CMK Madde 116 – Şüpheli veya sanıkla ilgili arama

CMK Madde 116, şüpheli veya sanıkla ilgili adlî aramanın hangi koşullarda yapılabileceğini düzenler. Arama, kişinin yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunmasına bağlıdır.

CMK Madde 116 – Kanun metni

Şüpheli veya sanıkla ilgili arama

Madde 116 – (1) Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.

Madde 116’nın açıklaması

Makul şüphe, aramanın sonucunda belirli bir kişinin yakalanabileceği veya suç delillerinin bulunabileceği öngörüsünü destekleyen somut olgular gerektirir. Suçun önceden kesin olarak ispatlanması aranmaz; buna karşılık soyut kuşku veya kişinin yalnızca geçmiş adlî kayıtları, olayla bağlantılı başka emare yoksa aramayı haklı kılmaz. Aranacak kişi, eşya veya yer ile aramanın amacı arasında açıklanabilir bir bağlantı kurulmalıdır.

Bu madde aramanın maddi şartını düzenler. Aramaya karar verme ve yazılı emir usulü CMK 119’a tabidir; konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar kolluk amirinin yazılı emriyle aranamaz. Şüpheli veya sanık dışındaki kişiler için CMK 117, gece araması için CMK 118 ve aramada hazır bulunma bakımından CMK 120 ayrıca gözetilir.

Aramanın dayanağını oluşturan olgular ile elde edilen delilin hukuka uygunluğunu değerlendirmede arama sürecinde müdafi yardımı, şüpheli veya sanığın haklarının korunması bakımından önem taşır. Hukuka aykırı elde edilen deliller, Anayasa m. 38/6 ile CMK 206 ve 217 çerçevesinde değerlendirilir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

Seçilmiş Yargıtay kararları

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 08.06.2026, E. 2025/903, K. 2026/6612

7. Ceza Dairesi 2025/903 E., 2026/6612 K.

HÂKİMLİĞİ : İzmir 7. Sulh Ceza Hâkimliği

SAYISI : 2024/2267 Değişik iş

SUÇ: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na muhalefet

İNCELEME KONUSU

KARAR : İtirazın reddi

KANUN YARARINA BOZMA

YOLUNA BAŞVURAN: Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: İlgili kararın kanun yararına bozulması

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na muhalefet suçundan şüpheli […] hakkında yürütülen soruşturma sırasında işyerinde suç delillerinin elde edilmesi amacı ileİzmir Cumhuriyet Başsavcılığının 2024/32944 soruşturma sayılı dosyası üzerinden 12.03.2024 tarihli arama yapılması talebinin reddine dair İzmir 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin 12.03.2024 tarihli ve 2024/2723 değişik iş sayılı kararına karşı yapılan itirazın İzmir 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin 19.03.2024 tarihli ve 2024/2267 değişik iş sayılı kararıyla reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

Adalet Bakanlığının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 309/1. maddesi uyarınca, 20.01.2025 tarihli evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 06.02.2025 tarihli ve KYB-2025/11143 sayılı Tebliğnamesi ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:

I. İSTEM

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 06.02.2025 tarihli ve KYB-2025/11143 sayılı kanun yararına bozma isteminin; “[…]Benzer bir olayla ilgili olarak Yargıtay 19. Ceza Dairesinin 21/01/2021 tarihli ve 2020/2002 esas, 2021/1319 karar sayılı ilâmında da belirtildiği üzere,dosya kapsamına göre, İzmir 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin 12/03/2024 tarihli kararı ile söz konusu ürünlerin sahteliği konusunda bilirkişi raporu alınmadığı ve kolluk araştırma tutanağının bulunmadığından bahisle arama talebinin reddine karar verilmiş ise de, müşteki şirketin Türk Patent Enstitüsü marka sicilinde tescilli […] ibareli markaların sahibi olduğu, şüpheli işyerinin ise müşteki şirket ile arasında herhangi bir lisans anlaşmasının olmamasına rağmen şüphelinin www. […]com isimli internet sitesinde anılan markanın aynısı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini satışa arz ettiğinin iddia edildiği, kaldı ki müşteki firmanın şüpheli işyeri ile arasında lisans anlaşması veya satış konusunda izni olduğunun kabulü halinde orjinal ürünlerinin satışı yapılsaydı buna rağmen müşteki firmanın şüpheli işyerini şikayet etmesinin hayatın olağan akışına uymayacağının değerlendirilmesi karşısında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 116/1. maddesinde yer alan "Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir" şeklindeki düzenleme dikkate alındığında, soruşturmaya konu suç delillerin elde edilmesi amacıyla dosyada yer alan mevcut belgelerin arama için makul şüphenin oluştuğunun kabulü gerektiği cihetle, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.” yönündeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.

II. GEREKÇE

Şüpheli soy isminin ”[…]” olmasına karşın, kanun yararına bozma isteminde ”[soyadı gizlendi]” olarak gösterilmesinin maddi yazım hatası olduğu kabul edilerek yapılan incelemede;

Kanun yararına bozma müessesesinin uygulanmasında, 5271 sayılı Kanun’un 309/3. maddesindeki

"Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse, karar veya hükmü kanun yararına bozar." şeklindeki düzenleme esas alınarak, kanun yararına bozma incelemesi, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının ihbarnamesindeki istem ve gerekçe ile sınırlı olduğu cihetle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının ihbarnamesindeki talep yerinde görüldüğünden istemin kabulüne karar vermek gerekmiştir.

III. KARAR

1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriğindeki husus yerinde görüldüğünden talebin KABULÜNE,

2. İzmir 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin 19.03.2024 tarihli ve 2024/2267 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 309/3. maddesi gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,

5271 sayılı Kanun’un 309/4-a maddesi uyarınca, müteakip işlemlerin mahallinde yerine getirilmesi için, dosyanın Hâkimliğine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 08.06.2026 tarihinde karar verildi.

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 24.03.2022, E. 2022/2574, K. 2022/5937

7. Ceza Dairesi 2022/2574 E. , 2022/5937 K.

"İçtihat Metni"

İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının 2021/58584 sırasına kayden marka hakkına tecavüz suçundan yapılan soruşturmada anılan Cumhuriyet Başsavcılığının 31/03/2021 tarihli arama ve elkoyma talebinin reddine dair İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin 31/03/2021 tarihli ve 2021/2028 değişik iş sayılı kararına yönelik itirazın reddine ilişkin İSTANBUL 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin 05/04/2021 tarihli ve 2021/1926 değişik iş sayılı kararı aleyhine Yüksek Adalet Bakanlığından verilen 11.01.2022 tarihli kanun yararına bozma istemini içeren dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 27.01.2022 tarihli ve KYB. 2022-7578 sayılı ihbarnamesi ile daireye verilmekle okundu.

Mezkür ihbarnamede;

Dosya kapsamına göre, müşteki vekilinin şikayet dilekçesinde özetle, müşteki şirketin tescil sahibi olduğu tasarımları içeren ürünlerin, şüphelilere ait iş yerinde izinsiz üretilerek satışa arz edildiğini iddia etmesi üzerine yapılan soruşturma neticesinde, Cumhuriyet Başsavcılığınca 31/03/2021 tarihinde kolluk birimlerine yazılan talimatta arama niteliğinde olmadan söz konusu iş yerinde dışarıdan gözlem yapılmasının istendiği, bunun üzerine kolluk birimlerince yapılan gözlem üzerine düzenlenen 31/03/2021 tarihli tutanakta, dışarıdan bakıldığında çok sayıda toner ve toner kutuları olduğunun görüldüğünün belirtildiği ve fotoğrafların eklendiği, bunun üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca söz konusu işyerinde arama yapılıp elde edilecek suç unsurlarına el koyulması talebinde bulunulması üzerine yapılan inceleme sonunda, suç işlendiği hususunda makul şüphe teşkil eden somut bir delil bulunmadığı ve iddia olunan ürünlerin taklit mi orjinal mi olduğu da anlaşılamadığından bahisle İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin 31/03/2021 tarihli ve 2021/2028 değişik iş sayılı kararı ile söz konusu talebin reddine karar verildiği ve bu karara karşı müşteki vekilince yapılan itirazın da İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin 05/04/2021 tarihli ve 2021/1926 değişik iş sayılı kararı ile reddedilmesini müteakip, başka surette delil elde edilme imkanının kalmaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği anlaşılmakla; 5271 SK 116 maddesinde; "Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir." şeklinde belirtildiği üzere, aramanın amaçlarından birinin suç delillerini elde etmek olduğu, burada aranılan makul şüphenin ise suçun işlendiğine yönelik değil de, suç delillerinin elde edilebileceği hususuna ilişkin olduğu nazara alındığında, müşteki firmanın tescilli tasarım hakkına şüpheliler tarafından tecavüz edildiğinin tespitine yönelik olarak yapılan araştırmalara ilişkin tanzim edilen tutanak ve çekilen fotoğraflardan, arama talep edilen yerde suça konu olabilecek eşyaların bulunduğunun tespit edildiği, bu halde olaya ilişkin suç delillerinin tespitine yönelik yeterli ve makul şüphenin mevcut bulunduğu ve iddia olunan ürünlerin taklit mi yoksa orjinal mi olduğunun tespitinin ancak yapılacak arama ve el koyma işlemi sonucunda tespit edilebileceği gözetilmeden, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiş ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu kanun yararına bozmaya atfen ihbar olunmuş bulunmakla Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;

Her ne kadar kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriğinde müşteki şirketin tescil sahibi olduğu “tasarımları” içeren ürünlerin izinsiz üretilip satış arz edildiğinden bahsedilmişse de; dosya kapsamına ve 31.03.2021 tarihli şikâyet dilekçesine göre, şikâyet konusunun “marka” hakkına tecavüz suçuna ilişkin olduğu anlaşılarak ve bu hususun yazım hatası olduğu kabul edilerek yapılan incelemede;

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriği makul şüphenin oluşması nedeniyle yerinde görülmekle;

İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin 05.04.2021 tarih ve 2021/1926 değişik iş sayılı kararının 5271 sayılı CMK’nun 309/4-a maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozma sebebine göre müteakip işlemlerin mahallinde yapılmasına, 24.03.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 08.06.2022, E. 2020/19794, K. 2022/8915

8. Ceza Dairesi 2020/19794 E. , 2022/8915 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ: 6136 sayılı Yasaya aykırılık

…

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Türkiye Cumhuriyet Anayasası’nın 20. ve 22. maddelerinde, kişilerin özel yaşamlarının ve haberleşmenin gizliliği ilkeleri güvence altına alınmış, 38/6. maddesinde, kanuna aykın olarak elde edilen bulguların delil olarak kabul edilemeyeceği ifade edilmiş, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 119/2. maddesinde arama karar veya emrinde; aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerlerin adresi ya da eşya, karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresinin açıkça gösterilmesi gerektiği belirtilmiş, aynı Yasanın 206/2-a ve 217/2. maddelerinde de yasa ve hukuka aykırı delillerin hükme esas alınamayacağı açıklanmıştır.

5271 sayılı CMK’nın 116/1. ve devamı maddelerinde, suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunması halinde şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri ve ona ait diğer yerlerin hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet Savcısının, Cumhuriyet Savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlilerinin arama yapabileceğinin düzenlendiği, somut olayda sanığın yolcu konumunda bulunduğu araçta arama yapılmasını gerektirir makul şüphe bulunduğunu gösterir herhangi bir gerekçe bulunmadığı ve 10.09.2015 tarihli tutanağa göre de; sanığın bulunduğu araçta arama yapılabileceğine ilişkin usulüne uygun bir arama kararının bulunmadığı halde, yapılan arama ve elkoyma işlemlerinin hukuka aykırı olduğu, ele geçirilen suç eşyasının hukuka aykırı yöntemle elde edilmiş delil olmasından dolayı hükme esas alınamayacağı gözetilmeden, sanığın beraati ile bizatihi suç teşkil eden tabancanın ve fişeklerin müsaderesine karar verilmesi yerine, yazılı şekilde mahkumiyetine karar verilmesi,

./..

S/2

Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken CMUK.nın 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, 08.06.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer