CMK Madde 107, tutuklamanın ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin kararların tutuklunun yakınına veya belirlediği kişiye bildirilmesini düzenler. Tutuklunun bizzat haber vermesi ve yabancı kişinin konsolosluğuna bildirim yapılması ayrıca güvence altına alınmıştır. Bu yükümlülükler, özgürlüğü kısıtlanan kişinin dış dünyayla haberleşmesi ve durumunun öğrenilebilmesi bakımından önem taşır.
CMK Madde 107 – Tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi
Madde 107 – (1) Tutuklamadan ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her karardan tutuklunun bir yakınına veya belirlediği bir kişiye, hâkimin kararıyla gecikmeksizin haber verilir.
(2) Ayrıca, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla, tutuklunun tutuklamayı bir yakınına veya belirlediği bir kişiye bizzat bildirmesine de izin verilir.
(3) Şüpheli veya sanık yabancı olduğunda tutuklanma durumu, yazılı olarak karşı çıkmaması halinde, vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir.
Hukuki açıklama
Birinci fıkradaki bildirim, tutuklamaya ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her karar bakımından öngörülmüştür. Haber verilecek kişi tutuklunun bir yakını olabileceği gibi onun belirlediği başka bir kişi de olabilir. Bildirimin hâkim kararıyla ve gecikmeksizin yapılması gerekir; yalnızca tutukluya kararın bildirilmesi, bu yükümlülüğün yerine geçtiği anlamına gelmez.
İkinci fıkra, resmî makamlarca yapılan bildirimden ayrı olarak tutuklunun durumu bizzat bildirmesine izin verilmesini düzenler. Bunun sınırı soruşturmanın amacının tehlikeye düşürülmemesidir. Yargıtay, gerekli önlemlerle bu koşul sağlanabildiğinde idarenin bizzat haber verme hakkını tümüyle engelleyemeyeceğini kabul etmiştir.
Yabancı şüpheli veya sanığın tutuklanmasında konsolosluk bildirimi için ayrıca kişinin talepte bulunması şart koşulmamış; yazılı olarak karşı çıkmaması esas alınmıştır. Bu nedenle karşı çıkma iradesinin yazılı olup olmadığı, bildirimin uygulanmasında belirleyicidir.
CMK 107’deki bildirim yükümlülüğünün kapsamı ile bildirim yapılmaması sebebiyle tazminat istenebilmesinin koşulları aynı değildir. CMK 141/1-h kapsamında ilk tutuklamanın yakınlara bildirilmemesi tazminata konu olabilirken Yargıtay, tutukluluğun devamına ilişkin kararın ayrıca yakınlara bildirilmemesini tek başına bu bent uyarınca tazminat nedeni saymamaktadır. Bildirim işleminin yerine getirilip getirilmediğinin araştırılması, tutuklama sürecinde hukuki yardım bakımından da önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.01.2021, E. 2018/5602, K. 2021/184
1. Ceza Dairesi 2018/5602 E. , 2021/184 K.
(KANUN YARARINA BOZMA İSTEMİ)
Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçundan tutuklu sanık …’nın tutukluluk hâlinin devamına ilişkin kararın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 107. maddesi gereğince tutuklunun yakınına veya belirlediği bir kişiye cezaevi idaresi aracılığıyla haber verilmesine veya istediği takdirde bizzat bildirmesine izin verilmesi için kaldığı Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne müzekkere yazılmasına dair Hakkari 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 28/02/2018 tarihli ve 2017/207 esas sayılı kararını müteakip, sanığın tutukluluk durumunu ailesine bildirmek için telefona çıkma talebinin reddine, talebi hâlinde tutukluluğun devamına ilişkin kararın ailesine veya telefon numarasını verdiği bir yakınına kurum telefonu üzerinden psikososyal servis görevlileri tarafından bildirilmesine ilişkin Gaziantep H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığının 14/03/2018 tarihli ve 2018/614 sayılı kararına karşı yapılan itirazın kabulüne yönelik Gaziantep İnfaz Hâkimliğinin 06/04/2018 tarihli ve 2018/1767 esas, 2018/2071 sayılı kararına yönelik itirazın reddine ilişkin mercii Gaziantep 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 02/05/2018 tarihli ve 2018/1117 değişik iş sayılı kararı ile ilgili olarak;
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 107. maddesinde yer alan, “(1) Tutuklamadan ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her karardan tutuklunun bir yakınına veya belirlediği bir kişiye, hâkimin kararıyla gecikmeksizin haber verilir. (2) Ayrıca, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla, tutuklunun tutuklamayı bir yakınına veya belirlediği bir kişiye bizzat bildirmesine de izin verilir.” şeklindeki düzenleme ile 23/07/2016 tarihinde 29779 sayılı Resmî Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 6/1-e maddesinde yer alan, “e) Tutuklu olanlar, belgelendirilmesi koşuluyla sadece eşi, ikinci dereceye kadar kan ve birinci derece kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından ziyaret edilebilir. Adalet Bakanlığı ile Cumhuriyet başsavcılığının yetkileri saklıdır. Tutuklular telefonla haberleşme hakkından ancak onbeş günde bir ve bu bentte sayılan kişilerle sınırlı olarak on dakikayı geçmemek üzere faydalanabilirler.” şeklindeki hükümler nazara alındığında,
Gaziantep İnfaz Hâkimliğince 5271 sayılı Kanun’un 107. maddesindeki düzenleme ve mahkeme kararı esas alınarak itirazın kabulüne ilişkin karar verilmiş ise de; 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 6/1-e maddesindeki düzenleme ile tutukluların telefonla haberleşme hakkına kısıtlama getirildiği, anılan İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığının 14/03/2018 tarihli kararında da anılan KHK gereği sanığın bizzat telefona çıkma talebinin reddedildiği, ancak tutukluluğun devamına ilişkin kararın ailesine veya telefon numarasını verdiği bir yakınına kurum telefonu üzerinden psikososyal servis görevlileri tarafından bildirilmesine karar verildiği, bu Kararın da 5271 sayılı Kanun’un 107/1. maddesindeki düzenlemeye aykırılık teşkil etmediği gözetilmeksizin, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 08/11/2018 gün ve 94660652-105-27-10945-2018-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesi ile Dairemize ihbar ve dava evrakı gönderilmekle, incelenerek gereği düşünüldü;
TÜRK MİLLETİ ADINA
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 107. maddesinin 1. fıkrasına göre, Tutuklamadan ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her karardan tutuklunun bir yakınına veya belirlediği bir kişiye, hâkimin kararıyla gecikmeksizin haber verilir.
Aynı maddenin 2. fıkrasına göre ayrıca, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla, tutuklunun tutuklamayı bir yakınına veya belirlediği bir kişiye bizzat bildirmesine de izin verilir şeklindeki açık düzenleme karşısında kanun tarafından tutukluya tanınan bu hakkın kullandırılması konusunda idarenin bir takdir hakkının bulunmadığı, tutuklunun bu konuda isteği bulunması halinde idarenin soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla gerekli tedbirleri almak suretiyle bu hakkı kullandırması gerektiği, somut olayda tutuklunun telefonla yakınlarına tutukluluğunun devamına ilişkin kararı bildirmek istediği şeklindeki isteminin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile telefonla görüşme hakkına sınırlama getirildiği gerekçesiyle reddedilemeyeceği, görüşmenin amacının sadece tutukluluğun devamına ilişkin kararın istediği yakınına bildirilmesi ile sınırlı olduğu gözetildiğinde tutuklunun kanunda öngörülen ve tutukluluğunun devamına karar veren mahkemenin kararında yer alan bildirimin yapılmasına imkan sağlayacak süre ve şekilde isteminin karşılanması gerektiği ve aksi yönde verilen kararının yerinde olmadığı anlaşılmakla; tutuklunun isteminin reddine dair verilen karara karşı yaptığı itirazın kabulüne dair İnfaz Hakimliğinin kararına karşı yapılan itirazın reddine dair mercii Gaziantep 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 02.05.2018 tarihli ve 2018/1117 değişik iş sayılı kararında isabetsizlik görülmediğinden, bu karara karşı yapılan kanun yararına bozma isteminin 5271 sayılı CMK’nin 309. maddesi uyarınca REDDİNE, dosyanın Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 18/01/2021 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 24.06.2025, E. 2024/3948, K. 2025/5587
12. Ceza Dairesi 2024/3948 E., 2025/5587 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2023/2734 E., 2024/880 K.
DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
HÜKÜM: İstinaf başvurularının esastan reddi kararı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın davacı vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 6100 sayılı HMK’nın 361/1. ve 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi;
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin 5271 sayılı Kanun 141/1-h maddesinin ihlal edildiğinden bahisle 487.132,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden işleyecek yasal faizi ile ödenmesine ilişkin talebinin reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusu üzerine istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Davacı vekilinin temyiz sebepleri; tazminat şartlarının gerçekleştiğine, davanın reddinin hukuka aykırı olduğuna, davacının tutuklandığının yakınlarına bildirilmediğine, müvekkilinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile koruma altına alınan “özel ve aile hayatına saygı” hakkının ihlal edildiğine ilişkindir.
III. DAVANIN KONUSU
İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan Küçükçekmece 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 2022/64 Esas sayılı ceza dosyası kapsamında, davacının kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık ve ihaleye fesat karıştırmak suçlarından 28.12.2021 tarihinde gözaltına alındığı, 31.12.2021 tarihinde tutuklandığı, 27.12.2022 tarihinde tahliye edildiği, yargılamanın halen devam ettiği, tutuklama tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı, davacı hakkında aynı konuda açılan davanın bulunmadığı, davacının gözaltına alınmış olduğu 28/12/2021 tarihine ilişkin olarak İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü’nün 12/05/2023 tarihli yazı cevabı ekinde görüleceği üzere davacı tarafça da imza edilen ve kolluk tarafından tanzim olunan ”Yakınlarına Haber Verme Tutanağı” nın bulunduğu ve bu tutanak içeriğine göre de şüpheli konumda bulunan davacının eşi [adı gizlendi]’a şüpheli talebi doğrultusunda durumun bildirilmiş olduğu, bununla birlikte CMK’nın 141. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi “Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan” şeklinde, (h) bendi ise “Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen” şeklinde olup görüleceği üzere Yasa Koyucu (a) bendinde açıkça “tutukluluğun devamına” ibaresine yer vermiş, (g) ve (h) bentlerinde ise sadece yakalama ve tutuklamadan bahsetmiş, “tutukluluğun devamına” ibaresine ise yer vermemiştir. Buradaki amaç kişinin yakalanması ve ilk tutuklanması sırasında yakalama ve tutuklama nedenleri yazılı veya sözlü olarak kendisine açıklanmamış yahut yakalanması ve ilk tutuklanması yakınlarına bildirilmemiş ise tazminat talebinde bulunabileceği hüküm altına alınmış olup, tutukluluğun devamı kararında ise anılan sebeplerle tazminat istenemeyeceği anlaşılmaktadır. Her ne kadar aynı Kanunun 107/1. maddesinde tutuklamanın uzatılmasına ilişkin kararın tutuklunun bir yakınına veya belirlediği bir kişiye haber verilmesi gerektiği belirtilmekte ise de, 141. maddede tazminat koşullarının sınırlı olarak sayılması, yukarıda belirttiğimiz üzere kişinin yakalanması veya ilk tutuklanması sırasında yakınlarına haber verilmemesinin tazminata konu olması, bunun dışındaki tutukluluğun devamı kararlarının yakınlarına tebliğ edilmemesine yönelik tazminat şartlarının oluşmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince reddedilen davada, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.
IV. GEREKÇE VE KARAR
Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı anlaşılmakla, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesinin kararında davacı vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden CMK’nın 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Antalya 5. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
24.06.2025 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
Yakalanan veya gözaltına alınanın durumunun yakınlarına bildirilmesi için CMK Madde 95; tutukluluğun incelenmesine ilişkin düzenleme için CMK Madde 108 hükümlerine bakılabilir.
Yazar: Avukat Fatih Sefer