CMK Madde 157, soruşturma evresindeki usul işlemlerinin kural olarak gizli olduğunu düzenler. Bu gizlilik, soruşturmanın sağlıklı yürütülmesine ve ilgililerin haklarının korunmasına hizmet eder; kanuni istisnaları ve savunma haklarını ortadan kaldırmaz.
CMK Madde 157 – Soruşturmanın gizliliği
Madde 157 – (1) Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.
Hukuki Açıklama
Soruşturma gizliliği, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar süren evrede yapılan usul işlemlerine ilişkindir (CMK 2 ve 175). Delillerin korunması, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması, masumiyet karinesi ve kişilerin özel hayatının gözetilmesi bu düzenlemenin başlıca amaçlarıdır.
Gizlilik ilkesi özellikle soruşturma işlemlerinin yetkisiz kişilere açıklanmasını sınırlar. Ancak soruşturma dosyasının bütün ilgililere karşı mutlak biçimde kapalı olduğu anlamına gelmez. Müdafiin dosyayı inceleme ve belge örneği alma yetkisi CMK 153’te düzenlenmiştir. Bu yetkinin kısıtlanması, aynı maddede belirtilen suçlar ve şartlarla sınırlı olup Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararını gerektirir; CMK 157 tek başına genel bir dosya inceleme yasağı oluşturmaz.
Soruşturma işlemlerine ilişkin bilgi veya belgelerin kamuya açıklanması, olayın koşullarına göre Türk Ceza Kanunu’nun 285. maddesindeki gizliliğin ihlali suçunu gündeme getirebilir. Bununla birlikte her haber veya açıklama kendiliğinden suç oluşturmaz. Gizli işlem içeriğinin açıklanması, suçun kanuni unsurları ve haber verme hakkının sınırları somut olay temelinde değerlendirilir.
Bu nedenle soruşturma aşamasında müdafi desteğinin kapsamı değerlendirilirken dosyaya erişim hakkı, mevcut bir kısıtlama kararının dayanağı ve soruşturma gizliliğinin korunması birlikte gözetilmelidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay Kararları
Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 08.09.2016, E. 2015/4961, K. 2016/4656
16. Ceza Dairesi 2015/4961 E. , 2016/4656 K.
Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi
Suç: Gizliliğin ihlali
Hüküm: Beraat
Dosya incelenerek gereği düşünüldü:
Ceza Muhakemesi Kanununun 157/1 maddesinde; kanuni istisnalar saklı kalmak ve savunma hakkına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usuli işlemlerin gizli olduğu düzenlenerek aksini davranışlar Türk Ceza Kanununun 285/1 maddesi gereğince yaptırıma bağlanmıştır.
Gizliliğin ihlali suçu ile korunan hukuki yarar, maddi gerçeğin bulunmasına yönelik soruşturma faaliyetlerinin selameti ve kişiler hakkındaki “masumiyet” karinesidir.
Basın özgürlüğü ise haber verme, eleştirme ve eser yaratma hakları ile toplumun aydınlatılması gerekliliği ve haber alma hakkını içermektedir.
Bu durumda soruşturmanın selameti ve kişilerin lekelenme hakkı ile basın hürriyetine ilişkin menfaatler çatışmaktadır. Sözkonusu menfaatler arasında adil bir denge oluşturulmalı, hangi menfaatin üstün tutulacağına karar verilerek, bu doğrultuda hareket edilmelidir.
Somut olayda haberin konusunun güncel olması, siyasetçiler ve kamuoyunda tanınan şahıslara ilişkin bulunması nedeniyle, toplumsal ilginin bulunduğu kabul edilebilecektir. Bu çerçevede konunun ana hatları ile haber ya da makale konusu yapılması hukuka aykırı görülmez ise de; olaya ilişkin yorumun içeriğinde, kişilere, zaman ve mekan gibi kavramlara ayrıntılı biçimde yer verilerek gizliliğin ihlal edildiği gibi henüz haklarında soruşturma dahi açılmayan katılanlar hakkında kamuoyu nezdinde, yolsuzluk yapan kişi izlenimini oluşturacak biçimde suçlayıcı bir üslup kullanılarak, lekelenmeme hakkının da ihlal edildiği görülmektedir.
Bu şekilde basın özgürlüğünde sınır aşılarak hakkın kötüye kullanıldığı, her iki özgürlük arasındaki dengenin katılanlar aleyhine bozulduğu gözetildiğinde, atılı suçun unsurlarının oluştuğu halde yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması bozmayı gerektirmekle; katılanlar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA 08.09.2016 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 29.04.2024, E. 2020/12465, K. 2024/1968
12. Ceza Dairesi 2020/12465 E. , 2024/1968 K.
MAHKEMESİ:Asliye Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2015/454 E., 2016/464 K.
SUÇ: Gizliliğin ihlali
HÜKÜM: Mahkûmiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Yerel mahkemece sanık hakkında kurulan hükmün; sanık tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde, 1412 sayılı CMUK’un 317. maddesindeki temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
Yerel mahkemece sanık hakkında gizliliğin ihlali suçundan, 5237 sayılı TCK’nın 285/1, 62/1, 50, 52/4 maddeleri uyarınca 6.000,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca sanığın temyiz isteminin reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanığın temyiz sebepleri; haberin daha önce başka gazetede yayınlandığı ve kaynak gösterildiğine, basın kanunu kapsamında hareket edildiğine, atılı suçun unsurlarının oluşmadığına ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
Yerel mahkemece, dosyada mevcut belge ve bilgiler, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde alınan beyanlarla birlikte dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; sanığın sorumlu yazı işleri müdürü olduğu Mersin Ajans Gazetesinin 5 Mayıs 2015 tarihli nüshasında “Mersini Fena Öpmüşler” manşetli haber içeriğinde katılanlar hakkında yürütülen suç soruşturması sırasında elde edilen katılanlara ait telefon tape kayıtlarına yer vermek suretiyle soruşturmanın gizliliğinin ihlaline neden olduğu gerekçesi ile sanık hakkında 5237 sayılı TCK’nın 285/1. maddesindeki gizliliğinin ihlali suçundan mahkumiyet kararı verilmiştir.
IV. GEREKÇE VE KARAR
Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanığın sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;
Dosya kapsamına göre; sanığın sorumlu yazı işleri müdürü olduğu Mersin Ajans Gazetesinin 5 Mayıs 2015 tarihli nüshasında “Mersini Fena Öpmüşler” manşetli haber içeriğinde katılanlar hakkında yürütülen suç soruşturması sırasında elde edilen katılanlara ait telefon tape kayıtlarına yer vermek suretiyle soruşturmanın gizliliğini ihlal ettiği iddia ve kabulüne konu olayda;
Sanığın hazırlık aşamasından itibaren olayın Sabah Gazetesinde yayınlanarak haber yapılması üzerine bu haberin kaynak gösterilerek haber yapıldığına ilişkin savunması karşısında, söz konusu tape kayıtların suç tarihinden önce herhangi bir şekilde haber yapılarak alenileştirilip alenileştirilmediğinin araştırılarak sanığın hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması,
Hukuka aykırı olup, açıklanan nedenle Mersin 2. Asliye Asliye Ceza Mahkemesinin kararına yönelik sanığın temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Kanun’un 321. maddesi gereği, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
29.04.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 04.11.2024, E. 2021/5160, K. 2024/6036
12. Ceza Dairesi 2021/5160 E., 2024/6036 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2017/1641 E., 2018/324 K.
SUÇLAR: Gizliliğin ihlali, hakaret
HÜKÜM: Mahkumiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Temyiz isteminin esastan reddi ile hükümlerin onanması
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; sanık müdafii tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince sanık hakkında gizliliğin ihlali ve hakaret suçlarından, 5271 sayılı CMK’nın 223/2-d maddesi uyarınca beraat kararı verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince katılan vekilinin istinaf başvurusu üzerine duruşmalı yapılan inceleme sonunda İlk Derece Mahkemesi hükmünün kaldırılarak sanık hakkında gizliliğin ihlali suçundan 5237 sayılı TCK’nın 285/1, 62/1, 52/2-4. maddeleri uyarınca 6.080,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hakaret suçundan TCK’nın 125/3, a-4, 62/1, 52/2-4. maddeleri uyarınca 7.080,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca sanık müdafiinin temyiz istemlerinin esastan reddi ile hükümlerin onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanık müdafiinin temyiz sebepleri; mahkumiyet kararının hukuki gerekçe içermediğine, yapılan haberde kamu yararı bulunduğuna, hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığına, basın özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine, ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
İlk Derece Mahkemesince, dosyada mevcut belge ve bilgiler, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde alınan beyanlarla birlikte dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; sanığın sahibi olduğu ve bölgesel yayın yapan Ekspres adlı gazetenin 22.07.2016 tarihli nüshasında “FETÖ savcısı görevde” başlığı altında “Türkiye’yi rezil etti, sonra terfi etti” haberimizden dolayı gazetemiz yetkililerimizi, muhabirlerimizi, gazetemizin patronunu ayrı ayrı mahkemeye veren Adana Başsavcı Vekili … bu defa yakayı tam ele verdi. Çorlu’da görevli iken stajyer hakim ve savcılara örgüt üyesi olmaları için yaptığı zulümleri noktasına virgüne dokunmadan yayınlıyoruz.. şeklinde yazı ile Mersin Cumhuriyet Başsavcılığının 2016/32054 sayılı soruşturmasına ait eski bir hakim tarafından verilen ve mağdurun da yer aldığı şikayet dilekçesi ve ifade evrakını yayınlamasına konu olayda,
Soruşturmanın gizliliğinin ihlali suçu yönünden yapılan değerlendirmede; bu suç 5237 sayılı TCK’nun 285. maddesinde düzenlenmiş olup, bu suçla adliyeye ilişkin yararlar ile adil yargılanma, soruşturmanın amacına uygun biçimde sürdürülebilmesini temin ve kişilerin lekelenmeme ya da damgalanmama hakkı korunmaktadır. Soruşturmanın gizliliği hukukun genel kurallarından olup, ayrıca 5271 sayılı CMK’nun 157. maddesindeki “Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir” biçimindeki düzenlemeden kaynaklanmaktadır.
Bununla birlikte basın ve yayın özgürlüğü ile haber ve yorum yapma hakkının kaynağını Anayasa’dan alan bir hukuka uygunluk nedeni olduğu hatırlanmalıdır. TCK’nun 285. maddesiyle getirilen yasak, suç veya yargılama hakkında topluma bilgi verilmesinin önlenmesini içermemektedir. Madde ile getirilen yasak, soruşturma veya kovuşturmanın gizli kalması gereken yönleriyle ilgilidir.
Diğer yandan, basın ve özellikle televizyon yayıncılığının, haber niteliğindeki bilgilerin gecikmeden topluma iletilmesini gerektirmesi nedeniyle, yayına konu haberin “mutlak anlamda maddi gerçeği” yansıtması beklenemez. Zira ancak maddi gerçekliğin tespitinden sonra yayın yapılabileceğini kabul etmek, haber verme hakkını sınırlandırır. Habere konu bir olayın o sıradaki bilgilere göre görünen yüzünün araştırılarak haber haline getirtilmesi durumunda, haberin hazırlanılmasında kasıt, savsama ya da sunuş biçiminde hukuka aykırılık bulunmadığı takdirde, maddi gerçeğin yayınlanandan farklı olması dolayısıyla ceza sorumluluğuna gidilemeyecek ve artık bu unsurları taşıyan bir haberde kişilerin lekelenmeme hakkının korunmasına üstünlük tanınmayacaktır.
Buna göre basının haber yapma hakkı ile soruşturmanın gizliliğini ihlal suçunda korunan hukuki yarar arasındaki dengenin doğru belirlenmesi ve hangi durumda birinin diğerine üstün tutulacağının somut olayın özelliklerine göre tespit edilmesi gerekmektedir. Yargılamaya konu olayda mağdur hakkında FETÖ/PDY örgütü ile irtibatı olduğuna dair ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’na yapılmış bir şikayet ve herhangi bir ekleme yapılmaksızın şikayet dilekçesinin bir kısmının sanığın imtiyaz sahibi olduğu gazetede yayınlanması söz konusudur. Anılan şikayet sonucu başlatılan soruşturma kapsamında ilgili Sulh Ceza Hakimliği’nce alınmış bir gizlilik kararı mevcut değildir. Ülkenin içinde bulunduğu şartlara göre davaya konu haberin yapılmasında toplum yararı olduğu açıkça ortadadır. Öte yandan haberde ilgili şikayet dilekçesi aynen yayınlanmış ve dilekçe içeriği dışında maksadı aşacak şekilde bir anlatıma yer verilmemiştir. Gizlilik kararı alınmayan soruşturmalar hakkında haber yapılamayacağını kabul etmek ise, Anayasanın 28 ila 32. maddeleri, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 10. maddesi ve 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 1 ve 3. maddeleri, İfade özgürlüğünün ayrılmaz bir parçası olan basın özgürlüğü, basının fikir, yorum ve haberleri yayma hakkı ve kişilerin bunlardan yararlanma hakları ile en son hukuk devleti ilkelerine aykırı olacaktır. Nihayet sanığın soruşturma makamı yerine geçerek haberini yapacağı her olayda maddi gerçeği araştırması da kendisinden beklenemez.
Hakaret suçundan yapılan değerlendirmede ise, manşetten verilen haberde başlık olarak “FETÖ savcısı görevde” ifadesi kullanıldıktan sonra …’in anılan dilekçesine aynen yer verildiği ve alt başlıkta mağdur hakkında “Çorlu’da görevli iken stajyer hakim ve savcılara örgüt üyesi olmaları için yaptığı zulümleri noktasına virgülüne dokunmadan yayınlıyoruz” ifadesine yer verildiği anlaşılmıştır. Buna göre alt başlıkta habere kaynak şikayet dilekçesindeki anlatım dışında küçültücü, incitici, abartılı söz ve ifadelere yer verilmemiş, muhatabın kişiliğini zedeleyici bir üslup kullanılmamış ve özle biçim arasındaki denge şeref ve onuru kıracak boyutta bozulmamıştır. “FETÖ savcısı görevde” ibaresiyle ise mağdurun anılan örgütle irtibatlı olduğu ifade edilmek istenmiştir ki bu iddia da habere konu şikayet dilekçesindeki iddialara dolayısıyla haberin kaynağına uygundur. Başka bir ifade ile sanık haber kaynağının dışına çıkıp mağdurun kişiliğini hedef alacak ve onu küçük düşürecek tarzda hareket etmemiş, habere konu şikayet dilekçesindeki iddiayı eleştirel ve çarpıcı bir üslupla manşete taşımıştır. Yani “FETÖ savcısı görevde” manşeti afaki, mesnetsiz ve sadece mağdurun kişiliğini hedef almış onu toplum nezdinde küçük düşürmeye yönelik değildir. Aksine bilinmesinde toplum yararı olan bir konuda farklı bir üslupla habercilik görevinin yerine getirilmesi söz konusudur. Zira ilgili şikayet dilekçesinde mağdur dışında isimleri belirtilen kişilerin bir kısmının anılan örgüte üye olmak suçundan tutuklu, bir kısmının ise kaçak konumunda olduğu bilinmektedir.
Yine yukarıda ifade ettiğimiz üzere basının maddi gerçeği araştırma ve bekleme zorunluğu yoktur.
Basın özgürlüğü, özgürlükçü demokratik toplumun vazgeçilmez temelini oluşturur. Bu kapsamda, yöneticilerle ilgili bazı güncel olayların haber verme hakkı çerçevesinde yayın konusu yapılması da basın özgürlüğü içerisinde görülmelidir. Düşünce özgürlüğü ve dolayısıyla eleştiri, demokratik toplumlarda vazgeçilmez bir haktır. Basın yoluyla işlenen suçlarda hukuka uygunluk halleri ise haber verme ve eleştirme hakkıyla mağdurun rızasıdır.
Bu açıklamalar ışığında, sanığın eyleminin TCK’nın 26/1 maddesi kapsamında hakkın kullanılması olarak kabul edilmesi zorunludur ve buna göre CMK’nın 223/2-d maddesi uyarınca soruşturmanın gizliliğini ihlal ve hakaret suçundan beraatine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi tarafından duruşmalı yapılan inceleme sonunda İlk Derece Mahkemesi hükmünün kaldırılarak sanığın eyleminin haber verme ve eleştiri hakkı, başka bir ifadeyle basın özgürlüğü veya ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmayıp, haber ve haber içeriği karşısında eylemlerin o tarihte Adana Cumhuriyet Başsavcı vekili olan katılana yönelik kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçu ile soruşturmanın gizliliğini ihlal suçunu oluşturduğu kabul edilerek sanık hakkında mahkumiyete karar verilmiştir.
IV. GEREKÇE VE KARAR
Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eyleme uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği anlaşılmakla, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinin kararında sanık müdafii tarafından öne sürülen tüm temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden aynı Kanun’un 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Adana 2. Asliye Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 04.11.2024 tarihinde karar verildi.
İlgili karar
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 16.03.2021, E. 2020/856, K. 2021/2685. Kararın tam metni CMK Madde 153 şerhinde yer almaktadır.
İlgili CMK Şerhleri
Yazar: Avukat Fatih Sefer