CMK Madde 101, tutuklama kararını verecek yargı merciini, tutuklama talebi ve kararında bulunması gereken gerekçeleri düzenler. Müdafi yardımından yararlanma, kararın bildirilmesi, tutuklama talebinin reddinin sonucu ve itiraz hakkı da bu maddede güvence altına alınmıştır.
Tutuklama kararı
Madde 101 – (1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir.
(2) (Değişik: 2/7/2012-6352/97 md.) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;
a) Kuvvetli suç şüphesini,
b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,
c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,
d) (Ek:8/7/2021-7331/14 md.) Adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını,
gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir.
(3) Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.
(4) Tutuklama kararı verilmezse, şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır.
(5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir.
CMK 101’in hukuki açıklaması
Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, Cumhuriyet savcısının istemi olmaksızın kendiliğinden tutuklama kararı veremez. Kovuşturma evresinde ise mahkeme, savcının istemi üzerine veya re’sen tutuklama kararı verebilir. Karar yetkisi ve tutuklamanın maddi şartları ayrı konular olup kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile tutuklama nedeni CMK 100 uyarınca ayrıca aranır.
CMK 101/2 uyarınca yalnız suçun niteliğine veya cezanın ağırlığına değinen kalıp ifadeler yeterli değildir. Tutuklama, tutukluluğun devamı ve tahliye talebinin reddi kararlarında kuvvetli şüpheyi, tutuklama nedenini ve ölçülülüğü destekleyen olgular ile adlî kontrolün neden yetersiz kalacağı somut olarak açıklanmalıdır. Adlî kontrolün yetersizliği, 7331 sayılı Kanun’la 2021 yılında ikinci fıkrada ayrıca açık bir gerekçe unsuru hâline getirilmiştir.
Tutuklama istendiğinde şüpheli veya sanığın seçtiği müdafiden, yoksa baro tarafından görevlendirilecek müdafiden yardım alması sağlanır. Bu hakkın yalnızca talep üzerine tanınması yeterli değildir. Tutuklama istemi reddedilirse kişi derhâl serbest bırakılır; verilen kararın içeriği sözlü olarak bildirilir ve yazılı örneği de kendisine verilir. CMK 101 ve CMK 100 kapsamındaki kararlara itiraz yolu açıktır.
Tutuklama kararına karşı savunmada müdafi yardımından yararlanmak, gerekçenin somut olgulara dayanıp dayanmadığının ve adlî kontrol seçeneklerinin değerlendirilmesi bakımından önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 14.05.2025, E. 2025/2686, K. 2025/9030
2. Ceza Dairesi 2025/2686 E., 2025/9030 K.
MAHKEMESİ:Asliye Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2019/1599 E., 2021/540 K.
SUÇ: Hırsızlık
İNCELEME KONUSU
KARAR: Mahkûmiyet
KANUN YARARINA
BOZMA YOLUNA
BAŞVURAN: Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: İlgili kararın kanun yararına bozulması
I. İSTEM
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 25/02/2025 tarihli ve KYB-2025/16943 sayılı kanun yararına bozma isteminin;
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 101/3 maddesinde yer alan “tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.” şeklindeki yasal düzenleme karşısında, sanığa müdafi tayin edilmeden, Cumhuriyet savcısının da hazır bulunmadığı 27/12/2019 tarihli celsede sanık hakkında tutuklama kararı verilmesinde;
5271 sayılı Kanun’un 147/1-c fıkrasında yer alan “müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukuki yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorguda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.” şeklindeki düzenleme nazara alındığında; sanığın cezaevi aracılığıyla gönderdiği 18/02/2020 tarihli dilekçesi ile kendisine müdafi atanmasını talep etmiş olmasına rağmen bu yola tevessül edilmeden yargılamaya devam edilmesinde; ” isabet görülmemiştir. ” şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.
II. GEREKÇE
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 101/3. maddesinde yer alan “tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.” şeklindeki yasal düzenleme karşısında, hükümlüye müdafii tayin edilmeden, Cumhuriyet savcısının da hazır bulunmadığı 27.12.2019 tarihli celsede sanık hakkında tutuklama kararı verilmesi ve 5271 sayılı Kanun’un 147/1-c fıkrasında yer alan “müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukuki yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorguda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.” şeklindeki düzenleme nazara alındığında; hükümlünün cezaevi aracılığıyla gönderdiği 18.02.2020 tarihli dilekçesi ile kendisine müdafii atanmasını talep etmiş olmasına rağmen bu yola tevessül edilmeden yargılamaya devam edilmesi, Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.
III. KARAR
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE, Aydın 3. Asliye Ceza Mahkemesinin, 24.02.2021 tarihli ve 2019/1599 Esas, 2021/540 Karar sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 309/3. maddesi gereği KANUN YARARINA BOZULMASINA, 5271 sayılı Kanun’un 309/4 maddesinin (b) bendi uyarınca gerekli işlemin yapılması için dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 14.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 15.02.2023, E. 2023/429, K. 2023/8799
6. Ceza Dairesi 2023/429 E. , 2023/8799 K.
“İçtihat Metni”
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2022/3271 E., 2022/2117 K.
SUÇ: Nitelikli yağma
HÜKÜM: Mahkûmiyet
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararların; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenlerin hükmü temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçelerinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmiştir.
I. HUKUKÎ SÜREÇ
1…. Cumhuriyet Başsavcılığının 05.09.2022 tarihli ve 2022/1746 iddianame numarası ile sanık hakkında nitelikli yağma suçundan, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 37 inci maddesinin birinci fıkrası delaletiyle 149 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 58 inci maddesinin altıncı fıkrası, 63 üncü maddesi ve 53 üncü maddesi uyarınca kamu davası açılmıştır.
2…. 8. Ağır Ceza Mahkemesinin 03.11.2022 tarihli ve 2022/280 Esas, 2022/335 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında nitelikli yağma suçundan, 5237 sayılı Kanunun 37 inci maddesinin birinci fıkrası delaletiyle 149 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 168 inci maddenin iki ve üçüncü fıkrası uyarınca 6 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, 53 üncü maddesi uyarınca hak yoksunluklarına, 58 inci maddesi gereği ikinci kez mükerirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilmiştir.
3…. Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi 29.11.2022 tarihli ve 2022/3271 Esas, 2022/2117 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında İlk Derece Mahkemesince kurulan hükme yönelik sanık müdafiinin istinaf başvurusunun 5271 sayılı Kanun’un 280 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanık Müdafiinin Temyiz İstemi,
1.Sanığın suç işleme kastı olmadığına,
2. Silahla yağma suçunun unsurlarının oluşmadığına,
3.Sanığın yağma suçu işlediğine dair somut delil bulunmadığına.
4.Suça konu malın değeri az olduğuna,
5. İkinci kez mükerrirliğin şartları oluşmadığına,
6.Tutuklama gerekçesi olmadığı’na ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
Temyizin kapsamına göre;
A. İlk Derece Mahkemesinin Kabulü
1. Olay tarihinde sanığın kız arkadaşı ile birlikte oturmakta olan mağdurun yanına geldiği ve mağdurdan telefonunu isteyerek vermediği takdirde bıçaklayacağını söylediği, olayda ele geçirilemeyen bıçağı iki kez salladığı, daha sonra mağdurun telefonunu aldığı kabul edilmiştir.
2. Sanığın olay günü mağdurun yanında olduğu ancak bıçak çekerek telefonunu almadığını, mağdurun kız arkadaşının kendi isteği ile telefonu kendisine verdiğini, ihtiyacı olduğu için 600,00 TL’ye sattığına, pişman olduğuna ilişkin kısmi ikrar içeren 04.08.2022 tarihli müdafii huzurundaki kolluk beyanları mevcuttur.
3. Mağdurun 01.08.2022 tarihinde polis merkezindeki ifadesinde sanığın kendisinden cep telefonunu bıçak çekerek vermezsen seni bıçaklarım dediği ve iki kez hızlı şekilde bıçak sallaması üzerine verdiğine ilişkin beyanları vardır.
4. Dosya içerisinde 01.08.2022 tarihli olay araştırma kimlik tespit tutanağına göre sanığın tespit edildiğine ilişkin belge mevcuttur.
5.Sanık … 2. Sulh Ceza hakimliğinin 2022/736 sorgu sayılı kararıyla 04.08.2022 tarihinde tutuklandığı anlaşılmıştır.
6. Sanığın UYAP’a kayıtlı dosyalarına ilişkin belgeler dosya arasına alınmıştır.
7.Dosya içerisinde 01.09.2022 tarihli sanığın adli sicil kaydı mevcuttur.
8. Dosya içerisindeki 21.09.2022 tarihli tutanağa göre suça konu cep telefonunun suç tarihi itibari ile sıfır fiyatının 7.000,00 TL ikinci el fiyatının ise 3.500,00 TL civarında olduğunun tespit edildiği görülmüştür.
9. 03.11.2022 tarihli celse de sanık müdafiinin zararı 02.11.2022 tarihinde giderdiğine ilişkin beyanı mevcuttur.
B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü
İlk Derece Mahkemesince kabul edilen olay ve olgularda, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.
IV. GEREKÇE
1. … Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesinin, 29.11.2022 tarihli ve 2022/3271 Esas, 2022/2117 Karar sayılı kararının, sanığın ve mağdurun müdafii eşliğinde polis merkezi amirliğinde alınan beyanları dikkate alındığında her ne kadar mağdurun duruşmada şikayetçi olmadığını ve telefonu sanığın istemesi üzerine verdiğine ilişkin beyanları olsa da hükme esas alınamayacağı, olayın hemen akabinde sıcağı sıcağına alınan beyanlara itibar edilmesi sebebiyle sanığın mağdurdan bıçak çekip tehdit ederek telefonu aldığının sanığın tevilli ikrarı, mağdurun kolluk beyanı ve tanık [Tanık]’nin beyanları dikkate alınmış olup yağma suçunun oluşabilmesi için, suça konu malın, elinde bulunduran kişiden cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle alınması veya mağdurun malı teslime veya alınmasına karşı koymamaya mecbur kılınması gerektiğinden somut olayımızda nitelikli yağma suçunun tüm unsurlarının gerçekleştiği görülmüştür. Kaldı ki sanık suça konu cep telefonunu paraya ihtiyacı olduğu için sattığını belirtmiştir. Bu sebepten sanık müdafiinin yağma suçunun unsurlarının oluşmadığına, sanığın suç işleme kastı olmadığına ve somut delil olmadığına yönelik temyiz sebepleri yönünden eyleminin sabit olduğu belirlendiğinden, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.
2. Suça konu cep telefonunun değeri dikkate alındığında 5237 sayılı kanunun 150. maddesinin 2. fıkrasındaki “Malın değerinin azlığı” kavramında yasa koyucunun amacı, suçun işleniş biçimi, olayın özelliği ve sanığın özgülenen kastı gözetildiğinde sıfır veya ikinci el değerinin az olmadığı anlaşılmakla sanık müdafiinin değer azlığı yönünden temyiz istemi yerinde görülmediğinden kurulan hükümde bu yönde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
3.Sanığın … 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 2020/503 Esas, 2020/635 Karar sayılı ilamı ile mükerrir olduğu, bu ilamda da sanığın … 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/230 Esas, 2013/261 sayılı Kararda da 5237 sayılı kanunun 58 inci maddesi uygulanmasına karar verildiği görülmekle sanığın ikinci kez mükerrirliğin şartlarını oluştuğu dikkate alındığından sanık müdafiinin bu yöndeki temyiz istemi yerinde görülmemekle hükümde bu yönde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
4. 5271 sayılı Kanunun 100 üncü ve 101 inci maddeleri dikkate alındığında hükümde sanığa verilen ceza miktarı, tutuklulukta geçirdiği süre ile 100 üncü maddenin üçüncü fıkrasının dikkate alındığı, sanık hakkında adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalacağı sebepleri belirtilerek tutukluluğunun devamına karar verildiği görülmekle sanık müdafiinin tutukluluğun devamı kararına gerekçe yazılmadığına ilişkin temyiz sebepleri yönünden hükümde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
V. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle … Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesinin, 29.11.2022 tarihli ve 2022/3271 Esas, 2022/2117 Karar sayılı kararında sanık müdafiince öne sürülen temyiz sebepleri ile re’sen incelenmesi gereken konular yönünde 5271 sayılı Kanun’un 288 inci ve 289 uncu maddeleri kapsamında yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca … 8. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise … Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,
15.02.2023 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 100 – Tutuklama nedenleri ve CMK Madde 109 – Adlî kontrol hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Yazar: Avukat Fatih Sefer