CMK Madde 122, adlî arama sırasında ele geçirilen belge ve kâğıtları kimlerin inceleyebileceğini düzenler. Hüküm, belgelerin içeriklerinin korunmasını, inceleme sırasında ilgilinin katılım imkânını ve suçla ilgisiz belgelerin iadesini güvence altına alır.
Belge veya kâğıtları inceleme yetkisi
Madde 122 – (1) Hakkında arama işlemi uygulanan kimsenin belge veya kâğıtlarını inceleme yetkisi, Cumhuriyet savcısı ve hâkime aittir.
(2) Belge ve kâğıtların zilyedi veya temsilcisi kendi mührünü de koyabilir veya imzasını atabilir. İleride mührün kaldırılmasına ve kâğıtların incelenmesine karar verildiğinde bu işlemin yapılmasında hazır bulunmak üzere, zilyedi veya temsilcisi ya da müdafii veya vekili çağrılır; çağrıya uyulmadığında gerekli işlem yapılır.
(3) İnceleme sonucu soruşturma veya kovuşturma konusu suça ilişkin olmadığı anlaşılan belge veya kâğıtlar ilgilisine geri verilir.
CMK Madde 122’nin açıklaması
Aramada belge veya kâğıt bulunması, bunların içeriğinin kolluk tarafından serbestçe okunabileceği anlamına gelmez. İçerik incelemesi Cumhuriyet savcısı ve hâkime bırakılmıştır; kolluk, belgeleri güvenli biçimde muhafaza edip yetkili mercie iletmekle inceleme yetkisini birbirinden ayırmalıdır. Belge sahibinin rızası da kolluğa kanunda tanınmayan bir içerik inceleme yetkisi vermez.
Belgenin zilyedi veya temsilcisi, sonradan değiştirilmesini önlemek amacıyla kendi mührünü koyabilir ya da imza atabilir. Mührün açılması ve inceleme yapılması kararlaştırıldığında kanunda sayılan ilgililer çağrılır. Usulüne uygun çağrıya rağmen gelinmemesi, incelemeyi kendiliğinden durdurmaz. İncelemede soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgisi bulunmadığı anlaşılan belgelerin iadesi zorunludur.
Aramada alınan belgelerin mühürlenmesi, açılması ve incelenmesi sırasında müdafi aracılığıyla usul güvencelerinin takip edilmesi, belge sahibinin haklarının korunması bakımından önem taşıyabilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK şerhleri
- CMK Madde 120 – Aramada hazır bulunabilecekler
- CMK Madde 123 – Eşya veya kazancın muhafaza altına alınması ve bunlara elkonulması
Yazar: Avukat Fatih Sefer