İşyerinde Risk Değerlendirmesi Yapılmamasının Sonuçları

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre işyerinde risk değerlendirmesi yapılmamasının sonuçları; işverene idari para cezası uygulanması, kanunda belirtilen işyerlerinde işin durdurulması ve iş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde yükümlülük ihlalinin hukuki sorumluluk bakımından incelenmesidir. Risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işverene 2026 yılında, işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre 66.725 TL ile 200.175 TL arasında idari para cezası uygulanır. Aykırılığın devam ettiği her ay için ayrıca ceza öngörülmüştür. Çok tehlikeli sınıftaki belirli faaliyetlerde risk değerlendirmesinin bulunmaması, işin durdurulması için tek başına kanuni sebeptir. Bununla birlikte risk değerlendirmesi eksikliği, meydana gelen her iş kazasında işverenin bütün zarardan otomatik olarak sorumlu tutulması anlamına gelmez.

İşyerinde Risk Değerlendirmesi Yapılması Zorunlu mudur?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve 10. maddesi gereğince işveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır. Bu yükümlülük yalnızca tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri için öngörülmemiştir. Kanun kapsamındaki az tehlikeli işyerleri de risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5. maddesi, işverenin çalışma ortamının ve çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak amacıyla risk değerlendirmesi yapmasını veya yaptırmasını öngörür. İşverenin bu çalışmayı dışarıdan hizmet alarak gerçekleştirmesi, risk değerlendirmesi yükümlülüğüne ilişkin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Risk değerlendirmesi; işyerinde bulunan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesini, bu tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilip derecelendirilmesini ve uygun kontrol tedbirlerinin kararlaştırılmasını kapsar.

Bu nedenle risk değerlendirmesinin bulunması ile işyerinin fiilen güvenli hâle getirilmesi aynı şey değildir. İşveren hem değerlendirme çalışmasını gerçekleştirmek hem de belirlenen önlemleri uygulamak zorundadır.

6331 sayılı Kanunun 2. maddesinde belirtilen faaliyet ve kişi istisnaları saklıdır. Bir faaliyetin Kanun kapsamında bulunup bulunmadığı, işyerinin tehlike sınıfından önce değerlendirilmelidir.

Risk Değerlendirmesi Hangi Aşamalardan Oluşur?

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 7. maddesine göre risk değerlendirmesi, işyerinin tasarım veya kuruluş aşamasından başlayarak yürütülür. Çalışmanın yalnızca işyeri faaliyete geçtikten sonra bir belge düzenlenmesi şeklinde ele alınması Yönetmeliğin öngördüğü önleyici yaklaşımı karşılamaz.

Risk değerlendirmesi sürecinin temel aşamaları şunlardır:

• İşyerindeki tehlike kaynaklarının ve tehlikelerin tanımlanması.
• Bu tehlikelerden kaynaklanan risklerin belirlenmesi ve analiz edilmesi.
• Risklerin önem ve öncelik sırasına göre değerlendirilmesi.
• Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması.
• Kararlaştırılan tedbirlerin uygulanması ve sonuçlarının izlenmesi.
• Yapılan çalışmaların belgelendirilmesi, güncellenmesi ve gerektiğinde yenilenmesi.

Değerlendirmede işyerinin gerçek faaliyetleri esas alınmalıdır. Kullanılan makineler, üretim yöntemleri, çalışma ortamı, tehlikeli maddeler, işyerinin fiziki düzeni ve çalışanların maruz kalabileceği riskler birlikte incelenir.

6331 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren grupların durumu da dikkate alınmalıdır.

Örneğin üretim alanında kullanılan bir makinenin hareketli parçaları çalışanlar için yaralanma tehlikesi oluşturuyorsa, yalnızca makinenin varlığının rapora yazılması yeterli değildir. Riskin hangi koşullarda ortaya çıktığı, kimleri etkileyebileceği ve hangi koruyucu tedbirlerle önleneceği belirlenmelidir.

Yönetmeliğin 10. maddesine göre risk kontrol tedbirlerinin uygulanmasından sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapılır. Risk kabul edilebilir seviyeye indirilmemişse kontrol adımları tekrarlanır.

Risk Değerlendirmesi Kimler Tarafından Yapılır?

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 6. maddesine göre risk değerlendirmesi, işveren tarafından oluşturulan bir ekip tarafından gerçekleştirilir.

Risk değerlendirmesi ekibinde şu kişiler yer alır:

• İşveren veya işveren vekili.
• İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi.
• İşyerindeki çalışan temsilcileri.
• İşyerindeki destek elemanları.
• İşyerinin bütün birimlerini temsil edecek şekilde belirlenen ve işyerindeki çalışmalar, tehlike kaynakları ile riskler hakkında bilgi sahibi çalışanlar.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimine ilişkin ekip şartının uygulanmasında Yönetmeliğin geçici 1. maddesi ile 6331 sayılı Kanunun ilgili yürürlük ve görevlendirme hükümleri birlikte dikkate alınır. Bu nedenle iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğünün doğmadığı bir hukuki dönem bakımından ekipte bu kişilerin bulunmaması, diğer üyelerle yürütülen risk değerlendirmesini sırf bu sebeple geçersiz hâle getirmez.

İşveren, ihtiyaç duyulduğunda işyeri dışındaki uzman kişi veya kuruluşlardan destek alabilir. Bununla birlikte dışarıdan destek alınması, risk değerlendirmesi ekibinin oluşturulması ve çalışmanın yürütülmesine ilişkin işveren sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Yönetmeliğin 6. maddesi gereğince işveren, ekibin çalışmalarını yürütebilmesi için gerekli bilgi ve belgeleri, araç ve gereçleri, çalışma ortamını ve zamanı sağlamak zorundadır. Çalışanların risk değerlendirmesi sürecine katılarak görüşlerinin alınması da Yönetmeliğin 7. maddesi kapsamında sağlanmalıdır.

Risk Değerlendirmesi Raporu Nasıl Düzenlenmelidir?

Risk değerlendirmesi çalışmasının yapılması kadar, sonuçların Yönetmeliğe uygun şekilde belgelendirilmesi de zorunludur.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 11. maddesine göre risk değerlendirmesi dokümanında asgari olarak şu bilgiler bulunmalıdır:

• İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.
• Risk değerlendirmesini gerçekleştiren kişilerin isim ve unvanları ile iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olanların ilgili belge bilgileri.
• Risk değerlendirmesinin gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi.
• Değerlendirmenin ayrı yapıldığı işyeri bölümlerinin adları.
• Belirlenen tehlike kaynakları ve tehlikeler.
• Tespit edilen riskler.
• Risk analizinde kullanılan yöntem veya yöntemler.
• Risklerin önem ve öncelik sırasını gösteren analiz sonuçları.
• Düzeltici ve önleyici kontrol tedbirleri, bunların gerçekleştirilme tarihleri ve tedbirlerden sonra belirlenen risk seviyeleri.

Dokümanın sayfaları numaralandırılır, değerlendirmeyi gerçekleştiren kişiler tarafından her sayfası paraflanır ve son sayfası imzalanır. Doküman işyerinde saklanır. Yönetmelik, risk değerlendirmesi dokümanının elektronik ve benzeri ortamlarda hazırlanmasına ve arşivlenmesine de imkân tanır.

İşyerindeki faaliyetler incelenmeden hazırlanmış, tehlike kaynaklarını gerçeğe uygun biçimde ortaya koymayan veya yalnızca genel ifadeler içeren bir rapor, risk değerlendirmesi yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirildiğini ispatlamaz.

Özellikle başka bir işyerine ait raporun yalnızca işyeri adı değiştirilerek kullanılması, mevcut tehlikeler ve çalışma koşulları değerlendirilmemişse hukuken yeterli bir risk değerlendirmesi yerine geçmez.

Raporun hazırlanmış olması, içinde belirlenen önlemlerin alınmasını da zorunlu kılar. İşveren, koruyucu tedbirlerin uygulanmasını, uygulanma sonuçlarının izlenmesini ve ortaya çıkan uygunsuzlukların giderilmesini sağlamakla yükümlüdür.

Risk Değerlendirmesi Kaç Yılda Bir Yenilenmelidir?

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 12. maddesinin birinci fıkrasına göre risk değerlendirmesi, işyerinin tehlike sınıfına bağlı olarak aşağıdaki azami sürelerde yenilenir:

Bu süreler, risk değerlendirmesinin her durumda yalnızca belirtilen yıl dolduğunda yenilenebileceği anlamına gelmez. İşyerinde yeni riskler ortaya çıkması veya mevcut riskleri değiştiren koşulların gerçekleşmesi durumunda değerlendirme daha erken yenilenmelidir.

Hangi durumlarda süre dolmadan risk değerlendirmesi yenilenir?

Yönetmeliğin 12. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yeni risklerin işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkilemesi dikkate alınarak aşağıdaki durumlarda risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir:

• İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması.
• İşyerinde kullanılan teknoloji, madde veya ekipmanların değişmesi.
• Üretim yönteminde değişiklik yapılması.
• İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi.
• Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin mevzuatın değişmesi.
• Çalışma ortamı ölçümleri veya sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirmeyi gerekli kılması.
• İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması.

Örnek: Tehlikeli sınıfta bulunan bir işyerinde risk değerlendirmesi bir yıl önce yapılmış olsa bile üretim hattına farklı bir tehlike oluşturan yeni makine eklenmesi hâlinde, dört yıllık olağan yenileme süresinin dolması beklenmez. Yeni makinenin ve değişen çalışma koşullarının ortaya çıkardığı riskler değerlendirilir.

İşverenin risk değerlendirmesini geçmişte hazırlatmış olması, değerlendirmeyi süresiz geçerli hâle getirmez. Yenilenmesi gereken bir değerlendirmenin güncellenmemesi, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmediğini gösterir.

Risk Değerlendirmesi Yapılmamasının 2026 Yılı İdari Para Cezası Nedir?

6331 sayılı Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi gereğince, Kanunun 10. maddesinin birinci fıkrasına göre risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işverene idari para cezası verilir. Aykırılığın devam ettiği her ay için ayrıca idari para cezası uygulanır.

2026 yılında risk değerlendirmesi yapmamanın temel idari para cezası 66.725 TL’dir. Aykırılığın devam ettiği her ay için öngörülen temel ceza ise 100.119 TL’dir.

Ancak bu tutarlar her işyerinde aynı şekilde uygulanmaz. Kanunun 26. maddesinin üçüncü fıkrasına göre çalışan sayısı ve tehlike sınıfına bağlı artırımlar dikkate alınır.

2026 yılı için risk değerlendirmesi yapmama fiiline uygulanacak idari para cezası, işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre 66.725 TL ile 200.175 TL arasında değişir. Aykırılığın devam ettiği her ay için uygulanacak ceza ise 100.119 TL ile 300.357 TL arasındadır.

Örneğin ondan az çalışanı bulunan az tehlikeli bir işyerinde risk değerlendirmesi yapılmaması hâlinde 66.725 TL ceza uygulanırken, aynı işyerinde aykırılığın devam ettiği her ay için 100.119 TL ceza öngörülmüştür. Elli ve daha fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli bir işyerinde ise aynı fiilin 2026 yılı cezası 200.175 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için cezası 300.357 TL’dir.

Bu tutarların belirlenmesinde şu unsurlar önem taşır:

• İhlalin gerçekleştiği yıl.
• İşyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta bulunması.
• İşyerindeki çalışan sayısının ondan az, 10-49 veya 50 ve üzerinde olması.
• Risk değerlendirmesi yapılmaması fiilinin devam edip etmediği.
• İlgili fiil nedeniyle işin durdurulması yaptırımının uygulanıp uygulanmadığı.

Kanunun 26. maddesinin dördüncü fıkrasına göre işin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ilgili idari para cezası ayrıca uygulanmaz. Dolayısıyla aynı fiil nedeniyle işin durdurulması ve idari para cezası yaptırımlarının birlikte uygulanıp uygulanamayacağı değerlendirilirken bu özel hüküm dikkate alınmalıdır.

Risk değerlendirmesi yapmama fiilinden farklı olarak, Kanunun 10. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yaptırılmaması da ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Bu iki yükümlülük birbirinin yerine geçmez.

Belirtilen tutarlar 2026 yılı içindir. Daha eski bir ihlale ilişkin ceza değerlendirmesinde ilgili dönemin resmî ceza miktarları esas alınmalıdır. Güncel tablolar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının iş sağlığı ve güvenliği idari para cezaları sayfasında yayımlanmaktadır.

İdari yaptırımların tespiti ve diğer iş sağlığı ve güvenliği ihlalleri iş sağlığı ve güvenliği denetimi ve idari para cezaları başlıklı yazıda ayrıca açıklanmaktadır.

Risk Değerlendirmesi Yapılmadığında İş Durdurulur mu?

Risk değerlendirmesi yapılmamış her işyerinde işin kendiliğinden durdurulması söz konusu değildir. Bununla birlikte 6331 sayılı Kanunun 25. maddesi, belirli işyerleri bakımından risk değerlendirmesi yapılmamış olmasını doğrudan işin durdurulması sebebi olarak düzenlemiştir.

6331 sayılı Kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasına göre çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamışsa iş durdurulur.

Bu özel durdurma sebebinin uygulanabilmesi için işyerinin Kanunda belirtilen faaliyet ve tehlike koşullarını taşıması ve risk değerlendirmesinin yapılmamış olması gerekir. Kanundaki şartların bulunmadığı bir işyerinde yalnızca risk değerlendirmesi eksikliği nedeniyle aynı özel durdurma hükmü uygulanamaz.

Bunun dışında Kanunun 25. maddesi, işyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edilmesi hâlinde de işin durdurulmasını öngörür. Bu durumda tehlikenin niteliğine göre işyerinin bir bölümünde veya tamamında, tehlike giderilinceye kadar iş durdurulur.

İşin durdurulması kararına ilişkin inceleme ve uygulama, Kanunun 25. maddesinde belirlenen usule tabidir. İşveren, durdurma kararının yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, işin durdurulması kararının uygulanmasını durdurmaz.

İşveren, durdurmaya sebep olan eksikliklerin giderildiğini Bakanlığa yazılı olarak bildirdiğinde, Kanunda belirtilen süre içinde işyerinde inceleme yapılarak talebi sonuçlandırılır.

İşin durdurulması nedeniyle çalışamayan çalışanların ücretleri ve diğer sonuçlar bakımından da özel hükümler uygulanır. İşveren, durdurma nedeniyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemek veya ücretlerinde düşüklük olmaksızın durumlarına uygun başka bir iş vermek zorundadır.

İşin durdurulmasının usulü, itirazı ve yeniden faaliyete başlama şartları iş sağlığı ve güvenliği nedeniyle işin durdurulması başlıklı yazıda ayrıntılı olarak incelenmektedir.

Risk Değerlendirmesi Yapılmaması İş Kazasında İşvereni Sorumlu Kılar mı?

Risk değerlendirmesi yapılmaması, işverenin 6331 sayılı Kanunun 10. maddesinden doğan yükümlülüğünü ihlal etmesidir. Ancak bu ihlalin iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan özel hukuk tazminatı bakımından sonucu ayrıca değerlendirilmelidir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 417. maddesi, işverene işyerinde gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü yükler. İşverenin hukuki sorumluluğunun tespitinde yükümlülük ihlali, kusur, zarar ve uygun illiyet bağı somut olayın özelliklerine göre incelenir.

Bir risk değerlendirmesi raporunun bulunmaması, işverenin yasal yükümlülüğünü yerine getirmediğini ortaya koyar. Bununla birlikte meydana gelen zararın bu eksiklikle bağlantısı ve işverenin kazanın oluşumundaki kusuru, tazminat uyuşmazlığında ayrıca araştırılır.

Bu araştırmada özellikle şu sorular önemlidir:

• Kazaya yol açan tehlike, işyerinde risk değerlendirmesi yapılarak önceden belirlenebilir miydi?
• Risk değerlendirmesi yapılmışsa kazaya neden olan tehlike raporda ele alınmış mıydı?
• Belirlenen koruyucu önlemler uygulanmış ve denetlenmiş miydi?
• Çalışana yapılan işe özgü güvenlik eğitimi ve gerekli talimatlar verilmiş miydi?
• İşverenin yerine getirmediği yükümlülük ile meydana gelen zarar arasında uygun illiyet bağı var mıydı?
• İşverenin, çalışanın veya üçüncü kişilerin olayın gerçekleşmesindeki kusurları nelerdi?

Örneğin makine koruyucusunun bulunmaması nedeniyle yaralanma meydana gelmişse, koruyucunun eksikliğinin risk değerlendirmesinde belirlenip belirlenmediği ve gerekli önlemlerin alınıp alınmadığı önem taşır. Ancak her olayda risk değerlendirmesinin yokluğu ile zarar arasında aynı bağlantının bulunduğu varsayılamaz.

İş kazası veya meslek hastalığına bağlı olarak Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene rücu hakkı ise 5510 sayılı Kanunun 21. maddesindeki koşullara tabidir. SGK’nın rücu hakkı, çalışanın veya hak sahiplerinin işverene karşı ileri sürebileceği tazminat istemiyle aynı hukuki talep değildir.

Yargıtay Kararlarında Risk Değerlendirmesi Eksikliği ve Kusur İspatı

Risk değerlendirmesinin iş kazasındaki etkisine ilişkin yargısal incelemede belirleyici husus, işyerindeki eksikliklerin kazanın oluşumuyla ilişkisinin açıklığa kavuşturulmasıdır.

Risk değerlendirmesinin araştırılmaması nedeniyle bozma kararı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 09.03.2026 tarihli, E.2025/12958, K.2026/2808 sayılı kararına konu olayda, rıhtımda gemilerin hareket ettirilmesinde kullanılan şişirilebilir balonlara hava basılması sırasında meydana gelen patlama sonucunda bir işçi yaralanmış ve daha sonra hayatını kaybetmiştir.

İşçinin yakınları tarafından açılan tazminat davasında ilk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne karar vermiş, bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

Yargıtay, hükme esas alınan kusur raporunda işyerinde risk değerlendirmesi yapılıp yapılmadığının incelenmediğini ve verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin kazanın meydana geldiği işe özgü olup olmadığının araştırılmadığını belirlemiştir. Ayrıca diğer dosyalardaki kusur tespitleri ile somut olayın değerlendirilmesinde giderilmesi gereken eksikliklere işaret etmiştir.

Bu gerekçelerle karar bozulmuş ve farklı bir bilirkişi heyetinden yeni kusur raporu alınması gerektiği belirtilmiştir.

Karar, risk değerlendirmesi yapılmaması hâlinde işverenin otomatik olarak belirli bir kusur oranıyla sorumlu tutulacağına ilişkin değildir. İşyerindeki risk değerlendirmesi çalışmasının, yapılan işe uygun eğitimin ve diğer güvenlik tedbirlerinin somut kaza bakımından araştırılması gerektiğini göstermektedir.

Risk değerlendirmesi eksikliği ile zarar arasında illiyet bağının bulunmaması

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 17.12.2024 tarihli, E.2023/12706, K.2024/13138 sayılı kararında ise iş kazası sonucu sürekli iş göremezliğe uğrayan bir araç sürücüsünün tazminat istemi incelenmiştir.

Dosyada işverenin risk değerlendirmesi yapmaması, sağlık raporunun yenilenmemesi ve kişisel koruyucu donanım eksiklikleri tartışılmıştır. Ancak bozma sonrasında alınan bilirkişi raporunda bu eksikliklerin kazanın meydana gelmesine etkisinin bulunmadığı, işçinin kazanın oluşumunda tamamen kusurlu olduğu değerlendirilmiştir.

İlk derece mahkemesi bu gerekçelerle davayı reddetmiş, Yargıtay da somut olayda verilen ret kararını onamıştır.

Bu kararın önemi, mevzuata aykırılığın varlığı ile meydana gelen zarardan tazminat sorumluluğunun doğmasının ayrı hukuki incelemeler gerektirmesidir. Karar, risk değerlendirmesi yapılmamasının idari yaptırıma konu olmasını ortadan kaldırmaz.

İki karar birlikte değerlendirildiğinde, risk değerlendirmesinin bulunup bulunmadığının ve içeriğinin kusur incelemesinde dikkate alınması gerektiği; ancak tazminat sonucunun zararın meydana geliş şekline, ilgili tedbirlerin etkisine ve illiyet bağına göre belirlendiği anlaşılmaktadır.

Kusur oranları, illiyet bağının kesilmesi ve iş kazasına bağlı tazminatın diğer şartları iş kazasında işverenin kusuru başlıklı yazıda ayrıca ele alınmaktadır.

Risk Değerlendirmesi ile Özel Sağlık ve Güvenlik Dokümanları Aynı mıdır?

Hayır. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre hazırlanan genel risk değerlendirmesi, bazı faaliyetler bakımından özel mevzuatın öngördüğü ilave değerlendirme ve belgelendirme yükümlülüklerinin yerine geçtiği anlamına gelmez.

Patlamadan korunma dokümanı

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinde patlayıcı ortam oluşumundan kaynaklanan riskler özel olarak değerlendirilir ve Yönetmeliğin öngördüğü patlamadan korunma dokümanı hazırlanır.

Patlamadan korunma dokümanı, patlayıcı ortamların oluşma ihtimali, risklerin değerlendirilmesi, tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması ve alınması gereken önlemler gibi özel hususları kapsar.

Genel risk değerlendirmesi bulunması, bu özel dokümanın hazırlanması gereken bir işyerinde patlamadan korunma dokümanı yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Kimyasal maddelerle çalışmalarda özel risklerin değerlendirilmesi

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik kapsamında çalışanların kimyasal maddelerden kaynaklanan riskleri değerlendirilmelidir.

Bu değerlendirmede kullanılan maddelerin tehlikeli özellikleri, maruziyetin türü ve süresi, birlikte kullanılan kimyasalların etkileri ve işyerindeki koruyucu tedbirler önem taşır.

Kimyasalların varlığı genel risk değerlendirmesinden ayrı tutulamaz. Bununla birlikte ilgili özel düzenlemenin öngördüğü değerlendirme ve koruyucu tedbir şartları da yerine getirilmelidir.

Maden işyerlerinde sağlık ve güvenlik dokümanı

Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, maden faaliyetlerinin niteliğine uygun sağlık ve güvenlik dokümanı hazırlanmasını öngören özel hükümler içerir.

Maden faaliyetlerindeki göçük, gaz, havalandırma, yangın ve benzeri risklerin değerlendirilmesi, genel risk değerlendirmesi yükümlülüğünün yanında maden işyerlerine özgü kurallar çerçevesinde yürütülür.

Bu nedenle genel risk değerlendirmesi, patlamadan korunma dokümanı, kimyasal risklere ilişkin değerlendirmeler ve maden sağlık ve güvenlik dokümanı aynı belge olarak kabul edilmemelidir.

Büyük endüstriyel kazaların oluşabileceği işyerlerinde ise 6331 sayılı Kanunun 29. maddesinde belirtilen büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 13. maddesi gereğince bu belgelerde değerlendirilen riskler, genel risk değerlendirmesi çalışmasında dikkate alınarak kullanılır.

Asıl İşveren ve Alt İşveren Risk Değerlendirmesinden Nasıl Sorumludur?

Birden fazla işverenin aynı çalışma alanını kullanması veya işyerinde asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunması risk değerlendirmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 14. maddesine göre aynı çalışma alanını paylaşan işverenler, yürüttükleri işler bakımından diğer işverenlerin faaliyetlerini de dikkate alarak ayrı ayrı risk değerlendirmesi gerçekleştirir. İşverenler, çalışmalarını koordinasyon içinde yürütmek ve birbirlerini tespit edilen riskler konusunda bilgilendirmek zorundadır.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi bakımından özel düzenleme Yönetmeliğin 15. maddesindedir.

Buna göre her alt işveren, yürüttüğü işlerle ilgili risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır. Asıl işveren, alt işverenin ihtiyaç duyduğu ve kendi sorumluluk alanıyla ilgili bilgi ve belgeleri sağlar; risk değerlendirmesi çalışmalarını denetler ve koordine eder.

Alt işveren hazırladığı risk değerlendirmesinin bir nüshasını asıl işverene verir. Asıl işveren, alt işverenin değerlendirmesini kendi çalışmasıyla bütünleştirir; risk kontrol tedbirlerinin uygulanıp uygulanmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

Örnek: Bir üretim tesisinde alt işveren tarafından bakım ve onarım çalışması yapılıyorsa alt işveren yalnızca kendi çalışanlarının kullandığı ekipmanı değil, çalışma alanındaki tesis makinelerinden ve üretim faaliyetlerinden kaynaklanan tehlikeleri de dikkate almalıdır. Asıl işveren ise kendi üretim süreçlerine ilişkin gerekli bilgileri sağlayarak çalışmaların koordinasyonunu yürütmelidir.

Bu düzenlemeler, asıl işverenin yalnızca alt işverenden rapor teslim alarak bütün risk değerlendirmesi sorumluluğunu yerine getirmiş sayılmayacağını gösterir.

Risk Değerlendirmesi Yapılmadığında Çalışan Ne Yapabilir?

Çalışanlar, işyerindeki sağlık ve güvenlik riskleri konusunda bilgilendirilme, görüş bildirme ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteme haklarına sahiptir.

6331 sayılı Kanunun 18. maddesi ve Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 7 ve 16. maddeleri uyarınca çalışanların risk değerlendirmesi çalışmalarına katılımı ve belirlenen riskler hakkında bilgilendirilmesi sağlanmalıdır.

Risk değerlendirmesi yapılmadığını veya işyerindeki önemli tehlikelerin değerlendirmede dikkate alınmadığını tespit eden çalışan, eksikliği işverene veya çalışan temsilcisine bildirebilir. Gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasını isteyebilir ve yetkili denetim makamlarına başvurabilir.

Bildirimin yazılı yapılması, bildirilen eksikliğin, tehlikenin ve başvuru tarihinin sonradan ispatı bakımından önem taşır.

Ancak risk değerlendirmesi raporunun bulunmaması, tek başına her durumda çalışmaktan kaçınma hakkını doğurmaz. 6331 sayılı Kanunun 13. maddesindeki çalışmaktan kaçınma hakkı için ciddi ve yakın tehlike ile Kanunda belirtilen diğer şartların bulunması gerekir.

Çalışanın karşı karşıya olduğu tehlikenin ciddi, yakın ve önlenemez olması hâlinde ise Kanunun 13. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca özel bir düzenleme uygulanır.

Bu hakkın kullanılması, başvuru usulü ve ücret sonuçları çalışmaktan kaçınma hakkı başlıklı yazıda açıklanmaktadır.

Risk Değerlendirmesi Eksikliği Nasıl Giderilir?

Risk değerlendirmesi hiç yapılmamışsa işveren, işyerinin faaliyetlerine uygun bir ekip oluşturarak Yönetmeliğe uygun risk değerlendirmesini yaptırmalıdır. Mevcut değerlendirme güncelliğini kaybetmişse değişen koşullar çerçevesinde gerekli yenileme çalışmasını gerçekleştirmelidir.

Eksikliğin giderilmesinde şu işlemler önem taşır:

• İşyerinin gerçek faaliyetleri ve tehlike kaynakları belirlenir.
• Risk değerlendirmesi ekibi Yönetmeliğe uygun oluşturulur.
• İşyerindeki riskler belirlenir, analiz edilir ve önceliklendirilir.
• Gerekli kontrol tedbirleri kararlaştırılır.
• Tedbirlerin uygulanmasından sorumlu kişiler veya birimler ve uygulama takvimi belirlenir.
• Risk değerlendirmesi Yönetmeliğin 11. maddesine uygun olarak belgelendirilir.
• Koruyucu tedbirler uygulanır, sonuçları izlenir ve gerekli düzeltmeler yapılır.
• Yenileme süreleri ve erken yenilemeyi gerektiren değişiklikler takip edilir.

Risk değerlendirmesinin sonradan hazırlanması, geçmişte gerçekleşmiş bir mevzuat ihlalini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte eksikliğin giderilmesi, devam eden aykırılığın sona erdirilmesi ve işyerindeki risklerin kontrol altına alınması bakımından zorunludur.

Özellikle iş kazası meydana gelmişse, kaza sonrasında düzenlenen bir risk değerlendirmesinin kaza öncesinde mevcut olduğu ileri sürülmemelidir. Değerlendirmenin hazırlanma tarihi, kapsamı ve uygulanan tedbirler gerçek kayıtlarla uyumlu olmalıdır.

Risk değerlendirmesi dışındaki genel önleme, eğitim, sağlık gözetimi ve denetim yükümlülükleri ise işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri başlıklı yazıda açıklanmaktadır.

Sonuç

İşyerinde risk değerlendirmesi yapılması, 6331 sayılı Kanunun 10. maddesinden doğan temel bir işveren yükümlülüğüdür. Bu yükümlülüğün ihlali hâlinde Kanunun 26. maddesindeki idari para cezası uygulanır. 2026 yılı için ceza tutarı, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre 66.725 TL ile 200.175 TL arasında; aykırılığın devam ettiği her ay için ise 100.119 TL ile 300.357 TL arasındadır.

Kanunun 25. maddesinde belirtilen özel faaliyet koşulları mevcutsa risk değerlendirmesi yapılmamış olması işin durdurulmasını gerektirir. Diğer işyerlerinde işin durdurulması bakımından Kanunda öngörülen hayati tehlike şartı ayrıca incelenir.

Risk değerlendirmesinin iş kazası veya meslek hastalığıyla ilişkisinde ise belgenin bulunmaması önemli bir yükümlülük ihlalidir; ancak işverenin tazminat sorumluluğu ihlal, kusur, zarar ve illiyet bağı çerçevesinde ayrıca belirlenir.

İşveren açısından hukuka uygun risk değerlendirmesi, yalnızca bir rapor hazırlanması değil; tehlikelerin belirlenmesi, uygun önlemlerin uygulanması, sonuçların izlenmesi ve değerlendirmenin gerektiğinde yenilenmesidir. İşçiler açısından ise bu süreç, çalışma ortamındaki risklerin önceden belirlenmesini ve gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasını sağlayan temel bir koruma aracıdır.

Risk değerlendirmesi eksikliğinin idari yaptırımları, işin durdurulması veya iş kazasından kaynaklanan hukuki sorumluluk bakımından somut bir uyuşmazlık bulunduğunda, İstanbul iş hukuku avukatı hizmetleri kapsamında ilgili mevzuat, denetim kayıtları ve olayın gerçekleşme koşulları birlikte değerlendirilebilir.

Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, özellikle m. 2, 4, 5, 10, 13, 18, 25 ve 26.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 417.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 21.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, 29.12.2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmî Gazete.
• Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik.
• Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 6331 sayılı Kanuna Göre 2026 Yılında Uygulanacak İdari Para Cezaları.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 09.03.2026, E.2025/12958, K.2026/2808.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 17.12.2024, E.2023/12706, K.2024/13138.

Yazar: Avukat Mehmet Sarıoğlu