CMK Madde 111, şüpheli veya sanığın adlî kontrol kararının kaldırılmasını istemesi üzerine izlenecek usulü düzenler. İstem hakkında karar verme süresi ile adlî kontrole ilişkin kararlara karşı başvurulabilecek kanun yolu bu maddede belirlenmiştir.
CMK Madde 111 – Kanun Metni
Adlî kontrol kararının kaldırılması
Madde 111 – (1) Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme 110 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir.
(2) Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir.
CMK 111’in Açıklaması
Şüpheli veya sanık, hakkında uygulanan adlî kontrolün tamamen veya kısmen kaldırılmasını, yükümlülüğün değiştirilmesini ya da belirli bir yükümlülükten geçici olarak muaf tutulmasını isteyebilir. Hâkim veya mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra CMK 110/2 kapsamında beş gün içinde istemi karara bağlayabilir. Bu başvuru tek başına tedbiri sona erdirmez.
Değerlendirmede tedbirin dayandığı nedenlerin devam edip etmediği, daha hafif bir yükümlülükle aynı amacın sağlanıp sağlanamayacağı ve ölçülülük dikkate alınır. Ayrıca CMK 110/4 uyarınca adlî kontrolün devamının gerekliliği en geç dört aylık aralıklarla incelenir; CMK 110/A’daki azami süreler de gözetilir. Adlî kontrolün kaldırılmasına yönelik müdafi yardımı, istemin somut olgularla ve dosyadaki gelişmelerle gerekçelendirilmesine katkı sağlayabilir.
Adlî kontrole ilişkin kararlara karşı CMK 111/2 gereğince itiraz mümkündür; salt bu kararlara yönelik başvuruda temyiz yolu kullanılamaz. CMK 268/1 uyarınca, kanunda ayrıca süre öngörülmemişse itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie sunulur. Hükmün kesinleşmesiyle kovuşturma koruma tedbirinin sona erdiği durumlarda, adlî kontrol yükümlülüğünün infaz aşamasında kendiliğinden devam ettiği kabul edilemez.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay Kararları
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2015/10042, K. 2017/4279, T. 11.07.2017
20. Ceza Dairesi 2015/10042 E. , 2017/4279 K.
Mahkeme : Ağır Ceza Mahkemesi
Suç : 1-Uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ithal veya imali resmi makamların iznine tabi olan maddeleri satın alma ve depolama (tüm sanıklar hakkında)
2-6136 sayılı Kanun’a aykırılık (sanık … hakkında)
Hüküm/Karar : 1-Mahkûmiyet:
2-Adli kontrol kararının kaldırılması talebinin reddi kararı açısından
Dosya incelendi.
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Sanıklar … ve … müdafiinin adli kontrol kararının kaldırılması talebinin reddi kararını temyiz ettiği anlaşılmış ise de, adli kontrole ilişkin kararların, CMK’nın 111. maddesinin 2. fıkrası uyarınca itiraz yoluna tabi bulunması nedeniyle, itirazla ilgili olarak gerekli kararın yetkili ve görevli itiraz merciince verilmesi gerektiği için bu karar açısından inceleme yapılmamıştır.
A- Sanıklar hakkında uyuşturucu madde imal etme suçundan kurulan mahkûmiyet hükümlerinin incelenmesinde;
Yargılama sürecindeki işlemlerin kanuna uygun olarak yapıldığı, delillerin gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eylemin sanıklar tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, eyleme uyan suç tipi ile aşağıda belirtilenin dışındaki yaptırımların doğru olarak belirlendiği anlaşıldığından; yerinde görülmeyen diğer temyiz itirazlarının reddine, ancak;
1-Uyuşturucu imalinde kullanılmak üzere bulundurulan ve bulundurulması yasak olmayan ancak suç işlenmesine tahsis edilen eşyaların TCK’nın 54. maddesinin 1. fıkrası yerine TCK’nın 54. maddesinin 4. Fıkrası gereğince müsaderesine karar verilmesi,
2-TCK’nın 53. maddesinin (1) numaralı fıkrası uygulanırken, sanığın bu hakları kullanmaktan yoksunluğunun; (3) numaralı fıkra gereğince kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından koşullu salıverilmesine kadar, (2) numaralı fıkra gereğince ise diğer haklar ve
yetkiler yönünden hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar süreceğinin gözetilmemesi ve hükümden sonra 24.11.2015 tarih ve 29542 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Anayasa Mahkemesi’nin 08.10.2015 tarihli 2014/140 esas ve 2015/85 karar sayılı kararı ile 5237 sayılı TCK’nın 53. maddesinin bazı hükümlerinin iptal edilmesi nedeniyle, bu maddenin uygulanması açısından, sanığın durumunun yeniden belirlenmesinde zorunluluk bulunması,
Bozmayı gerektirmiş, sanık müdafilerinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde olduğundan, hükümlerin CMUK’nın 321. maddesi gereğince BOZULMASINA; ancak bu durumun yeniden duruşma yapılmaksızın aynı Kanun’un 322. maddesi uyarınca düzeltilmesi mümkün bulunduğundan;
1-Hüküm fıkrasının müsadereye ilişkin bölümde yer alan ”…N-Hoktan ile benzil metil keton, benzil keton ve ferik osetik asit bulaşıklı bulunan uyuşturucu imalı için hazırlanan tüm eşya ve maddelerin TCK.54/4 maddesi uyarınca müsaderesine” ibaresinin hüküm fıkrasından çıkarılarak yerine ”N-Hoktan’ın TCK’nın 54/4. maddesi, benzil metil keton, benzil keton ve ferik osetik asit bulaşıklı bulunan uyuşturucu imalı için hazırlanan tüm eşyaların TCK.54/1 maddesi uyarınca müsaderesine” ibaresinin yazılması,
2-TCK’nın 53. maddesinin uygulanması ile ilgili bölümün hüküm fıkrasından çıkarılması ve yerine “Anayasa Mahkemesi’nin 08.10.2015 tarihli iptal kararından sonra oluşan durumuna göre, sanıklar hakkında, TCK’nın 53. maddesinin 1. ve 2. fıkraları ile 3. fıkrasının 1. cümlesinin uygulanmasına” ibaresinin yazılması,
suretiyle, hükümlerin DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
B-Sanık … hakkında 6136 sayılı yasaya aykırılık suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünün incelenmesinde:
Yargılama sürecindeki işlemlerin kanuna uygun olarak yapıldığı, delillerin gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemin sanıklar tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdanî kanının dosya içerisindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eyleme uyan suç tipi ile yaptırımların aşağıda belirtilen dışında doğru biçimde belirlendiği anlaşıldığından, yerinde görülmeyen diğer temyiz itirazlarının reddine, ancak ;
TCK’nın 53. maddesinin 3. fıkrası uyarınca 53/1-c bendindeki “velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan” yoksunluğun sanığın sadece kendi altsoyu yönünden koşullu salıverme tarihine kadar süreceği, altsoyu haricindekiler yönünden ise hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar devam edeceğinin gözetilmemiş olması ve 24.11.2015 tarih ve 29542 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Anayasa Mahkemesi’nin 08.10.2015 tarihli 2014/140 esas ve 2015/85 karar sayılı kararı ile, 5237 sayılı TCK ‘nın 53. maddesinin bazı hükümlerinin iptal edilmesi, bu maddenin uygulanması açısından, sanığın durumunun yeniden belirlenmesinde zorunluluk bulunması,
Bozmayı gerektirmiş, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde görülmüş olduğundan hükmün BOZULMASINA; ancak bu durumun yeniden yargılama yapılmaksızın düzeltilmesi mümkün bulunduğundan;
TCK’nın 53. maddesinin uygulanması ile ilgili bölümün hüküm fıkrasından çıkarılması ve yerine “Anayasa Mahkemesi’nin 08.10.2015 tarihli iptal kararından sonra oluşan durumuna göre, sanık hakkında, TCK’nın 53. maddesinin 1. ve 2. fıkraları ile 3. fıkrasının 1. cümlesinin uygulanmasına” ibaresinin yazılması suretiyle, hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
11.07.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2025/1245, K. 2025/13177, T. 29.04.2025
3. Ceza Dairesi 2025/1245 E., 2025/13177 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: Erzurum 4. Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2023/390 E., 2024/696 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma uyarınca suç tarihi yazılmamıştır
HÜKÜM: 5271 sayılı CMK’nın 223/2-e maddesi uyarınca beraat
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: İade-Onama
Bozma üzerine İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenlerin sıfatı, başvuruların süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Sanık müdafiinin temyiz talebinin sadece sanık hakkında hükmedilen adli kontrol kararına ilişkin olduğu, kararın esasına ilişkin herhangi bir temyiz isteminde bulunmadığı, mahkemece verilen adli kontrole ilişkin kararın 5271 sayılı CMK’nın 111/2 ve 267. maddeleri gereğince itiraz yasa yoluna tabi olup, temyiz kabiliyeti bulunmadığı anlaşılmakla, sanık müdafiinin 16.12.2024 tarihli dilekçesi itiraz niteliğinde kabul edilerek itirazının merciince incelenmesi için dava dosyasının, Tebliğname’ye uygun olarak, İNCELENMEKSİZİN İADESİNE,
O yer Cumhuriyet savcısının temyizi ile sınırlı olarak yapılan incelemede; temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
Sanığın ByLock’a ilişkin “…. Olduğunu ve öğretmen olduğunu öğrendiği şahıs ile tanıştığını, bir program olduğunu, sonra kullanıcı adı ve şifreyi birlikte belirlediklerini… ByLock programını [telefon numarası gizlendi] numaralı hattan indirdiğini…” şeklinde beyanda bulunması karşısında, anılan beyanda ismi geçen …. isimli şahısla ilgili herhangi bir soruşturma ya da kovuşturma olup olmadığı belirlendikten sonra şahsın tüm aşama ifadelerinin saptanması, bulunması halinde bilgi ve belgelerin onaylı örneklerinin dosya içerisine getirtilmesi, bahsi geçen şahsın tanık sıfatıyla doğrudan aleni duruşmada sanığın huzurunda veya 5271 sayılı CMK’nın 180/1-2-5. maddesi gereğince SEGBİS kullanılmak ya da anılan Kanun’un 181/1. maddesinde öngörülen usule riayet edilmek suretiyle istinabe yoluyla dinlenmesi ve tüm delillerin duruşmada CMK’nın 217 nci maddesi gereğince tartışılması, sonucuna göre sanık hakkında karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,
Kanuna aykırı, O yer Cumhuriyet savcısının temyiz istemi bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebepten dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi uyarınca Tebliğname’ye aykırı olarak BOZULMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304. maddesi uyarınca Erzurum 4. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 29.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2022/8161, K. 2025/1548, T. 05.02.2025
5. Ceza Dairesi 2022/8161 E., 2025/1548 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2021/320 E., 2021/410 K.
SUÇ: Zimmet
HÜKÜM: İstinaf başvurularının hükmün düzeltilerek esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Yapılan ön inceleme neticesinde; sanık hakkında kurulan hükmün temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde olduğu, temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
A. İlk Derece
Fethiye Ağır Ceza Mahkemesinin, 10.03.2020 tarihli ve 2019/460 Esas, 2020/131 sayılı Kararı ile sanığın zincirleme nitelikli zimmet suçundan, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 247/1, 247/2, 43/1, 248/2 ve 62. maddeleri uyarınca 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, 53/1-5. maddeleri uyarınca hak yoksunluklarına hükmolunmuştur.
B. İstinaf
İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesinin, 04.03.2021 tarihli ve 2021/320 Esas, 2021/410 sayılı Kararı ile istinaf başvurularının hükmün 5237 sayılı Kanun’un 53/5. maddesinde düzenlenen hak yoksunluğu bakımından düzeltilerek esastan reddine karar verilmiştir.
II. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Sanık Müdafiinin Temyiz İstemi
Sanığın farklı tarihlerde icra müdürlüğünün hesabından kendi hesabına doğrudan para aktardığı ve gizlemediğinden sübutu kabul edilen eylemin basit zimmet olduğuna, İlk Derece Mahkemesince anılan hususta bilirkişi raporu alınmadan hüküm kurulduğuna, iddianamede 5237 sayılı Kanun’un 43. maddesinin uygulanması talep edilmediği halde sanığa ek savunma hakkı verilmeden hakkında zincirleme suç hükümlerini düzenleyen 5237 sayılı Kanun’un 43. maddesinin uygulaması suretiyle savunma hakkının kısıtlandığına, sanık hakkında verilen adli kontrol tedbirinin kaldırılmasına ve Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması gerektiğine ilişkindir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
06.02.2020 tarihli celsede, 5237 sayılı Kanun’un 43. maddesinin uygulanma ihtimaline binaen 5271 sayılı Kanun’un 226. maddesi uyarınca sanığa ek savunma hakkı verildiği anlaşılmakla, sanık müdafiinin temyiz dilekçesinde yer alan, ek savunma alınmadan sanık hakkında 5237 sayılı Kanun’un 43. maddesinin uygulandığına ilişkin itirazına itibar edilmemiştir.
Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin soruşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya içeriğine göre yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine,
Ancak;
Suç tarihinde Fethiye İcra Müdür yardımcısı olarak görev yapan sanığın, icra dairesi hesabından kendi hesabına farklı tarihlerde para aktardığının ve bu işlemlerin ortaya çıkmasını engellemek için çeşitli icra dosyalarından farkı tarihlerde usulsüz şekilde reddiyat makbuzları düzenlediği iddia ve kabul olunarak sanığın cezalandırılmasına karar verilmiş ise de; sanığın işlem yaptığı tüm dosyalar tespit edilip getirtilerek zimmet miktarının belirlenmesi ile sanığın zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarının bulunup bulunmadığının somut olarak tespiti hususunda ayrıntılı ve gerekçeli bilirkişi raporu alınmasının ardından tüm deliller birlikte değerlendirilerek hasıl olacak sonuca göre hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken eksik inceleme ve yanılgılı gerekçeler ile yazılı şekilde karar verilmesi,
Sanığın zimmetine geçirdiği kabul edilen miktarı kovuşturma aşamasında hükümden önce ödediği nazara alındığında, Mahkemece sanığın cezasından 1/3 oranında indirim yapılması isabetli ise de, kararın gerekçe kısmında soruşturma başlamadan önce zimmete konu miktarın ödendiği belirtildiği halde, hüküm fıkrasında kovuşturma başlamadan önce zimmete konu paranın tamamen ödendiği belirtilmek suretiyle gerekçe ile hüküm arasında çelişki yaratılması,
Hukuka aykırı görülmüştür.
III. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle sanık müdafiinin temyiz istemi yerinde görüldüğünden, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesince verilen kararın 5271 sayılı Kanun’un 302/2 ve 307/5. maddeleri uyarınca, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304/2-b maddesi uyarınca Fethiye Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
Tedbirin veriliş tarihi, hükmedilen cezanın miktarı, adli kontrol altında geçen süre nazara alındığında orantılılık ilkesi gözetilerek sanık hakkındaki adli kontrol kararının KALDIRILMASINA, gereğinin ifası için ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazılmasına, karardan bir suretin ilgilisine tebliğine,
05.02.2025 tarihinde karar verildi.
İlgili CMK Şerhleri
CMK Madde 109 – Adlî kontrol; CMK Madde 110 – Adlî kontrol kararı ve hükmedecek merciler; CMK Madde 110/A – Adli kontrol altında geçecek süre.
Yazar: Avukat Fatih Sefer