CMK Madde 104, tutuklu şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilmesini düzenler. İstem üzerine tutukluluğun devamına veya salıverilmeye yetkili hâkim ya da mahkeme karar verir. Dosyanın istinaf veya temyiz incelemesinde bulunması da tahliye isteminin değerlendirilmesine engel değildir.
CMK Madde 104 – Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri
Madde 104 – (1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.
(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Bu kararlara itiraz edilebilir.
(3) Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde salıverilme istemi hakkındaki karar, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde yapılacak incelemeden sonra verilir; bu karar re’sen de verilebilir.
CMK Madde 104’ün Açıklaması
Başvuru hakkı: Tutuklu şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturma süresince salıverilmesini isteyebilir. CMK 104, bu istemi yalnız duruşma gününe veya belirli sayıda başvuruya bağlamamıştır. CMK 108 kapsamında yapılan dönemsel tutukluluk incelemesi, kişinin ayrıca tahliye isteminde bulunma hakkını ortadan kaldırmaz.
İncelemenin ölçütleri: Salıverilme istemi değerlendirilirken CMK 100’deki somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenleri ve ölçülülük şartlarının hâlen bulunup bulunmadığı araştırılır. CMK 101 uyarınca tutukluluğun devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararda, adlî kontrolün neden yetersiz kalacağı da somut olgularla gösterilmelidir. Tutuklama koşulları ortadan kalkmışsa özgürlükten yoksun bırakma tedbiri sürdürülemez; koşullara göre adlî kontrol uygulanması da değerlendirilebilir.
Karar mercii ve usul: Soruşturmada salıverilme istemi sulh ceza hâkimliğince, kovuşturmada davaya bakan mahkemece incelenir. Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde ilgili daire ya da Yargıtay Ceza Genel Kurulu, dosya üzerinden ve gerektiğinde re’sen karar verebilir. CMK 105 uyarınca istem kural olarak üç gün içinde; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda yedi gün içinde karara bağlanır. Merci istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verebilir. Duruşma dışında karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alınmaz.
İtiraz: Maddenin ikinci fıkrası hem tutukluluğun devamı hem de salıverilme hakkında verilen kararlara itiraz edilebileceğini düzenler. Kanun yolunun hangi merciye, hangi usulle yöneltileceği kararın niteliğine ve verildiği aşamaya göre ilgili hükümlere tabidir. Tahliye isteminin reddedilmiş olması, tutukluluk koşulları sonradan değiştiğinde yeniden salıverilme talebinde bulunulmasına engel değildir.
Tahliye isteminde müdafi yardımından yararlanmak, tutuklama nedenlerinin somut olgularla tartışılması ve adlî kontrol seçeneklerinin değerlendirilmesi bakımından önemlidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
CMK Madde 104 ile İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2014/30511, K. 2014/28272, T. 14.08.2014
3. Ceza Dairesi 2014/30511 E. , 2014/28272 K.
“İçtihat Metni”
Suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma, edimin ifasına fesat karıştırma ve ihaleye fesat karıştırma suçlarından tutuklu sanık … müdafii Av. … tarafından 08/08/2014 havale tarihli dilekçe ile tahliye talep edilmiştir.
Henüz hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nca tebliğname düzenlenmemiş olan dosya tahliye talebi ile sınırlı olarak nöbetçi heyetçe incelendi: GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Sanık hakkında suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma, rüşvet verme ve ihaleye fesat karıştırma suçlarından açılan kamu davasının yargılanması sonunda … 8. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 27.06.2013 tarih ve 2009/17 E., 2013/154 K. sayılı ilamı ile TCK’nın 220/2 uyarınca 2 yıl hapis, 235/2-3. maddeleri uyarınca bir kez 4 yıl hapis ve 10 kez 2 yıl hapis, 235/2-3, 43/1. maddeleri uyarınca 4 yıl 4 ay 15 … hapis ve 252/1. maddesi uyarınca 8 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve 27/09/2008 günü tutuklanan sanığın hükümle birlikte tutukluluk halinin devamına karar verildiği, bilahare sanık müdafiinin yaptığı başvuru üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından 17/07/2014 tarih ve 2013/6347 Başvuru sayılı karar ile sanığın “Tutukluluğunun makul süreyi aşmış olması nedeniyle” Anayasa’nın 19. maddesinin 7. fıkrasının ihlal edildiğine, kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye ve Yargıtay’a gönderilmesine karar verildiği anlaşılmakla; tutuklamaya konu suçların niteliği, tutuklulukta geçirilen süre, suç tarihi, 5275 sayılı Yasalarda yapılan değişiklikler ve 5237 sayılı TCK’nın 235. maddesinde düzenlenen ihaleye fesat karıştırma suçunun 6459 sayılı Kanun ile getirilen değişiklikler sonucu asliye cezalık mevattan olması ve anılan ihlal kararının içeriği nazara alındığında ileride telafisi mümkün olmayacak şekilde mağdur olmasının önlenmesi bakımından sanık …’ın TAHLİYESİNE, sanık hakkında hükmolunan cezaların toplam miktarının 30 yılı aştığı ve CMK’nın 104 ve 105. maddelerinde yer alan düzenlemeler gözetilerek hakkında aynı Kanunun 109/3-a maddesinde belirtilen YURT DIŞINA ÇIKMAMAK ADLİ KONTROL TEDBİRİNİN UYGULANMASINA, başka suçtan tutuklu veya hükümlü bulunmadığı takdirde DERHAL SALIVERİLMESİ VE ADLİ KONTROL KARARININ UYGULANMASININ TEMİNİ için mahalline müzekkere yazılmasına, dosyanın incelenmesi ve görevli daireye tebliğname düzenlenmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na iadesine, 14/08/2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2022/12665, K. 2024/24047, T. 15.10.2024
10. Ceza Dairesi 2022/12665 E., 2024/24047 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SUÇ: Uyuşturucu madde ticareti yapma
HÜKÜM: Hükmün düzeltilerek istinaf başvurularının esastan reddi
Sanık hakkında kurulan hükmün, yapılan ön inceleme neticesinde temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde olduğu, temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
Sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin, 5271 sayılı CMK’nın 299/1. maddesi gereği takdîren reddine karar verilmekle, gereği düşünüldü:
A. Kocaeli 3. Ağır Ceza Mahkemesince sanığın uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan mahkûmiyetine karar verilmiştir.
B. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin yukarıda belirtilen kararı ile sanık hakkında İlk Derece Mahkemesince kurulan ve re’sen de istinafa tabi olan hükümdeki hukuka aykırılık düzeltilerek, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
Sanık müdafiinin temyiz sebepleri özetle;
1. Yeterli delil bulunmadığına, beraat kararı verilmesi gerektiğine,
2. Eylemin kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluşturacağına,
3. Savunma ve delil toplama hakkının kısıtlandığına, adil yargılanma ilkesinin ihlal edildiğine,
4. 5237 sayılı TCK’nın 43. maddesi uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanarak fazla ceza tayin edildiğine,
5. Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması gerektiğine,
İlişkindir.
İlk Derece Mahkemesinin ve Bölge Adliye Mahkemesinin, suçun vasfı ile sübutuna, delillerin değerlendirilmesine ilişkin takdirlerinde bir isabetsizlik bulunmadığı, dosyadaki delillerin mahkûmiyete yeterli olduğu, savunma hakkının kısıtlanmadığı, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma koşullarının oluşmadığı anlaşılmakla; sanık müdafiinin temyiz sebepleri yerinde görülmemiş, hükümde açıklanan gerekçeler, tüm dosya kapsamına göre usul ve yasaya uygun bulunarak, aşağıda belirtilen dışında hükümde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
Zincirleme suça ilişkin 5237 sayılı TCK’nın 43. maddesiyle uygulama yapılabilmesi için cezalandırılabilir nitelikte birden fazla eylemin bulunması gerektiği; sanığın, hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan işlem yapılan ‘a olay tarihinde uyuşturucu madde sattığı sabit ise de, hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan işlem yapılan t’a uyuşturucu madde sattığına dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve yeterli delil bulunmadığı; aynı tarihte sanığın evinde ele geçen uyuşturucu maddelerin ise aynı bütünün parçaları olduğunun kabulünün gerektiği, bu haliyle eylemin tek suç oluşturacağı gözetilmeden, sanık hakkında 5237 sayılı TCK’nın 43. maddesinde öngörülen “zincirleme suç” hükümlerinin uygulanması suretiyle fazla ceza tayini, hukuka aykırı görülmüştür.
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle, sanık müdafiinin temyiz istemi yerinde görüldüğünden Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi kararının 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Bozma nedeni ile tutukluluk süresi ve tutuklama koşullarında değişiklik bulunmaması karşısında sanık hakkındaki salıverilme talebinin REDDİNE,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Kocaeli 3. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
15.10.2024 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
CMK Madde 100 – Tutuklama nedenleri, CMK Madde 105 – Usul ve CMK Madde 109 – Adlî kontrol.
Yazar: Avukat Fatih Sefer