CMK Madde 23, hâkimin aynı ceza muhakemesinde daha önce üstlendiği görev veya katıldığı karar nedeniyle sonraki yargısal faaliyete katılamayacağı hâlleri düzenler. Hüküm; kanun yolu incelemesinde, soruşturma ve kovuşturma evreleri arasında ve yargılamanın yenilenmesi sürecinde hâkimin tarafsızlığını güvence altına almayı amaçlar.
Yargılamaya katılamayacak hâkim – CMK Madde 23
Madde 23 – (1) Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.
(2) Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.
(3) Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim, aynı işte görev alamaz.
CMK Madde 23 Açıklaması
Üst mahkemedeki görev yasağı: CMK 23/1 uyarınca, bir karar veya hükme katılan hâkim, aynı karar veya hükme ilişkin yüksek görevli mahkemedeki incelemeye katılamaz. İlk derece mahkemesinde hüküm veren hâkimin aynı hükmün istinaf veya temyiz incelemesinde görev alması bu yasağın kapsamındadır. Yasak yalnız nihai hükme katılmakla sınırlı değildir. Önceden verilen ara kararın niteliği ve sonraki kanun yolu incelemesiyle bağlantısı da önem taşır. Yargıtay uygulamasında, aynı dosyada tutuklama veya tutukluluğa ilişkin kararların verilmesine katılan hâkimin sonraki istinaf incelemesinde görev alması da CMK 23/1 kapsamında hukuka aykırı bulunabilmektedir.
Soruşturma ve kovuşturma arasındaki görev yasağı: CMK 23/2, 5320 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle sınırlandırılmıştır. Buna göre ikinci fıkradaki yasak, CMK 163 kapsamında sulh ceza hâkiminin soruşturma işlemlerini yürüttüğü hâller dışında uygulanmaz. Dolayısıyla soruşturma evresinde yalnız tutuklama, tutukluluğun devamı veya benzeri bir koruma tedbirine karar vermiş olmak, hâkimin daha sonra aynı işin ilk derece kovuşturmasında görev yapmasını tek başına engellemez. Bununla birlikte önceki kararın içeriği, hâkimin tarafsızlığını somut biçimde şüpheye düşürüyorsa CMK 24 kapsamında ayrıca değerlendirme yapılabilir. CMK 23/2’ye getirilen bu sınırlama, birinci fıkradaki kanun yolu incelemesine katılma yasağını ortadan kaldırmaz.
Yargılamanın yenilenmesinde görev yasağı: CMK 23/3 gereğince, önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işin yargılamanın yenilenmesi sürecinde görev alamaz. Bu yasak, yalnız yenileme talebinin kabulünden sonraki yargılamayı değil, talebin kabule değer olup olmadığının incelendiği ilk aşamayı da kapsar. CMK 318 uyarınca istemin hükmü veren mahkemeye sunulması, önceki hükmü veren hâkimin yenileme talebini inceleyebileceği anlamına gelmez. İnceleme, önceki hükme katılmamış hâkim tarafından yapılmalıdır.
Yasağa aykırılığın sonucu: Kanunen görev yapması yasaklanan hâkimin hükme katılması, CMK 289/1-b uyarınca hukuka kesin aykırılık oluşturur. Mahkemenin kanuna uygun şekilde teşekkül etmemesi de aynı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenmiştir. Hâkimin yasaklılık nedeniyle çekinmesi ve başka bir hâkimin görevlendirilmesi bakımından CMK 30 hükümleri uygulanır. Dosyadaki önceki kararların ve hâkimin görev aldığı aşamaların belirlenmesi, ceza yargılamasında hâkimin tarafsızlığına ilişkin savunmanın hukuki dayanaklarının değerlendirilmesi açısından önemlidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
CMK Madde 23 ile İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 09.07.2024, E. 2024/1613, K. 2024/6138
8. Ceza Dairesi 2024/1613 E., 2024/6138 K.
TUTUKLU
MAHKEMESİ: Ceza Dairesi
KARAR TARİHİ: 18.10.2023
KARAR SAYISI: 2023/2435 E., 2023/111 K.
SUÇ: Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama
KARAR: İstinaf başvurusunun esastan reddi
İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenlerin hükmü temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, temyiz istemlerinin süresinde olduğu, temyiz dilekçelerinde temyiz sebeplerine yer verildiği, temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmiştir.
Sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin, 7079 sayılı Kanun’un 94 üncü maddesiyle değişik 5271 sayılı Kanun’un 299 uncu maddesinin birinci fıkrası gereği takdîren reddine karar verilmekle, gereği düşünüldü:
I. GEREKÇE
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 04.02.2014 tarihli ve 2013/1-538 Esas, 2014/29 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Bir karar veya hükme katılan hakim yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz” şeklindeki düzenlemeye yer verilmiştir. Anılan maddenin gerekçesinde de; “Hâkim verdiği itiraz yoluna başvurulmuş kararı veya temyiz edilmiş hükmü inceleyecek yüksek görevli mahkemedeki karara katılamaz. Hâkimlerin bir işe müdahale ettiklerinde önceden fikir veya düşüncelerinin olmaması gereklidir ve tarafsız kalmanın bir koşulu da budur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Sözleşmenin altıncı maddesine dayanarak hâkimin önce soruşturmasını veya soruşturma işlemini yaptığı davadaki usul işlemlerine katılmasını hukuka aykırı saymıştır” denilmiştir. Kanun koyucu bu düzenlemeyle, yargılamaların daha önce aynı konuda görüş açıklamamış hakimler tarafından icra edilmesini ve böylece hakimin tarafsızlığı konusunda oluşabilecek her türlü şüphenin ortadan kaldırılmasını amaçlamış, hakimin verdiği karar veya hükme karşı kanun yoluna müracaat edilmiş olması halinde, daha önce aynı konuda kanaat belirtilmiş olması nedeniyle yüksek görevli mahkemece bu hüküm ya da karara ilişkin olarak yapılacak incelemeye ve bu inceleme sonucunda verilecek karara katılamayacağını hüküm altına almıştır.
Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; temyiz incelemesine konu dava dosyasının ilk derece mahkemesi yargılama aşamasında, sanığın tutukluluk halinin devamına ilişkin ara karara karşı yapılan itirazı, 02.05.2023 tarihli duruşmada 2023/75 Değişik İş sayılı kararı ile inceleyen Mersin 2. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı olarak tutukluluğa itirazı değerlendiren heyette bulunarak sanık hakkında yapılan yargılamada görüş açıkladığı belirlenen Hakim […]’ın, istinaf incelemesi yapan heyette başkan sıfatıyla yer aldığı, bu suretle 5271 sayılı Kanun’un 23 üncü maddesinin birinci fıkrasına aykırı davranılması nedeniyle hüküm hukuka aykırı bulunmuştur.
II. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle Cumhuriyet savcısı, sanık ve müdafiinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden Adana Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesinin, 18.10.2023 tarihli ve 2023/2435 Esas, 2023/111 Karar sayılı, sair yönleri incelenmeyen kararının 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi uyarınca takdîren Adana Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 09.07.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 18.04.2022, E. 2022/15767, K. 2022/2049
3. Ceza Dairesi 2022/15767 E., 2022/2049 K.
“İçtihat Metni”
Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesinin
Suç: Silahlı terör örgütüne üye olma
Dosya incelenerek gereği düşünüldü:
I-İTİRAZ KONUSU:
Sanık … hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 24.05.2018 tarih ve 2017/68 – 2018/188 sayılı kararıyla 314/2, 3713 sayılı Kanunun 5/1, TCK’nın 62, 53, 58/9, 58/6-7-8 ve 5275 sayılı Kanunun 108/4-5, TCK’nın 63. maddeleri uyarınca kurulan mahkumiyet hükmüne yönelik istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine dair Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinin 17.10.2018 tarih ve 2018/1478- 2018/1470 sayılı kararının temyiz incelemesi neticesinde hükmün düzeltilerek onanmasına dair Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 23.11.2020 tarih ve 2019/1549-2020/5760 sayılı kararının kaldırılmasına dair Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 10.03.2022 tarih ve KD – 2022/30894 sayılı yazısı ile itiraz edildiği anlaşılmıştır.
II-İTİRAZ NEDENLERİ:
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 10.03.2022 tarih ve KD – 2022/30894 sayılı itirazında;
“…5271 sayılı CMK’nın “Yargılamaya katılamayacak hâkim” başlıklı 23 maddesinde;
“(1) Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.
(2)Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.
(3) Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim, aynı işte görev alamaz.” hükmü bulunmaktadır.
11.08.2016 tarihinde Bursa 1. Sulh Ceza Hakimliğine sevk edilen sanık … hakkında … sicil nolu Hakim … tarafından sorgusu yapılarak tutuklanmasına karar verildiği, yine aynı hakim tarafından 31/12/2016 tarihinde tutukluluk halinin devamına karar verildiği, bilahare verilen mahkumiyet kararının … sicil nolu Hakim …’in üyesi olduğu Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi tarafından İstinaf incelemesinin yapıldığı, yine sanık hakkında 02.11.2016 ve 30.01.2017 tarihlerinde tutukluluk halinin devamına karar veren … sicil nolu Hakim …’ın bilahare Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesi başkanı olarak sanığın mahkumiyetine karar veren heyette yer alması hukuka aykırılık oluşturmaktadır.” şeklinde itiraz nedenlerinin belirtildiği görülmüştür.
III-)İTİRAZ DEĞERLENDİRİLMESİ:
A-)Sanığın 02.11.2016 tarihinde tutukluluk halinin devamına karar veren hakim …’ın Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı olarak görev yapması yönünden yapılan incelemede;
5271 sayılı CMK’nın 23/2 maddesinde yer alan “Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hakim, kovuşturma evresinde görev yapamaz” şeklindeki düzenleme, 5320 sayılı CMK’nın Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 11. maddesinde sayılı “Ceza Muhakemesi Kanunun 23. maddesinin ikinci fıkrası, Kanunun 163. maddesi hükmü dışındaki hallerde uygulanmaz” şeklindeki belirleme ile sınırlandırılmıştır.
Yine 5271 sayılı CMK’nın 100. maddesinde sayılı “kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir.” denilmekle yargılamanın mevcut durumu itibariyle geçici olan tutuklama kararının verebilmesi için kuvvetli şüphenin ve tutuklama nedenin aranması zorunlu olup, kararda tutuklama nedenlerine yer verilmesi hakimin tarafsızlığını şüpheye düşüren hallerden kabul edilemez.
Somut olayda; soruşturma aşamasında tutukluluk halinin devamına karar veren … sicil nolu Hakim …’ın yargılamaya katılabilecek hakimlerden olup, CMK’nın 163. maddesinde sayılı “suç üstü hali ile geçikmesinde sakıncalı bulunan hallerde, Cumhuriyet Savcısına erişilemiyorsa veya olay genişliği itibarıyla Cumhuriyet Savcısının iş gücünü aşıyorsa, sulh ceza hakimi de bütün soruşturma yapabilir” hükmü dışında kalmakta, CMK’nın 23/2. maddesi kapsamında bulunmadığı anlaşıldığından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının bu yönden yerinde görülmemiştir.
B-)Sanığın 11.08.2016 tarihinde tutuklanmasına ve 31.12.2016 tarihinde de tutukluluk halinin devamına karar veren … sicil numaralı hakim …’in Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Dairesi üyesi olarak görev yapması yönünden yapılan incelemede;
5235 sayılı Kanunun 33. maddesi gereğince adli yargı ilk derece mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamakla görevli olan bölge adliye mahkemelerinin, adli yargı ilk derece mahkemelerine ve sulh ceza hakimliklerine nazaran yüksek görevli mahkeme olduğunda tereddüt bulunmamasına, 5320 sayılı Kanunun 11. maddesinin CMK’nın 23/2 maddesinin uygulanma alanı ile ilgili olmasına, bir karar veya hükme katılan hakimin, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamayacağına ilişkin aynı yasanın 23/1 maddesi sarahatine ve Dairemizce de benimsenen Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 04.02.2014 tarih 1-538, 29 sayılı kararlarına nazaran; soruşturma aşamasında 11.08.2016 tarihinde Bursa 1. Sulh Ceza Hakimliğine sevk edilen sanık hakkında tutuklama, 31.12.2016 tarihinde de tutukluluk halinin devamına karar veren … sicil numaralı hakim …’in, mahkemenin Kanuna uygun şekilde teşekkül ettirilmemesi sonucunu doğuracak biçimde Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinde yapılan istinaf incelemesine üye hakim sıfatıyla katılmak suretiyle, 5271 sayılı CMK’nın 23/1 maddesine muhalefet edilmesi nedeniyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının yerinde olduğu anlaşılmakla itirazın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
IV-)KARAR:
1-)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının KISMEN kabulüne;
2-)Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 23.11.2020 tarihli ve 2019/1549-2020/5760 sayılı Düzeltilerek onama kararının KALDIRILMASINA,
3-) Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebebine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Hükmolunan cezanın süresine göre şartları bulunmadığından, sanık … müdafiinin duruşmalı inceleme istemlerinin CMK’nın 299/1. maddesi uyarınca REDDİNE,
Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
Soruşturma aşamasında Bursa 1. Sulh Ceza Hakimliğinin sanık hakkında 11.08.2016 tarih ve 2016/230 D.İş sayılı kararı ile sanık hakkında tutuklama kararı ile 31.12.2016 tarihinde tutukluluk halinin devamına karar veren … sicil numaralı hakim …’in, mahkemenin Kanuna uygun şekilde teşekkül ettirilmemesi sonucunu doğuracak biçimde Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesinde yapılan istinaf incelemesine üye hakim sıfatıyla katılmak suretiyle, 5271 sayılı CMK’nın 23/1 maddesine muhalefet edilmesi,
Kanuna aykırı sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu nedenle BOZULMASINA, dosyanın bozma gerekçeside gözetilerek Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 18.04.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.09.2025, E. 2025/238, K. 2025/337
Ceza Genel Kurulu 2025/238 E., 2025/337 K.
İtirazname No: 2023/60938
KARARI VEREN YARGITAY DAİRESİ: 2. Ceza Dairesi
MAHKEMESİ: Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2022/1828 değişik iş
I. HUKUKİ SÜREÇ
Hükümlünün, hırsızlık suçundan TCK’nın 142/2-h, 62, 53 ve 58/6. maddeleri uyarınca 4 yıl 2 ay; başkasına ait banka veya kredi kartının izinsiz kullanılması suretiyle yarar sağlama suçundan TCK’nın 245/1, 62, 52/2, 53 ve 58/6. maddeleri uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 80 TL adli para cezaları ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna, cezalarının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ilişkin Ankara Batı 12. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 16.11.2021 tarihli ve 255-759 sayılı hükmün, sanık tarafından istinaf edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesince 27.04.2022 tarih ve 67-1377 sayı ile istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine kesin olarak karar verilmiştir.
Kesin olarak verilen hükümlere yönelik hükümlünün, yargılamanın yenilenmesi ve infazın durdurulmasına ilişkin 07.07.2022 tarihli talebinin Ankara Batı 12. Asliye Ceza Mahkemesince 07.07.2022 tarih ve 255-759 sayılı ek karar ile reddine, hükümlünün bu karara yönelik itirazının da itiraz mercisi Ankara Batı 3. Ağır Ceza Mahkemesince 29.07.2022 tarih ve 2022/1828 Değişik iş sayı ile reddine kesin olarak karar verilmiştir.
Merci kararına karşı Adalet Bakanlığınca 12.05.2023 tarih ve 94660652-105-06-27877-2022-Kyb sayı ile kanun yararına bozma isteminde bulunulması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 22.06.2023 tarih ve 60938 sayı ile; “…5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 23/3. maddesindeki ‘Yargılamanın yenilenmesi halinde önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz’ şeklindeki düzenleme ile aynı Kanunun 318/1. maddesindeki ‘Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir’ şeklindeki düzenlemeler karşısında, ilk kararı veren hâkimin olayla ilgili kanaatinin oluştuğu, görüşünün ilk hükümde belirginleştiği, yeniden yargılama aşamasında ya da bu aşamaya götürecek talebin kabule değer olup olmadığına dair vereceği kararda önceki kanaat ve görüşünün etkisi altında kalabileceği, bu sebeple adil yargılanma hakkının bir uzantısı olarak, olaya tamamen yabancı, farklı bir hâkimin yargılamanın yenilenmesi talebini incelemesi gerektiği cihetle, somut olayda ilk yargılamada görev alan Hâkim …’ın yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine dair kararda görev alamayacağı gözetilmeden, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.” düşüncesiyle hükmün kanun yararına bozulmasının istenmesi üzerine, dosyayı inceleyen Yargıtay 2. Ceza Dairesince 19.02.2024 tarih ve 20994-2511 sayı ile “…Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına ilişkin kararın, duruşma açılmaksızın CMK’nın 301. maddesinde sınırlı olarak sayılan nedenlerin mevcut olup olmadığı ve başvuru koşullarının oluşup oluşmadığı yönlerinden yapılan değerlendirme sonucunda verilmesi, mahkemenin istemi kabul etmesi durumunda dosyadan el çekip yeni bir hâkim görevlendirilmesi için dosyayı merciine göndermesi gerekmesi, istemin reddine ilişkin karara da itirazın mümkün bulunması, itiraz üzerine yargılamanın yenilenmesi talebinin kabule değer olup olmadığı hususunun başka bir hakim tarafından değerlendirilecek olması, aksinin kabulü hâlinde sadece biçimsel bir inceleme olan birinci aşama için başka bir hâkimin görevlendirilmesinin gerekmesi, bu durumun da yargılamanın uzamasına sebebiyet vereceği gibi makul sürede yargılanma ilkesine de aykırılık teşkil etmesi,” açıklamasıyla kanun yararına bozma talebinin reddine karar verilmiştir.
II. İTİRAZ SEBEPLERİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 05.09.2024 tarih ve 60938 sayı ile; “…İlk hükmü veren hâkimin yargılamanın yenilenmesi talebinin kabule değer olup olmadığını inceleyemeyeceği, bu yöndeki talebi, adil yargılama hakkının bir uzantısı olarak olaya tamamen yabancı, farklı bir hâkimin değerlendirmesi gerektiği,” görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Özel Dairece 02.12.2024 tarih ve 11681-18180 sayı ile itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.
III. UYUŞMAZLIĞIN KONUSU
Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; kesinleşen bir hükümle sonuçlanan davada görev alan hâkimin, bu davaya yönelik yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığının değerlendirilmesi aşamasında görev yapıp yapamayacağının belirlenmesine ilişkindir.
IV. OLGU
İncelenen dosya muhteviyatından;
Ankara Batı 12. Asliye Ceza Mahkemesince 16.11.2021 tarih ve 255-759 sayı ile hükümlünün hırsızlık ve başkasına ait banka veya kredi kartının izinsiz kullanılması suretiyle yarar sağlama suçlarından cezalandırılmasına karar verildiği, kararın sanık tarafından istinaf edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesince 27.04.2022 tarih ve 67-1377 sayı ile istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine kesin olarak karar verildiği, hükümlü tarafından yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunulması üzerine aynı Mahkemece 07.07.2022 tarihli ve 255-759 sayılı ek karar ile istemin reddedildiği, her iki kararın da aynı hâkim tarafından verildiği anlaşılmaktadır.
V. GEREKÇE
A. Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Açıklamalar ve İlgili Mevzuat
Ayrıntıları Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.05.2022 tarihli ve 185-393; 07.06.2022 tarihli ve 642-420; aynı tarihli ve 643-421; 06.12.2022 tarihli ve 278-774 sayılı müstekâr içtihatlarında da açıklandığı üzere;
Yargılamanın yenilenmesi kanunda sınırlı şekilde sayılan yenileme nedenlerinin en az birisine dayalı olarak kesinleşmiş bir hükümde adli hata bulunduğu iddiasıyla kural olarak hükmü veren mahkemeye başvurulmasıyla başlayan, hükmü veren hâkimin katılımı olmaksızın, mahkemece başvurunun şekil ve esas açısından kabulüne karar verilmesi hâlinde devam edilerek hükme konu sanık ve fiil hakkında yeniden kovuşturma yapılmasına imkân sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur.
Olağanüstü kanun yollarından biri olan yargılamanın yenilenmesi CMK’nın 311 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup aynı Kanun’un 311. maddesinde hükümlü lehine; 314. maddesinde ise sanık veya hükümlü aleyhine yargılamanın yenilenmesi nedenlerine yer verilmiş, 318 ve sonraki maddelerinde ise yenileme istemi üzerine izlenecek usul hükümleri düzenlenmiştir.
CMK’nın “Yenileme isteminin kabule değer olup olmadığı kararı ve mercii” başlıklı 318. maddesinin birinci fıkrasına göre; “…yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.” Anılan fıkrada, yargılamanın yenilenmesi isteminin yapılacağı merciin, hükmü veren mahkeme olarak belirlendiği görülmektedir. Bu mahkemenin, istemin kabule değer olup olmadığına karar vereceğinde de kuşku bulunmamaktadır. Ancak “mahkeme” kavramının, her halükârda “hâkim” olarak anlaşılmaması gerektiği de izahtan varestedir. Bu nedenle CMK’nın 318. maddesinin birinci fıkrasının, 23. maddenin üçüncü fıkrası ve bu maddeye ilişkin komisyon değişiklik gerekçesi ile birlikte değerlendirilmesi lazım gelir.
İHAM kararlarında, bağımsızlık kavramı, yürütmeden ve taraflardan bağımsız olma hâli olarak açıklanmış, bağımsızlığın değerlendirilmesinde hâkim veya mahkeme üyelerinin atanma usulü, görev süreleri, dışarıdan gelecek baskılara karşı güvenceye sahip olup olmadıkları ve hâkim veya mahkemenin bağımsız bir görünüm sergileyip sergilemediği göz önünde bulundurulmaktadır. Yüksek Mahkemeye göre, ön yargı sahibi olmamak biçiminde tanımlanan tarafsızlığın, subjektif ve objektif olmak üzere iki yönü vardır. Bunlardan subjektif tarafsızlık, hâkimin birey olarak tarafsız olması; objektif tarafsızlık ise, mahkemenin kurum olarak kişide bıraktığı güven verici izlenim ve tarafsız görünümdür.
CMK’nın 23. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim, aynı işte görev alamaz.” düzenlemesinde, kesinleşen bir hükümle sonuçlanan davada görev alan hâkimin, yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığının değerlendirilmesi aşamasında mı yoksa talebin kabul edilerek yargılamanın yenilenmesi hâlinde mi davaya bakmaktan yasaklı olduğu net bir biçimde düzenlenmemiş ise de;
CMK’nın 23. maddesine ilişkin Hükûmet Tasarısı gerekçesinde karşılaştırmalı yargılama hukukunda kabul edilen ilkelerden bahsedilerek hâkimlerin, bir işe müdahale ettiklerinde önceden bir fikir veya düşüncelerinin olmamasına ilişkin gerekliliğin, tarafsız kalmanın bir koşulu olduğunun vurgulanması, maddeye ilişkin komisyon değişiklik gerekçesinde de; yargılamanın yenilenmesi talebi hâlinde de önceki yargılamada görev yapan hâkimin aynı işte görev alamayacağı şeklinde maddeye üçüncü fıkranın eklendiği belirtilerek yargılamanın yenilenmesinden önceki aşamalarda da anılan yasağın geçerli olduğunun, bu düzenleme ile aynı uyuşmazlık hakkında daha önce kanaatini belirtmiş olan hâkimin daha sonra yargılamanın yenilenmesi sürecinde görev yapmasının önlendiğinin, hâkimin tarafsızlığının bu yönüyle de sağlanmak istendiğinin ifade edilmesi karşısında, hâkimin ilk verdiği hükmün etkisinde kalmasının mümkün olabileceği ve kanun yolu incelemesinde olduğu gibi kendi kararını değiştirmek istemeyebileceği hususları ile adil yargılanma ve mahkemeye erişim haklarının bir uzantısı olarak hâkimin yargılamaya katılamayacağına yönelik yasağın, yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına ilişkin değerlendirme aşaması da dâhil olmak üzere tüm evreleri kapsadığı sonucuna ulaşılmalıdır.
Nitekim Yargıtay Birinci Ceza Dairesinin 19.02.2018 tarihli ve 3496-602, 2. Ceza Dairesinin 04.02.2019 tarihli ve 237-1715, 3. Ceza Dairesinin 25.02.2019 tarihli ve 1481-3716, 4. Ceza Dairesinin 12.12.2019 tarihli ve 6264-19611, 5. Ceza Dairesinin 03.07.2019 tarihli ve 4151-6716, 6. Ceza Dairesinin 23.01.2019 tarihli ve 3757-263, 7. Ceza Dairesinin 28.06.2018 tarihli ve 4904-7974, 8. Ceza Dairesinin 28.03.2019 tarihli ve 10082-4485, 10. Ceza Dairesinin 29.04.2019 tarihli ve 1420-2356, 11. Ceza Dairesinin 25.03.2019 tarihli 1879-3009, 12. Ceza Dairesinin 29.05.2019 tarihli ve 1089-6886, 13. Ceza Dairesinin 27.02.2019 tarihli ve 931-2882, 14. Ceza Dairesinin 04.04.2018 tarihli ve 3026-2534, 15. Ceza Dairesinin 11.02.2019 tarihli ve 620-569, 16. Ceza Dairesinin 13.05.2019 tarihli ve 4792-3589, 17. Ceza Dairesinin 22.05.2018 tarihli ve 2094-7425, 18. Ceza Dairesinin 20.05.2019 tarihli ve 1538-9204, 19. Ceza Dairesinin 20.06.2018 tarihli ve 3306-7385, 20. Ceza Dairesinin 03.04.2019 tarihli ve 4904-2075, 12. Hukuk Dairesinin 27.02.2019 tarihli ve 1540-3072 sayılı ilamlarına konu olan benzer bir uyuşmazlıklarda, 5271 sayılı CMK’nin 23/3. maddesi uyarınca kanun yararına bozma talepleri kabul edilmiş, Özel Daireler arasında istikrar gösteren bir içtihat birliği de oluşturulmuştur.
B. Hukuki Değerlendirme
Yerel Mahkemece, hükümlü hakkında kurulan ve kanun yolu incelemesinden geçmeksizin kesinleşen mahkûmiyet hükmüne ilişkin yargılamada görev alan hâkimin, bu davaya yönelik yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığının değerlendirilmesi aşamasında da görev yapamayacağı kabul edilmelidir.
Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulüne karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan nedenlerle;
1- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının KABULÜNE,
2- Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 19.02.2024 tarihli ve 20994-2511 sayılı kanun yararına bozma isteminin reddine dair kararının KALDIRILMASINA,
3- Ankara Batı 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 2022/1828 değişik iş sayılı kararının, kesinleşen bir hükümle sonuçlanan davada görev alan hâkimin, bu davaya yönelik yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığının değerlendirilmesi aşamasında görev yapamayacağının gözetilmemesi nedeniyle Ankara Batı 12. Asliye Ceza Mahkemesinin 07.07.2022 tarihli ve 255-579 sayılı ek kararına yönelik itirazın kabulü yerine reddine karar verilmesi isabetsizliğinden CMK’nın 309. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendi uyarınca kanun yararına BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahkemesince yerine getirilmesine,
4- Dosyanın, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 17.09.2025 tarihinde yapılan müzakerede oy birliğiyle karar verildi.
Yazar: Fatih Sefer