CMK Madde 149, şüpheli veya sanığın müdafi seçme hakkını ve müdafiin ceza muhakemesinde hukuki yardım sunabilmesini güvence altına alır. Hak, soruşturma ve kovuşturmanın bütün aşamalarında kullanılabilir; kanuni temsilci de müdafi seçebilir.
CMK Madde 149 – Şüphelinin veya sanığın müdafi seçimi
Madde 149 – (1) Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir; kanunî temsilcisi varsa, o da şüpheliye veya sanığa müdafi seçebilir.
(2) Soruşturma evresinde, ifade almada en çok üç avukat hazır bulunabilir. (Ek cümle: 3/10/2016-KHK-676/1 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/1 md.) Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından yürütülen kovuşturmalarda, duruşmada en çok üç avukat hazır bulunabilir.
(3) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz.
Hukuki açıklama
Birinci fıkra, müdafi seçimini yalnız belirli bir usul işlemine veya muhakeme aşamasına bağlamaz. Şüpheli veya sanık, birden çok müdafi seçebilir. İkinci fıkradaki üç avukat sınırı ise genel müdafi seçme hakkına değil, soruşturma evresinde ifade alma işleminde ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlara ilişkin kovuşturmalarda duruşmaya aynı anda katılmaya ilişkindir.
Üçüncü fıkra, müdafiin şüpheli veya sanıkla görüşmesi, ifade alma ya da sorguda yanında bulunması ve hukuki yardım sağlaması bakımından savunma hakkının etkin kullanılmasını güvenceye bağlar. Müdafiyle savunma yapma talebinin dikkate alınmaması, somut koşullara göre savunma hakkının kısıtlanmasına yol açabilir. Müdafiin baro tarafından görevlendirilmesini gerektiren hâller ayrıca CMK 150’de düzenlenmiştir.
Ceza soruşturmasında müdafi seçimi ve savunma sürecinde hukuki yardım, şüpheli veya sanığın kendi savunmasını yapma hakkını ortadan kaldırmadan bu hakkın kullanılmasına destek olur.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2017/6822, K. 2019/4576, T. 01.04.2019
8. Ceza Dairesi 2017/6822 E. , 2019/4576 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇ: 6136 sayılı Yasaya aykırılık ve kasten yaralama
HÜKÜM: Mahkumiyet
Gereği görüşülüp düşünüldü:
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 149. maddesinin 1. fıkrasındaki “Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir; kanunî temsilcisi varsa, o da şüpheliye veya sanığa müdafi seçebilir.’’ ve 3. fıkrasındaki ‘’Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz.” şeklindeki düzenlemeler karşısında; 02.05.2014 tarihli dilekçe ile kendisine müdafii atanmasını talep eden sanığa CMK.nun 150. maddesi uyarınca Baro’dan müdafii tayini gerektiği gözetilmeden, savunma hakkının kısıtlanması suretiyle yargılamaya devamla yazılı şekilde karar verilmesi,
Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan sair yönleri incelenmeyen hükümlerin bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken CMUK.nun 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, 01.04.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2010/26852, K. 2013/19331, T. 08.10.2013
6. Ceza Dairesi 2010/26852 E. , 2013/19331 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
SUÇLAR: Hırsızlık, Konut dokunulmazlığını bozmak
HÜKÜM: Mahkumiyet
Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:
Müdafi, 5271 sayılı Yasanın 2/c maddesinde “Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukat” olarak tanımlanmış, yine aynı Yasanın 149. maddesinin 1. fıkrası “Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabilir” düzenlemesini içermekte olup, anılan maddede “soruşturma ve kovuşturma” denilerek hukuki yardımın muhakemenin tüm evresini kapsadığı belirtilmiştir. Ceza muhakemesinde müdafi, şüpheli veya sanığın yardımcısı olarak kabul edilmektedir. Nitekim, bunun sonucu olarak Tebligat Kanununun 11/1.maddesinde vekil ile takip edilen işlerde tebligatın vekile yapılacağı öngörülmüştür. Bilindiği üzere, 5271 sayılı Yasaya göre bir ceza davasında avukat ile şüpheli, sanık veya hükümlü arasında iki yöntemden birisi ile ilişki kurulur. Bunlardan birincisi; “koşulları oluştuğunda baroca Avukat atanması; ikincisi ise “şüpheli, sanık veya hükümlünün vekaletname ile bir avukat tayin etmesidir.” 5271 sayılı Yasada bu iki hal de müdafi olarak tanımlanmıştır. Ancak birinci halde görevlendirme, ikinci durumda ise sözleşmeden kaynaklanan bir ilişki söz konusudur. Bu yönüyle iki kurum görevin başlaması, yürütülmesi, sona ermesi, yetkinin devri ve ücret konusunda farklılık arzeder. Somut olayda ise, kovuşturma aşamasında Kayseri Barosu’ndan Av. …’ın 25.07.2007 tarihinde sanık … adına dosyaya vekaletname ve savunma dilekçesi sunduğu, adı geçen avukatın 24.07.2007, 17.08.2007 ve 11.09.2007 tarihli duruşmalarda sanık ile birlikte yer aldığı ve savunma yaptığı, vekillikten istifasına ilişkin bir bildiriminin veya sanık tarafından azledildiğine ilişkin bir beyanın bulunmadığı hususları gözetilmeksizin, mahkemece 30.12.2008 günlü hükmün Tebligat Kanunu’nun 35.maddesi uyarınca 09.03.2009 tarihinde sanığın adresine tebliğ edildiği, 09.04.2009 tarihinde kesinleştirilerek infaza verildiği, infaza başlandıktan sonra sanık tarafından 02.12.2009 günlü dilekçe ile temyiz edildiği, mahkemenin 02.12.2009 tarihli ek kararı ile sanığın temyiz talebinin reddine karar verildiği halde ek kararın sanığa tebliğine ilişkin belgenin dosya arasında bulunmadığı ve sanığın 22.12.2009 günlü dilekçesi ile temyiz talebinin reddine dair ek kararı da temyiz ettiği anlaşılmış ise de, Tebligat Kanununun 11/1. maddesi gereğince vekille takip edilen işlerde vekile tebligat yapılması gerektiğinden;
Kayseri 3. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 30.12.2008 tarih ve 2007/701 esas 2008/1430 karar sayılı kararının sanık … savunmanı Av. …’a başvurulacak yasa yolu, süresi, mercii ve şeklini kuşkuya yer bırakmayacak şekilde gösterir biçimde açıklamalı tebligat ile usulüne uygun olarak tebliğ edilip buna ilişkin belge ve sunarsa temyiz dilekçesi eklendikten ve yine adı geçen mahkemenin 02.12.2009 tarihli temyizin reddine dair ek kararının sanık …’e tebliğine ilişkin belgenin eklendikten ve bu konularda ek tebliğname de düzenlendikten sonra incelenmek üzere Dairemize gönderilmesi için, dosyanın Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına İADESİNE, 08.10.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2010/7338, K. 2012/156, T. 16.01.2012
7. Ceza Dairesi 2010/7338 E. , 2012/156 K.
“İçtihat Metni”
Bakaya kalmak suçundan sanık …’in, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 63/1-A, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 62/1, 50. maddeleri uyarınca 1.500,00 Türk lirası adli para cezası ile cezalandırılmasına dair Boyabat Sulh Ceza Mahkemesinin 27.01.2010 tarihli ve 2009/289 esas, 2010/12 sayılı kararı aleyhine Yüksek Adalet Bakanlığından verilen 13.05.2010 gün ve 30902 sayılı kanun yararına bozma istemini içeren dava dosyası Cumhuriyet Başsavcılığının 03.06.2010 gün ve KYB. 2010-127125 sayılı ihbarnamesi ile daireye verilmekle okundu.
Mezkür ihbarnamede; Tüm dosya kapsamına göre, sanığın savunmasının alındığı Fatih 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 16.10.2009 tarihli ve 2009/433 talimat sayılı duruşmasında müdafi huzurunda savunmasını yapacağını beyan etmesine rağmen, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 149/3. maddesine aykırı şekilde müdafii olmaksızın ifadesi alınmak suretiyle savunma hakkının kısıtlanmasında isabet görülmemiş ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu kanun yararına bozmaya atfen ihbar olunmuş bulunmakla Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriği yerinde görüldüğünden Boyabat Sulh Ceza Mahkemesinin 27.1.2010 gün ve 2009/289 esas 2010/12 karar sayılı kararının,CMK.nun 309/4-b maddesi uyarıncaBOZULMASINA, müteakipişlemlerinmahallinde mahkemesince yapılmasına, 16.01.2012 günü oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 147 – İfade ve sorgunun tarzı, CMK Madde 150 – Müdafiin görevlendirilmesi ve CMK Madde 154 – Müdafi ile görüşme.
Yazar: Avukat Fatih Sefer