CMK Madde 142 – Tazminat İsteminin Koşulları

CMK Madde 142, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat isteminin süresini, başvuru merciini, dilekçe şartlarını ve yargılama usulünü düzenler. Hüküm, tazminatın değerlendirilmesi, kanun yolu, vekâlet ücreti ve ödeme aşamasına ilişkin kuralları da içerir.

Tazminat isteminin koşulları

Madde 142 – (1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.

(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Ancak, 141 inci maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bu fıkra uyarınca 6384 sayılı Kanun kapsamında olmasına rağmen ağır ceza mahkemesine yapılan istemler, Komisyona gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren ve girmeyen istemler birlikte yapılmış ise ağır ceza mahkemesi görev alanına girmeyen istemleri ayırmak suretiyle Komisyona gönderir. Bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır.

(3) Tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir.

(4) Dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda mahkeme, eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini ilgiliye duyurur. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe, mahkemece, itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur.

(5) Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesini ister.

(6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir.

(7) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/20 md.) Mahkeme, kararını duruşmalı olarak verir. İstemde bulunan ile Hazine temsilcisi, açıklamalı çağrı kâğıdı tebliğine rağmen gelmezlerse, yokluklarında karar verilebilir.

(8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında karar verilir. Bölge adliye mahkemelerince bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.

(9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139 md.) Tazminat davaları nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan nisbî avukatlık ücreti ödenir. Ancak, ödenecek miktar Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.

(10) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139 md.) Tazminata ilişkin mahkeme kararları, kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirimin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde, karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.

CMK Madde 142’nin açıklaması

Üç aylık başvuru süresi, karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgiliye tebliğiyle başlar. Bunun yanında kesinleşme tarihinden itibaren bir yıllık üst süre bulunur. Yargıtay uygulamasında kesinleşme şerhinin tebliği ve tazminat hakkının bildirilmesi, üç aylık sürenin değerlendirilmesinde önem taşır; bir yıllık hak düşürücü süre ise kesinleşmeden itibaren hesaplanır.

Kural olarak istem, zarar görenin oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. Ancak 7499 sayılı Kanun ile CMK 142/2’ye eklenen düzenleme uyarınca, CMK 141/1-(e), (f) ve (l) bentlerindeki istemlerde 6384 sayılı Kanun uyarınca Tazminat Komisyonu görevlidir. Yanlışlıkla ağır ceza mahkemesine sunulan bu başvurular Komisyona gönderilir; birlikte yapılan istemlerin görev dışı kalan kısmı ayrılır ve ağır ceza mahkemesine ilk başvuru tarihi korunur.

Dilekçede başvurucunun kimlik ve adresi, koruma tedbiri, zararın türü ve miktarı ile dayanak belgeler gösterilir. Mahkeme, eksiklikler için bir aylık tamamlama süresi verir; eksiklik giderilmezse itiraza açık ret kararı verilir. Yeterli başvuruda Hazine temsilcisine iki haftalık cevap imkânı tanınır. Tazminat miktarına ilişkin araştırmadan sonra duruşmalı karar verilir. Başvurucu, Cumhuriyet savcısı ve Hazine temsilcisi istinafa gidebilir; bölge adliye mahkemesinin bu fıkra uyarınca verdiği karar kesindir.

Tazminat yargılamasında vekâlet ücreti, Kanun’un dokuzuncu fıkrasındaki alt ve üst sınırlar içinde belirlenir. Tazminat kararı kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibi yapılamaz; gerekli banka hesabı bildiriminin ardından otuz günde ödeme yapılmazsa genel icra hükümleri uygulanır. Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat başvurusunda hukuki yardım, özellikle süre ve görev ayrımının doğru belirlenmesi bakımından önem taşır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

İlgili Yargıtay kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2016/8999, K. 2017/8416, T. 06.11.2017

12. Ceza Dairesi 2016/8999 E. , 2017/8416 K.

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

Dava: Koruma tedbirleri nedeni ile tazminat

Hüküm: Davanın reddi

Davacının tazminat talebinin reddine ilişkin hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Gerekçeli karar başlığında “koruma tedbirleri nedeni ile tazminat” yerine “maddi ve tazminat talebi” ibaresine yer verilmesi mahallinde düzeltilmesi mümkün yazım yanlışlığı olarak kabul edilmiştir.

Davaya dayanak olan Balıkesir 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 2013/416-329 E-K sayı ve 17/06/2014 tarihli beraat hükmünün 09/09/2014 tarihinde kesinleştiği, dosya içeriğine göre kesinleşme şerhini içeren beraat hükmünün 03/11/2014 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 142/1. maddesine göre, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat taleplerine dair üç aylık sürenin başlangıcı için kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinin arandığı, bu suretle kesinleşme şerhini içeren beraat hükmünün davacı asile tebliğ edilmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla, tebliğnamede bozma öneren görüşe iştirak edilmemiştir.

Yapılan incelemeye, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;

5271 sayılı CMK’nın 141 ve devamı maddelerinde koruma tedbirleri nedeni ile tazminat davasının açılma koşulları ve süresi düzenlenmiş olup, anılan kanunun 142/1. maddesinde karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her halde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabileceğinin hüküm altına alındığı,tazminat talebinin dayanağı olan Balıkesir 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 2013/416-329 E-K sayı ve 17/06/2014 tarihli beraat hükmünün davacı (sanık) yönünden temyiz edilmeden 09/09/2014 tarihinde kesinleştiği, hüküm içeriğinde CMK’nın 141/2. ve 232/6. maddelerinde belirtildiği şekilde ilgiliye ayrıntılı olarak tazminat hakkının bulunduğu, başvuru merci ve süresi hatırlatılmadığı dikkate alınarak tazminat davasının 05/02/2015 tarihinde ve CMK’nın 142/1. maddesinde öngörülen 1 yıllık süresi içinde açıldığı gözetilerek yargılamaya devamla esas hakkında bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi,

Kabule göre;

1- 5320 sayılı Kanunun 6/1.maddesine göre, dava konusu haksız yakalama, gözaltı ve tutuklamanın gerçekleştiği tarih itibariyle tazminat isteminin 5271 sayılı CMK’nın 141.-144. maddeleri hükümlerine göre incelenip karara bağlanacağı gözetilerek, 5271 sayılı CMK’nın 142/5. maddesi gereğince dava dilekçesi, davalı kuruma tebliğ edilip dava dilekçesine karşı beyan ve itirazlarını bildirme imkanı tanınması ve taraf teşkilinin sağlanması, aynı kanunun 142/7. maddesi gereğince davacı ve vekili ile davalı temsilcisi duruşmadan haberdar edilerek, Cumhuriyet savcısının da katılımıyla duruşma yapılarak karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

2- Davacı ile ilgili yakalama, gözaltına alma, tutuklama ve tahliyeye ilişkin tüm müzekkere ve belgelerin Yargıtay denetimine olanak verecek şekilde aslı ya da onaylı örnekleri de dosya içine alınarak, tutuklama müzekkeresinin infaz edilip edilmediği, infaz edilmiş olması halinde, infaz tarihlerinin ilgili ceza infaz kurumundan sorulması suretiyle davacının tutuklama ve tahliye tarihleri ile infaz edilen sürenin tereddüde mahal vermeyecek şekilde belirlenmesi gerektiği gözetilmeden, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,

3- Her ne kadar CMK’nın 144/1-a maddesinin yürürlükten kaldırılması nedeniyle mahsup tazminata engel oluşturmayacak ise de, davacının gözaltı ve tutukluluk süresinin diğer bir hükümlülüğünden mahsup edilip edilmediği, mahsup işlemi yapıldığının tespiti halinde haklarında mahsup işlemi yapılmayan kişilerle tutukluluğu başka mahkumiyetinden mahsup edilenler arasındaki dengenin, hak ve nesafetin sağlanması gerektiği dikkate alınarak, davacının gözaltında ve tutuklu kaldığı sürelerin ne kadarının diğer hükümlülüğünden mahsup edildiği araştırılarak, tamamının mahsup edildiğinin belirlenmesi halinde makul bir miktar maddi ve manevi tazminata hükmolunması, bir kısmının mahsup edildiğinin belirlenmesi halinde ise mahsup edilmeyen kısma ilişkin olarak maddi ve manevi zarar dikkate alınıp, mahsup edilen kısım için de makul bir miktar maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği gözetilmeden eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,

3- Davacıya ait nüfus ve adli sicil kayıtları dosya içine alınmadan eksik kovuşturma ile hüküm kurulması,

5- Dairemizce yapılan temyiz incelemeleri sırasında aynı konu ve haksız tutuklama nedenine dayalı olarak birden fazla davanın açıldığının tespit edildiğinin anlaşılması karşısında; hazine zararına yol açan mükerrer davalara ilişkin ödemelerin önlenmesinin temini ve kamu kaynaklarının etkili, verimli ve hukuka uygun kullanılması bakımından, aynı konu ve haksız tutuklama nedenine dayalı açılmış dava olup olmadığının Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden de araştırılarak tespit edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Kanuna aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, 06/11/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/7230, K. 2026/3094, T. 31.03.2026

12. Ceza Dairesi 2022/7230 E., 2026/3094 K.

MAHKEMESİ:Ceza Dairesi

SAYISI: 2020/3727 E., 2021/3186 K.

DAVA: Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

HÜKÜM: İstinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddi

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanması

İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; davacı vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 6100 sayılı HMK’nın 361/1. ve 5271 sayılı CMK’nın 298/1. maddesindeki temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

İlk Derece Mahkemesince davacının haksız gözaltı nedeniyle 50.000,00 TL maddi ve 500.000,00 TL manevi tazminatın 04.08.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile ödenmesi talebine ilişkin davanın reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince hüküm fıkrasına “davacının davasının tamamen red olunması nedeniyle 694 Sayılı KHK’nun 144 maddesi ile değişik 5271 sayıl CMK.nun 142/9 madde fıkrası gereğince belirlenen “5.450,00 TL” maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine” ibaresinin yazılması suretiyle davacı vekilinin ve davalı vekilinin istinaf başvurularının düzeltilerek esastan reddine karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca davacı vekilinin temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Davacı vekilinin temyiz sebepleri; eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğine, davanın süresinde açıldığına ve tazminata hükmedilme koşullarının oluştuğuna, kararın bozulması gerektiğine ilişkindir.

III. DAVANIN KONUSU

İlk Derece Mahkemesince, tazminat talebinin dayanağı olan Adana Cumhuriyet Başsavcılığının 2018/3752 Soruşturma sayılı ceza dosyası kapsamında, davacının “Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma” suçundan 11.08.2016 – 17.08.2016 tarihleri arasında toplam 6 gün gözaltında kaldığı, yapılan soruşturma sonunda Adana Cumhuriyet Başsavcılığının 15.01.2018 tarihli ve 2018/3752 Soruşturma, 2018/2453 Karar nolu kararı ile davacı hakkında “Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma” suçundan “kovuşturmaya yer olmadığına dair” karar verildiği, kararın 17.01.2018 tarihinde davacıya elden tebliğ edildiği ve kararın itiraz olmaksızın yasal süresinde kesinleştiği, her ne kadar davacı vekili dava dilekçesinde; takipsizlik kararının tebliğinin üzerinden 1 yıllık süre geçmiş olsa da takipsizlik kararı ile beraber ilgilinin başvurulabileceği yasal haklar hatırlatılmadığı için haksız gözaltında davacının geçirdiği süreleri nedeniyle maddi zararın doğduğunu belirterek tazminini talep etmiş ise de; CMK’nın 142/1. madde ve fıkrasına göre koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemlerinin kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her halde kararın kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde dava konusu edilebileceği, CMK’nın 142/1. maddesinde üst sınır olarak belirtilen 1 yıllık sürenin kesinleşme tarihinden itibaren hesaplanacağı, tazminat davasına dayanak teşkil eden dava dosyası incelendiğinde, Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair kararın 17.01.2018 tarihinde tebliğ edildiği yasal süresinde kesinleşmesine rağmen tazminat davasının kesinleşme tarihini izleyen bir yıllık süre geçtikten sonra 12.07.2019 tarihinde açıldığı, böylece CMK’nın 142/1 maddesinde üst sınır olarak belirtilen 1 yıllık sürenin dolduğu, davanın süresinden sonra açıldığı, böylelikle davanın esasına girilmeden süresinde açılmayan davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince reddedilen davada, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının düzeltilerek esastan reddine karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE VE KARAR

Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, davanın süresinde açılmadığının saptandığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı anlaşılmakla, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesinin 30.12.2021 tarihli ve 2020/3727 Esas, 2021/3186 Karar sayılı kararında davacı vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı CMK’nın 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden CMK’nın 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304/1. maddesi uyarınca Osmaniye 1. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Adana Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

31.03.2026 tarihinde karar verildi.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2024/23961, K. 2025/12054, T. 22.04.2025

3. Ceza Dairesi 2024/23961 E., 2025/12054 K.

MAHKEMESİ:Ağır Ceza Mahkemesi

SAYISI: 2024/540 E. – 2024/552 K.

SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma

HÜKÜM:CMK’nın 223/2-e maddesi gereğince beraat

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Düzeltilerek Onama

İlk Derece Mahkemesince bozma üzerine verilen hüküm temyiz edilmekle;

Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;

Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

Bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmadığına dair gerekçelerin karar yerinde dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli biçimde gösterildiği anlaşılmakla; Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcısının temyiz isteminde ileri sürdüğü nedenler yerinde görülmediğinden reddine, ancak;

5271 sayılı CMK’nın 142/2-2 nci cümle ve 141/1-e bentleri gereğince kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen kişilerin istemleri bakımından 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı hususu dikkate alınmadan oturdukları yere en yakın Ağır Ceza Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvuruda bulunmak suretiyle tazminat hakkı bulunduğunun ihtarına denilmek suretiyle 5271 sayılı CMK’nın 142/2 maddesine aykırı davranılması,

Kanuna aykırı Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcısının temyiz istemi yerinde görüldüğünden belirtilen sebepten dolayı hükmün, 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği BOZULMASINA, bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden aynı Kanun’un 303 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği İlk Derece Mahkemesi hükmünün 5 inci fıkrası tümüyle çıkartılarak yerine ”Beraat eden sanığın gözaltında ve tutuklulukta geçirdiği süreler için 6384 Sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uyarınca karar veya hükümlerin kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat komisyonuna müracaat hakkı bulunduğunun ihtarına” ibaresinin eklenmesi suretiyle suretiyle, Tebliğname’ye uygun olarak TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN DÜZELTİLEREK ONANMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesi uyarınca Antalya 10. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 22.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer