CMK Madde 63 – Bilirkişinin Atanması | Şerh ve Yargıtay Kararları

CMK Madde 63, ceza muhakemesinde bilirkişinin hangi koşullarda atanabileceğini düzenler. Bilirkişiye başvurma, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren sorunlarla sınırlıdır. Hukuki değerlendirme yetkisi bilirkişiye devredilemez.

CMK Madde 63 – Bilirkişinin atanması

Madde 63 – (1) Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. (Değişik cümle: 3/11/2016-6754/42 md.) Ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/42 md.) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez.

(2) Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması, hâkim veya mahkemeye aittir. Birden çok bilirkişi atanmasına ilişkin istemler reddedildiğinde de aynı biçimde karar verilir.

(3) Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da bu maddede gösterilen yetkileri kullanabilir.

Hukuki açıklama

Bilirkişi, yargılama makamına uzmanlık gerektiren maddi olguların aydınlatılmasında yardımcı olur. Genel bilgi ve tecrübeyle çözülebilen meseleler ile hukuk kurallarının yorumlanması ve hukuki nitelendirme bilirkişinin görevi değildir. Hukuk öğrenimi gören kişilerin bilirkişi atanabilmesi de hukuk dışındaki ayrı uzmanlıklarını belgelendirmelerine bağlıdır.

Atama, yetkili makamca kendiliğinden veya maddede sayılan kişilerin istemiyle yapılabilir; her istemin kabulü zorunlu değildir. Bilirkişinin gerekliliği somut uyuşmazlığın niteliğiyle değerlendirilir. Bununla birlikte teknik veya bilimsel inceleme olmadan belirlenemeyen bir olgu hakkında eksik araştırmayla karar verilemez. Bilirkişi sayısının birden fazla belirlenmesi ve bu yöndeki istemin reddi gerekçeli olmalıdır. Kovuşturmada hâkim veya mahkeme, soruşturmada Cumhuriyet savcısı yetkilidir.

Bilirkişi raporu hüküm veren makamı bağlamaz; rapordaki teknik tespitler diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Bilirkişi seçimi ve incelemenin uzmanlık alanı, ceza yargılamasında teknik delillere ilişkin savunma bakımından da önem taşır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun diğer hükümlerini CMK tam metni sayfasında inceleyebilirsiniz.

Seçilmiş Yargıtay kararları

Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 30.06.2015, E. 2015/4585, K. 2015/3415

19. Ceza Dairesi 2015/4585 E. , 2015/3415 K. “İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Fikri ve Sınaî Haklar Ceza Mahkemesi SUÇ: 5846 Sayılı Kanuna Aykırılık Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü: Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede, başkaca nedenler yerinde görülmemiştir.

Ancak; Sanığın işyerinde ele geçirilen CD’lerin konusunda uzman bilirkişiye incelettirilerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayini gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi, Kanuna aykırı ve sanığın temyiz nedenleri yerinde görüldüğünden tebliğnamedeki onama düşüncesinin reddiyle HÜKMÜN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 30.06.2015 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

Muhalefet Şerhi Sanğın iş yerinde yapılan arama sonucunda 170 adedi film diğerleri oyun CD’si olmak üzere toplam 500 adet kopya eser ele geçmiş, … A.Ş. ele geçen eserlerden son vampir filmi ile ilgili olarak şikayetçi olmuş, sanık hakkında 5846 sayılı Yasanın 71/1. maddesine aykırılıktan dava açılmıştır.

Yargılama aşamasında sanık atılı suçlamayı kabul etmiş, kopya eserleri iş yerinde satmak amacıyla bulundurduğunu savunmuştur.

Ele geçen CD’lerden toplam 170 CD’nin film eserine konu olduğu anlaşılmış, filimlerin adları ve hak sahipleri liste olarak soruşturma esnasında tespit edilmiş olup, dosya arasında bulunmaktadır.

Sanık, ele geçen kopyaların eser niteliğinde olmadığı veya bu CD’lerin bozuk, boş veya başka şekilde atılı suçun konusu oluşturamayacağına dair bir savunma ileri sürmemiştir. Böyle bir savunma ileri sürülmediğine göre, sanık tarafından satışa sunulan 170 adet CD’nin hepsinin de boş, bozuk, kişiye özel çekimler olabileceğini ihtimal olarak görmek mümkün değildir.

Ceza yargılamasında amaç maddi gerçeğe ulaşmaktır.

Bu amaçla gerektiğinde soruşturma ve kovuşturma aşamasında bilirkişi görüşü alınabilecektir.

Bilirkişi ataması, 5271 sayılı Kanunun 63. maddesinde “Madde 63-(1) Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen Cumhuriyet Savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanuni temsilcisinin istemi üzerine karar verilebilir. Ancak hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözülmesi olanaklı konularda bilirkişi dinlenemez. (2) Bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayının birden çok olarak saptanması, hakim veya mahkemeye aittir. Birden çok bilirkişi atamasına ilişkin istemler reddedildiğinde de aynı biçimde karar verilir. (3) Soruşturma evresinde Cumhuriyet Savcısı da bu maddede gösterilen yetkileri kullanabilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

Somut olayda sanığın iş yerinde yakalanan kopya CD’lerle ilgili olarak soruşturma aşamasında düzenlenen listeden hak sahiplikleri anlaşılmakta, buna göre, son vampir filmi ile ilgili katılanın hak sahibi olduğu ve hak sahipliği belgelerinin de dosyaya sunulu olduğu görülmektedir. Kopya eserlere bandrol alınması söz konusu olamaz, zira hiç kimsenin kopya eserler için bandrol başvurusunda bulunması düşünülemez, aynı zamanda bandrolün varlığı herkes tarafından gözle tespit edilebilecek bir husustur, listede görülen filimlerin eser niteliğinde olduğu açıktır, CD’lerin çalışıp çalışmadığı, kartonette adı yazılı filmin içeriğinin aynı olup olmadığı hususları istenirse herhangi bir bilgisayardan basit şekilde kontrol edilebileceği gibi, esasen böyle bir itiraz ileri sürülmediğine göre varlığı sabit kabul edilen hususların araştırılması usul ekonomisine aykırı olup gereksizdir.

Anlatılan sebeplerle bandrolsüz kopya ve sinema eseri niteliğinde olduğu açık olan CD’ler üzerinde yapılacak bilirkişi incelemesi davaya yenilik getirmeyecek, davaların seriliği ve ucuzluğu ilkesi zedelenmiş olacağından, dosyada mahkümiyete yeterli deliller bulunmakla, mahkemece verilen hükmün onanmasın gerekirken, yazılı gerekçeyle verilen bozma kararına katılmıyorum.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 10.03.2020, E. 2018/8437, K. 2020/2683

19. Ceza Dairesi 2018/8437 E. , 2020/2683 K.

4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’a aykırılık eyleminden dolayı Standart Belgelendirme Denetim Deney Muayene ve Teknik Kontrol Ltd. Şti. hakkında anılan Kanun’un 9/1 ve 12/1-g maddeleri uyarınca 46.000,00 Türk lirası idarî para cezası uygulanmasına dair … Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünün 28/12/2017 tarihli ve 2017-OK/MHGM-005- E.175609 sayılı idarî yaptırım kararına yönelik başvurunun reddine ilişkin İstanbul Anadolu 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin 18/07/2018 tarihli ve 2018/842 değişik iş sayılı kararına karşı yapılan itirazın reddine dair mercii İstanbul Anadolu 2. Sulh Ceza Hâkimliğinin 05/09/2018 tarihli ve 2018/7360 değişik iş sayılı kararı aleyhine Adalet Bakanlığının 03/12/2018 gün ve 94660652-105-34-14624-2018-Kyb sayılı kanun yararına bozma istemini içeren yazısı ekinde bulunan dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 12/12/2018 gün ve KYB-2018/99036 sayılı ihbarnamesi ile Daireye verilmekle okundu.

Anılan ihbarnamede;

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Başvurunun incelenmesi” başlıklı 28. maddesinde yer alan, “ ..(5) Ceza Muhakemesi Kanununun tanıklığa, bilirkişi incelemesine ve keşfe ilişkin hükümleri, bu başvuru ile ilgili olarak da uygulanır. (6) Dinlemede sırasıyla; hazır bulunan başvuru sahibi ve avukatı, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun temsilcisi, varsa tanıklar dinlenir, bilirkişi raporu okunur, diğer deliller ortaya konulur. (7) Mahkeme, ilgilileri dinledikten ve bütün delilleri ortaya koyduktan sonra aleyhinde idari yaptırım kararı verilen ve hazır bulunan tarafa son sözünü sorar. Son söz hakkı, aleyhinde idari yaptırım kararı verilen tarafın kanuni temsilcisi veya avukatı tarafından da kullanılabilir. Mahkeme son kararını hazır bulunan tarafların huzurunda açıklar.” şeklindeki ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ” Bilirkişinin Atanması” başlıklı 63/1. maddesinde yer alan, “Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir.” şeklindeki düzenlemeler nazara alındığında, mahkemece çözümü uzmanlığı, özel ve teknik bilgiyi gerektiren idarî yaptırım konusunda her hangi bir bilirkişi incelemesi yapılmaksızın başvurunun reddine karar verildiği gözetilmeden, itirazın bu yönden kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediği gerekçesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca anılan kararın kanun yararına bozulması isteminde bulunulmakla, gereği görüşülüp düşünüldü;

Kabahatli hakkında uygulanan 28/12/2017 tarihli ve 2017-OK/MHGM-005- E.175609 sayılı idarî yaptırım kararının sebebini, kabahatlinin mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerine aykırı uygulamalarının oluşturduğu, kabahatli vekilinin 19/01/2018 havale tarihli başvurusunda ileri sürülen gerekçelerin de yine bu çerçevede olduğu, uyuşmazlığın çözümünün, kabahatlinin idari para cezasına konu eyleminin teknik yönden gerçekleşip gerçekleşmediğinin değil tespit edilen eylemlerin mevzuatta belirlenen düzenlemelere aykırı olup olmadığına ve ilgili hukuki düzenlemelerin yorumuna dayalı olduğu, 5271 sayılı CMK’nin 63/1. maddesinde yer alan “… Ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. …” şeklindeki düzenleme karşısında, itirazı inceleyen İstanbul Anadolu 1. Sulh Ceza Hakimliğinin 18/07/2018 tarih ve 2018/842 D.İş. sayılı kararında ve bu karara yapılan itirazın reddine dair İstanbul Anadolu 2. Sulh Ceza Hakimliğinin 05/09/2018 tarihli kararında bir hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından,

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yerinde görülmeyen kanun yararına bozma isteminin REDDİNE, 10/03/2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 02.11.2021, E. 2021/2341, K. 2021/7553

12. Ceza Dairesi 2021/2341 E. , 2021/7553 K.

Mahkemesi :Sulh Ceza Hakimliği

Taksirle bir kişinin yaralanmasına neden olma suçundan şüpheli … hakkında yapılan soruşturma evresi sonunda … Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 26/11/2020 tarihli ve 2020/2185 soruşturma, 2020/1394 sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin mercii … Sulh Ceza Hakimliğinin 08/12/2020 tarihli ve 2020/1585 değişik … sayılı kararını kapsayan dosya incelendi.

5271 sayılı Kanunun 160. maddesi uyarınca, Cumhuriyet savcısının, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlaması gerektiği, aynı Kanunun 170/2. maddesi gereğince yapacağı değerlendirme sonucunda, toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğu kanısına ulaştığında iddianame düzenleyerek kamu davası açacağı, aksi halde ise anılan Kanunun 172. maddesi gereği kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar vereceği, buna karşın Cumhuriyet savcısının 5271 sayılı Kanunun kendisine yüklediği soruşturma görevini yerine getirmediği, ortada yasaya uygun bir soruşturmanın bulunmadığı durumda, anılan Kanunun 173/3. maddesindeki koşullar oluşmadığından, itirazı inceleyen merciin Cumhuriyet savcısının soruşturma yapmasını sağlamak maksadıyla itirazın kabulüne karar verebileceği yönündeki açıklamalar karşısında,

Dosya kapsamına göre, müşteki ….lay tarihinde gece vaktinde… A.Ş.’ye ait fiilen kullanılmayan bina (Etibank Lojmanları Misafirhanesi) yanında bulunan otopark alanına aracını park etmesinden sonra söz konusu binanın yanındaki boşluğa düşmesi sonucunda alınan geçici hekim raporuna göre hayati tehlike ve kemik kırığı meydana gelecek şekilde yaralanması olayına ilişkin olarak, müştekinin söz konusu yerde uyarı levhası, ışıklandırma vs. herhangi bir tedbir alınmadığından bahisle şikayetçi olması üzerine yürütülen soruşturma neticesinde, … Cumhuriyet Başsavcılığınca müştekinin olay anında kendi dikkatsizliği ve tedbirsizliği nedeniyle düşerek yaralandığı gerekçesiyle güvenlik sorumlusu olduğu belirtilen şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş ise de,

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 63. maddesinde yer alan, ” (1) Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafinin veya Kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. (Değişik cümle: 3/11/2016-6754/42 md.) Ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/42 md.) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez.

(3) Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da bu maddede gösterilen yetkileri kullanabilir.” şeklindeki düzenleme nazara alındığında, müştekinin aracını otoparka park etmesini takiben bahse konu binanın yanındaki yaklaşık 4 metre kot farkı bulunan yerden düşmesine ilişkin olarak, söz konusu otoparkın mülkiyetinin kime ait olduğu ve kullanımının ne şekilde (halka açık, belirli kişilerin kullanımına tahsisli, ücretli veya ücretsiz otopark) olduğunun belirlenmesi suretiyle olayın meydana gelmesinde herhangi bir kişi ve/veya kuruma atfı kabil bir kusur bulunup bulunmadığının net bir şekilde tespit edilebilmesi maksadıyla, çözümü uzmanlığı, özel ve teknik bilgiyi gerektiren somut olaya ilişkin mahallinde keşif icra edilmek suretiyle alanında uzman kişi veya heyetten bilirkişi raporu aldırılması ile müştekinin kati raporunun aldırılmasından sonra yapılacak inceleme sonucuna göre karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yapılan eksik soruşturma sonucu verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itiraz üzerine soruşturmanın genişletilmesi yerine, yazılı şekilde itirazın reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu … Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli 16/02/2021 gün ve 94660652-105-42-20624-2020-Kyb sayılı yazılı istemlerine müsteniden ihbar ve evrak tevdi kılınmakla;

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Kanun yararına bozma talebine dayanılarak düzenlenen ihbarnamedeki bozma isteği incelenen dosya kapsamına nazaran yerinde görüldüğünden, … Sulh Ceza Hakimliğinin 08/12/2020 tarihli ve 2020/1585 değişik … kararının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca isteme uygun olarak BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde yapılmasına, dosyanın gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 02/11/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

İlgili CMK şerhleri

Yazar: Avukat Fatih Sefer