CMK Madde 162 – Savcının Hâkim Kararı İstemi ve Usulü

CMK Madde 162, soruşturma sırasında ancak hâkim tarafından yapılabilecek işlemler için Cumhuriyet savcısının sulh ceza hâkimine başvurma usulünü düzenler. Hâkim, istenen işlemin kanuna uygunluğunu inceleyerek karar verir ve gereğini yerine getirir.

CMK Madde 162 – Soruşturmada Cumhuriyet savcısının hâkim kararı istemi

Madde 162 – (1) Cumhuriyet savcısı, ancak hâkim tarafından yapılabilecek olan bir soruşturma işlemine gerek görürse, istemlerini bu işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine bildirir. Sulh ceza hâkimi istenilen işlem hakkında, kanuna uygun olup olmadığını inceleyerek karar verir ve gereğini yerine getirir.

CMK 162’nin açıklaması

Madde, soruşturmanın Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülmesi ile hâkime özgü işlemlerin yargısal denetimini birbirinden ayırır. Hâkim kararı gerektiren bir işlem söz konusu olduğunda savcı, talebini işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine iletir. Hâkim, istemi yalnızca biçimsel olarak kabul etmekle yetinmez; işlemin kanuni dayanağını, şartlarını ve kendi görev sınırını değerlendirir.

CMK 83 uyarınca keşif kural olarak hâkim veya mahkeme tarafından yapılır; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da keşif yapabilir. Gerçekte gecikme tehlikesi bulunmayan bir olayda keşfin savcılıkça yapılabileceği varsayımı, hâkime yöneltilen talebin reddi için tek başına yeterli değildir. İstemin uygunluğu somut olaya göre incelenmelidir.

Hâkime başvuru, başka maddelerde öngörülen özel şartları ortadan kaldırmaz. Örneğin CMK 74 kapsamında soruşturma evresinde gözlem altına alınma kararı istenebilirken, TCK 57 kapsamındaki koruma ve tedavi amaçlı güvenlik tedbirine hükmedilmesi ayrı bir yargılama ve hüküm konusudur. Bu ayrım, sulh ceza hâkiminin CMK 162 kapsamındaki yetkisinin sınırını gösterir.

Talebin kanuni koşullarının ve uygulanacak işlemin savunma haklarına etkisinin değerlendirilmesi, soruşturma aşamasında avukat yardımı bakımından da önem taşır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

Seçilmiş Yargıtay kararları

Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2018/2093, K. 2018/7424, T. 22.05.2018

17. Ceza Dairesi 2018/2093 E. , 2018/7424 K.

Karşılıksız yararlanma suçundan şüpheli … hakkında yapılan soruşturma sırasında, Şanlıurfa Cumhuriyet Başsavcılığının ilgili elektrik kurumunun uğradığı zararın tespitine yönelik keşif yapılması talebinin reddine dair Şanlıurfa 3. Sulh Ceza Hâkimliğinin 01/12/2017 tarihli ve 2017/4987 değişik iş sayılı kararı aleyhine Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün 28/02/2018 gün ve 94660652-105-63-13254-2017-Kyb sayılı kanun yararına bozma talebine dayanılarak dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 08/03/2018 tarih ve 2018/18037 sayılı tebliğnamesiyle dairemize gönderilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın İstem yazısında;

Benzer bir olay sebebiyle Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 12/09/2017 tarih, 2016/14702 Esas ve 2017/9657 Karar sayılı ilâmında yer alan, "Şüphelinin işyeri, konut veya arazideki elektrik, su, doğalgaz kullanımını gerektiren tüketim ihtiyacının ve kurulu gücün varsa tüketim föyleri de getirtilmek suretiyle tesbiti ile teknik açıdan bu tüketim ihtiyacı ve kurulu gücün gereği kullanım miktarının bilirkişi marifetiyle belirlenmesi, bu miktarın sayaçtan geçirilerek kullanımı halinde sayaç üzerindeki endeks ile de kıyaslanarak karşılıksız yararlanma suçunun kabulünü gerektirecek önemli bir farkın olup olmadığının, uğranılan vergili ve cezasız zarar miktarının tesbiti amacıyla keşif yapılması için Cumhuriyet Başsavcılığı’nca CMK’nın 83 ve 162 maddelerine istinaden Sulh Ceza Hakimliği’nden talepte bulunulması gerektiğinden…" şeklindeki açıklamalara nazaran, Şanlıurfa 3. Sulh Ceza Hâkimliğince keşif talebinin kabulüne karar verilmesi gerekirken reddine karar verildiği gözetilmeksizin, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir."

Denilmektedir.

Hukuksal Değerlendirme:

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 83/1. maddesinde;

“Keşif hakim veya mahkeme veya naip hakim ya da istinabe olunan hakim veya mahkeme ile gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır” hükmü ile;

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 162. maddesinde;

“Cumhuriyet savcısı ancak hakim tarafından yapılabilecek olan bir soruşturma işlemine gerek görürse, istemlerini bu işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hakimine bildirir. Sulh ceza hakimi istenilen işlem hakkında, kanuna uygun olup olmadığını inceleyerek karar verir ve gereğini yerine getirir” hükümleri mevcuttur.

Ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının istem yazısında da belirtildiği gibi dairemizin uygulamalarında da TCK’nın 163/3. maddesinde yazılı “…Tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi” hususu, suçun en önemli unsuru sayıldığından gerçek kullanım miktarının belirlenebilmesi bakımından verilen kararların denetlenmesinde bilirkişi refakatiyle keşif yapılıp yapılmadığı konusu denetlenmektedir.

Nitekim Ceza Genel Kurulu’nun 16/05/2006 tarih, 2006/7-137 Esas ve 142 Karar, 13/06/2006 tarih, 2006-7-160 Esas ve 161 Karar sayılı kararlarında da bu hususlara işaret edilmiş, tüketim miktarının belirlenmesi konusunda keşif yapılıp elektrikle çalıştırılan cihazlardan hareketle tespit edilecek kurulu güce veya tüketim ihtiyacına göre tüketilmesi gereken elektrik miktarının tarafsız bilirkişi tarafından belirlenmesine işaret edilmektedir.

İnceleme konusu somut olayda;

…Elektrik Dağıtım A.Ş… İl Müdürlüğü yetkililerince il genelinde yapılan denetimlerde, Şüpheli …’ın… Mahallesi … adresindeki meskeninde yapılan kontrolde “Sayacın faz giriş ve çıkışını sayaca girmeden düz bağlanarak” kaçak enerji kullanıldığı tespit edilerek 22/04/2016 tarihli Kaçak/Usulsüz Elektrik Kullanım Tespit Tutanağı düzenlendiği, evrak ve belgelerin Şanlıurfa Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderildiği, Başsavcılıkça şüpheli hakkında karşılıksız yararlanma suçundan soruşturma yapıldığı, soruşturma sırasında şüpheliye 5237 sayılı Yasa’nın 168/5. maddesi gereğince oluşan vergili cezasız kurum zararının ödemesi halinde hakkında kovuşturmaya yer olmadığı’na ilişkin karar verileceği konusunda uyarı yapıldığı, uyarıya rağmen şüphelinin maddi imkansızlık nedeniyle borcunu ödeyemeyeceği şeklinde beyanda bulunması üzerine Başsavcılıkça şüpheli hakkında 14/11/2017 tarih ve Sor. No:2017/28852 ve Es.No:2017/9878 sayılı iddianame düzenlendiği, iddianamenin gönderildiği Şanlıurfa 7. Asliye Ceza Mahkemesi’nce “…Bağımsız bilirkişi raporuyla belirlenen zararı gidermek suretiyle TCK’nın 168/5. maddesindeki etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanma imkanı tanınmadığı, şüphelinin anayasal güvencesi olan lekelenmeme hakkının ihlal edildiği” gerekçesiyle iddianamenin iadesine karar verildiği,

Başsavcılıkça, söz konusu olayda iade sebebiyle ilgili olarak “Kurum zararını ödediği taktirde hakkında kovuşturmaya yer olmadığı’na ilişkin karar verileceği” hususunun şüpheliye 06/11/2017 tarihinde tebliğ edildiği, ve tebliğe ilişkin durumun iddianamede açıkça yazıldığı, bu nedenle ortada herhangi bir iade sebebinin kalmadığı gerekçesiyle kararı veren Şanlıurfa 7. Asliye Ceza Mahkemesi nezdinde itirazda bulunulduğu, itirazın yerinde görülmemesi üzerine dosyanın Şanlıurfa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderildiği, iade nedeni yerinde görülerek aynı mahkemece 24.11.2017 tarihinde itirazın reddine karar verildiği,

Bu kez Başsavcılıkça iddianamenin iadesi nedeni ile ilgili olarak CMK’nın 83. maddesi gereğince Şanlıurfa 3. Sulh Ceza Hakimliği’nden kaçak kullanım miktarı ve bedelinin belirlenmesi konusunda keşif yapılmasının talep edildiği, hakimlikçe somut olayda delillerin karartılma ihtimalinin bulunduğu, dolayısıyla gecikmesinde sakınca bulunan halin var olduğu bu nedenle CMK’nın 160. maddesi gereğince keşfin Başsavcılıkça yapılması gerektiği gerekçesiyle 01/12/2017 tarihinde talebin reddine karar verildiği,

Talebin reddine dair 3. Sulh Ceza Hakimliği’nce verilen 2017/5083 değişik iş sayılı karara Başsavcılıkça 05/12/2017 tarihinde yapılan itirazın Şanlıurfa 4. Sulh Ceza Hakimliği’nce 11/12/2017 tarih ve 2017/5582 değişik iş sayılı kararıyla reddedilerek Şanlıurfa 3. Sulh Ceza Hakimliği’nce verilen 05/12/2017 tarih ve 2017/5083 değişik iş sayılı kararının kesinleştiği,

Anlaşılmıştır.

Suç tarihi 22/04/2016 olup Başsavcılıkça şüpheliye kurum zararını ödediği taktirde hakkında kovuşturmaya yer olmadığı’na ilişkin karar verileceği hususunun şüpheliye 06/11/2017 tarihinde tebliğ edildiği ve tebliğe ilişkin durumun iddianamede açıkça yazıldığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Ayrıca suçun işlendiği tarihten Şanlıurfa 3. Sulh Ceza Hakimliği’nce talebin reddine karar verilen 01/12/2017 tarihine kadar 1 yıl 8 ay kadar uzun bir süre geçmiştir. Ortada delillerin karartılması ihtimali ve dolayısıyla CMK anlamında gecikmesinde sakınca bulunan bir durum söz konusu değildir.

Bu nedenle CMK’nın 83/1 ve 162. maddelerinde keşfin hakimlikçe yapılacağına ilişkin hükümler karşısında; somut olaya ve dosya kapsamına uymayan gerekçelerle keşif talebinin reddine karar verilmesi hukuka aykırıdır.

SONUÇ VE KARAR:

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın düzenlediği tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden,

Şanlıurfa 3. Sulh Ceza Hakimliği’nin 05/12/2017 tarih ve 2017/5083 değişik iş sayılı kararının CMK’nın 309. maddesi uyarınca Kanun Yararına BOZULMASINA,

Aynı Yasa’nın 309/4-b maddesi uyarınca müteakip işlemlerin mahallinde yerine getirilmesine, dosyanın mahal mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na TEVDİİNE, 22.05.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2022/8120, K. 2022/23214, T. 22.11.2022

4. Ceza Dairesi 2022/8120 E. , 2022/23214 K.

"İçtihat Metni"

KARAR

Hakaret ve tehdit suçlarından şüpheli … hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığının 2018/249 sayılı dosyası üzerinden yürütülmekte olan soruşturma esnasında, cezai ehliyeti bulunmayan şüpheli hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 57/1. maddesi gereğince koruma ve tedavi kararı verilmesi için … Sulh Ceza Hakimliğine müzekkere yazılmasına dair aynı yer Cumhuriyet Başsavcılığının 09/05/2018 tarihli, 2018/249 soruşturma sayılı ve 22/10/2018 tarihli, 2018/249 soruşturma sayılı talepleri üzerine, adı geçen şüpheli hakkında koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilmesine, toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığının veya önemli ölçüde azaldığının tespitine kadar yüksek güvenlikli sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınmasına ilişkin … Sulh Ceza Hakimliğinin 10/05/2018 tarihli, 2018/68 değişik iş sayılı ve … Sulh Ceza Hakimliğinin 22/10/2018 tarihli, 2018/132 değişik iş sayılı kararını müteakip, şüphelinin … Şehir Hastanesinin 17/12/2018 tarihli ve … sayılı raporu ile psikiyatrik hastalığa bağlı tehlikenin önemli ölçüde azaldığından bahisle derhal serbest bırakılmasına, 5 yıl süre ile 3’er ay ara ile kendisine en yakın Psikiyatri Hastanesine veya Kliniğinde kontrol muayenesine tabi tutulmasına ilişkin … Sulh Ceza Hakimliğinin 17/12/2018 tarihli ve 2018/162 değişik iş sayılı kararının Adalet Bakanlığı tarafından kanun yararına bozulmasının istenilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 20/04/2022 gün ve 2022/39287 sayılı tebliğnamesiyle dava dosyası Dairemize gönderilmekle incelendi:

İstem yazısında; "5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanun’un;

74/1. maddesinde yer alan "(1)Fiili işlediği yolunda kuvvetli şüpheler bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için; uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafiin dinlenmesinden sonra resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından karar verilebilir.",

162. maddesinde yer alan " Cumhuriyet savcısı, ancak hâkim tarafından yapılabilecek olan bir soruşturma işlemine gerek görürse, istemlerini bu işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine bildirir. Sulh ceza hâkimi istenilen işlem hakkında, kanuna uygun olup olmadığını inceleyerek karar verir ve gereğini yerine getirir.",

223/1. maddesinde yer alan " Duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı, hükümdür." ,

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun;

32/1. maddesinde yer alan "Akıl hastalığı nedeniyle, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez. Ancak, bu kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur.",

57/1. maddesinde yer alan "Fiili işlediği sırada akıl hastası olan kişi hakkında, koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilir. Hakkında güvenlik tedbirine hükmedilen akıl hastaları, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi altına alınırlar." ,

Şeklindeki düzenlemeler nazara alındığında,

Hakkında açılmış kamu davası bulunmayan şüpheli … hakkında akıl hastası olup olmadığının tespiti amacıyla Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 5271 sayılı Kanun’un 74. maddesi gereğince sulh ceza hakimliğinden "gözlem altına alma" kararı istenebileceği, gözlem altına alma kararı sonrasında şüphelinin akıl hastası olduğunun tespit edildiği hallerde kamu davası açılması durumunda, bu sefer sanık hakkında 5237 sayılı Kanun’un 32 ve 57. maddeleri uyarınca "ceza verilmesine yer olmadığı" kararı verilerek hakkında "koruma ve tedavi altına alma" kararı verilmesi gerektiği, verilecek bu kararlarında 5271 sayılı Kanun’un 223. maddesine göre "hüküm" niteliğinde olduğu ve duruşma açılarak yapılacak yargılama faaliyeti neticesinde verilebileceği hususları gözetilmeden, yazılı şekilde şüpheli hakkında güvenlik tedbirine ve bu tedbirin kaldırılmasına karar verilmesinde isabet görülmemiştir. ” denilmektedir.

Hukuksal Değerlendirme:

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanun’un; 74/1. maddesinde yer alan "(1)Fiili işlediği yolunda kuvvetli şüpheler bulunan şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, akıl hastası ise ne zamandan beri hasta olduğunu ve bunun, kişinin davranışları üzerindeki etkilerini saptamak için; uzman hekimin önerisi üzerine, Cumhuriyet savcısının ve müdafiin dinlenmesinden sonra resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından karar verilebilir.",

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun;

İnceleme konusu somut olayda;

Şüpheli … hakkında 30/04/2018 tarihinde hakaret ve tehdit suçlarını işlediğinden bahisle yapılan şikayet üzerine 03/05/2018 tarihinde Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından … Sulh Ceza Hakimliği’nden CMK 74/1 maddesi gereğince gözlem altına alınması talebinde bulunulduğu, … Sulh Ceza Hakimliği’nin 03/05/2018 tarihinde dosyada yapılan incelemede psikiyatri uzmanının görüşü bulunmadığından bahisle talebin reddine karar verildiği, Cumhuriyet Başsavcılığı’nca şüphelinin gözlem altına alınmasının gerekip gerekmediğine dair ilgili hastaneye yazılan müzekkereye 04/05/2018 tarihinde şüphelinin atılı eylemler yönünden cezai ehliyeti bulunmadığından TCK’nın 32. maddesi kapsamında değerlendirilmesi ve TCK’nın 57. maddesi gereğince güvenlik tedbirine hükmolunması gerektiğine dair verilen cevabi yazı neticesinde; Cumhuriyet Başsavcılığı’nca şüpheli hakkında TCK’nın 57. maddesi gereğince tedbire hükmedilmesine ilişkin talepte bulunulduğu ve … Sulh Ceza Hakimliğinin 10/05/2018 tarihli, 2018/68 değişik iş sayılı ve … Sulh Ceza Hakimliğinin 22/10/2018 tarihli, 2018/132 değişik iş sayılı kararları ile şüpheli hakkında TCK’nın 57/1. maddesi uyarınca koruma ve tedavi amaçlı olarak güvenlik tedbirine hükmedilerek yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve2018/162 Değişik iş sayılı kararı ile tedavi altına alınmasına karar verildiği, … Şehir Hastanesi’nin 17/12/2018 tarihli sağlık kurulu raporu ile şüpelinin toplum açısından tehlikeliliğinin önemli ölçüde azaldığının belirtilerek hasteneden çıkarılması talebinde bulunulması üzerine; … Sulh Ceza Hakimliğinin 17/12/2018 tarihli ve 2018/162 değişik iş sayılı kararı ile şüpheli …’ın derhal serbest bırakılmasına, 5 yıl süre ile 3’er ay ara ile kendisine en yakın Psikiyatri Hastanesine veya Kliniğinde kontrol muayenesine tabi tutulmasına karar verildiği anlaşılmıştır.

Yapılan şikayet nedeni ile hakkında soruşturma yürütülen ve talep tarihinde hakkında açılmış bir kamu davası bulunmayan şüpheli …’ın akıl hastası olup olmadığının tespiti amacıyla Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 5271 sayılı Kanun’un 74. maddesi gereğince sulh ceza hakimliğinden "gözlem altına alma" kararı istenebileceği, gözlem altına alma kararı sonrasında akıl hastası olduğu tespit edilen şüpheli hakkında kamu davası açılması ve yargılama sonucunda sanığın eyleminin sübut bulması durumunda sanık hakkında 5237 sayılı Kanun’un 32 ve 57. maddeleri uyarınca "ceza verilmesine yer olmadığı" kararı verilerek hakkında "koruma ve tedavi altına alma" kararı verilmesi gerektiği, verilecek bu kararlarında 5271 sayılı Kanun’un 223. maddesine göre "hüküm" niteliğinde olduğu ve duruşma açılarak yapılacak yargılama faaliyeti neticesinde verilebileceği hususları gözetilmeden, yazılı şekilde şüpheli hakkında TCK’nın 57/1. maddesi gereğince güvenlik tedbirine ve bu tedbirin kaldırılmasına karar verilmesi hukuka aykırıdır

Sonuç ve Karar:

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın kanun yararına bozma istemi doğrultusunda düzenlediği tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden,

1-… Sulh Ceza Hakimliğinin 10/05/2018 tarihli, 2018/68 değişik iş sayılı, … Sulh Ceza Hakimliğinin 22/10/2018 tarihli, 2018/132 değişik iş sayılı, … Sulh Ceza Hakimliğinin 17/12/2018 tarihli ve 2018/162 değişik iş sayılı kararlarının 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA,

2-Aynı Kanun’un 309/4-a maddesi gereğince, sonraki işlemlerin mahallinde tamamlanmasına, dosyanın Adalet Bakanlığına sunulmak üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 22/11/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer