CMK Madde 31, kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi isteminin hangi açık usul sebepleriyle geri çevrileceğini düzenler. Geri çevirme, ret nedeninin esasını olağan usulde inceleyip reddetmekten farklıdır; ancak bu karara karşı da itiraz yolu açıktır.
Ret isteminin geri çevrilmesi
Madde 31 – (1) Mahkeme, kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi istemini aşağıdaki durumlarda geri çevirir:
a) Ret istemi süresinde yapılmamışsa.
b) Ret sebebi ve delili gösterilmemişse.
c) Ret isteminin duruşmayı uzatmak amacı ile yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa.
(2) Bu hâllerde ret istemi, toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemelerde de reddedilen hâkimin kendisi tarafından geri çevrilir.
(3) Bu konudaki kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.
Hukuki değerlendirme
Birinci fıkradaki üç neden birbirinden bağımsızdır. Ret isteminin süresinde olup olmadığı CMK 25’e göre belirlenir. Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplere dayanan istem, ilk derece mahkemesinde kural olarak sanığın sorgusu başlayıncaya kadar ileri sürülmelidir. Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen nedenler ise duruşma veya inceleme bitinceye kadar ve öğrenmeden itibaren yedi gün içinde bildirilmelidir.
Ret isteyen, CMK 26 uyarınca öğrendiği ret nedenlerini ve bunlara ilişkin somut olguları açıklamalıdır. Hiçbir ret sebebi veya dayanak delil gösterilmemesi, CMK 31/1-b kapsamında geri çevirmeye yol açabilir. Buna karşılık somutlaştırılmış bir ret nedeninin hukuken yeterli bulunup bulunmadığı ile hiç sebep veya delil gösterilmemesi aynı şey değildir. Duruşmayı uzatma amacı da varsayımla değil, dosyadaki koşullardan açıkça anlaşılmalıdır.
CMK 31/2, yalnız bu usulî geri çevirme hâllerinde reddi istenen hâkimin karara katılmasına izin verir: toplu mahkemede müzakereye katılabilir, tek hâkimli mahkemede kararı kendisi verebilir. İstem bu kapsamda geri çevrilemiyorsa ret hakkında karar verilmesinde CMK 27’deki usul izlenir; reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz.
Geri çevirme kararına CMK 31/3 uyarınca itiraz edilebilir. Genel itiraz süresi, CMK 268/1 gereğince kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır. İtirazın usulüne uygun incelenmesi sağlanmadan, reddi istenen hâkimin katılımıyla yargılamanın esaslı işlemlerine devam edilmesi CMK 29’daki sınırlarla birlikte değerlendirilmelidir. Sanık müdafiinin hâkimin reddi istemi ve itiraz sürecindeki hukuki yardımı, ret gerekçelerinin somutlaştırılması ve kanun yolu güvencelerinin kullanılmasını kapsar.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
Konuyla doğrudan ilgili Yargıtay kararları
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 20.03.2025, E. 2022/10605, K. 2025/9142
3. Ceza Dairesi 2022/10605 E., 2025/9142 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2019/1054 E., 2020/529 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: Bursa 11. Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2018/543 E., 2019/171 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM: 5237 sayılı TCK’nın 314/2. maddesi, 3713 sayılı Kanun’un 5/1. maddesi, TCK’nın 62, 53/1-2-3, 58/9, 63. maddeleri uyarınca mahkûmiyet kararına yapılan istinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Bozma
Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle,
Teyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü:
Sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin, yasal şartları oluşmadığından 5271 sayılı CMK’nın 299/1. maddesi gereğince REDDİNE,
Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
1- Sanık müdafiinin reddi hakim talebinin, süresi içerisinde yapılmamış olması ve duruşmayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılması nedenleriyle 5271 sayılı CMK’nın 31/1-a,c maddeleri gereğince ret isteminin geri çevrilmesine dair duruşma esnasında verilen karara karşı, aynı Kanun’un 29. maddesi gereğince gecikmesinde sakınca olanlar dışında işlem yapılmaksızın itiraz yoluna başvurabilmek için ve ret kararı hakkında bir karar verilinceye kadar süre tanınarak oturuma ara verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,
2- Sanığın anılan örgütün hiyerarşik yapısına organik bağla katılıp katılmadığına ilişkin maddi gerçeğin tereddüte yer bırakmayacak şekilde ortaya konması bakımından,
Sanık hakkında düzenlenen veri inceleme raporunda sanığın öğretmeni, zümre başkanı ve vekil olarak gözüken şahısların gerçek kimliklerinin tespit edilerek aşamalardaki ifadelerinin dosyaya konularak mahkeme huzurunda tanık sıfatıyla usulüne uygun olarak dinlenerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken eksik araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,
Kanuna aykırı, sanık müdafiinin temyiz istemi bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebepten dolayı hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2. maddesi uyarınca Tebliğname’ye uygun olarak BOZULMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304. maddesi uyarınca, Bursa 11. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 20.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 22.09.2025, E. 2022/18267, K. 2025/22111
3. Ceza Dairesi 2022/18267 E., 2025/22111 K.
MAHKEMESİ:Ceza Dairesi
SAYISI: 2019/2623 E. – 2020/1596 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İzmir 15. Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2017/256 E. – 2019/410 K.
SUÇ: Silahlı terör örgütüne üye olma
HÜKÜM: TCK’nın 314/2, 3713 sayılı Kanun’un 5/1, TCK’nın 62/1, 53, 58/9 ve 63. maddeleri uyarınca ilk derece mahkemesince verilen mahkûmiyet kararına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: Onama
Bölge adliye mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;
Temyiz edenlerin sıfatı, başvuruların süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;
Temyiz taleplerinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
Sanık ve müdafiinin yargılama aşamasında sundukları reddi hakim taleplerinin, duruşmayı uzatmak amacıyla yapıldığının açıkça anlaşılmış olması nedeniyle 5271 sayılı CMK’nın 31/1-c maddesi gereğince ret isteminin geri çevrilmesine dair duruşma esnasında verilen 29.05.2019 tarihli karara karşı sanık tarafından 18.06.2019 tarihinde itiraz dilekçesi sunulduğu, bir sonraki celse Mahkemece reddi hakim talebinin geri çevrilmesine dair ara kararda itiraz süresi ve koşullarının açıkça gösterilmemiş olması sebebiyle söz konusu itirazın süresinde kabul edildiği ve itiraz hususunda bir karar verilmek üzere dosyanın itiraz merciine gönderildiği, netice olarak itiraz merciince de itirazın reddine karar verildiği anlaşılmakla; sanık müdafiinin reddi hakim talebinin geri çevrilmesi kararına karşı itiraz süresi verilmediğine yönelik dosyanın esası ile uyuşmayan temyiz itirazlarının isabetli olmadığı ve reddi hakim talebinin geri çevrilmesine dair itirazın reddi kararında hukuka ve usule aykırılık bulunmadığı belirlenmekle;
1. Mahkumiyete esas alınan, suçun sübutu ve cezanın kişiselleştirilmesi bakımından belirleyici delil olan ve yargılama aşamasında talimat yoluyla beyanları alınan tanığın, doğrudan aleni duruşmada sanığın huzurunda veya 5271 sayılı CMK’nın 180/1-2-5. maddeleri gereğince SEGBİS kullanılmak suretiyle dinlenip AİHS’in 6/3-d ve Anayasa’nın 36 ncı maddeleri ile teminat altına alınan “iddia/kamu tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek” hakkı tanınması, sanığın örgütteki konumu ve faaliyetleri ile ilgili olarak ayrıntılı beyanlarının alınması gerektiği gözetilmeden; tanık […] nın ifade metinlerinin okunması ile yetinilerek 5271 sayılı CMK’nın 181/1 inci maddesi ve aynı Kanun’un 210 uncu maddelerine muhalefet edilmesi,
2. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.09.2017 tarihli ve 2017/16-956 esas, 2017/970 sayılı kararı ile onanarak kesinleşen Yargıtay (Kapatılan) 16. Ceza Dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği 24.04.2017 tarihli ve 2015/3 esas, 2017/3 sayılı kararı ile Anayasa Mahkemesinin […] başvurusuna ilişkin 04.06.2020 tarihli ve 2018/15231 başvuru numaralı kararında belirtildiği üzere; ByLock iletişim sisteminin FETÖ/PDY silahlı terör örgütü kullanmaları amacıyla oluşturulan ve münhasıran bu suç örgütünün bir kısım mensupları tarafından kullanılan bir ağ olması nedeniyle, örgüt talimatı ile bu ağa dahil olunduğunun ve gizliliği sağlamak için haberleşme amacıyla kullanıldığının, her türlü şüpheden uzak, kesin kanaate ulaştıracak teknik verilerle tespiti halinde kişinin örgütle bağlantısını ortaya koyan bir delil olacağında şüphe bulunmamakla birlikte, savunmasında ByLock kullanıcısı olmadığını bildiren sanığın savunmasının denetlenmesi, örgütsel konumunun ve örgütsel faaliyetlerinin tespiti bakımından, ByLock tespit ve değerlendirme tutanağında ekleyen, eklenen, irtibatlı bulunduğu ve aynı grupta bulunduğu kişiler olarak gözüken şahıslar hakkında soruşturma yahut kovuşturma bulunup bulunmadığı araştırılarak, varsa sanık ile ilgili aşama beyanları dosyaya getirtilip, söz konusu deliller 5271 sayılı CMK’nın 217 nci maddesi gereğince duruşmada sanık ve müdafiine okunarak savunmaları alındıktan ve bu şahısların tanık sıfatıyla ifadelerine başvurulduktan sonra sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması,
3. Maddi gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek şekilde tespiti bakımından, tanık […]’nın aşamalardaki beyanlarında ByLock yüklenmesi yönündeki talimatın verildiği toplantıya sanık ile beraber katıldıklarını iddia ettiği şahısların açık kimlik bilgileri tespit edilip, bu şahıslar hakkında soruşturma yahut kovuşturma bulunup bulunmadığı araştırılarak, varsa sanık ile ilgili aşama beyanlarının dosyaya getirtilmesi, söz konusu şahısların mahkeme huzurunda yahut anılan ilkeler doğrultusunda SEGBİS yoluyla sanığa soru sorma hakkı da tanınmak suretiyle tanık sıfatıyla beyanlarının alınması, ayrıca UYAP sisteminde bulunan örgütlü suçlar bilgi havuzunda sanık hakkında başkaca bir delil yahut beyanın bulunup bulunmadığının da araştırılması, elde edilecek tüm delillerin, 5271 sayılı CMK’nın 217 nci maddesi uyarınca sanık ve müdafiine okunup diyeceklerinin sorulması, var ise beyanda bulunan şahısların da tanık sıfatıyla beyanları alındıktan sonra sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,
Kanuna aykırı olup, sanık ve müdafiinin temyiz istemleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan belirtilen sebeplerle hükmün 5271 sayılı CMK’nın 302/2 nci maddesi uyarınca tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, dava dosyasının, 5271 sayılı CMK’nın 304 üncü maddesi uyarınca İzmir 15. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 22.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 06.11.2014, E. 2014/26282, K. 2014/25056
8. Ceza Dairesi 2014/26282 E. , 2014/25056 K.
“İçtihat Metni”
Tebliğname No: 8 – 2014/225123 MAHKEMESİ : Fethiye 3. Asliye Ceza Mahkemesi TARİHİ: 24/03/2014 NUMARASI: 2013/29 (E) ve 2014/187 (K) SUÇ: Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması, özel belgede sahtecilik ve resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan Gereği görüşülüp düşünüldü: Sanık ve müdafiince 24.03.2014 tarihli celsede mahkeme hakiminin tarafsızlığını yitirdiği iddiasıyla reddinin talep edildiği, mahkemece de red isteminin duruş- mayı uzatmaya matuf olduğu gerekçesiyle 5271 sayılı CMK.nun 31/1.maddesi uyarınca red talebinin geri çevrilmesine (reddine) karar verildiği, sanık müdafiinin sözkonusu karara itiraz edeceklerini açıkça beyan etmesi ve sözkonusu kararın CMK.nun 31/3. madde ve fıkrası uyarınca itirazı kabil kararlardan olduğu gözetilerek, sanık ve müdafiine itiraz için Yasada belirlenen yedi günlük sürenin verilip, itiraz edilmesi halinde aynı Yasanın 267 ve devamı maddelerindeki itiraz prosedürü işletilerek bir karar alınmak üzere dosyanın merciine gönderilmesi gerekirken yargılamaya devamla yazılı şekilde karar verilmesi, Yasaya aykırı, sanık müdafiinin ve katılan T.. H.. Bankası A.Ş ve T.C. Z.. Bankası A.Ş vekillerinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan sair yönleri incelenmeyen hükümlerin bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken CMUK.nun 321. maddesi gereğince (BOZULMASINA), 06.11.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer