CMK Madde 81, şüpheli veya sanığın fizik kimliğinin teşhisi amacıyla belirli kişisel özelliklerinin kayda alınmasını düzenler. Tedbirin uygulanabilmesi için suçun ceza üst sınırı, teşhis gerekliliği ve Cumhuriyet savcısının emri birlikte bulunmalıdır.
CMK Madde 81 – Fizik kimliğin tespiti
Madde 81 – (Değişik: 25/5/2005 – 5353/5 md.)
(1) Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde, Cumhuriyet savcısının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak diğer özellikleri ile sesi ve görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.
(2) Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde söz konusu kayıtlar Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir.
Hukuki açıklama
Fizik kimlik tespiti için isnat edilen suçun hapis cezasının üst sınırının en az iki yıl olması yeterlidir; iki yıllık üst sınır da kapsam içindedir. Bunun yanında fotoğraf, beden ölçüsü, parmak ve avuç içi izi, ses veya görüntü kaydının kişinin teşhisi bakımından somut olarak gerekli olması aranır. Kayıt işleminin hukuki dayanağı Cumhuriyet savcısının emridir; maddenin kolluğa kendiliğinden ve sınırsız veri toplama yetkisi verdiği söylenemez.
Bu işlem, vücuttan biyolojik örnek alınması veya moleküler genetik inceleme yapılmasıyla aynı tedbir değildir. Her bir işlem kendi kanuni koşullarına tabidir. Fizik kimlik kayıtları ve bunlarla yapılan karşılaştırmalar bakımından teşhis edilen kişinin gerçekten şüpheli veya sanık olup olmadığı, özellikle çelişki bulunduğunda, uzman incelemesiyle açıklığa kavuşturulmalıdır. Kayıt alınmasının şartları ve kayıtların kullanımına ilişkin savunmalar, ceza soruşturmasında müdafi yardımı kapsamında ileri sürülebilir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi ile beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi durumlarında fizik kimlik kayıtlarının derhâl imhası zorunludur. İmha Cumhuriyet savcısının huzurunda gerçekleştirilir ve tutanağa bağlanır. Mahkûmiyetin kesinleşmesi, ikinci fıkrada sayılan derhâl imha nedenlerinden biri değildir; bu durumda kayıtlarla ilgili işlemler uygulanabilir diğer mevzuat hükümlerine göre değerlendirilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2023/2023, K. 2023/15316, T. 14.12.2023
6. Ceza Dairesi 2023/2023 E. , 2023/15316 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ :Sulh Ceza Hakimliği
SAYISI : 2021/133 Değişik İş
SUÇLAR : Tehdit, hakaret
KARAR : İtirazın reddine
KANUN YARARINA BOZMA
YOLUNA BAŞVURAN : Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : İlgili kararın kanun yararına bozulması
“Tehdit” ve “hakaret” suçlarından şüpheliler … … ve … hakkında yapılan soruşturma sonucunda … Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 09.12.2020 tarihli ve 2020/25354 soruşturma sayılı ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin … 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 22.01.2021 tarihli ve 2021/133 Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 271 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca kesin nitelikte olması sebebiyle karar tarihi olan 22.01.2021 tarihinde kesinleştiği belirlenmiştir.
Adalet Bakanlığının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 309 uncu maddesi uyarınca, 28.11.2022 tarihli ve 94660652-105-26-4370-2022-Kyb sayılı evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 07.02.2023 tarihli ve 2022/154855 sayılı Tebliğnamesi ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:
I. İSTEM
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 07.02.2023 tarihli ve KYB-2022/154855 sayılı kanun yararına bozma isteminin;
“5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’un 160. maddesi uyarınca, Cumhuriyet savcısının, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlaması gerektiği, aynı Kanun’un 170/2. maddesi gereğince yapacağı değerlendirme sonucunda, toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğu kanısına ulaştığında iddianame düzenleyerek kamu davası açacağı, aksi halde ise anılan Kanun’un 172. maddesi gereği kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar vereceği, buna karşın ortada yasaya uygun bir soruşturmanın bulunmadığı durumda, anılan Kanun’un 173/3. maddesindeki koşullar oluşmadığından, itirazı inceleyen merciin Cumhuriyet savcısının soruşturma yapmasını sağlamak maksadıyla soruşturmanın genişletilmesine karar verebileceği yönündeki açıklamalar karşısında,
Dosya kapsamına göre, müşteki …’in olay günü amcası … … ile telefon ile görüştüğü sırada şüphelilerin evine gelerek kendisine hakaret ve tehdit içerikli söylemlerde bulunduklarını, bu sırada ses kaydı alındığını ifade ederek şikayetçi olması üzerine, çözümü yapılan ses kaydının ne zaman ve nerede alındığının belli olmaması, kayıttaki kişilerin kim olduğunun anlaşılmaması nedeniyle dava açılmasını gerektirir somut delil bulunmadığından bahisle … Cumhuriyet Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş ise de,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 81/1. maddesinde yer alan “Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde, Cumhuriyet savcısının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak diğer özellikleri ile sesi ve görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.” ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 125/1. maddesinde yer alan “Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır….” şeklindeki düzenlemeler karşısında,
Olay sırasında müştekinin telefon ile konuştuğu … …’nun tanık olarak dinlenmesi, müşteki tarafından sunulan ve çözümü yapılan ses kaydındaki kişilerin tespiti için müşteki ve şüphelilerin ses kayıtları alınarak karşılaştırma yapılarak bilirkişi raporu alınması ile sonucuna göre şüphelilerin hukukî durumunun tayin ve takdir edilmesi gerektiği gözetilmeden, eksik soruşturmaya dayalı olarak kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği cihetle, soruşturmanın genişletilmesi yerine, yazılı şekilde itirazın reddine karar verilmesinde, isabet görülmemiştir.”
Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.
II. GEREKÇE
1. 5271 sayılı Kanun’un 160 ıncı maddesi uyarınca, Cumhuriyet savcısının, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlaması gerektiği, aynı Kanun’un 170 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince yapacağı değerlendirme sonucunda, toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğu kanısına ulaştığında iddianame düzenleyerek kamu davası açacağı, aksi halde ise anılan Kanun’un 172 inci maddesi gereğince kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar vereceği, buna karşın Cumhuriyet savcısının 5271 sayılı Kanun’un kendisine yüklediği soruşturma görevini yerine getirmediği, ortada yasaya uygun bir soruşturmanın bulunmadığı durumda, anılan Kanun’un 173 inci maddesinin üçüncü fıkrasındaki koşullar oluşmadığından, itirazı inceleyen merciin Cumhuriyet savcısının soruşturma yapmasını sağlamak maksadıyla itirazın kabulüne karar verebileceği düzenlenmiştir.
2. 5271 sayılı Kanun’un 81 inci maddesinin birinci fıkrası;
“Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde, Cumhuriyet savcısının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak diğer özellikleri ile sesi ve görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.”
5237 sayılı Kanun’un 125 inci maddesinin birinci fıkrası;
“Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır…”
Şeklinde düzenlemeler içermektedir.
3. İnceleme konusu olayda; müşteki …’in olay günü amcası … … ile telefon ile görüştüğü sırada şüphelilerin evine gelerek kendisine hakaret ve tehdit içerikli söylemlerde bulunduklarını, bu sırada ses kaydı alındığını ifade ederek şikayetçi olması üzerine, çözümü yapılan ses kaydının ne zaman ve nerede alındığının belli olmaması, kayıttaki kişilerin kim olduğunun anlaşılmaması nedeniyle dava açılmasını gerektirir somut delil bulunmadığından bahisle … Cumhuriyet Başsavcılığınca ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş ise de; olay sırasında müştekinin telefon ile konuştuğu … …’nun tanık olarak dinlenmesi, müşteki tarafından sunulan ve çözümü yapılan ses kaydındaki kişilerin tespiti için müşteki ve şüphelilerin ses kayıtları alınarak karşılaştırma yapılarak bilirkişi raporu alınması ile sonucuna göre şüphelilerin hukukî durumlarının değerlendirilmesi, bu itibarla; eksik soruşturmaya dayalı verilen ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara yönelik itiraz üzerine 5271 sayılı Kanun’un 173 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca soruşturmanın genişletilmesine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde itirazın reddine karar verilmesi, Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.
III. KARAR
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,
2. … 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 22.01.2021 tarihli ve 2021/133 Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,
5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca gerekli işlemin yapılması için dava dosyasının, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,
14.12.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2017/23774, K. 2019/13674, T. 12.11.2019
8. Ceza Dairesi 2017/23774 E. , 2019/13674 K.
MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi
SUÇ: 6136 sayılı Yasaya aykırılık
HÜKÜM: Mahkumiyet
Gereği görüşülüp düşünüldü:
1-) Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tesbiti Hakkında Yönetmeliğin 17. maddesi uyarınca; sanığın kimliğinin teşhisi için gerekli olması nedeniyle 5271 sayılı CMK’nın 81. maddesi uyarınca alınan ve dosya içerisinde bulunan parmak izlerine ait verilerin mahkumiyet kararının kesinleşmesinden sonra arşivlenmek üzere kolluk birimine gönderilmesine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,
Kabul ve uygulamaya göre de;
2-) Sanığa, mahkemece 5271 sayılı Kanunun 150/2. maddesi uyarınca baroca görevlendirilen müdafiye ödenen avukatlık ücretinin sanıktan tahsiline karar verilmiş ise de; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6/3-c maddesinde şüpheli veya sanığın “müdafii tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunması ve adaletin selametinin de gerektirmesi halinde, mahkemece görevlendirilecek bir avukatın yardımından ücret ödemeksizin yararlanabilme hakkı”nın bulunduğunun açıklandığı, iç hukukumuzda ve tarafı bulunduğumuz sözleşmede mevcut bu ilkeler karşısında, AİHS’nin temel hakka ilişkin hüküm içeren 6. maddesinin, iç hukukumuzda aynı konuda kanun ve yönetmeliklerle getirilen ve yukarıda işaret edilen düzenlemelere nazaran öncelikle uygulanması gerektiği, sanığın mali olanak durumu, kendisini savunamayacak durumda olması nedeniyle müdafiin istem aranmaksızın görevlendirilmesi karşısında, zorunlu müdafii ücretinin sanığa yükletilemeyeceğinin gözetilmemesi,
3-) Kendisini savunabilecek düzeydeTürkçe bilmeyen sanık için görevlendirilen tercüman giderinin yargılama giderlerinden sayılarak sanıktan tahsiline hükmedilmesi suretiyle 5271 sayılı CMK’nın 324/5. maddesine aykırı davranılması,
Yasaya aykırı ise de, yeniden yargılama yapılmasını gerektirmeyen bu hususların, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK.nın 322. maddesi gereğince düzeltilmesi mümkün bulunduğundan, hükme “Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tesbiti Hakkında Yönetmeliğin 17. maddesi uyarınca; sanığın kimliğinin teşhisi için gerekli olması nedeniyle 5271 sayılı CMK’nın 81. maddesi uyarınca alınan ve dosya içerisinde bulunan parmak izlerine ait verilerin mahkumiyet kararın kesinleşmesinden sonra arşivlenmek üzere kolluk birimine gönderilmesine” fıkrasının eklenmesi ve hükümdeki masraf dökümü kısmından zorunlu müdafii kısmının çıkarılması ve sarf masrafı kısmındaki 90 TL yerine 60 TL yazılması sonuç olarak 84 TL yargılama giderinin sanığa yükletilmesi suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 12.11.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2015/24742, K. 2017/15802, T. 13.12.2017
17. Ceza Dairesi 2015/24742 E. , 2017/15802 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇLAR: Hırsızlık, konut dokunulmazlığının ihlali, mala zarar verme
HÜKÜM: Mahkumiyet
Yerel mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararların niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:
1-Sanığın tüm aşamalarda atılı suçu inkar ederek suç tarihinde Denizli’de olduğunu söylemesi, olayın tek delilinin ise müştekilerin evinden elde edilen parmak izi olması ve bir kimseye ait kimlik bilgilerine müsteniden oluşturulmuş parmak izi kaydının gerçekte o kişiye ait olmayabileceği, arşive dayanak alınan kimlik bilgilerinin bir olayın faili tarafından sahte olarak vücuda getirilmesinin olası olması karşısında, sanığın yeniden yöntemince tespit edilecek parmak izi örneği aldırtılıp, parmak izlerinin arşiv kaydındaki ve olay yerinden elde edilen sanığın parmak iziyle örtüşüp örtüşmediği konusunda uzman incelemesine başvurularak sanığın hukuki durumunun tespiti gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması,
Kabule göre;
2-Sanık hakkında hırsızlık ve mala zarar verme suçlarından kurulan hükümlerde adli sicil kaydında tekerrüre esas alınabilecek ilamların içinde en ağırının Denizli 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 26.10.2007 kesinleşme tarihli, 2005/255 Esas ve 2005/258 Karar sayılı, 01.04.2010 infaz tarihli ilamı bulunduğu halde, sanığın adli sicil kaydında tekerrüre esas alındığı belirtilen Dinar Ağır Ceza Mahkemesinin 2006/58 Esas ve 2007/66 Karar sayılı ve 01/11/2011 kesinleşme tarihli bir ilamı bulunmadığı gözetilmeden, hapis cezalarının adli sicil kaydında bulunmayan bir ilam esas alınmak suretiyle TCK’nın 58 maddesi uyarınca mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine, ayrıca cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin de uygulanmasına karar verilmesi,
3- Sanığın bina dahilinden hırsızlık suçunu işlediği kabul edilmesine rağmen, gerekçeli karar başlığına suç olarak “Kilitlenmek suretiyle muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında hırsızlık” yazılarak karışıklığa neden olunması,
4- Sanık hakkında 5237 sayılı TCK.nun 53/1. maddesinin (c) fıkrasındaki, kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından yoksunluğun koşullu salıverme tarihine, aynı maddenin diğer haklar ile a,d ve e bentlerindeki hak yoksunluğun ise infaz tarihine kadar süreceğinin gözetilmemesi suretiyle aynı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı davranılması, ayrıca T.C. Anayasa Mahkemesi’nin, TCK’nın 53. maddesine ilişkin olan, 2014/140 Esas ve 2015/85 Karar sayılı iptal kararının, 24.11.2015 gün ve 29542 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olması nedeniyle iptal kararı doğrultusunda TCK’nın 53. maddesindeki hak yoksunluklarının yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,
Bozmayı gerektirmiş, sanık …’ın temyiz talepleri bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükümlerin açıklanan nedenlerle isteme kısmen uygun olarak BOZULMASINA,13.12.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
- CMK Madde 75 – Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması
- CMK Madde 82 – Yönetmelik
Yazar: Avukat Fatih Sefer