CMK Madde 124, ceza muhakemesinde delil niteliği taşıyabilecek veya müsadereye konu olabilecek eşya ve diğer malvarlığı değerlerinin istenmesi üzerine gösterilmesi ve teslim edilmesi yükümlülüğünü düzenler. Hüküm, bu yükümlülüğe uymayan kişiler bakımından disiplin hapsine gönderme yaparken şüpheli, sanık ve tanıklıktan çekinebilecek kişileri açıkça istisna tutar.
İstenen eşyayı vermeyenler hakkında yapılacak işlem – CMK Madde 124
Madde 124 – (1) 123 üncü maddede yazılı eşya veya diğer malvarlığı değerlerini yanında bulunduran kişi, istem üzerine bu şeyi göstermek ve teslim etmekle yükümlüdür.
(2) Kaçınma hâlinde bu şeyin zilyedi hakkında 60 ıncı maddede yer alan disiplin hapsine ilişkin hükümler uygulanır. Ancak, şüpheli veya sanık ya da tanıklıktan çekinebilecekler hakkında bu hüküm uygulanmaz.
CMK Madde 124’ün hukuki açıklaması
Gösterme ve teslim yükümlülüğünün kapsamı
Yükümlülük, CMK 123 kapsamında ispat aracı olarak yararlı görülen veya eşya ya da kazanç müsaderesine konu olabilecek değerlerle sınırlıdır. Eşyayı ya da malvarlığı değerini elinde bulunduran kişiden, yetkili merciin istemi üzerine bunun gösterilmesi ve teslim edilmesi beklenir. Hüküm yalnız eşyanın malikini değil, eşya üzerinde fiilî hâkimiyeti bulunan zilyedi de ilgilendirir. İstemin hangi değer hakkında olduğu ve bu değerin kişinin zilyetliğinde bulunup bulunmadığı somutlaştırılmalıdır.
Teslimden kaçınma ve disiplin hapsi
Yükümlülüğe uymayan zilyet bakımından CMK 60’taki disiplin hapsi hükümleri uygulanabilir. Bu yaptırım kendiliğinden doğmaz; kaçınmanın ve kanuni şartların değerlendirilmesi gerekir. CMK 60’a yapılan atıf uyarınca disiplin hapsi, dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve her hâlde üç ayı geçmemek üzere uygulanabilir. Kişi istenen şeyi gösterme ve teslim etme yükümlülüğünü yerine getirirse derhâl serbest bırakılmalıdır. Disiplin hapsi kararına itiraz edilebilir.
Şüpheli, sanık ve tanıklıktan çekinebilecek kişiler
CMK 124/2, şüpheli ve sanık ile tanıklıktan çekinebilecek kişilere bu maddeye dayanılarak disiplin hapsi uygulanmasını yasaklar. Şüpheli ve sanığın kendilerini suçlayıcı delil sunmaya zorlanamaması ile tanıklıktan çekinme güvenceleri bu istisnanın değerlendirilmesinde önem taşır. İstisna, eşya hakkında kanunun öngördüğü koşullarla başka bir koruma tedbiri uygulanmasını kendiliğinden engellemez; elkoyma kararının yetki ve usul şartları ayrıca CMK 127’ye göre değerlendirilir.
Teslim isteminin kapsamı, zilyetlik durumu ve disiplin hapsi istisnalarının değerlendirilmesinde elkoyma sürecinde hukuki yardım, ilgili kişinin hangi yükümlülüğe tabi olduğunu belirlemesi bakımından önem taşıyabilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili CMK şerhleri
- CMK Madde 60 – Tanıklıktan ve yeminden sebepsiz çekinme
- CMK Madde 123 – Eşya veya kazancın muhafaza altına alınması ve bunlara elkonulması
- CMK Madde 126 – Elkonulamayacak mektuplar, belgeler
- CMK Madde 127 – Elkoyma kararını verme yetkisi
Yazar: Avukat Fatih Sefer