CMK Madde 30, hâkimin kendi iradesiyle davadan çekilmesini ve çekinmenin inceleme merciince nasıl ele alınacağını düzenler. Kanuni yasaklılık ile tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplere dayalı çekinme, merciin yapacağı inceleme bakımından farklı sonuçlar doğurur.
Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii
Madde 30 – (1) Hâkim, yasaklılığını gerektiren sebeplere dayanarak çekindiğinde; merci, bir başka hâkimi veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirir.
(2) Hâkim, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir.
(3) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yapılan işler hakkında 29 uncu madde hükmü uygulanır.
Hukuki değerlendirme
Birinci fıkra, hâkimin CMK 22 veya 23 kapsamındaki kanuni yasaklılık sebebiyle çekinmesine ilişkindir. Bu durumda inceleme merciinin görevi, yasağın gerektirdiği şekilde davaya bakacak başka hâkimi veya mahkemeyi görevlendirmektir. Özellikle önceki yargılamada görev alan hâkimin aynı işteki sonraki incelemeye katılıp katılamayacağı, yasaklılık hükmünün kapsamına göre belirlenir.
İkinci fıkrada kanuni yasaklılıktan farklı olarak, hâkimin tarafsızlığı hakkında nesnel şüphe doğurabilecek somut sebepler ileri sürülür. Merci bu sebepleri değerlendirir; çekinmeyi uygun bulursa yeni hâkim veya mahkeme görevlendirir, uygun bulmazsa hâkimin sırf çekinme beyanıyla görevden ayrılması sonucu doğmaz.
Çekinme uygun bulunduğunda yeni hâkimi belirleme yetkisi inceleme merciine aittir. Bu yargısal görevin adlî yargı adalet komisyonuna bırakılması, CMK 30/2’deki görev dağılımına uygun değildir.
Sanık veya müdafi tarafından ileri sürülen tarafsızlık itirazı ise hâkimin kendiliğinden çekinmesinden farklı olarak CMK 24 kapsamında ret istemi niteliği taşıyabilir. Ceza yargılamasında hâkimin reddi talebinin hazırlanmasında bu iki usulün ayrılması önemlidir.
Üçüncü fıkra, çekinmeyle bağlantılı gecikmesinde sakınca bulunan işlerde CMK 29 hükümlerini uygulanır kılar. Bu nedenle çekinme hakkında karar verilinceye kadar yapılacak zorunlu işlemler ile kabul kararının duruşmaya etkisi, 29. maddedeki sınırlar gözetilerek değerlendirilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili Yargıtay kararları
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 17.03.2025, E. 2025/1324, K. 2025/5083
2. Ceza Dairesi 2025/1324 E., 2025/5083 K.
MAHKEMESİ :Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi
SAYISI : 2023/69 D.İş
SUÇLAR : Hırsızlık, konut dokunulmazlığının ihlâli, mala zarar verme
İTİRAZ KONUSU KARAR : Yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine dair karara yönelik itirazın reddi
KANUN YARARINA BOZMA YOLUNA BAŞVURAN : Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İTİRAZ EDEN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
I. İSTEM
Hırsızlık, konut dokunulmazlığının ihlâli ve mala zarar verme suçlarından hükümlü …’ın 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 142/2-h, 143, 31/3, 62/1 ; 116/2-4, 119/1-c, 31/3, 62/1 ; 151/1, 31/3 ve 62/1 maddeleri uyarınca sırasıyla 3 yıl 14 ay hapis cezası, 1 yıl 1 ay 10 gün hapis cezası ve 1.320,00 TL adlî para cezası ile cezalandırılmasına dair Bursa 2. Çocuk Mahkemesinin 29.09.2016 tarihli ve 2015/525 Esas, 2016/555 Karar sayılı kararının kesinleşmesinin ardından, hükümlü tarafından yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine ilişkin 28.11.2022 tarihli ek karara yapılan itirazın Bursa Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin 17.02.2023 tarihli ve 2023/69 Değişik İş sayılı karar aleyhine kanun yararına bozma talebinde bulunulması üzerine; Dairemizce yapılan inceleme sonunda; 03.06.2024 tarihli ve 2023/28653 Esas, 2024/9093 Karar sayılı ilâm ile “5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 318/1. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme istemin kabule değer olup olmadığına karar verir. Bu olağanüstü kanun yolunun birinci aşamasını yenileme isteminin kabule değer olup olmadığını belirlemek için yapılacak inceleme oluşturur. İstemin yerinde olup olmadığına ilişkin istem, duruşma açılmaksızın başvurunun öngörülen biçime uyup uymadığı, dilekçe ya da tutanakta ileri sürülen nedenlerin, yenilemeyi gerektirir nitelikte olup olmadıkları, kanıtların gösterilip gösterilmedikleri hususlarıyla sınırlı olarak esas hükmü veren mahkeme tarafından incelenir.
Dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu başvurunun kabule değer görülmediği taktirde istemin reddine, aksi durumda ise ikinci aşamaya (yani yargılamanın yenilenmesine) geçilmesine karar verilmesi gerekir.
Yargılamanın yenilenmesine yönelik istemin kabule değer olduğuna karar verilip, yeniden yapılacak olan “Yargılamanın yenilenmesi” aşamasına yani ikinci aşamaya geçildikten sonra 5271 sayılı Kanun’un 23/3. maddesi dikkate alınacaktır.
5271 sayılı Kanun’un 23/3. maddesinde “yargılamanın yenilenmesi halinde” davaya bakma yasağı getirilmiştir. Böylece, aynı uyuşmazlık hakkında daha önce kanaatini belirtmiş olan hâkimin daha sonra yargılamanın yenilenmesi sürecinde görev yapması önlenerek, hâkim tarafsızlığı bu yönüyle de sağlanmak istenmiştir.
Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına ilişkin karar belirtildiği gibi, dosya üzerinden yani duruşma açılmaksızın yalnızca 5271 sayılı Kanun’un 311. maddesinde sınırlı olarak sayılan nedenlerin mevcut olup olmadığı ve başvuru koşullarının oluşup oluşmadığı yönünden yapılan değerlendirme sonucunda verilmektedir. İstemin reddine ilişkin kararlara da itiraz mümkündür ve itiraz üzerine istemin kabule değer olup olmadığı başka bir hâkim tarafından da değerlendirilmektedir.
İstemin kabule değer görülmesi halinde ise; 5271 sayılı Kanun’un 321/2. maddesi uyarınca mahkemece, yargılamanın yenilenmesine ve duruşmanın açılmasına karar verilmektedir. Bu aşamadan sonra aynı Kanun’un 23/3. maddesindeki düzenleme uygulanmaya başlanacaktır. Zira amaç, yargılamayı yani kanıtların değerlendirilmesini başka bir hâkime yaptırmaktır. Aksinin kabulü halinde; sadece biçimsel bir inceleme olan birinci aşama için de, başka bir hâkim görevlendirmesi gerekecek olup, bu durum uygulamada dayanaksız ve çoğu kez temyiz nedenleri tekrar edilerek ya da tebligatlara yönelik itirazları içeren başvurular nedeniyle merci sıfatıyla görevlendirme yapan mahkemelerin ve görevlendirilen hâkimlerin gereksiz mesai harcamalarına neden olmaktadır.
Ayrıca yargılamanın yenilenmesi talebi geldiğinde mahkemenin diğer hâkimin görevlendirilmesi konusunda merciine dosyayı göndermesi, merciin görevlendirme yapması ve görevlendirilen hâkime dosyanın gönderilmesi, onun dosyayı inceleyerek talebin kabule değer olup olmadığına karar vermesi özellikle işi yoğun olan yerlerde uzunca bir zaman alıp, tutuklu ve hükümlü dosyalarda derhal tahliye edilmesi gereken tutuklu ve hükümlülerin bu süre zarfında haksız yere cezaevinde kalmalarına da yol açmaktadır. Oysa ki; talebi alan mahkemenin hâkimi yargılamanın yenilenmesi gerekliliğini gördüğünde bu incelemeyi yapması, dosyaya yeni bakacak olan hâkime göre daha kısa zaman içerisinde olacağından bu kararı vermesi makul sürede yargılanma ilkesine de daha uygun olacaktır. Kaldı ki; 5271 sayılı Kanun’un 318/1. maddesi birinci aşama olup, istemin nereye yapılacağı, bu mahkemenin ne karar vereceği anılan Kanun’un ilgili hükümlerinde açıkça belirtilmiş olup, mahkeme istemi kabule değer görürse zaten dosyadan el çekecek ve yeni bir hâkim görevlendirilmesi için merciine dosyayı gönderecek, aksi takdirde istemi kabule değer görmeyecek, bu karar da zaten itiraz merciince incelenecektir. Bu açıklamalar ışığında, kanun yararına bozma talebine konu kararda herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla; Bursa Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin verilmekle kesin nitelikte olan 17.02.2023 tarihli ve 2023/69 Değişik İş sayılı kararına yönelik kanun yararına bozma isteminin REDDİNE…” şeklinde verilen karara karşı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 23.01.2025 tarihli ve KYB – 2023/108606 sayılı ve özetle “..
Somut olayda; mahkûmiyet hükmünü veren hâkim … …’ın yargılamanın yenilenmesi talebine yönelik itirazı inceleyen heyette yer alamayacağı, adil yargılama hakkının bir uzantısı olarak olaya tamamen yabancı, farklı bir hakimin yargılamanın yenilenmesi kapsamından itiraz incelemesini yapması gerektiği, mahkumiyet hükmünü veren anılan hakimin itirazı inceleyerek ret kararını veren heyette yer aldığı nazara alındığında Yüksek Dairece, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmesinin Kanuna aykırı görülmesi…” şeklindeki gerekçeyle İTİRAZ kanun yoluna başvurulması üzerine, dosya Dairemize gönderilmekle, 5271 sayılı Kanun’un 308. maddesinin, 6352 sayılı Kanun’un 99. maddesi ile eklenen 3. fıkrası uyarınca yapılan incelemede;
II. GEREKÇE
Kanun yararına bozma talebi karşısında çözümlenmesi gereken olay, yargılamanın yenilenmesi talepleri olduğunda, talebe konu kesinleşmiş hükmü veren mahkemenin kabule değerlik kararı verilmesi sonrasında, bu karara yönelik itiraz üzerine, bu heyette yer alıp alamayacağının tespitine ilişkindir.
Konuya dair 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nunda;
Hâkimin davaya bakamayacağı hâller 22. maddede sayılmıştır.
Yargılamaya katılamayacak hâkim başlıklı 23. maddesi
“(1) Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.
(2) Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.
(3) Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim, aynı işte görev alamaz. “ şeklindedir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 318/1. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme istemin kabule değer olup olmadığına karar verir. Bu olağanüstü kanun yolunun birinci aşamasını yenileme isteminin kabule değer olup olmadığını belirlemek için yapılacak inceleme oluşturur. İstemin yerinde olup olmadığına ilişkin istem, duruşma açılmaksızın başvurunun öngörülen biçime uyup uymadığı, dilekçe ya da tutanakta ileri sürülen nedenlerin, yenilemeyi gerektirir nitelikte olup olmadıkları, kanıtların gösterilip gösterilmedikleri hususlarıyla sınırlı olarak esas hükmü veren mahkeme tarafından incelenir.
Dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu başvurunun kabule değer görülmediği taktirde istemin reddine, aksi durumda ise ikinci aşamaya (yani yargılamanın yenilenmesine) geçilmesine karar verilmesi gerekir.
Yargılamanın yenilenmesine yönelik istemin kabule değer olduğuna karar verilip, yeniden yapılacak olan “Yargılamanın yenilenmesi” aşamasına yani ikinci aşamaya geçildikten sonra 5271 sayılı Kanun’un 23/3. maddesi dikkate alınacaktır.
5271 sayılı Kanun’un 23/3. maddesinde “yargılamanın yenilenmesi halinde” davaya bakma yasağı getirilmiştir. Böylece, aynı uyuşmazlık hakkında daha önce kanaatini belirtmiş olan hâkimin daha sonra yargılamanın yenilenmesi sürecinde görev yapması önlenerek, hâkim tarafsızlığı bu yönüyle de sağlanmak istenmiştir.
Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına ilişkin karar belirtildiği gibi, dosya üzerinden yani duruşma açılmaksızın yalnızca 5271 sayılı Kanun’un 311. maddesinde sınırlı olarak sayılan nedenlerin mevcut olup olmadığı ve başvuru koşullarının oluşup oluşmadığı yönünden yapılan değerlendirme sonucunda verilmektedir. İstemin reddine ilişkin kararlara da itiraz mümkündür ve itiraz üzerine istemin kabule değer olup olmadığı başka bir hâkim tarafından da değerlendirilmektedir.
İstemin kabule değer görülmesi halinde ise; 5271 sayılı Kanun’un 321/2. maddesi uyarınca mahkemece, yargılamanın yenilenmesine ve duruşmanın açılmasına karar verilmektedir. Bu aşamadan sonra aynı Kanun’un 23/3. maddesindeki düzenleme uygulanmaya başlanacaktır. Zira amaç, yargılamayı yani kanıtların değerlendirilmesini başka bir hâkime yaptırmaktır. Aksinin kabulü halinde; sadece biçimsel bir inceleme olan birinci aşama için de, başka bir hâkim görevlendirmesi gerekecek olup, bu durum uygulamada dayanaksız ve çoğu kez temyiz nedenleri tekrar edilerek ya da tebligatlara yönelik itirazları içeren başvurular nedeniyle merci sıfatıyla görevlendirme yapan mahkemelerin ve görevlendirilen hâkimlerin gereksiz mesai harcamalarına neden olmaktadır.
Ayrıca yargılamanın yenilenmesi talebi geldiğinde mahkemenin diğer hâkimin görevlendirilmesi konusunda merciine dosyayı göndermesi, merciin görevlendirme yapması ve görevlendirilen hâkime dosyanın gönderilmesi, onun dosyayı inceleyerek talebin kabule değer olup olmadığına karar vermesi özellikle işi yoğun olan yerlerde uzunca bir zaman alıp, tutuklu ve hükümlü dosyalarda derhal tahliye edilmesi gereken tutuklu ve hükümlülerin bu süre zarfında haksız yere cezaevinde kalmalarına da yol açmaktadır. Oysa ki; talebi alan mahkemenin hâkimi yargılamanın yenilenmesi gerekliliğini gördüğünde bu incelemeyi yapması, dosyaya yeni bakacak olan hâkime göre daha kısa zaman içerisinde olacağından bu kararı vermesi makul sürede yargılanma ilkesine de daha uygun olacaktır. Kaldı ki; 5271 sayılı Kanun’un 318/1. maddesi birinci aşama olup, istemin nereye yapılacağı, bu mahkemenin ne karar vereceği anılan Kanun’un ilgili hükümlerinde açıkça belirtilmiş olup, mahkeme istemi kabule değer görürse zaten dosyadan el çekecek ve yeni bir hâkim görevlendirilmesi için merciine dosyayı gönderecek, aksi takdirde istemi kabule değer görmeyecek, bu karar da zaten itiraz merciince incelenecektir. Ancak;
Yargılamanın yenilenmesi talebinin kabule değer olup olmadığına aynı hâkimin karar verebileceği kabulü ile birlikte, müteakip işlemler önceki yargılamada görev alan hâkimler tarafından yapılamayacak, heyette de yer alamayacaklardır. 5271 sayılı Kanun’un 23/3 fıkrasının 5271 sayılı Kanun’da “Hakimin Davaya Bakamaması ve Reddi” başlıklı bölümünde düzenlemenin olması, aynı Kanun’un 30. maddesinde “Hakimin çekinmesi ve inceleme merci” konusunun düzenlenmesi karşısında, aynı Kanun’un 22. maddede sayılan evlilik bağı, kan-hısımlık bağı gibi nüfus kayıtlarının şekli incelemesi ile tespit edilecek hâllerde olduğu gibi, aynı Kanun’un 23/3. fıkradan kaynaklanan yasaklılık hâlinde de, karar veren hâkim ise, itiraz heyetinde de yer alıyorsa, 5271 sayılı Kanun’un 30/1. maddesi gereği bu hususu belirten “çekinme kararı” sürecin işlemesini sağlaması gerekmektedir.
Yukarıdaki tespit, kabul ve değerlendirmeler karşısında;
Somut olayda; yenileme talebine konu mahkûmiyet hükmünü veren hâkimin yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine ilişkin itirazı inceleyen heyette de yer alması nedeniyle, bu şekilde teşekkül eden Bursa Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin kararının hukuka aykırı olması nedeniyle kanun yararına bozma talebi yerinde görüldüğünden Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
III. KARAR
1. Gerekçe bölümünde belirtilen nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı İTİRAZININ KABULÜNE,
2. 5271 sayılı Kanun’un 308/2 maddesi gereği Yargıtay 2. Ceza Dairesinin, 03.06.2024 tarihli ve 2023/28653 Esas, 2024/9093 Karar sayılı kanun yararına bozma talebinin reddine ilişkin ilâmın KALDIRILMASINA,
3.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, kanun yararına bozma istemi doğrultusunda, Bursa Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin 17.02.2023 tarihli ve 2023/69 Değişik İş sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 309/3. maddesi gereği, KANUN YARARINA BOZULMASINA, aynı maddenin 4. fıkrasının (a) bendi uyarınca sonraki işlemlerin itiraz merciince yerine getirilmesine, 17.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 04.04.2013, E. 2013/4630, K. 2013/2733
5. Ceza Dairesi 2013/4630 E. , 2013/2733 K.
Görevi yaptırmamak için direnme suçundan sanık … hakkında Kütahya 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 2012/553 Esas sayısına kayden açılan davada; mahkeme hakiminin, daha önce sanık ile ilgili olarak Kütahya İnfaz Hakimliğinde Kütahya E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığınca verilen disiplin cezalarının onaylanmasına karar vermiş olması sebebiyle, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 23. maddesi uyarınca davaya bakmaktan çekinmesine dair 17/04/2012 tarihli tensip kararı üzerine, söz konusu çekinme talebinin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 30/2. maddesi gereğince uygun olmadığına ilişkin Kütahya 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 20/04/2012 tarihli ve 2012/626 Değişik İş sayılı kararının;
Dosya kapsamına göre, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun “Yargılamaya katılamayacak hakim” başlıklı, 23. maddesinde “bir karar veya hükme katılan hakim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz. Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hakim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.” şeklindeki düzenleme ile anılan Kanunun “Hakimin çekinmesi ve inceleme mercii” başlıklı 30. maddesinin 2. fıkrasındaki “Hakim, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması halinde, davaya bakmakla bir başka hakim veya mahkeme görevlendirilir.” şeklindeki düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, daha önceden aynı sanık ve olaya ilişkin Kütahya İnfaz Hakimliğinde vermiş olduğu disiplin cezasının onaylanması kararı sebebiyle mahkeme hakiminin tarafsızlığının şüpheye düşeceği gerekçesiyle çekinmesi talebinin kübulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 08/02/2013 gün ve 94660652-105-43-9705-2012/2338/9646 sayılı kanun yararına bozmaya atfen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığıdan tebliğname ile Daireye ihbar ve dava evrakı ile birlikte tevdii kılınmakla gereği düşünüldü;
Dosya içeriğine nazaran kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde olduğundan Kütahya 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 20/04/2012 gün ve 2012/626 Değişik İş sayılı Kararın CMK’nın 309. maddesi uyarınca kanun yararına BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde merciince yapılmasına, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİİNE, 04/04/2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 01.11.2011, E. 2011/26380, K. 2011/8009
(Kapatılan)15. Ceza Dairesi 2011/26380 E. , 2011/8009 K.
“İçtihat Metni”
Dolandırıcılık suçundan sanık … hakkında yapılan yargılama sırasında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 30/2. maddesi uyarınca, sanığın daha önce işlemiş olduğu hırsızlık suçu nedeniyle mahkemenin 2004/370 sayı dosyasında davanın hakiminin mağdur olarak gözüktüğünden bahisle, … 1. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından 02/05/2011 tarihli ara kararı ile verilen çekinme kararı üzerine, çekinmenin yerinde olduğuna ancak … 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2011/277 sayılı dava dosyasına bakmakla görevli hakimin belirlenmesi için … Adli Yargı Komisyon Başkanlığına talepte bulunulması için bu konuda mahkemenin yetkisizliğine dair mercii … 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 23/05/2011 tarihli ve 2011/820 değişik … sayılı karar aleyhine Yüksek Adalet Bakanlığınca verilen 25.07.2011 gün ve 2011/9501/40210 sayılı kanun yararına bozma talebine dayanılarak dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 22.08.2011 gün ve 2011/260877 sayılı tebliğnamesiyle dairemize gönderilmekle okundu.
Kanun yararına bozma isteyen tebliğnamede; 5271 sayılı Kanun’un 30/2. maddesi uyarınca tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olduğunu belirlemesi hâlinde başka bir hâkimi görevlendirmesi gerekeceği cihetle, … 1. Ağır Ceza Mahkemesinde adı geçen hâkim yerine başka bir hâkimi görevlendirmesi yerine, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden 5271 Sayılı CMK.nun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu kanun yararına bozma talebine dayanılarak ihbar olunmuştur.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii” kenar başlıklı 30. maddesindeki; (1) Hâkim, yasaklılığını gerektiren sebeplere dayanarak çekindiğinde; merci, bir başka hâkimi veya mahkemeyi davaya bakmakla görevlendirir.
(2) Hâkim, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekindiğinde, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir. Çekinmenin uygun bulunması halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir.
(3) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yapılan işler hakkında 29 uncu Madde hükmü uygulanır.”
Şeklindeki düzenlemede yer verilen “merci” kelimesinden hangi makamın anlaşılması gerektiği hususunda … tereddüt nedeniyle kanun yararına bozma yoluna gelinmesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun genel sistematiği incelendiğinde “merci” kelimesi ile yargılama faaliyetine doğrudan katılan yargı sujelerinin kastedilmesi ve çoğunlukla “yargı mercii” tamlamasıyla maddelerde yer verilmesi, diğer kurum veya makamların ise “resmi merci” olarak adlandırılması keza adli yargı adalet komisyonu başkanlıklarının yargısal bir görevleri bulunmayıp böyle bir faaliyete iştiraklerinin söz konusu olmaması nedeniyle, … 1. Ağır Ceza Mahkemesince çekinmenin uygun olduğunun belirlenmesi halinde başka bir hâkim görevlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verildiğinin anlaşılması karşısında; kanun yararına bozmaya atfen düzenlenen ihbarnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden … 1. Ağır Ceza Mahkemesinden verilen 23.05.2011 gün ve 2011/820 D. … sayılı kararın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309.maddesi uyarınca BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde yerine getirilmek üzere dosyanın Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİİNE, 01.11.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yazar: Avukat Fatih Sefer