CMK Madde 45, şüpheli veya sanığa yakınlığı bulunan belirli kişilerin tanıklıktan çekinme hakkını düzenler. Bu hak, aile ve yakınlık ilişkilerinin korunması amacıyla tanıklık yükümlülüğüne istisna getirir. Kanun, hakkın dinleme öncesinde bildirilmesini ve tanık dinlenirken de kullanılabilmesini güvence altına alır.
CMK Madde 45 – Tanıklıktan çekinme
Tanıklıktan çekinme
Madde 45 – (1) Aşağıdaki kimseler tanıklıktan çekinebilir:
a) Şüpheli veya sanığın nişanlısı.
b) Evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşi.
c) Şüpheli veya sanığın kan hısımlığından veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyu.
d) Şüpheli veya sanığın üçüncü derece dahil kan veya ikinci derece dahil kayın hısımları.
e) Şüpheli veya sanıkla aralarında evlâtlık bağı bulunanlar.
(2) Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle tanıklıktan çekinmenin önemini anlayabilecek durumda olmayanlar, kanunî temsilcilerinin rızalarıyla tanık olarak dinlenebilirler. Kanunî temsilci şüpheli veya sanık ise, bu kişilerin çekinmeleri konusunda karar veremez.
(3) Tanıklıktan çekinebilecek olan kimselere, dinlenmeden önce tanıklıktan çekinebilecekleri bildirilir. Bu kimseler, dinlenirken de her zaman tanıklıktan çekinebilirler.
Hukuki açıklama
Birinci fıkrada sayılan nişanlı, mevcut veya eski eş, belirtilen derecelerdeki kan ve kayın hısımları ile evlâtlık bağı bulunan kişiler tanıklık yapmaya zorlanamaz. Çekinme hakkı, tanıklık yapmayı tümüyle reddetme imkânı verir; hak sahibi dilerse tanıklık yapabilir. Tanığa bu seçeneği dinlemeye başlamadan önce bildirmek gerekir.
İkinci fıkradaki kanunî temsilci rızası, tanıklıktan çekinme hakkı bulunan ve yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle bu hakkın önemini kavrayamayan kişiler içindir. Çekinme hakkı bulunmayan her çocuk tanığın dinlenmesi bu fıkraya dayanılarak temsilci iznine bağlanamaz. Kanunî temsilci şüpheli veya sanıksa çekinme konusunda karar veremez.
Çekinme hakkı hatırlatılmadan alınan tanık anlatımının hükme esas alınması hukuka aykırıdır. Tanık daha önce ifade vermiş olsa bile duruşmada çekinme hakkını kullandığında CMK 210/2 uyarınca önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz; bu anlatımlar CMK 217 çerçevesinde hükme dayanak yapılamaz. Tanıklıktan çekinebilen kişinin yeminden çekinmesi ise ayrıca CMK 51’de düzenlenmiştir.
Tanığa yapılacak hak bildirimi ve önceki beyanların delil değerinin değerlendirilmesi, ceza yargılamasında hukuki yardım bakımından da somut önem taşır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.
İlgili Yargıtay kararları
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 25.01.2024, E. 2021/22086, K. 2024/1090
4. Ceza Dairesi 2021/22086 E. , 2024/1090 K.
MAHKEMESİ:Asliye Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2015/171 E., 2016/166 K.
SUÇ: Hakaret
HÜKÜM: Mahkûmiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: BozmaSanık hakkında kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8 inci maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 inci maddesi gereği temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
I. HUKUKÎ SÜREÇ
Karar başlığında tarih ve sayısı belirtilen incelemeye konu Yerel Mahkemenin kararı ile sanık hakkında hakaret suçundan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 125 inci maddesinin birinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (a) bendi ve 62 nci, 52 nci maddeleri uyarınca 6.080,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve cezanın taksitlendirilmesine karar verilmiştir.
II. TEMYİZ SEBEPLERİ
Sanığın temyiz isteği; sübuta, vesaire ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
Sanığın, görevli polis memuru olan katılana yerine getirdiği görev nedeniyle ”Ebeninkini göreceksin, ne s..m polissin.” demek suretiyle hakaret ettiği Yerel Mahkemece kabul olunmuştur.
IV. GEREKÇE
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, Mahkemenin yargılama sonuçlarına uygun şekilde oluşan inanç ve takdirine, incelenen dava dosyası içeriğine göre yapılan incelemede başkaca nedenler yerinde görülmemiştir.
Ancak;
1. 5271 sayılı Kanun’un 45 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca tanıklıktan çekilme hakkı bulunan F.S. kovuşturma aşamasında tanık sıfatıyla çağrılarak tanıklıktan çekilme hakkı hatırlatılmadan ve kovuşturma sırasında tanıklıktan çekilen tanık İ. S.’nin soruşturma aşamasındaki anlatımlarının delil olarak kullanılmayacağı gözetilmeden hükme esas alınması,
2. 17.10.2019 gün ve 7188 sayılı Kanun’un 24 üncü maddesiyle değişik 5271 sayılı Kanun’un 251 inci maddesinde Basit Yargılama Usulü düzenlenmiş olup, bu düzenlemenin uygulanmasıyla ilgili olarak, 5271 sayılı Kanun’a 7188 sayılı Kanun’la eklenen geçici 5 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan “hükme bağlanmış” ibaresinin, Anayasa Mahkemesinin 14.01.2021 tarihli ve 2020/81 Esas, 2021/4 Karar sayılı kararıyla “basit yargılama usulü” yönünden Anayasa’nın 38 inci maddesine aykırı görülerek iptaline karar verilmesi karşısında, temyiz incelemesi yapılan ve 5271 sayılı Kanun’un 251 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren suç yönünden; Anayasa’nın 38 inci maddesi ile 5237 sayılı Kanun’un 7 ve 5271 sayılı Kanun’un 251 vd. maddeleri gereğince yeniden değerlendirme yapılmasında zorunluk bulunması,
Hukuka aykırı bulunmuştur.
V. KARAR
Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Yerel Mahkemenin kararına yönelik sanığın temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükmün,1412 sayılı Kanun’un 321 inci maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,
Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,
25.01.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 16.06.2025, E. 2023/16103, K. 2025/6305
6. Ceza Dairesi 2023/16103 E., 2025/6305 K.
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:Asliye Ceza Mahkemesi
SAYISI: 2022/181 E., 2022/352 K.
SUÇ: Silahla tehdit
HÜKÜM: Mahkûmiyet
TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: OnamaSanık hakkında bozma üzerine kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8 inci maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 inci maddesi gereği temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:
Diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
Ancak;
Dosya içerisinde bulunan nüfus kayıt örneğine göre; duruşmaların yapıldığı tarihlerde olaya şahit olan tanık N.T’nin sanığın babası olduğu, 5271 sayılı Kanun’un 45 inci maddesi uyarınca tanıklıktan çekinme hakkını kullanan tanığın önceki beyanlarının aynı Kanun’un 210 uncu ve 217 nci maddeleri uyarınca hükme esas alınmasının mümkün olmadığı gözetilmeksizin, tanık N.T.’nin soruşturma aşamasında alınan beyanlarının hükme esas alınması,
Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz istemi, bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle Tebliğname’ye aykırı olarak oy birliğiyle BOZULMASINA, Dava dosyasının Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,16.06.2025 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 19.09.2019, E. 2019/6764, K. 2019/16494
3. Ceza Dairesi 2019/6764 E. , 2019/16494 K.
MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi
HÜKÜM: MahkumiyetMahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak;
Gereği görüşülüp düşünüldü:
Yerinde görülmeyen diğer temyiz sebeplerinin reddine, ancak;
1) Sanığın kardeşinin eşi olan tanık …’ın 5271 sayılı CMK’nin 45/1-d maddesi gereğince tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğu halde, tanıklıktan ve yemin etmekten çekinme hakkı hatırlatılmadan dinlenmesi suretiyle CMK’nin 45/3 ve 51/1. maddelerine aykırı davranılması,
2)Anayasa Mahkemesinin 24/11/2015 tarihli ve 29542 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 08/10/2015 tarihli ve E.2014/140-K.2015/85 sayılı kararı ile 5237 sayılı TCK’nin 53. maddesindeki bazı ibarelerin iptal edilmesi nedeniyle, hak yoksunlukları yönünden sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,
Bozmayı gerektirmiş, sanık müdafilerinin temyiz sebepleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün bu nedenlerle 6723 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8/1. maddesi ile yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 19/09/2019 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 02.07.2015, E. 2013/10247, K. 2015/7943
14. Ceza Dairesi 2013/10247 E. , 2015/7943 K. “İçtihat Metni”
Tebliğname No: 14 – 2012/167925 MAHKEMESİ : Kapatılan Ereğli (Konya) 1. Sulh Ceza Mahkemesi (Ereğli (Konya) 3. Asliye Ceza Mahkemesi) TARİHİ: 05.03.2012 NUMARASI: 2010/380 Esas, 2012/206 Karar SUÇ: Cinsel taciz, kasten yaralama (suça sürüklenen çocuk [adı gizlendi]), kasten yaralama (suça sürüklenen çocuk [adı gizlendi]) İlk derece mahkemesince verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek gereği düşünüldü:
5271 sayılı CMK’nın 45/2. maddesinde düzenlenen kanuni temsilcinin izni kurumunun, aynı Kanunun 45/1. maddesinde sayılan tanıklıktan çekinme hallerinden birinin varlığı ile sınırlı olarak uygulanabileceği gözetilmeksizin, kanunen tanıklıktan çekinme hakkı bulunmayıp eyleme ilişkin görgüsü olan tek tanık D.. İ..’ın onbeş yaşından küçük olup kanuni temsilcisinin izni bulunmadığı gerekçesiyle dinlenilmesinden vazgeçilmesi suretiyle anılan usul hükmüne muhalefet edilmesi;
Kanuna aykırı, O Yer Cumhuriyet Savcısı ve katılan mağdur vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, sair yönleri incelenmeyen hükümlerin 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 02.07.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
İlgili CMK şerhleri
CMK Madde 48 – Kendisi veya yakınları aleyhine tanıklıktan çekinme; CMK Madde 51 – Tanıklıktan çekinebilecek kimsenin çekinmemesi; CMK Madde 210 – Duruşmada okunmayacak belgeler.
Yazar: Avukat Fatih Sefer