CMK Madde 153, müdafiin soruşturma dosyasını inceleme ve belgelerden harçsız örnek alma hakkını düzenler. Hakkın kısıtlanması istisnaidir; kanunda sayılan suç soruşturmalarında ve hâkim kararıyla mümkündür. Bazı tutanaklar kısıtlamanın dışındadır; iddianamenin kabulünden sonraki erişim ise ayrıca güvence altına alınmıştır.
CMK Madde 153 – Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi
Madde 153 – (Değişik: 2/12/2014-6572/44 md.)
(1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.
(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir:
a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
2. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
3. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
4. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
5. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220),
6. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308),
7. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
8. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 326, 327, 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337).
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 160 ıncı maddesinde tanımlanan zimmet suçu.
d) 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçlar.
(3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.
(4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.
(5) Bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.
Hukuki Açıklama
Dosyaya erişim. Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir. CMK 157’deki soruşturmanın gizliliği ilkesi, CMK 153’te tanınan savunma hakkının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Kısıtlama koşulları. İnceleme veya belge örneği alma yetkisi yalnız ikinci fıkrada sayılan suçlar hakkındaki soruşturmalarda, soruşturmanın amacının tehlikeye düşebileceği durumda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Suçun sayılan grupta yer alması otomatik kısıtlama doğurmaz. Maddenin 2014 yılında değişen ikinci fıkrası, kısıtlama kararı verilebilecek soruşturmaları sınırlı olarak saymıştır; önceki döneme ilişkin kararlarda yer alan daha geniş kısıtlama anlatımı bugünkü suç listesini genişletmez.
İstisna tutanaklar. Yakalananın veya şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve bu kişilerin hazır bulunabilecekleri diğer adlî işlemlere ilişkin tutanaklar ikinci fıkra uyarınca kısıtlanamaz.
İddianame ve suçtan zarar görenin vekili. İddianamenin kabulünden itibaren müdafi dosya içeriği ile muhafaza altına alınan delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir. Suçtan zarar görenin vekili de bu maddede tanınan haklardan yararlanır. Bununla birlikte sırf avukat olmak, herhangi bir soruşturma dosyasına sınırsız erişim yetkisi vermez; vekillik veya müdafilik sıfatı ile dosyayla bağlantı somut olayda değerlendirilir.
Soruşturma dosyasına erişimde müdafi yardımının kapsamı belirlenirken olası kısıtlama kararının şartları, talep edilen belgenin niteliği ve iddianamenin kabul edilip edilmediği birlikte incelenmelidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay Kararları
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 09.11.2022, E. 2020/5604, K. 2022/13388
5. Ceza Dairesi 2020/5604 E. , 2022/13388 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Ceza Dairesi
SUÇ: Rüşvet verme
HÜKÜM: 1) … 12. Ağır Ceza Mahkemesinin 19/12/2018 tarihli ve 2012/111 Esas, 2018/568 sayılı Kararı ile; rüşvet vermeye teşebbüse azmettirme suçundan mahkumiyet,
2) … Bölge Adliye Mahkemesi 13. Ceza Dairesinin 10/05/2019 tarihli ve 2019/373 Esas, 2019/1227 sayılı Kararı ile; istinaf başvurusunun esastan reddi.
Bölge Adliye Mahkemesince verilen istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin karar temyiz edilmekle, temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi;
15/07/2020 tarihli ve 31186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren 7249 sayılı Kanun’un 10. maddesi ile 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 59. maddesine eklenen 5. fıkra ile avukatların görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararları hakkında CMK’nın 286/2. maddesinin uygulanmayacağı hükmünün getirildiği ayrıca 7343 sayılı Kanun’un 15. maddesi ile 1136 sayılı Kanun’a eklenen ve 30/11/2021 tarihinde yürürlüğe giren geçici 24. madde ile de anılan Yasa’nın 59. maddesinin 5. fıkrasının, bu tarihten itibaren 15 gün içinde talep etmek koşuluyla avukatların görevlerinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlar nedeniyle bölge adliye mahkemesi ceza dairelerince 15/07/2020 tarihinden önce verilmiş kesin nitelikteki kararları hakkında da uygulanmasına olanak sağlandığı, sanık müdafin anılan geçici maddeye istinaden 15 günlük yasal süre içerisinde 30/11/2021 tarihli dilekçeyle de hükmü temyiz ettiği ve duruşmalı inceleme talebinde bulunduğu gözetildiğinde esasın incelenmesine, dosya kapsamına göre uygun görülmeyen duruşmalı inceleme talebinin CMK’nın 299. maddesi uyarınca REDDİNE ve incelemenin duruşmasız olarak yapılmasına karar verildikten sonra gereği düşünüldü:
Suç tarihinde avukat olan sanığın, müdafisi olduğu … ve … hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığınca çeşitli suçlardan şüpheli sıfatıyla başlatılan soruşturma dosyasından, dosyada taraf olmadığı için yasal olarak belge sureti alma yetkisi bulunmayan ve aynı suçtan haklarında verilen mahkumiyet hükmü kesinleşen … ve …’i azmettirerek soruşturma dosyasında zabıt katibi olarak görev yapan…’a 5.000 TL menfaat sağlayıp müvekkillerine ait tape kayıtlarına ilişkin evrakın suretini temin etmeye çalıştığının kabulüyle ilk derece mahkemesince hakkında rüşvet vermeye teşebbüse azmettirme suçundan kurulan mahkumiyet hükmüne yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş ise de;
Suç tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK’nın 153/1. maddesinde “Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir” hükmünün yer aldığı, aynı maddenin 2. fıkrasında ise “Müdafiin dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek alması, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine, sulh ceza hâkiminin kararıyla bu yetkisi kısıtlanabilir” düzenlemesine yer verildiği, dosya içerisinde yer alan … Sulh Ceza Mahkemelerine ait cevabi yazılardan suç tarihi itibarıyla iddiaya konu soruşturma dosyası kapsamında müdafin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisini kısıtlayan bir kararın bulunmadığının anlaşıldığı, bu haliyle dosyadan müdafisi olduğu şahıslar adına harç dahi ödemeden örnek alma yetkisi bulunan sanığın isnat edilen eylemi yetkisiz kişileri azmettirip menfaat sağlayarak işlediğinin kabulünün mümkün olmadığı, kaldı ki tüm aşamalarda alınan sözlü ve yazılı savunmalarında bu hususu dile getiren sanığın ayrıca suç tarihinden bir gün öncesi olan 11/05/2011 tarihinde aynı adliyede daha önce icra müdürü olarak görev yapan tanıdığı …’ü aradığını, dosyada gizlilik kararı olmadığını bildiğinden fotokopi alıp alamayacağını sorduğunu, şahsın bir süre sonra kendisini arayarak alamadığını söylemesi üzerine kendisine teşekkür ettiğini, aynı gün …’nın emniyetteki ifadesine katıldığını ve işlerinin yoğunluğu sebebiyle adliyeye gidemediğini, geç saatte bürosuna döndüğü için büronun alt katında telefonunu şarja takarak üst katta istirahate çekildiğini, olay günü … …’ın kendisini tekrar aradığını fakat istirahatte olduğundan telefonu yanında stajyer avukat olarak çalışan …’nun açtığını ve fotokopi evrakı alacağını bildirmesi üzerine “Abi, … ve … abi, hem telefon hem de bunlarla ilgili her şey” şeklindeki mesajın da stajyer avukat tarafından gönderildiğini, bu durumu uyandığında [adı gizlendi]’nın kendisine anlattığını, kendisinin de [adı gizlendi]’nın ifadesine katıldığını ve ifade sırasında tape kayıtlarının okunarak sorular sorulduğunu, artık tapelere gerek kalmadığını stajyer avukata söylediğini, sonrasında yaşanan olaylardan haberdar olmadığı gibi kimseye de para vermediğini savunduğu, bu savunmanın gerek …’ün gerekse de …’nun beyanları ile doğrulandığı, bunun yanında … ile…’ın ifadelerinden sanık avukat ile hiç muhatap ve kendisinden haberdar olmadıklarının anlaşıldığı, olayın faillerinin tamamının tespiti amacıyla, Cumhuriyet savcısının talimatı doğrultusunda zarf içerisine konularak… tarafından …’e tape kayıtları olduğu söylenerek verilen kağıtların da sanığa değil …’e teslim edildiği, … …’ın …’ten aldığı kağıtları sanığa teslim edeceğine dair bir beyanının bulunmadığı, dolayısıyla tüm dosya kapsamından dava konusu eyleme sanığın azmettiren olarak katıldığına dair savunmasının aksine mahkumiyetine yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediği nazara alınarak ilk derece mahkemesince verilen mahkumiyet hükmüne yönelik istinaf başvurusunun kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi,
Kanuna aykırı, sanık müdafin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozmaya konu kararın niteliği de nazara alınarak aynı Kanun’un 304/2-a maddesi gereğince dosyanın … 12. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilamının bir örneğinin ise … Bölge Adliye Mahkemesi 13. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİNE 09/11/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 16.03.2021, E. 2020/856, K. 2021/2685
12. Ceza Dairesi 2020/856 E. , 2021/2685 K.
Mahkemesi :Sulh Ceza Mahkemesi
Karar Tarihi : 24.01.2020
Taksirle yaralama suçundan şüpheli … hakkında Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen 2018/117944 sayılı soruşturmada, Avukat … tarafından mağdur … yönünden soruşturma dosyasının incelenmesi talebinde bulunulması üzerine, talebin reddine ilişkin Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 16/01/2020 tarihli kararına karşı yapılan itirazın kabulü ile dosya inceleme talebinin kabulüne dair Bakırköy 7. Sulh Ceza Hakimliğinin 21/01/2020 tarihli ve 2020/411 değişik iş sayılı kararına karşı Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan itirazın reddine ilişkin Bakırköy 1. Sulh Ceza Hakimliğinin 24/01/2020 tarihli ve 2020/605 değişik iş sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.
Benzer bir konuya ilişkin, Yargıtay 15. Ceza Dairesi 25/10/2011 tarihli ve 2011/10088-5760 Esas-Karar ve Yargıtay 10. Ceza Dairesi 21/11/2011 tarihli ve 2011/9206-57200 Esas-Karar sayılı ilâmlarında "… genel olarak soruşturma evresinin gizli olduğu, şüpheli müdafii ya da katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişi vekili olan avukatın soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla soruşturma evrakını inceleyebileceği, ancak bunun için de avukatın müdafii veya vekil olduğuna dair görevlendirme yazısı veya vekaletname ibraz etmesi gerektiği, vekaletname ya da görevlendirme yazısı olmadan sadece mahkemelerdeki dava dosyaları ile icra dairelerindeki takip dosyalarının incelenebileceği, soruşturma dosyalarının ise incelenemeyeceği…" yine Danıştay 10. Dairesinin 22/05/2008 tarihli, 2005/5971 Esas, 2008/3448 Karar sayılı ilâmında "….kural olarak soruşturma aşamasındaki usul işlemlerinin gizli olduğu, soruşturma evresinde dosyayı incelemek ve içerisinden örnek almak isteyen müdafi, mağdur veya şikayetçi vekilinin soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla dosya ile ilgisini belgelemek amacıyla görevlendirme yazısı veya vekaletname ibraz ederek soruşturma evrakının içeriği ile el konulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceleyebileceği, dilekçeyle müracaatı halinde ise istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabileceği…." şeklinde belirtildiği,
Yine konuya ilişkin mevzuatımızdaki hükümler incelendiğinde ise,
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Hak arama hürriyeti” kenar başlıklı 36’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”;
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun "Tanımlar" kenar başlıklı 2 nci maddesinde; “(1) Bu Kanunun uygulanmasında; …c) Müdafii: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı, d) Vekil: Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde temsil eden avukatı, e) Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi, f) Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi, …. ifade eder.",
“Müdafin görevlendirilmesi” kenar başlıklı 150’nci maddesinde; “(1) Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafii seçmesi istenir. Şüpheli veya sanık, müdafii seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir…..",
“Müdafin dosyayı inceleme yetkisi” kenar başlıklı 153 üncü maddesi uyarınca; “(1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir….
"Soruşturmanın gizliliği" kenar başlıklı 157’nci maddesinde; "(1) Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.";
1136 sayılı Avukatlık Kanununun "İşlerin stajiyer veya sekreterle takibi, dava dosyalarının incelenmesi ve dosyadan örnek alma" kenar başlıklı 46’ncı maddesinin ikinci fıkrasında; "Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez.";
Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin “Cumhuriyet başsavcılığı ön büro işlemleri” kenar başlıklı 136’ncı maddesinde;
“(1) Cumhuriyet başsavcılığı ön büro personelinin görevleri şunlardır:
a) Kapalı dosyalarda; mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri ile şüpheli ve müdafiin talebi hâlinde kapak bilgisi, belge ve karar örneğini kimlik tespiti yaparak vermek.
b) Kısıtlama kararı olmayan derdest soruşturma dosyalarında; mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri ile şüpheli ve müdafiin talebi hâlinde dosya içerisindeki belgelerin örneğini kimlik tespiti yaparak vermek.
c) Kapalı ve derdest soruşturma dosyalarında; kapak bilgisi, belge ve karar örneği talep eden kişinin dosyadaki sıfatı hususunda tereddüt oluşması hâlinde, talep konusunda karar vermek üzere Cumhuriyet savcısını bilgilendirerek talimatı doğrultusunda gereğini yapmak.
ç) Derdest soruşturma dosyalarına ibraz edilen dilekçe, belge ya da diğer evrakı kimlik tespiti yaparak teslim alıp, ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak, ayrıca tutuklu soruşturma dosyalarında derhâl ilgili zabıt kâtibini bilgilendirmek…."
“Soruşturma evrakının incelenmesi ve örnek alınması” kenar başlıklı 137 nci maddesinde; “(1) Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek şartıyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.
(2) Şüpheli ve müdafii soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini fizikî ya da elektronik ortamda harçsız olarak alabilir.
(3) Şüpheli ve müdafiin dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek almasına ilişkin yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi ve ilgili hâkimin kararıyla kısıtlanabilir.
(4) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adlî işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında üçüncü fıkra hükmü uygulanmaz.
(5) Bu maddenin içerdiği haklardan mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri de yararlanır.
(6) İncelemenin yapıldığına veya belge örneği alındığına dair düzenlenen dosya inceleme ya da belge örneği alma tutanağı, dosyayı inceleyen veya belge örneği alan ile nezaret eden görevli tarafından imzalandıktan sonra taranarak UYAP’a aktarılır.
(7) Soruşturma evrakı soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla Cumhuriyet savcısının belirleyeceği personel huzurunda kalemde veya ön büroda incelenir.” şeklindeki hükümlere yer verildiği,
Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 18/10/2019 tarihli 19120602-045-02-0624-2019-E.1643/84611 sayılı görüş yazısında "…vekâletname veya görevlendirme yazısı olmadan dilekçeye istinaden inceleme yapan avukat tarafından, soruşturmanın gizliliği ilkesi ile kişisel verilerin korunması ve lekelenmeme haklarına riayet edilmesi gerektiğinin ve aksi davranışın hukuki ve cezai sorumluluk doğurabileceğinin bilinmesi, ayrıca ilgili tarafın dilekçesi olmadan, avukatın yalnızca kendi dilekçesi ile inceleme yapması durumunda, tarafın inceleme yapılması hususunda avukattan sözlü talepte bulunduğunu ilerleyen aşamalarda reddedebileceği hususunun da göz önünde bulundurulması gerektiği değerlendirilmektedir.
Bu itibarla;
1-Soruşturma evresinin gizli olduğu, şüpheli müdafii ya da katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişi vekilinin soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla soruşturmadan bilgi alması veya soruşturma evrakını inceleyebilmesi için müdafii veya vekili olduğunu beyan ettiği şahıslarla ilgili UYAP’ta kaydının bulunması ya da müdafi veya vekil sıfatını aldığına dair bir görevlendirme yazısı ya da vekaletnameyi Cumhuriyet savcılığına ibraz etmesi gerektiği,
2-Avukatın, lehine inceleme yapmak istediği şahısla ilgili UYAP kaydı, müdafii veya vekil sıfatını aldığına dair bir görevlendirme yazısı ya da vekaletnamesinin bulunmadığı hallerde;
a)Avukat tarafından, soruşturma dosyasının hangi tarafı ile ilgili inceleme yapılmak istendiğine dair kendisinin imzalı beyanını içeren dilekçesi ve ekinde baro kimlik belgesinin bir örneği ile ön büro veya Cumhuriyet savcılığı soruşturma bürosuna başvuruda bulunabileceği,
b)Avukat tarafından, tarafın iznini içeren imzalı dilekçesi ile kendi dilekçesi ve baro kimlik belgesi örneği ile birlikte dosya inceleme talebinde bulunabileceği,
c)Avukatın tarafın inceleme izin dilekçesinın aslı kendisinde bulunuyor ise suretini onaylayarak adli mercilere sunabileceği, aslı kendisinde bulunmayan taraf dilekçesini sunmasının 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 56’ncı maddesine aykırılık teşkil edeceği,
d)Soruşturma dosyasında kısıtlama kararı bulunuyor ise ilgili tarafın katılma hakkının bulunduğu işlemler ile bilirkişi raporlarının söz konusu avukatın incelemesine sunulabileceği,
3-Tüm bu işlemlere dosya inceleme tutanağında yer verilmesi ve taraflar ya da müdafii veya vekiller tarafından sunulan dilekçeler ile eklerinin taranarak UYAP sistemine aktarılması gerektiği…"
Yukarıda ifade edilen kanuni düzenlemeler, içtihatlar ve görüş yazısı birlikte değerlendirildiğinde, genel olarak soruşturma evresinin gizli olduğu, gizlilikten anlaşılması gerekenin ise suçun işlenmesinden kamu davası açılıncaya kadar geçen sürede şüpheli/şüphelilerin gecikmeksizin tespiti, kaçmalarının önlenmesi ve suçla ilgili delillerin eksiksiz toplanarak kamu davasının açılabilmesi imkânınının sağlanması olduğu, şüpheli müdafii ya da katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlunun vekili olan avukatın soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla soruşturma evrakını inceleyebileceği, ancak bunun için de avukatın müdafi veya vekil olduğuna dair UYAP sisteminde kaydının bulunması ya da görevlendirme yazısı veya vekâletname ibraz etmesi gerektiği, vekaletname ya da görevlendirme yazısı olmadan sadece mahkemelerdeki dava dosyaları ile icra dairelerindeki takip dosyalarının incelenebileceği, soruşturma dosyalarının ise incelenemeyeceği, nitekim bu hususun 1136 sayılı Kanunun 46. maddesinin ikinci fıkrasında vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisinin verilmeyeceği belirtilerek açıkça düzenlendiği, öte yandan bir kişinin sırf avukat olmasının müdafi veya vekile tanınan tüm haklardan yararlanması anlamına gelmeyeceği, aksi düşüncenin kabulü halinde her avukatın istediği soruşturma dosyasını inceleyebileceği anlamına gelecektir ki bu husus soruşturmanın gizliliği, masumiyet karinesi, kişilerin lekelenmeme hakkı ve kişisel verilerin korunması ilkelerine aykırı olması nedeniyle kabul edilemez olduğu, bu durumlarda dosyaların incelenebilmesi savcıların takdirinde olduğu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununa göre sadece hakimlik kararlarına karşı itirazın mümkün olduğu, savcılık veya mahkeme kararlarına karşı itiraz edilmesi için kanunda açık hüküm olması gerektiği, savcıların dosya inceletmeme yetkilerinin itiraza tabi olmadığı,
Kabule göre de;
Avukatın 16/01/2020 tarihli dilekçesinde soruşturma dosyasını inceleme talebinde bulunmuş, ancak Avukat tarafından, tarafın iznini içeren imzalı dilekçesinin sunulmadığı gözetilmeksizin, merciince yapılan itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiş olup,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 25/03/2020 gün ve 94660652-105-34-2207-2020-Kyb sayılı kanun yararına bozma talebine atfen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 07/04/2020 gün ve 2020/40600 sayılı ihbarnamesi ile ihbar ve dava tevdi kılınmakla;
Dosya içeriğine göre; Avukat …’ın 16/01/2020 tarihli dilekçe ile 2018/117944 sayılı soruşturma dosyasını inceleme talebinde bulunduğu, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı 16/01/2020 tarihinde avukat …’ın dosyada taraflar arasında müdafilik veya vekil bağı bulunmadığından bahisle talebin reddine karar verdiği, bu karara karşı Avukat … tarafında itiraz edildiği, Bakırköy 7. Sulh Ceza Hakimliğinin 21/01/2020 tarihli ve 2020/411 değişik iş sayılı kararı ile itirazın kabulüne karar verdiği, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca 22/01/2020 tarihinde bu karara karşı itiraz edildiği ve Bakırköy 1. Sulh Ceza Mahkemesi tarafından itirazın reddine karar verildiği olayda, Avukat …’ın belirli bir mağdur ismini yazılı olarak bildirerek ve avukat kimliğinin fotokopisini ekleyerek soruşturma dosyasını inceleme talebinde bulunduğu, dosya üzerinde gizlilik kararının bulunmadığı, kanun hükmünde kararname ile genelgelere göre avukat …’ın dosyayı inceleme talebinin kabul edilmesi gerektiği anlaşılmakla,
Kanun yararına bozma talebine dayanılarak düzenlenen ihbarname bozma isteği incelenen dosya kapsamına nazaran yerinde görülmediğinden, Bakırköy 1. Sulh Ceza Hakimliğinin 24.01.2020 tarihli, 2020/605 değişik iş sayılı kararına yönelik yapılan kanun yararına bozma talebinin CMK’nın 309. maddesi uyarınca REDDİNE, müteakip işlemlerin mahallinde yapılmasına, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 16.03.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
- CMK Madde 149 – Şüphelinin veya sanığın müdafi seçimi
- CMK Madde 154 – Müdafi ile görüşme
- CMK Madde 157 – Soruşturmanın gizliliği
Yazar: Avukat Fatih Sefer