngörülen süre altı iş günüdür.

Dolayısıyla iki süre farklı şekilde hesaplanır.

Erteleme sürecinde üç tarihin ayrı belirlenmesi gerekir:

  • Erteleme kararının yayımlandığı tarih: Altmış günlük ertelemenin başlangıcıdır.
  • Erteleme süresinin sona erdiği tarih: Tarafların anlaşma sağlayıp sağlamadığının ve sonraki başvuru yolunun belirleneceği tarihtir.
  • Yüksek Hakem Kuruluna başvuru süresinin sonu: Anlaşma sağlanamayan uyuşmazlık bakımından altı iş günlük sürenin sona erdiği tarihtir.

Özellikle işçi sendikasının yetkisinin düşmesi gibi ağır sonuçlar doğabildiğinden, başlangıç ve bitiş tarihleri varsayımla değil, yayımlanan karar ve kanuni süre hükümleri üzerinden belirlenmelidir.

Grev Ertelemesi Kararı Yürürlüğe Girince İşçilerin Durumu Ne Olur?

Erteleme kararı yayımlandığında karar kapsamındaki kanuni grev veya lokavt, erteleme süresince uygulanamaz.

Grev henüz başlamamışsa bildirilen grev tarihi erteleme kararı nedeniyle uygulanamaz.

Grev başlamışsa erteleme kararıyla grev uygulamasının sürdürülmesi engellenir.

Bu durumda grevin ertelemeden önceki fiilî uygulama dönemi ile erteleme kararından sonraki çalışma dönemi ayrı değerlendirilmelidir.

Erteleme Süresinde İşçilere Ücret Ödenir mi?

6356 sayılı Kanun’un 67. maddesi, kanuni grev veya lokavt nedeniyle iş sözleşmesi askıda kalan işçilere bu askı süresine ilişkin ücret ve sosyal yardım ödenemeyeceğini düzenler.

Ancak grevin ertelenmesi üzerine kanuni grev askısının dayanağı sona erdiğinde, erteleme döneminin tamamı önceki grev süresiyle aynı kabul edilemez.

Erteleme sonrasında işçinin fiilen çalıştığı veya iş görme borcunu hukuken yerine getirmeye hazır olduğu dönemde, ücret ve diğer haklar ilgili iş sözleşmesi ve kanun hükümlerine göre belirlenir.

İşverenin çalışmayı kabul etmemesi, işçinin çalışma teklifini reddetmesi veya iş sözleşmesini etkileyen başka bir hukuki sebep bulunması hâlinde bu işlemlerin kendi şartları ayrıca incelenir.

Erteleme kararı, ertelemeden önce doğmuş ücret alacaklarını ortadan kaldırmaz.

Aynı şekilde işverene, yalnızca grev ertelendiği için iş sözleşmelerini hukuki sebep olmadan feshetme yetkisi vermez.

Grev Ertelemesi Süresinde Arabuluculuk Nasıl Yürütülür?

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin ikinci fıkrasına göre erteleme kararının yürürlüğe girmesi üzerine, Kanunun 60. maddesinin yedinci fıkrası kapsamında belirlenen arabulucu uyuşmazlığın çözümü için erteleme süresince gerekli çabayı gösterir.

Kanunun 60. maddesinin yedinci fıkrası, kanuni grev kararı alınan uyuşmazlıklarda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının bizzat arabuluculuk yapabilmesine veya bir kişiyi arabulucu olarak görevlendirebilmesine imkân tanır.

Erteleme sırasında yürütülen bu arabuluculuğun amacı, tarafların toplu iş sözleşmesi üzerinde anlaşmasını sağlamaktır.

Taraflar ücret artışları, sosyal yardımlar, çalışma koşulları ve henüz üzerinde anlaşmaya varılmamış diğer toplu sözleşme maddelerini yeniden müzakere edebilir.

Tarafların erteleme süresi içinde anlaşması hâlinde toplu iş sözleşmesi kanuni usule göre imzalanır.

Bu durumda uyuşmazlığın erteleme sonunda Yüksek Hakem Kurulunca çözülmesine ihtiyaç kalmaz.

Erteleme süresinde anlaşmanın sağlanamaması ise kanunun öngördüğü Yüksek Hakem Kurulu yolunu gündeme getirir.

Bu arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun bireysel işçilik alacakları için düzenlediği dava şartı arabuluculuk değildir.

Toplu iş sözleşmesi görüşmelerindeki resmî arabuluculuk ve uyuşmazlık tutanakları toplu iş görüşmelerinde uyuşmazlık ve arabuluculuk başlıklı makalede ayrıca incelenmiştir.

Grev Ertelemesinden Sonra Yüksek Hakem Kuruluna Ne Zaman Başvurulur?

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin üçüncü fıkrasına göre erteleme süresi sonunda toplu iş sözleşmesi üzerinde anlaşma sağlanamazsa taraflardan biri, altı iş günü içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir.

Bu hüküm, Kanunun 51. maddesinin birinci fıkrasındaki Yüksek Hakem Kuruluna başvuru düzenlemesiyle birlikte uygulanır.

Başvuru bakımından şu koşullar aranır:

  1. Karar verilmiş veya başlanmış kanuni grev ya da lokavt hakkında erteleme kararı bulunmalıdır.
  2. Altmış günlük erteleme süresi sona ermiş olmalıdır.
  3. Erteleme süresinin sonunda toplu iş sözleşmesi üzerinde anlaşma sağlanamamış olmalıdır.
  4. Taraflardan biri, sürenin bitiminden itibaren altı iş günü içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurmalıdır.

Başvuru hakkı yalnızca işçi sendikasına ait değildir.

İşçi sendikası ile uyuşmazlığın işveren tarafı, kanundaki şartlarla Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir.

Bu nedenle işveren tarafının başvuru yapmış olması da uyuşmazlığın Kurul tarafından çözümlenmesi sonucunu doğurur.

Altmış Gün ile Altı İş Günlük Başvuru Süresi Arasındaki Fark

Altmış günlük süre, erteleme kararının yürürlükte kaldığı dönemdir.

Altı iş günlük süre ise erteleme sona erdiği ve taraflar anlaşamadığı takdirde Yüksek Hakem Kuruluna başvurulması için tanınmıştır.

Dolayısıyla altı iş günlük başvuru süresi, erteleme kararının yayımlandığı tarihte başlamaz.

Başvuru süresi, anlaşma sağlanmadan tamamlanan erteleme döneminin bitimine göre hesaplanır.

Tarafların erteleme süresince görüşmeye devam etmeleri, altı iş günlük başvuru süresinin sonradan kendiliğinden uzaması anlamına gelmez.

Altı İş Günü İçinde Yüksek Hakem Kuruluna Başvurulmazsa Ne Olur?

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin üçüncü fıkrası açık bir sonuç düzenlemiştir.

Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamadığı hâlde altı iş günü içinde taraflardan hiçbiri Yüksek Hakem Kuruluna başvurmazsa işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer.

Bu sonuç, yalnızca ertelenen grevin uygulanamaması değildir.

Sendikanın ilgili toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığı bakımından sahip olduğu yetkinin sona ermesi söz konusudur.

Bu nedenle işçi sendikasının erteleme kararının yayımlanma tarihini, erteleme süresinin sona ermesini ve Yüksek Hakem Kuruluna başvuru süresini belgelendirerek takip etmesi gerekir.

İşveren tarafının da başvuru hakkı bulunduğundan, süresinde herhangi bir tarafça başvuru yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır.

Kanuni süre içinde yapılan başvurunun varlığı, yetki kaybı değerlendirmesi bakımından belirleyicidir.

Yüksek Hakem Kurulu Kararı Toplu İş Sözleşmesi Yerine Geçer mi?

Evet. 6356 sayılı Kanun’un 51. maddesinin ikinci fıkrası gereğince Yüksek Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Bu düzenleme, erteleme sonrasında anlaşmayla çözülemeyen toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığının bağlayıcı bir kararla sonuçlandırılmasını sağlar.

Yüksek Hakem Kurulu, yalnızca taraflara uzlaşma önerisi sunan bir danışma makamı değildir.

Kanunun kendisine tanıdığı yetki kapsamında uyuşmazlığı karara bağlar.

Kurulun kararı, toplu iş sözleşmesi hükmünde olduğu için işçi ve işveren taraflarının ilgili çalışma koşullarını belirler.

Ancak kararın toplu iş sözleşmesi hükmünde olması, Kurul kararındaki her parasal hakkın işyerindeki bütün işçilere koşulsuz uygulanacağı anlamına gelmez.

İşçinin hangi hükümden hangi tarihten itibaren yararlanacağı, ilgili toplu iş sözleşmesi hükümleri ve 6356 sayılı Kanun’un yararlanma kurallarıyla birlikte belirlenir.

2025 Yönetmelik Değişikliği Yüksek Hakem Kurulu Karar Süresini Nasıl Etkiledi?

Yüksek Hakem Kurulunun çalışma usulü, 7 Aralık 2013 tarihli ve 28844 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.

18 Temmuz 2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle Yönetmeliğin 22. maddesindeki karar verme süresi yeniden düzenlenmiştir.

Bu düzenlemeye göre Kurul, teşmile ilişkin görüş bildirme dışındaki işlerde, ön incelemenin yapılacağı ilk toplantı gününden başlayarak en geç iki ay içinde kesin kararını verir.

Her iki tarafın da anlaşacaklarına dair yazılı talepte bulunması hâlinde Kurul, karar verme süresini bir ay erteleyebilir.

Bu süreler, erteleme sonunda Yüksek Hakem Kuruluna başvurmak için tanınan altı iş günlük süreyi değiştirmez.

Kurulun genel başvuru, ön inceleme ve karar prosedürü; diğer Yüksek Hakem Kurulu başvuru sebepleriyle birlikte Yüksek Hakem Kuruluna başvuru: şartlar, inceleme süreci ve kararlar başlıklı makalede ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Grev Ertelemesi Sonunda Grev Yeniden Başlayabilir mi?

Altmış günlük erteleme süresinin tamamlanması, ertelenen grevin aynı uyuşmazlıkta kendiliğinden yeniden başlayacağı anlamına gelmez.

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin üçüncü fıkrası, erteleme sonunda anlaşma sağlanamayan uyuşmazlığın Yüksek Hakem Kuruluna götürülmesini öngörür.

Bu hüküm nedeniyle erteleme, yalnızca geçici bir durdurma tedbiri gibi sonuç doğurmaz.

Erteleme döneminde toplu iş sözleşmesi imzalanmazsa ve taraflardan biri süresinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurursa uyuşmazlık Kurul tarafından bağlayıcı biçimde çözümlenir.

Süresinde başvuru yapılmaması hâlinde işçi sendikasının yetkisi düşer.

Dolayısıyla işçi sendikasının erteleme süresi bittiği için önceki grev uygulamasına hiçbir ek hukuki değerlendirme yapmadan devam etmesi, 63. maddedeki sistemle bağdaşmaz.

Buna karşılık erteleme kararının idari yargı tarafından yürütmesinin durdurulması veya iptal edilmesi, ayrıca değerlendirilmesi gereken farklı bir hukuki durumdur.

Bu durumda mahkeme kararının kapsamı, verildiği tarih ve toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığının o tarihteki aşaması belirlenmelidir.

Grev Ertelemesi Kararına Karşı Hangi Mahkemede Dava Açılır?

Grev ertelemesi kararı idari işlem niteliğindedir ve yargısal denetime tabidir.

2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 24. maddesi, Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılan iptal davalarında Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak görev yapmasını öngörür.

Bu nedenle Cumhurbaşkanı tarafından alınan grev ertelemesi kararının hukuka aykırılığı ileri sürülerek Danıştayda iptal davası açılabilir.

Gerekli koşullar varsa dava kapsamında yürütmenin durdurulması da talep edilebilir.

Erteleme kararına karşı başvuruda özellikle şu hukuki meseleler incelenir:

  • Erteleme konusu grev veya lokavtın kanuni niteliği.
  • Erteleme kararının 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinde belirtilen sebeplere dayanıp dayanmadığı.
  • Genel sağlık veya millî güvenlik bakımından ileri sürülen tehlikenin somut dayanakları.
  • Erteleme kararının gerekçesi ve dayandığı belgeler.
  • Grev hakkına müdahalenin gerekli ve ölçülü olup olmadığı.
  • Kararın işçi sendikasının toplu pazarlık hakkı üzerindeki etkisi.

Grev Ertelemesi Kararına Karşı Dava Açma Süresi Ne Kadardır?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre özel bir kanuni süre öngörülmeyen hâllerde Danıştayda iptal davası açma süresi 60 gündür.

Dava açma süresinin başlangıcı, işlemin hukuki niteliğine ve bildirim veya yayımlanma biçimine ilişkin kurallara göre belirlenir.

Grev ertelemesi kararının Resmî Gazete’de yayımlanması, sürenin hesabında incelenmesi gereken temel olgudur.

Ancak idari yargıda dava açma süresi ile 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesindeki altı iş günlük Yüksek Hakem Kuruluna başvuru süresi aynı değildir.

Birinin diğerinin yerine geçtiği veya diğerini kendiliğinden durdurduğu kabul edilemez.

İptal Davası Açılması Erteleme Kararını Kendiliğinden Durdurur mu?

Hayır. 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi gereğince idari işlemlere karşı dava açılması, kural olarak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

Bu nedenle erteleme kararına karşı iptal davası açılması, tek başına ertelenmiş grevin yeniden başlatılabileceği anlamına gelmez.

Yürütmenin durdurulması talebinin kabul edilmesi için kanuni koşulların gerçekleşmesi gerekir.

Yürütmenin durdurulması, idari işlemin yargılama devam ederken uygulanmasını engelleyen geçici hukuki korumadır.

İptal kararı ise işlemin hukuka uygunluğuna ilişkin esas incelemesi sonucunda verilir.

Bu iki karar türü birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Özellikle erteleme süresi henüz devam ederken verilen yürütmenin durdurulması kararı ile erteleme süresi bittikten ve uyuşmazlık Yüksek Hakem Kuruluna taşındıktan sonra verilen iptal kararının uygulamadaki etkileri aynı olmayabilir.

Bu farklılık, kararların tarihinden ve uyuşmazlığın ulaştığı hukuki aşamadan kaynaklanır.

Anayasa Mahkemesinin Grev Ertelemesine İlişkin 09.05.2018 Tarihli Kararı

Anayasa Mahkemesinin 09.05.2018 tarihli, Birleşik Metal İşçileri Sendikası, B. No: 2015/14862 sayılı kararı, millî güvenlik gerekçesiyle yapılan grev ertelemesinin anayasal denetimi bakımından önemlidir.

Karara Konu Olay Nedir?

Başvurucu sendika ile işveren sendikası arasında yürütülen grup toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde anlaşma sağlanamamış; resmî arabuluculuk aşaması da uyuşmazlığı sona erdirmemiştir.

Sendika, metal işkolundaki işyerleri için grev kararı alarak uygulamaya başlamıştır.

Uyuşmazlığın gerçekleştiği 2015 yılındaki idari yapı uyarınca Bakanlar Kurulu, millî güvenliği bozucu nitelikte olduğu gerekçesiyle grevi altmış gün ertelemiştir.

Sendika, erteleme kararına karşı Danıştayda iptal davası açmış ve yürütmenin durdurulmasını istemiştir.

Ancak yürütmenin durdurulması talebi reddedilmiş; bu ret kararına yapılan itiraz da kabul edilmemiştir.

Başvurucu sendika, grev ertelemesinin sendika hakkını ihlal ettiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

Anayasa Mahkemesi Hangi Hukuki Ölçütü Uyguladı?

Anayasa Mahkemesi, grev hakkının sendika hakkı kapsamında taşıdığı önemi esas almıştır.

Mahkeme, erteleme kararında millî güvenlik gerekçesinin belirtilmiş olmasını tek başına yeterli görmemiştir.

Millî güvenliğin hangi somut olgular nedeniyle ve ne ölçüde tehlikeye gireceğinin ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerektiğini değerlendirmiştir.

Erteleme kararı ve yargısal incelemede, greve getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninde neden zorunlu olduğunun yeterli biçimde ortaya konulmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu gerekçelerle Anayasa’nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Mahkeme başvurucunun manevi tazminat talebini de değerlendirmiştir.

Kararın uygulama sonucu: Grev ertelemesi için millî güvenlik kavramının idari kararda belirtilmesi yeterli değildir. Bu gerekçeyi destekleyen somut olgular ve grev hakkına müdahalenin neden gerekli olduğu ortaya konulmalıdır.

Karar, grev ertelemesi yetkisinin bütünüyle ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez. Kanuni yetkinin somut, ilgili ve yeterli gerekçelerle kullanılmasının anayasal zorunluluğunu açıklar.

Kararın tam metni Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi Kararları Grev Ertelemesine Nasıl Uygulanır?

Anayasa Mahkemesinin 2018 ve 2019 yıllarında verdiği kararlar farklı hukuki denetim yollarına ilişkindir.

09.05.2018 tarihli bireysel başvuru kararı, belirli bir grev ertelemesi işleminde sendika hakkının ihlal edilip edilmediğini incelemiştir.

14.11.2019 tarihli norm denetimi kararı ise 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesindeki belirli bir erteleme gerekçesinin Anayasa’ya uygunluğunu değerlendirmiş ve ilgili düzenlemeyi iptal etmiştir.

Bu nedenle iki kararın sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

  • Bireysel başvuru kararındaki ihlal sonucu, incelenen idari müdahalenin gerekçesi ve ölçülülüğüyle ilgilidir.
  • Norm denetimindeki iptal sonucu, kanun hükmünün ilgili bölümünün hukuk düzenindeki geçerliliğini etkiler.
  • 2019 tarihli iptal sonrasında ekonomik ve finansal istikrar gerekçesi, iptal edilmiş bölümün bağımsız bir erteleme sebebi olarak kullanılmasına dayanak oluşturamaz.
  • Genel sağlık veya millî güvenlik gerekçeleriyle verilen başka bir erteleme kararının hukuka uygunluğu ise bu sebeplerin somut şartları üzerinden ayrıca incelenir.

Bu ayrım, hem sendika hakkının korunması hem de yürürlükteki kanun hükmünün doğru uygulanması bakımından önemlidir.

Grev Ertelemesi Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Önemlidir?

Erteleme kararının hukuka uygunluğunun ve erteleme sonrası Yüksek Hakem Kuruluna geçişin değerlendirilmesi için özellikle şu belgeler incelenmelidir:

  • Toplu iş sözleşmesi yetki belgesi.
  • Toplu görüşme çağrıları ve ilgili görüşme tutanakları.
  • Resmî arabuluculuk uyuşmazlık tutanağı ve tebliğ belgeleri.
  • İşçi sendikasının grev kararı ve grev uygulama tarihi bildirimi.
  • Varsa işveren tarafının lokavt kararı.
  • Cumhurbaşkanının grev veya lokavt ertelemesi kararı.
  • Erteleme kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarih.
  • Erteleme gerekçesine dayanak gösterilen resmî bilgi ve belgeler.
  • Erteleme dönemindeki arabuluculuk görüşmelerine ilişkin kayıtlar.
  • Tarafların erteleme döneminde imzaladığı anlaşmalar veya toplu iş sözleşmesi metinleri.
  • Yüksek Hakem Kuruluna başvuru yapıldıysa başvuru tarihi ve kayıtları.
  • Varsa idari yargıda açılmış iptal davası, yürütmenin durdurulması talebi ve mahkeme kararları.
  • Grev uygulamasının durdurulduğu veya yeniden uygulanmasına ilişkin işlemlerin yapıldığı tarihleri gösteren kayıtlar.

İşçi sendikası bakımından ertelemenin hangi tarihte başladığı, altmış günlük sürenin ne zaman sona erdiği ve Yüksek Hakem Kuruluna süresinde başvuru yapılıp yapılmadığı özellikle önemlidir.

İdari yargıda ise erteleme gerekçelerinin somutluğu, dayanak belgelerin içeriği ve müdahalenin ölçülülüğü ön plana çıkar.

Bu iki inceleme aynı uyuşmazlıkla bağlantılı olmakla birlikte farklı hukuki sorulara cevap verir.

Grev Ertelemesinde İşçi Sendikası ve İşverenin Yükümlülükleri

İşçi sendikası, erteleme kararının yayımlanma tarihini, gerekçesini ve hangi grev kararlarını kapsadığını belirlemelidir.

Erteleme döneminde taraflar arasındaki toplu sözleşme görüşmeleri sürdürülmeli ve anlaşma ihtimali değerlendirilmelidir.

İşçi sendikası, erteleme sonunda anlaşma sağlanmadığında Yüksek Hakem Kuruluna başvuru süresinin kaçırılmamasını sağlamalıdır.

İşveren tarafı ise erteleme kararının kapsamına uygun hareket etmeli, kanuni grev nedeniyle askıda kalmış iş sözleşmeleriyle erteleme sonrasındaki çalışma dönemlerini birbirinden ayırmalıdır.

Taraflar, arabuluculuk görüşmeleri sırasında toplu iş sözleşmesi taslaklarını, karşı tekliflerini ve uyuşmazlık konularını belgelendirmelidir.

Erteleme sonunda Yüksek Hakem Kuruluna başvurulması hâlinde tarafların Kurulun istediği bilgi ve belgeleri sunma yükümlülükleri bulunmaktadır.

Kurulun kararı toplu iş sözleşmesi hükmünde olduğundan işçi ve işveren tarafları bağlayıcı kararın kapsamına uygun hareket etmelidir.

Erteleme kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa, idari yargı başvurusunun ve varsa yürütmenin durdurulması talebinin zamanında yapılması ayrıca önem taşır.

Grev Ertelemesi ve Yüksek Hakem Kurulu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Grev Ertelemesi Kaç Gün Sürer?

6356 sayılı Kanun’un 63. maddesine göre grev veya lokavt altmış gün süreyle ertelenebilir. Erteleme süresi kararın yayımlandığı tarihte başlar.

Grev Ertelemesini Kim Kararlaştırır?

Erteleme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. İşverenin veya işveren sendikasının erteleme isteminde bulunması, grevi kendiliğinden durdurmaz.

İşverenin Ekonomik Zararı Grev Erteleme Sebebi midir?

Hayır. Ekonomik zarar veya finansal istikrarın etkilenmesi, tek başına bağımsız bir grev erteleme sebebi değildir. 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesi genel sağlık ve millî güvenlik sebeplerini düzenlemektedir.

Erteleme Süresi Bitince Grev Kendiliğinden Yeniden Başlar mı?

Hayır. Erteleme sonunda anlaşma sağlanamamışsa Kanunun 63. maddesi uyarınca uyuşmazlığın Yüksek Hakem Kuruluna götürülmesi öngörülmüştür. Altmış günlük sürenin sona ermesi, önceki grevin otomatik olarak yeniden başlatılacağı anlamına gelmez.

Erteleme Sonunda Yüksek Hakem Kuruluna Kaç Gün İçinde Başvurulur?

Erteleme süresinin sonunda anlaşma sağlanamamışsa taraflardan biri, sürenin bitiminden itibaren altı iş günü içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir.

Yüksek Hakem Kuruluna Yalnızca İşçi Sendikası mı Başvurabilir?

Hayır. Grev ertelemesi sonunda anlaşma sağlanamaması hâlinde 6356 sayılı Kanun’un 63. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca taraflardan biri başvuruda bulunabilir.

Yüksek Hakem Kuruluna Süresinde Başvurulmazsa Ne Olur?

Altı iş günlük süre içinde taraflardan hiçbiri başvuruda bulunmazsa işçi sendikasının ilgili toplu iş sözleşmesini yapma yetkisi düşer.

Yüksek Hakem Kurulu Kararı Bağlayıcı mıdır?

Evet. 6356 sayılı Kanun’un 51. maddesinin ikinci fıkrasına göre Yüksek Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Grev Ertelemesi Kararına Karşı Dava Açılabilir mi?

Evet. Cumhurbaşkanının grev ertelemesi kararına karşı 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 24. maddesi kapsamında Danıştayda iptal davası açılabilir. Kanuni şartlar varsa yürütmenin durdurulması da istenebilir.

Grev Ertelemesine Karşı Dava Açılması Ertelemeyi Durdurur mu?

Hayır. İptal davası açılması kural olarak idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması hakkında ayrıca mahkeme kararı verilmesi gerekir.

Sonuç

Grev ertelemesi, kanuni bir grevin veya lokavtın genel sağlığı ya da millî güvenliği bozucu nitelikte olması hâlinde Cumhurbaşkanı tarafından altmış gün süreyle uygulanmasının engellenmesidir.

Ancak ertelemenin hukuki sonucu yalnızca altmış günlük bekleme dönemiyle sınırlı değildir.

Bu dönemde tarafların toplu iş sözleşmesi üzerinde anlaşmaları mümkündür. Anlaşma sağlanamazsa taraflardan biri altı iş günü içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir.

Yüksek Hakem Kurulunun kararı kesin olup toplu iş sözleşmesi hükmündedir. Süresinde başvuru yapılmaması hâlinde işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer.

Erteleme kararının hukuka uygunluğu ayrıca idari yargı denetimine tabidir. Genel sağlık veya millî güvenlik gerekçelerinin somut dayanakları ortaya konulmalı; anayasal grev ve sendika hakkına yapılan müdahalenin ölçülülüğü incelenmelidir.

Anayasa Mahkemesinin 09.05.2018 tarihli bireysel başvuru kararı, millî güvenlik gerekçesinin soyut biçimde ileri sürülmesinin yeterli olmadığını göstermektedir. Mahkemenin 14.11.2019 tarihli norm denetimi kararı ise ekonomik ve finansal istikrar gerekçesine ilişkin düzenlemeyi iptal etmiştir.

Bu nedenle grev ertelemesi uyuşmazlıklarında erteleme kararının gerekçesi, yayımlanma tarihi, altmış günlük süre, tarafların anlaşma durumu, altı iş günlük Kurul başvurusu ve varsa idari yargı kararları birlikte değerlendirilmelidir.

Grev ertelemesinin hukuka uygunluğu, Yüksek Hakem Kuruluna geçiş veya toplu iş sözleşmesi yetkisine etkisiyle ilgili uyuşmazlıklar bakımından İstanbul iş hukuku avukatı hizmetine ilişkin bilgiler incelenebilir.

Hukuki Dayanaklar ve Yargı Kararları

Yazar: Avukat Mehmet Sarıoğlu