CMK Madde 161, Cumhuriyet savcısının soruşturmayı yürütme yetkisini, adlî kolluğun bildirim ve talimata uyma yükümlülüğünü ve kamu görevlilerinden bilgi isteme usulünü düzenler. Ayrıca adlî görevlerle bağlantılı suçlarda doğrudan soruşturmayı, savcılıklar arasındaki yetki uyuşmazlığını ve belirli kişiler ile suçlar bakımından özel yetki kurallarını gösterir.
Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri
Madde 161 – (1) Cumhuriyet savcısı, doğrudan doğruya veya emrindeki adlî kolluk görevlileri aracılığı ile her türlü araştırmayı yapabilir; yukarıdaki maddede yazılı sonuçlara varmak için bütün kamu görevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebilir. Cumhuriyet savcısı, adlî görevi gereğince nezdinde görev yaptığı mahkemenin yargı çevresi dışında bir işlem yapmak ihtiyacı ortaya çıkınca, bu hususta o yer Cumhuriyet savcısından söz konusu işlemi yapmasını ister.
(2) Adlî kolluk görevlileri, elkoydukları olayları, yakalanan kişiler ile uygulanan tedbirleri emrinde çalıştıkları Cumhuriyet savcısına derhâl bildirmek ve bu Cumhuriyet savcısının adliyeye ilişkin bütün emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlüdür.
(3) Cumhuriyet savcısı, adlî kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele hâllerde, sözlü olarak verir. (Ek cümle: 25/5/2005 – 5353/24 md.) Sözlü emir, en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir.
(4) Diğer kamu görevlileri de, yürütülmekte olan soruşturma kapsamında ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri, talep eden Cumhuriyet savcısına vakit geçirmeksizin temin etmekle yükümlüdür.
(5) Kanun tarafından kendilerine verilen veya kanun dairesinde kendilerinden istenen adliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyet savcılarının sözlü veya yazılı istem ve emirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan doğruya soruşturma yapılır. Vali ve kaymakamlar hakkında 2.12.1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri, en üst dereceli kolluk amirleri hakkında ise, hâkimlerin görevlerinden dolayı tâbi oldukları yargılama usulü uygulanır.
(6) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/9 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/8 md.) Vali ve kaymakamların kişisel suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi, ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığı ve aynı yer ağır ceza mahkemesine aittir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır.
(7) (Ek: 31/3/2011-6217/21 md.) Yetkisizlik kararı ile gelen bir soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kendisinin de yetkisiz olduğu kanaatine varırsa yetkisizlik kararı verir ve yetkili savcılığın belirlenmesi için soruşturma dosyasını, yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Mahkemece bu konuda verilen karar kesindir.
(8) (Ek:21/2/2014–6526/15 md.) Türk Ceza Kanununun 302, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 316 ncı maddelerinde düzenlenen suçlar hakkında, görev sırasında veya görevinden dolayı işlenmiş olsa bile Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır. 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 26 ncı maddesi hükmü saklıdır.
(9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/146 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/141 md.) Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı ve bu yer ağır ceza mahkemesine aittir. Soruşturmayı Cumhuriyet Başsavcısı veya görevlendireceği vekili bizzat yapar. Başsavcı veya vekili, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısından soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını isteyebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri toplar ve gerekmesi hâlinde alınacak kararlar bakımından bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğinden talepte bulunur.
CMK 161’in hukuki açıklaması
Cumhuriyet savcısı, suç şüphesini araştırırken işlemleri bizzat yapabilir veya adlî kolluktan yararlanabilir. Kamu görevlilerinden soruşturma için gerekli bilgi ve belgeleri isteyebilir; muhatap kamu görevlileri bunları vakit geçirmeden sağlamakla yükümlüdür. Kendi yargı çevresi dışında yapılması gereken adlî işlem için o yer Cumhuriyet savcısından işlem yapılmasını ister. Bu genel soruşturma yetkisi, hâkim kararını zorunlu kılan koruma tedbirlerinde özel kanuni şartları ortadan kaldırmaz.
Adlî kolluk, el koyduğu olayları, yakalanan kişileri ve uyguladığı tedbirleri Cumhuriyet savcısına derhâl bildirir; savcının adlî göreve ilişkin emirlerini gecikmeksizin yerine getirir. Emir kural olarak yazılıdır; acele hâlde sözlü verilebilir ancak en kısa sürede yazılı olarak da bildirilmelidir. Kolluğun savcının bilgisi ve talimatı olmaksızın yürüttüğü adlî işlemlerin hukuka uygunluğu, işlemin niteliği ve ilgili özel yetki kuralları gözetilerek değerlendirilir.
Beşinci fıkra, adliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma ya da ihmali bulunduğu ileri sürülen kamu görevlileri ile savcı emirlerini yerine getirirken aynı fiilleri işleyen kolluk personeli hakkında Cumhuriyet savcısının doğrudan soruşturma yapmasını öngörür. Bu hüküm, her türlü idari görev kusurunu kendiliğinden adlî görev saymaz. Vali ve kaymakamlar ile en üst dereceli kolluk amirleri bakımından fıkrada gösterilen özel usuller saklıdır. Vali ve kaymakamların kişisel suçları yönünden ise altıncı fıkranın belirlediği başsavcılık ve ağır ceza mahkemesi yetkilidir; ağır cezalık suçüstü hâlinde soruşturma genel hükümlere tabidir.
Yetkisizlik kararıyla dosya kendisine gönderilen Cumhuriyet savcısı da yetkisiz olduğu sonucuna varırsa, yeni yetkisizlik kararının ardından dosyayı yedinci fıkrada gösterilen en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Yetkili savcılığı belirleyen merci kararı kesindir; kesin belirleme aynı dosyada yeni yetkisizlik kararlarıyla etkisiz kılınamaz.
Sekizinci fıkra, sayılan Türk Ceza Kanunu suçları için görev sırasında veya görev nedeniyle işlendiği iddiası bulunsa da doğrudan savcılık soruşturmasını kabul eder; 2937 sayılı Kanun’un 26. maddesini saklı tutar. Dokuzuncu fıkrada ise seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen milletvekili hakkında soruşturma yetkisi Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına, kovuşturma yetkisi Ankara ağır ceza mahkemesine verilmiştir. İlgilinin soruşturmanın başladığı tarihte milletvekili sıfatını taşıması bu özel yetkinin uygulanmasında önemlidir; milletvekili dokunulmazlığına ilişkin anayasal güvenceler ayrıca gözetilir. Acil delil toplama ve başka yer savcısından işlem istenmesine ilişkin kurallar da aynı fıkrada belirlenmiştir.
Soruşturma işlemlerinin yasallığının ve kolluk tutanaklarının denetlenmesinde ceza soruşturmasında müdafi yardımı, savunma haklarının kullanılmasının bir parçasıdır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Seçilmiş Yargıtay kararları
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 25.09.2024, E. 2021/35913, K. 2024/11038
4. Ceza Dairesi 2021/35913 E., 2024/11038 K.
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2017/5691 E., 2019/3054 K.
SUÇ: Fuhuş
HÜKÜMLER: Düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Yapılan ön inceleme neticesinde; kararın temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde olduğu, temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, gereği düşünüldü
I. HUKUKÎ SÜREÇ
İlk Derece Mahkemesince sanıklar hakkında fuhuş suçundan kurulan mahkumiyet hükümlerine yönelik sanıklar müdafiilerinin istinaf başvuruları üzerine karar başlığında tarih ve sayısı belirtilen incelemeye konu Bölge Adliye Mahkemesinin kararı ile mahkumiyet hükümleri kaldırılarak atılı suçtan beraat hükümleri kurulmak suretiyle düzeltilerek esastan ret kararı verilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet savcısının temyiz istemi; mağdurların soruşturma aşamasındaki samimi beyanları ve olay tutanakları karşısında, atılı suçu işlediği sabit olan sanıklar hakkında beraat hükümleri kurulmasının yerinde olmadığına ilişkindir.
III. GEREKÇE
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
1. Öncelikle kolluk görevlisinin kimliğini gizleyerek delil toplamasının hukuka uygun olup olmadığı ile bunun hangi hallerde hukuka uygun sayılacağının tespiti gerekir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 12/05/2015 tarih 2014/10-454 esas, 2015/156 sayılı kararında CMK’nın 139. maddesi dışındaki suçlar yönünden de kolluk görevlilerinin 5271 sayılı Kanun’un 160 ve devamı maddeleri uyarınca Cumhuriyet Savcısının emri doğrultusunda ve genel yetkileri ile görevleri kapsamında, suç ve failini belirlemek ve suçla ilgili delilleri toplamak amacıyla alıcı rolüne girerek suça azmettirmeden ve teşvik etmeden şüpheliden uyuşturucu madde satın almasını mümkün görmüştür. Aynı kararda bu durumda görev yapan görevlinin gizli soruşturmacı değil “gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisi” olduğunu, suça teşvik etmeden veya azmettirmeden elde ettiği delillerin hukuka uygun olacağına hükmetmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin de verdiği kararlarda gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisi yöntemine başvuru halinde, yapılan başvuruları Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 6. maddesi kapsamında ele almaktadır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve CMK’daki düzenlemeler uyarınca, gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisinin elde ettiği delillerin hukuka uygun kabul edilebilmesi için aşağıda belirtilen koşulların varlığı aranmalıdır:
a- Gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisi hiç bir zaman kışkırtıcı ajan gibi hareket etmemeli, önceden failde bulunmayan suç işleme kastı oluşturularak, fail suç işlemeye azmettirilmemeli.
“…Her ne kadar organize suçlardaki artış uygun önlemler alınmasını gerektirse de adil yargılamadan vazgeçilmemelidir. Bu nedenle amaca ulaşmak uğruna adil yargılama … feda edilerek polisin kışkırtması sonucu elde edilen delilin kullanılması meşru değildir…, …
Somut olayda olacağına dair hiçbir bulgu öne sürülmediğinden polis memurlarının hareketlerinin onların gizli ajanlığının ötesine geçtiğinin ve adil yargılama hakkının ihlal edildiğinin kabulü gerekir… (Teixeria de Castro/Portekiz davası, Başvuru No:44/l 997/828/1034)”‘’Mahkemelerce sadece gizli görevlinin tutanaklarına dayanarak değerlendirme yapılmamalıdır, tutanaklar başka sonuca götürecek unsurlarla teyit edilmelidir…, …Sanık suç işleme potansiyeline sahip bir kişi olsa bile somut olayda görevlinin müdahalesinden önce failin suç işleme hazırlığında olduğunun başka delillerle desteklenmesi gerekir. Yani failin müdahale olmadan suçun işleyeceğinin başka delillerle kanıtlanması gerekir. (hun-türkiye davası. başvuru no: 17570/04)”
b- 5271 sayılı Kanun’un 160 ve devamı maddeleri uyarınca Cumhuriyet Savcısı tarafından yapılan bir görevlendirmenin bulunması gerekir.
5271 sayılı Kanun’un 160 ve 161 inci maddeleri uyarınca Cumhuriyet Savcısının gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisine emri yazılı veya acele hallerde sözlü olarak vermesi gerekir. Cumhuriyet Savcısının yazılı veya sözlü emri olmadan yine CMK’nın 161/2. maddesi uyarınca adli kolluk görevlisinin Cumhuriyet Savcısına bilgi vermeden kimliğini gizleyerek adli işlem yapması hukuka aykırı olup elde ettiği delil de hukuka aykırı olduğundan. CMK’nın 216/3. maddesi hükme esas alınamaz. Kimliğin gizlenerek adli işlem ifası olağan bir işlem olmayıp ikincil bir tedbirdir. Bu tedbirin gerekliliği ve orantılılığının mutlaka Cumhuriyet savcısı tarafından denetlenmesi gerekir.
AİHM Hun-Türkiye davasında bu konuya şöyle temas etmiştir. “AİHS sınırları belirlendiğinde ve güvence altına alındığında gizli ajanla müdahaleye tolerans gösterebilir.
AİHM İsviçre-Lüdi kararında. İsviçre makamlarının Alman polisi tarafından haberdar edilmesi ve olayın soruşturma hakiminin bilgisi dahilinde yürütülmesi nedeniyle 6. maddenin ihlal edilmediğine karar vermiştir. (Lüdi-İsviçre kararı başvuru No: 12433/86)
c- Kolluk görevlisinin tutanağı delil olarak kabul edildiğinde, diğer delillerle birlikte tutanağa da dayanılıyorsa mutlaka tutanak düzenleyiciler dinlenilmeli, sanığa, tutanak ve düzenleyicilerin anlatımlarına karşı savunma yapma imkanı verilmelidir.
AİHM Calabro-İtalya kararında ”Gizli ajanın ifadeleri başvuranın mahkumiyetinde belirleyici faktör olmamıştır. Buna ek olarak başvurana yargılama aşamasında, soruşturmada görev alan polis memurlarını sorgulama, polis operasyonunun niteliği ve kullanılan usulleri netleştirme fırsatı vermiştir. Bu nedenle adil yargılama … ihlal edilmemiştir sonucuna ulaşmıştır. (Başvuru No:58895/0011 Mart 2002)”
Somut olayda bu açıklamalar ışığında değerlendirildiğinde; dosya içerisinde bulunan 01.11.2016 tarihli tutanaktan da açıkça anlaşılacağı üzere kolluk görevlilerinin 5271 sayılı Kanun’un 160 ıncı ve devamı maddeleri uyarınca Cumhuriyet savcısı tarafından yapılan yazılı veya sözlü bir görevlendirme bulunmaksızın kendiliklerinden olaya el koyarak delil toplama faaliyetine girişmeleri ve mağdurlara ulaşılması işlemlerinin arama ve el koyma niteliğinde olup aynı Kanun’un 116 ve devamı maddelerine aykırı olması, bu nedenlerle de anılan tutanak ve elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağının anlaşılması, fuhşa aracılık edildiği iddiasının sanıklar tarafından kabul edilmeyip mağdurlar tarafından da kovuşturma aşamasında doğrulanmaması karşısında; hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş deliller değerlendirme dışında bırakıldığında sanıkların yüklenen fuhuş suçunu işlediğine ilişkin mahkûmiyetine yeterli delillerin bulunmaması nedeniyle Bölge Adliye Mahkemesince sanıklar hakkında beraat hükümleri kurulmasında hukuka aykırılık görülmemiştir.
2. Yapılan duruşmaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, Mahkemenin yargılama sonuçlarına uygun şekilde oluşan inanç ve takdirine, incelenen dava dosyası içeriğine göre, Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet savcısının yerinde görülmeyen temyiz sebeplerinin reddine karar verilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
IV. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesinin kararında Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet savcısı tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun’un 289. maddesinin birinci fıkrası ile sair nedenler yönünden yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302/1. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKÜMLERİN ONANMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304/1. maddesi uyarınca İstanbul 19. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 23. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
25.09.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 29.02.2024, E. 2024/1660, K. 2024/2399
5. Ceza Dairesi 2024/1660 E. , 2024/2399 K.
MAHKEMESİ:Asliye Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2017/471 Esas, 2019/191 Karar
SUÇ: Muhafızın görevini kötüye kullanması
İNCELEME KONUSU KARAR: Yargılamanın durmasına ilişkin
KANUN YARARINA BOZMA
YOLUNA BAŞVURAN: Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
Çerkezköy 1. Asliye Ceza Mahkemesinin, 27.02.2019 tarihli ve 2017/471 Esas, 2019/191 … Kararıyla sanıklar hakkında muhafızın görevini kötüye kullanması suçundan yapılan yargılama sonucunda 5271 … Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 … Kanun) 223 üncü maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca yargılamanın durmasına dair kararın itiraz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmıştır.
Adalet Bakanlığının, 5271 … Kanun’un 309 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca, 02.01.2024 tarihli evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 29.01.2024 tarihli ve KYB-2024/4875 … yazısı ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:
I. İSTEM
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 29.01.2024 tarihli ve KYB-2024/4875 … kanun yararına bozma isteminin;
“Dosya kapsamına göre, her ne kadar Çerkezköy 1. Asliye Ceza Mahkemesince 4483 … Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca sanıklar hakkında soruşturma yapılmasının izne tabi olduğu ve soruşturma izni alınmadan iddianame düzenlendiği gerekçesiyle 5271 … Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/8. maddesi uyarınca soruşturma izni şartının gerçekleşmesini beklemek üzere yargılamanın durmasına karar verilmiş ise de,
5271 … Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 161/5. maddesinde yer alan, “Kanun tarafından kendilerine verilen veya kanun dairesinde kendilerinden istenen adliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyet savcılarının sözlü veya yazılı istem ve emirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan doğruya soruşturma yapılır…” şeklindeki düzenleme karşısında, somut olayda polis memuru olarak görev yapan şüphelilere Çerkezköy 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 19.07.2013 tarihli yakalama emri gereğince yakalanarak adliyeye sevk edilen … isimli kişinin adliyeye naklinin sağlanması ve ifade işlemleri tamamlanıncaya kadar adliyeden kaçmasını önlemek amacıyla ona nezaret etme konusunda görev verildiği halde adliyede iken anılan kişinin kaçması üzerine polis memurları hakkında soruşturma başlatıldığı nazara alındığında, bir kişinin adliyeye nakli ve ifadesinin alınmasını teminen nezaret etme görevinin “adliye ile ilgili görev” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde durma kararı verilmesinde isabet görülmemiştir.”
Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.
II. GEREKÇE
1.Çerkezköy Cumhuriyet Başsavcılığının, 05.10.2017 tarihli ve 2014/5974 Soruşturma, 2017/1292 Esas, 2017/971 numaralı İddianamesi ile sanıklar hakkında muhafızın görevini kötüye kullanması suçundan 5237 … Türk Ceza Kanunu’nun (5237 … Kanun) 295 inci maddesinin birinci fıkrası delaletiyle 257 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılmaları, aynı Kanun’un 53 üncü maddesi gereğince hak yoksunluklarına karar verilmesi talebiyle kamu davası açılmıştır.
2.Çerkezköy 1. Asliye Ceza Mahkemesinin, 27.02.2019 tarihli ve 2017/471 Esas, 2019/191 … Kararı ile polis memuru olan sanıkların görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işledikleri suçların 4483 … Kanun gereğince izne tabi olduğu halde haklarında yetkili merciince verilmiş soruşturma izni bulunmadığı gerekçesiyle 5271 … Kanun’un 223 üncü maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca yargılamanın durmasına karar verilmiştir.
3.5271 … Kanun’un 161 inci maddesinin beşinci fıkrası “Kanun tarafından kendilerine verilen veya kanun dairesinde kendilerinden istenen adliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyet savcılarının sözlü veya yazılı istem ve emirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan doğruya soruşturma yapılır…” şeklinde düzenlenmiş olup, suç tarihinde polis memuru olan sanıkların 4483 … Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun’un 2 nci maddesinin son fıkrası ile 5271 … Kanun’un 161 inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca soruşturma veya kovuşturmasının izne tabi olmadığı anlaşılmakla mahkemece yargılamaya devamla hüküm kurulması gerekirken yargılamanın durmasına karar verildiğinden kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.
III. KARAR
1.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,
2.Çerkezköy 1. Asliye Ceza Mahkemesinin, 27.02.2019 tarihli ve 2017/471 Esas, 2019/191 … Kararının 5271 … Kanun’un 309 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,
5271 … Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca gerekli işlemin yapılması için dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
29.02.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 27.04.2023, E. 2023/4131, K. 2023/5558
5. Ceza Dairesi 2023/4131 E. , 2023/5558 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ:Ağır Ceza Mahkemesi
SUÇ: Resmi belgede sahtecilik
İstanbul Anadolu ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılıklarınca verilen yetkisizlik kararları üzerine oluşan olumsuz yetki uyuşmazlığının çözümü için dosyanın gönderildiği … 18. Ağır Ceza Mahkemesinin, 23.10.2019 tarihli ve 2019/921 Değişik iş sayılı Kararı ile İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili olduğuna karar verilmiş, verilen kararın kesin olduğu anlaşılmıştır.
Adalet Bakanlığının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 309 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca, 03.02.2023 tarihli evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 14.03.2023 tarihli ve KYB-2023/21323 sayılı yazısı ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:
I. İSTEM
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 14.03.2023 tarihli ve KYB-2023/21323 sayılı kanun yararına bozma isteminin;
“5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 161/7. maddesinde yer alan “Yetkisizlik kararı ile gelen bir soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kendisinin de yetkisiz olduğu kanaatine varırsa yetkisizlik kararı verir ve yetkili savcılığın belirlenmesi için soruşturma dosyasını, yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Mahkemece bu konuda verilen karar kesindir.” şeklindeki düzenleme karşısında, somut olayda ilk yetkisizlik kararının Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığınca verildiği ve dosyanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği, anılan Başsavcılık tarafından da yetkisizlik kararı verilmesi üzerine yetki uyuşmazlığının çözümü için dosyanın gönderildiği … 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 23/01/2017 tarihli ve 2017/302 değişik iş sayılı kararıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili savcılık olduğuna karar verilerek yargı yerinin belirlendiği, söz konusu bu kararın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 161/7. maddesi gereğince kesin nitelikte olması karşısında, anılan kararı müteakip, dosyanın İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine dair İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 14/10/2019 tarihli yetkisizlik kararı verilmesi üzerine, yetkili yerin belirlenmesi için dosyanın kendisine gönderildiği … 18. Ağır Ceza Mahkemesince, daha önce verilmiş kesin karar bulunması sebebiyle yeniden karar verilmesine yer olmadığına şeklinde karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmemiştir.”
Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.
II. GEREKÇE
1.Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının, 22.01.2015 tarihli ve 2013/34409 Soruşturma, 2015/157 sayılı Kararı ile resmi belgede sahtecilik suçundan şüpheliler … ve [şirket adı çıkarıldı] hakkında yürütülen soruşturma sonucunda dosyanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine karar verilmiştir.
2.İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının, 14.06.2016 tarihli ve 2015/17249 Soruşturma, 2016/9293 sayılı Kararı ile soruşturmanın İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmesi gerektiğinden bahisle yetkisizlik kararı verilmiş ve 5271 sayılı Kanun’un 161 inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca yetki uyuşmazlığının çözümü için dosyanın … Nöbetçi Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
3…. 14. Ağır Ceza Mahkemesinin, 23.01.2017 tarihli ve 2017/302 Değişik iş sayılı Kararı ile İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yetkisizlik kararı kaldırılmıştır.
4.İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının, 08.02.2017 tarihli ve 2017/15306 Soruşturma, 2017/2298 sayılı Kararı ile soruşturmanın İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmesi gerektiğinden bahisle verilen yetkisizlik kararı üzerine dosyanın gönderildiği İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca 20.03.2017 tarihli ve 2017/28002 Soruşturma, 2017/3680 sayılı yetkisizlik Kararı verilmiş, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının, 28.08.2019 tarihli ve 2017/46275 Soruşturma, 2019/24266 sayılı yetkisizlik Kararı ile dosya yeniden İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş, İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının 30.09.2019 tarihli ve 2019/152666 Soruşturma, 2019/11920 sayılı yetkisizlik Kararı ile İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili olduğuna karar verilmiş, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 14.10.2019 tarihli ve 2019/168622 Soruşturma, 2019/29424 sayılı Kararı ile soruşturmanın İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmesi gerektiğinden bahisle yetkisizlik kararı verilmiş ve 5271 sayılı Kanun’un 161 inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca yetki uyuşmazlığının çözümü için dosyanın … Nöbetçi Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
5…. 18. Ağır Ceza Mahkemesinin, 23.10.2019 tarihli ve 2019/921 Değişik iş sayılı Kararı ile İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının yetkisizlik kararı kaldırılmıştır.
6.5271 sayılı Kanun’un 161 inci maddesinin yedinci fıkrasında “Yetkisizlik kararı ile gelen bir soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kendisinin de yetkisiz olduğu kanaatine varırsa yetkisizlik kararı verir ve yetkili savcılığın belirlenmesi için soruşturma dosyasını, yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Mahkemece bu konuda verilen karar kesindir” hükmü karşısında somut olay değerlendirildiğinde; … 18. Ağır Ceza Mahkemesince, … 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 23.01.2017 tarihli ve 2017/302 Değişik iş sayılı Kararıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili olduğuna dair kesin nitelikte karar verilmesine rağmen İstanbul ve İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılıklarınca bu karardan sonra verilen yetkisizlik kararlarının hukuki değerden yoksun olduğu gerekçesi ile karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesi yerine işin esasına yönelik değerlendirme yapılması Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.
III. KARAR
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,
2. … 18. Ağır Ceza Mahkemesinin, 23.10.2019 tarihli ve 2019/921 Değişik iş sayılı Kararının 5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,
5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca gerekli işlemin yapılması için soruşturma dosyasının Mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
27.04.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 20.01.2022, E. 2021/14859, K. 2022/636
5. Ceza Dairesi 2021/14859 E. , 2022/636 K.
“İçtihat Metni”
Terör örgütü propagandası yapmak suçundan şüpheli … hakkında yapılan soruşturma esnasında, şüphelinin milletvekili olduğundan bahisle, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 15/08/2017 tarihli ve 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 161/9. maddesi gereğince dosyanın Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine dair Çorlu Cumhuriyet Başsavcılığının 24/06/2020 tarihli ve 2020/7427 soruşturma, 2020/669 sayılı yetkisizlik kararını müteakip, bu kez şüpheli hakkında 04/06/2020 tarihinde milletvekilliğinin düşmüş olduğu ve milletvekili sıfatını taşımadığından bahisle, suç yeri bakımından dosyanın Çorlu Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine ilişkin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 07/09/2020 tarihli ve 2020/128337 soruşturma, 2020/13056 sayılı yetkisizlik kararı üzerine, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili savcılık olarak belirlenmesine dair merci Ankara Batı 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 10/09/2020 tarihli ve 2020/1587 Değişik iş sayılı Kararının;
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 161/9. maddesinde yer alan, “(Ek: 15/8/2017-KHK-694/146 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/141 md.) Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı ve bu yer ağır ceza mahkemesine aittir. Soruşturmayı Cumhuriyet Başsavcısı veya görevlendireceği vekili bizzat yapar. Başsavcı veya vekili, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısından soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını isteyebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri toplar ve gerekmesi hâlinde alınacak kararlar bakımından bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğinden talepte bulunur.” şeklindeki düzenleme uyarınca, milletvekillerinin seçimden önce veya sonra işlediği iddia olunan suçlara ilişkin soruşturma yapma yetkisinin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına ait olduğu, söz konusu madde metninin uygulanabilmesi için ilgilinin soruşturma sırasında milletvekilliği sıfatının devam ediyor olmasının gerektiği, somut olayda adı geçen şüphelinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 04/06/2020 tarihinde milletvekilliğinin düşürüldüğü ve milletvekili sıfatının kalmadığının anlaşıldığı, soruşturmaya 17/06/2020 tarihinde başlanıldığı,
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 12/1. maddesinde davaya bakmada yetkinin öncelikle suçun işlendiği yer mahkemesine ait olduğu, suçun işlendiği yerin belli olmaması halinde ise aynı Kanun’un 13. maddesinde öngörülen özel yetki kuralları çerçevesinde yetkili Mahkemenin belirlenmesi gerekeceğinin öngörüldüğü, 5271 sayılı Kanun’un özel yetki başlıklı 13/1-3. maddesinde “(1) Suçun işlendiği yer belli değilse, şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. (2) Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. (3) Mahkemenin bu suretle de belirlenmesi olanağı yoksa, ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.” hükmü nazara alındığında, şüphelinin twitter sosyal medya hesabında fotoğraf yüklemesini/paylaşımı yaptığı IP adresine ilişkin bir araştırmanın dosya arasında yer almadığı, bu nedenle atılı suçun nerede işlendiğinin belirlenemediği, şüpheli hakkında herhangi bir yakalama kararı bulunmadığı ancak şüphelinin yerleşim yeri adresinin [adres çıkarıldı] olduğu tespiti karşısında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 13/1. maddesi uyarınca soruşturma yetkisinin şüphelinin yerleşim yerinin bulunduğu Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının yargı çevresinde kaldığı gözetilmeden, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 10/08/2021 gün ve 94660652-105-06-15316-2020-Kyb sayılı Kanun yararına bozmaya atfen Yargıtay C.Başsavcılığından tebliğname ile Daireye ihbar ve dava evrakı ile birlikte gönderilmekle gereği düşünüldü:
Şüpheli …’in soruşturmanın başladığı 08/04/2020 tarihinde milletvekili sıfatının devam ettiği dikkate alınarak, Ankara Batı 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 10/09/2020 tarihli ve 2020/1587 Değişik iş sayılı Kararın usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından, bu karara yönelik kanun yararına bozma isteminin REDDİNE, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİNE 20/01/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer