CMK Madde 105, tutuklunun salıverilmesi veya adlî kontrol uygulanması için CMK 103 ve 104 uyarınca yapılan istemlerin nasıl karara bağlanacağını düzenler. Karar süresini, duruşma dışındaki inceleme yöntemini ve kararlara karşı itiraz imkânını belirler.
CMK Madde 105 – Usul
Madde 105 – (Değişik: 25/5/2005 – 5353/13 md.)
(1) 103 ve 104 üncü maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır. (Ek cümle: 11/4/2013-6459/15 md.) Duruşma dışında bu karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir.
CMK Madde 105 Şerhi
Bu hüküm, CMK 103 kapsamında tutuklama kararının geri alınması veya adlî kontrolle serbest bırakılma istemi ile CMK 104 kapsamındaki salıverilme istemlerinin değerlendirilme usulünü belirler. Merci, istemi kabul ederek salıverilmeye, istemi reddetmeye veya tutuklama yerine adlî kontrol uygulanmasına karar verebilir. İstem hakkında karar verilmesi, tutuklamanın devamı için gerekli koşulların ve daha hafif koruma tedbirlerinin yeterliliğinin somut dosya bakımından değerlendirilmesini gerektirir.
Karar süresi: İstem, kural olarak üç gün içinde karara bağlanır. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süre yedi gündür. Bunun istisnası, Cumhuriyet savcısının CMK 103/1’in birinci cümlesi uyarınca şüphelinin adlî kontrol altına alınarak serbest bırakılmasını istemesidir; bu istem bakımından üç günlük genel süre uygulanır. Yedi günlük süre, yalnızca kanundaki örgüt faaliyeti koşulu gerçekleştiğinde uygulanabilir.
Görüş alınması: Madde, karar öncesinde Cumhuriyet savcısı ile şüpheli, sanık veya müdafiin görüşünün alınmasını öngörmekle birlikte, duruşma dışında karar verildiğinde bu görüşlerin alınmayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle duruşma dışında yapılan inceleme ile duruşmada yapılan değerlendirme birbirinden ayrılmalıdır. Duruşma dışında görüş alınmaması, başvuru dilekçesindeki tahliye gerekçelerinin ve dosyaya sunulan belgelerin incelenmemesi anlamına gelmez.
İtiraz: CMK 105 uyarınca verilen kabul, ret ve adlî kontrol kararları itiraz denetimine açıktır. İtirazın başvuru usulü ve genel süresi CMK 268’e tabidir; kanunda ayrıca hüküm bulunmadıkça öğrenmeden itibaren iki hafta içinde başvurulur. CMK 270/2 uyarınca bu madde kapsamında yapılan itiraz üzerine Cumhuriyet savcısından görüş alınırsa görüş şüpheli, sanık veya müdafiine bildirilir ve bunlar üç gün içinde görüşlerini açıklayabilir. Bu itiraz aşamasındaki güvence, CMK 105’in duruşma dışındaki ilk karar için koyduğu görüş almama kuralından ayrıdır.
Tahliye istemi ve adlî kontrol talebinde müdafi yardımından yararlanılması, tutuklamanın somut nedenlerine ve alternatif tedbirlere ilişkin itirazların yargı merciine sunulması bakımından önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK Şerhleri
- CMK Madde 103 – Cumhuriyet savcısının tutuklama kararının geri alınmasını istemesi
- CMK Madde 104 – Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri
Yazar: Avukat Fatih Sefer