Elkonulan eşyanın iadesi, ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında muhafaza altına alınan eşyanın, delil olarak saklanmasına artık ihtiyaç bulunmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması üzerine hak sahibine geri verilmesidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 131. maddesine göre şüpheli, sanık ve üçüncü kişiler, elkonulan eşyanın iadesini isteyebilir. İade için ceza davasının sonuçlanması veya hükmün kesinleşmesi her durumda zorunlu değildir. İadenin mümkün olup olmadığı, eşyanın soruşturmadaki işlevine, mülkiyet durumuna ve müsadere ihtimaline göre değerlendirilir.
Elkoyma tedbiri; cep telefonu, bilgisayar, araç, para, ticari eşya ve diğer taşınır malların yanında, kanunda öngörülen şartlarla banka hesapları, taşınmazlar ve belirli malvarlığı hakları üzerinde de uygulanabilir. Ancak hukuka uygun biçimde verilen bir elkoyma kararı, eşyanın süresiz olarak devletin elinde tutulabileceği anlamına gelmez. Tedbirin devamı, dayandığı hukuki nedenlerin varlığını sürdürmesine bağlıdır.
Elkonulan Eşya Hangi Şartlarda İade Edilir?
CMK m. 131/1, elkonulan eşyanın geri verilmesi bakımından iki temel durumu düzenler:
- Delil olarak muhafaza edilmesine gerek kalmaması: Eşyanın soruşturma veya kovuşturma açısından fiziksel olarak elde tutulmasını gerektiren nedenlerin ortadan kalkmasıdır. Gerekli incelemelerin tamamlanması ve delillerin hukuka uygun şekilde kayıt altına alınması bu değerlendirmede önem taşır.
- Müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması: Eşyanın ceza yargılaması sonunda mülkiyetinin kamuya geçirilmesini gerektiren hukuki şartların bulunmadığının anlaşılmasıdır.
Kanun bu iki durumu “veya” bağlacıyla düzenlediğinden, her iki şartın birlikte gerçekleşmesi aranmaz. Bununla birlikte, somut dosyada eşyanın delil niteliği, olası müsadere kararı ve koruma tedbirinin devamını gerektiren diğer hukuki nedenler birlikte incelenmelidir.
Bir eşyanın geçmişte suç soruşturmasıyla ilişkilendirilmiş olması, onun sürekli muhafaza altında tutulması için yeterli değildir. Elkoymanın amacına ulaşılmışsa veya devamını haklı gösterecek nedenler ortadan kalkmışsa iade değerlendirmesi yapılmalıdır.
Elkoyma işleminin başlangıçtaki hukuki şartları ile sonradan kaldırılması farklı konulardır. Tedbirin hangi şartlarda uygulanabileceği elkoyma kararı hakkındaki yazıda ayrıca açıklanmaktadır.
Elkonulan Eşya Ne Zaman Geri Verilir?
Elkonulan eşyanın iadesi için CMK m. 131’de bütün eşyalar bakımından geçerli, örneğin 7, 15 veya 30 günlük sabit bir bekleme süresi düzenlenmemiştir. İade zamanı, eşyanın muhafazasını gerektiren hukuki nedenlerin ne zaman ortadan kalktığına bağlıdır.
Soruşturma Devam Ederken Eşya İade Edilebilir mi?
Evet. Soruşturma henüz tamamlanmadan da elkonulan eşyanın iadesine karar verilebilir. Özellikle eşya üzerinde gerekli incelemelerin tamamlanması, delillerin güvenilir şekilde elde edilmesi ve eşyanın müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması iade bakımından önemlidir.
CMK m. 131, soruşturma sırasında Cumhuriyet savcısına da iade konusunda karar verme yetkisi tanır. İlgili kişinin mutlaka iddianame düzenlenmesini veya dava açılmasını beklemesi gerekmez.
Ceza Davası Devam Ederken Eşya İade Edilebilir mi?
Evet. İddianamenin kabulünden sonra da elkonulan eşyanın iadesi istenebilir. Kovuşturma aşamasında talep, davaya bakan mahkemeye yöneltilir.
Mahkeme; eşyanın delil olarak gerekli olup olmadığını, bilirkişi incelemelerinin tamamlanıp tamamlanmadığını, müsadere ihtimalini ve hak sahibinin mülkiyet hakkını değerlendirerek karar verir.
Dolayısıyla ceza davasının devam etmesi, eşyanın mutlaka hükmün kesinleşmesine kadar muhafaza edilmesini gerektirmez.
Ceza Davası Bittikten Sonra Eşya Ne Zaman İade Edilir?
Yargılama sonunda verilen kararda elkonulan eşyanın iadesine hükmedilmişse kararın niteliğine ve uygulanabilirliğine göre adli emanet işlemleri yürütülür.
Ancak mahkemenin esas hakkındaki hükmünde eşyanın iadesi veya müsaderesi konusunda karar verilmemiş olabilir. Bu durumda kararın kesinleşmiş olması, eşyanın kendiliğinden hak sahibine teslim edileceği anlamına gelmez.
CMK m. 256/2 uyarınca, kamu davası açılmış olup iade edilmesi gereken eşya veya malvarlığı değerleri hakkında esasla birlikte karar verilmemişse mahkeme, kendiliğinden veya ilgililerin istemi üzerine iadeye karar verir.
Bu nedenle kesinleşmiş ceza dosyalarında da mahkemeden eşya hakkında ek karar verilmesi istenebilir.
Elkonulan Eşyanın İadesini Kimler İsteyebilir?
CMK m. 131/1 yalnızca şüpheli ve sanıklar için değil, üçüncü kişiler için de uygulanır. İade talebinde bulunabilecek kişiler arasında şunlar yer alabilir:
- Şüpheli: Soruşturma kapsamında eşyasına elkonulan kişi.
- Sanık: Kovuşturma sırasında eşyasının iadesini talep eden kişi.
- Üçüncü kişi: Suç isnadı altında bulunmamasına rağmen kendisine ait eşyaya elkonulan veya eşya üzerinde hukuken korunmaya değer hakkı bulunan kişi.
- Suçtan zarar gören mağdur: Özellikle suçla bağlantılı olarak ele geçirilen ve kendisine ait olduğu belirlenen malvarlığı değerlerinin iadesini isteyen kişi.
Üçüncü kişinin suç soruşturmasında şüpheli veya sanık olmaması, talepte bulunmasına engel değildir. Bununla birlikte, eşya üzerindeki hakkını ve talebinin hukuki dayanaklarını ortaya koyması gerekir.
Eşyanın kime ait olduğu konusunda uyuşmazlık bulunması halinde yalnızca elkoyma tutanağında kimin adının yazılı olduğu belirleyici kabul edilemez. Fatura, ruhsat, banka kayıtları, sözleşmeler, teslim belgeleri ve diğer mülkiyet delilleri incelenmelidir.
Elkonulan Eşyanın İadesi İçin Nereye Başvurulur?
Başvurulacak makam, ceza muhakemesinin hangi aşamada bulunduğuna göre değişir.
- Soruşturma aşamasında: İade talebi kural olarak soruşturmayı yürüten Cumhuriyet Başsavcılığına sunulur. Hâkim kararı veya hâkim denetimi gerektiren durumlarda sulh ceza hâkimliğinin yetkisi ayrıca değerlendirilir.
- Kovuşturma aşamasında: İade talebi ceza davasını gören mahkemeye sunulur.
- Hükümden sonra: Eşyanın hukuki durumu hükümde karara bağlanmamışsa CMK m. 256/2 kapsamında davayı gören mahkemeden iade kararı istenebilir.
Özellikle soruşturma sırasında verilmiş bir elkoyma kararının kovuşturma aşamasında devam etmesi halinde, kararın başlangıçta sulh ceza hâkimliğince verilmiş olması tek başına davaya bakan mahkemenin değerlendirme yetkisini ortadan kaldırmaz.
Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 06.03.2020 tarihli, E. 2020/2031, K. 2020/1802 sayılı kararında; soruşturma sırasında taşınmazlara, banka hesaplarına ve araçlara elkoyma uygulanmasına rağmen esas hükümde bu konuda karar verilmemesi incelenmiştir. Yargıtay, iade talebinin davayı gören mahkeme tarafından esastan değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Elkonulan Eşyanın İadesi İçin Dilekçe Nasıl Hazırlanır?
İade istemi, eşyanın kimliğini ve iade koşullarının neden oluştuğunu ortaya koyan gerekçeli bir dilekçeyle yapılmalıdır. Sadece “eşyamı geri istiyorum” şeklindeki açıklama, dosyadaki delil ihtiyacının sona erdiğini göstermeye yeterli olmayabilir.
Dilekçede özellikle şu bilgilere yer verilmesi faydalıdır:
- Dosya bilgileri: Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturma numarası veya mahkemenin esas numarası.
- Eşyanın tanımı: Eşyanın türü, markası, modeli, seri numarası, IMEI numarası, araç plakası veya ayırt edici diğer bilgileri.
- Elkoyma ve emanet kayıtları: Elkoyma tutanağının tarihi ile mevcutsa adli emanet sıra numarası.
- Hak sahipliği: Mülkiyetin veya teslim istemine dayanak oluşturan hukuki hakkın hangi belgelere dayandığı.
- İade gerekçesi: Eşyanın delil olarak muhafazasına neden ihtiyaç kalmadığı veya neden müsadereye tabi tutulamayacağı.
- Somut talep: Elkoymanın kaldırılması, eşyanın iadesi, ilgili kurumlara müzekkere yazılması veya gerekiyorsa muhafaza yönteminin değiştirilmesi.
Talebin dayanakları arasında tamamlanmış bilirkişi raporu, dijital inceleme tutanağı, eşyanın mülkiyetini gösteren belgeler ve soruşturma veya kovuşturmada verilen önceki kararlar bulunabilir.
Elkoyma tedbirinin devamı konusunda uyuşmazlık yaşanması halinde elkonulan malvarlığı üzerindeki hakların korunmasına yönelik hukuki değerlendirme, hem iade şartlarının hem de başvurulacak merciin doğru belirlenmesini gerektirir. Özellikle yüksek değerli eşya ve ticari malvarlığı bakımından talebin somut delillerle desteklenmesi önemlidir.
Elkonulan Telefon ve Bilgisayar Ne Zaman İade Edilir?
Cep telefonu ve bilgisayarlara elkoyma, uygulamada en sık karşılaşılan iade sorunlarından biridir. Dijital cihazlar hem ekonomik değer taşır hem de kişisel ve mesleki veriler içerebilir.
CMK m. 134, bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma tedbirlerini düzenlemektedir. Maddenin ikinci fıkrasına göre, şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması nedeniyle elkonulan cihazlar, şifrenin çözülmesi ve gerekli kopyaların alınmasının ardından gecikme olmaksızın iade edilir.
Bu düzenleme bakımından önemli ayrım, cihazın fiziksel olarak muhafaza edilmesi ile içerisindeki verilerin delil olarak saklanmasının aynı şey olmamasıdır.
Gerekli adli kopyalar elde edilmişse ve cihazın fiziksel olarak muhafaza edilmesini gerektiren başka bir neden bulunmuyorsa iade değerlendirmesi yapılmalıdır. Bununla birlikte, cihazın suçun konusu veya müsadereye tabi bir eşya olduğu iddiası varsa bu durum ayrıca incelenir.
CMK m. 134 kapsamında dijital materyallerin incelenmesine ilişkin ayrıntılar bilgisayarlarda arama, kopyalama ve elkoyma yazısında açıklanmaktadır.
CMK 134 Hakkındaki Anayasa Mahkemesi İptal Kararı İadeyi Nasıl Etkiler?
Anayasa Mahkemesi, 12.02.2026 tarihli, E. 2023/128, K. 2026/36 sayılı kararıyla CMK m. 134’ün iptaline karar vermiştir. Karar 25.05.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış, iptal hükmünün yürürlüğü dokuz ay ertelenmiştir.
Bu nedenle 27.10.2026 tarihi itibarıyla CMK m. 134 yürürlüktedir. İptal hükmünün yürürlüğe gireceği 25.02.2027 tarihine kadar mevcut düzenlemenin uygulanması ile bu tarihten sonraki hukuki durum birbirinden ayrılmalıdır.
İptal kararının ayrıntıları ve yürürlük tarihi CMK 134 hakkında Anayasa Mahkemesi iptal kararı başlıklı yazıda ayrıca incelenmektedir.
Elkonulan Para ve Banka Hesabındaki Bloke Nasıl Kaldırılır?
Ceza soruşturmasında ele geçirilen nakit para ile banka hesabına uygulanan elkoyma aynı usulle gerçekleştirilmek zorunda değildir. Nakit para bakımından adli emanet kayıtları ve paranın delil veya müsadere konusu olup olmadığı önem taşırken, banka hesapları ve diğer malvarlığı hakları için CMK m. 128 kapsamında özel şartlar gündeme gelebilir.
CMK m. 131/2 uyarınca, 128. madde hükümlerine göre elkonulan eşya veya diğer malvarlığı değerleri suçtan zarar gören mağdura aitse ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç bulunmuyorsa sahibine iade edilir.
Banka hesabına uygulanan elkoymanın kaldırılması talebinde, hesabın veya hesaptaki belirli tutarın suçla bağlantısına ilişkin deliller, tedbirin dayanağı ve devamının gerekli olup olmadığı incelenmelidir.
Hesap üzerindeki elkoymanın kapsamı ile banka hesabı, taşınmaz ve alacaklara elkoyma koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Bir banka hesabının tamamı veya belirli tutarı bakımından tedbirin devamının gerekip gerekmediği somut olayın özelliklerine bağlıdır.
Dolandırıcılık Nedeniyle Elkonulan Para Mağdura İade Edilir mi?
Suçtan elde edilen ve mağdura ait olduğu belirlenen malvarlığı değerlerinin iadesi, özellikle dolandırıcılık soruşturmalarında önemlidir.
CMK m. 128/A, maddede sayılan belirli bilişim bağlantılı suçlarla ilgili hesapların geçici olarak askıya alınmasını ve suç konusu menfaate elkoymayı ayrıca düzenlemektedir. Bu maddenin beşinci fıkrasına göre elkonulan suç konusu menfaatin mağdura ait olduğunun anlaşılması halinde soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilmesi öngörülmüştür.
Ancak her banka blokesi CMK m. 128/A kapsamında değildir. Ayrıca mağdurun uğradığı zararın miktarı ile elkonulan belirli paranın veya malvarlığı değerinin ona ait olduğunun belirlenmesi farklı hukuki konulardır.
Paranın hangi hesaptan geldiği, transfer zinciri, işlem kayıtları ve başka kişilerin hak iddiaları incelenmeden bütün bloke tutarlarının doğrudan şikâyetçiye ödenebileceği söylenemez.
Kripto varlıklara uygulanan elkoyma ve iade bakımından da kripto para hesaplarına elkoyma ve iade hakkındaki özel düzenlemeler değerlendirilmelidir.
Elkonulan Araç veya Taşınmaz Nasıl Geri Alınır?
Elkonulan bir aracın fiilen muhafaza altına alınması ile aracın trafik siciline elkoyma şerhi konulması farklı uygulamalardır. Aynı şekilde taşınmaz üzerindeki elkoyma, tapu sicilinde şerh yoluyla gerçekleştirilebilir.
Bu nedenle iade kararının uygulanması, eşyanın niteliğine göre farklı işlemler gerektirebilir:
- Adli emanette bulunan aracın hak sahibine teslim edilmesi.
- Araç sicilindeki elkoyma kaydının kaldırılması için ilgili kuruma bildirim yapılması.
- Taşınmaz üzerindeki elkoyma şerhinin kaldırılması için tapu müdürlüğüne gerekli kararın gönderilmesi.
- Banka hesabı üzerindeki elkoyma işleminin kaldırılması için ilgili bankaya bildirim yapılması.
Bu işlemler yönünden kararın kapsamı önemlidir. Örneğin sadece belirli bir banka hesabına ilişkin tedbirin kaldırılmasına karar verilmiş olması, aynı dosyada bulunan bütün malvarlığı değerleri üzerindeki tedbirlerin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez.
Elkonulan Eşya İade Edilmezse Ne Yapılır?
CMK m. 131/1, elkonulan eşyanın iadesi isteminin reddi kararlarına karşı itiraz edilebileceğini açıkça düzenlemektedir.
İade talebinin reddedilmesi halinde öncelikle ret kararının gerekçesi, kararı veren makam, kararın bildirilme tarihi ve gösterilen kanun yolu incelenmelidir.
Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itirazlarda CMK m. 268/1 uyarınca, kanunda ayrıca hüküm bulunmadıkça, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde başvuru yapılır. İtiraz dilekçesi, kararı veren mercie sunulur. İtiraz yerinde görülmezse dosya kanunda belirlenen inceleme merciine gönderilir.
Cumhuriyet savcısının iade talebini reddetmesi halinde ise CMK m. 131’deki özel itiraz imkânı ile CMK m. 127/4 kapsamındaki hâkim denetimi birlikte değerlendirilmelidir. CMK m. 268/1’deki süre hükmünün doğrudan hâkim ve mahkeme kararlarını düzenlediği göz önünde bulundurularak savcılık ret kararına karşı izlenecek usul, kararın niteliğine göre belirlenmelidir.
CMK m. 127/4’e göre zilyetliğinde bulunan eşyaya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir.
İade talebinin reddi ile başlangıçtaki elkoyma kararına yöneltilen itirazın hukuki konusu farklı olabileceğinden, başvurunun içeriği doğru belirlenmelidir. Elkoyma kararına itiraz ve kaldırılma talebi hakkında ayrıntılı açıklamalar ilgili yazıda yer almaktadır.
Elkonulan Eşya Müsadere Edilecekse İade Mümkün mü?
Elkoyma ile müsadere farklı hukuki kurumlardır. Elkoyma, soruşturma veya kovuşturmada delilleri ya da müsadere ihtimali bulunan malvarlığı değerlerini korumayı amaçlayan geçici bir tedbirdir. Müsadere ise kanuni şartlar gerçekleştiğinde eşya veya kazancın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin bir güvenlik tedbiridir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 54. maddesinde eşya müsaderesi, 55. maddesinde kazanç müsaderesi düzenlenmiştir.
Bir eşyanın müsadereye tabi tutulma ihtimalinin bulunması, henüz kesinleşmiş bir müsadere kararı mevcut değilken eşyanın mülkiyetinin devlete geçtiği anlamına gelmez.
Müsadere ihtimalinin ortadan kalktığının anlaşılması, CMK m. 131 bakımından iade talebinin önemli gerekçelerinden biridir. Buna karşılık, kanunen bulundurulması yasak olan veya müsadere şartları gerçekleşen eşyanın yalnızca mülkiyet belgesi sunularak geri alınması mümkün olmayabilir.
Müsaderenin maddi şartları TCK 54 eşya müsaderesi yazısında incelenmektedir.
Elkonulan Eşyanın İadesi Yerine Başka Bir Muhafaza Yöntemi Uygulanabilir mi?
CMK m. 132, elkonulan eşyanın muhafazası ve elden çıkarılmasına ilişkin tamamlayıcı hükümler içermektedir.
Bu maddenin beşinci fıkrası uyarınca elkonulan eşya, soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından; bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirler alınması ve istendiğinde derhal iade edilmesi koşuluyla şüpheliye, sanığa veya başka bir kişiye muhafaza edilmek üzere teslim edilebilir. Bu işlem teminat gösterilmesi şartına bağlanabilir.
Bu usul, CMK m. 131 kapsamında elkoymanın tamamen kaldırılmasından farklıdır. Eşya ilgili kişiye bırakılmış olsa bile hukuki muhafaza yükümlülüğü ve ilgili kararda belirtilen sınırlamalar devam edebilir.
Ayrıca CMK m. 132, eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelmesi tehlikesi bulunması halinde hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilmesine de imkân tanır. Bu işlem için kanunda öngörülen karar ve ilgililerin dinlenmesine ilişkin usule uyulması gerekir.
Dolayısıyla eşyanın geri verilmesi, muhafaza edilmek üzere ilgilisine bırakılması ve elden çıkarılması farklı hukuki sonuçlar doğurur.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararlarında Elkonulan Eşyanın İadesi
AYM: Gerekçesiz Şekilde Muhafazaya Devam Edilmesi Mülkiyet Hakkını İhlal Edebilir
Anayasa Mahkemesinin 15.09.2021 tarihli Ercan Demirbaş kararında (B. No: 2018/20608), soruşturma sırasında elkonulan cep telefonunun iade edilmemesi incelenmiştir.
Başvurucu hakkındaki yargılamanın sona ermesine rağmen cep telefonunun muhafaza altında tutulmaya devam edilmesi, cihazın başka bir soruşturmada kullanılmasını gerektiren somut gerekçelerin bulunmaması ve tedbirin meşru amacının ortadan kalkması değerlendirilmiştir.
Anayasa Mahkemesi, mevcut koşullarda cep telefonunun iade edilmemesinin kamu yararına yönelik meşru bir amacının bulunmadığı sonucuna ulaşarak mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Bu karar, elkoymanın başlangıçta hukuka uygun olmasının sonraki bütün muhafaza dönemlerini kendiliğinden hukuka uygun hale getirmediğini göstermesi bakımından önemlidir.
Yargıtay: İade Talebinin Reddi Kararına Karşı İtiraz Yolu Açıktır
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 17.10.2019 tarihli, E. 2019/449, K. 2019/611 sayılı kararında, soruşturma sırasında elkonulan bilgisayar ve sabit diskin kime iade edileceği konusunda uyuşmazlık ortaya çıkmıştır.
İnceleme sonucunda cihazlarda suç unsuru bulunmadığı ve müsadere talebi olmadığı belirtilmiş; buna karşılık eşyanın kime teslim edileceği tartışılmıştır.
Ceza Genel Kurulu, eşyanın iadesine ilişkin talebin reddi niteliğindeki karar bakımından CMK m. 131/1 kapsamında itiraz kanun yolunun uygulanacağını açıklamıştır.
Karar, eşyanın artık muhafazasının gerekip gerekmediği ile kime teslim edileceğinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır.
Elkonulan Eşya Zamanında İade Edilmezse Tazminat İstenebilir mi?
Elkonulan eşyanın geri verilmesi ile elkoyma nedeniyle doğan zararın tazmini birbirinden farklı hukuki taleplerdir.
CMK m. 141/1-j uyarınca, eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı halde elkonulan; bunların korunması için gerekli tedbirler alınmayan, amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişiler, kanuni şartlarla devletten maddi ve manevi zararlarının giderilmesini isteyebilir.
Ancak her gecikme, hiçbir inceleme yapılmaksızın tazminata hak kazanıldığı anlamına gelmez. İşlemin hukuki dayanağı, gecikmenin sebebi, oluşan zarar ve ilgili başvuru şartları değerlendirilmelidir.
İade talebi, eşyanın veya malvarlığı üzerindeki tasarruf imkânının geri kazanılmasına yöneliktir. Tazminat talebi ise meydana gelen zararın giderilmesini amaçlar.
Bu ayrım ve tazminat isteminin özel süreleri arama ve elkoyma tedbirlerinden doğan tazminat yazısında ayrıca açıklanmaktadır.
Elkonulan Eşyanın İadesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Elkonulan Eşyayı Geri Almak İçin Davanın Bitmesi Şart mı?
Hayır. CMK m. 131 uyarınca eşyanın delil olarak muhafazasına ihtiyaç kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması halinde soruşturma ya da kovuşturma devam ederken iade kararı verilebilir.
2. Polis Tarafından Alınan Telefon Doğrudan Karakoldan Geri Alınabilir mi?
Adli elkoymaya konu edilmiş ve adli emanete alınmış bir telefonun iadesinde yetkili adli makamın kararı esas alınır. Telefonun fiilen kolluk biriminde bulunması, kolluğun her durumda bağımsız olarak iade kararı verebileceği anlamına gelmez. Cihazın hangi işlem kapsamında alındığı ve hangi makamın tasarrufunda bulunduğu belirlenmelidir.
3. Elkonulan Eşyanın İadesi İçin Kaç Gün Beklenir?
CMK m. 131 bütün eşya türleri için geçerli sabit bir iade süresi belirlemez. İadenin ne zaman mümkün olacağı, eşyanın muhafazasını haklı gösteren nedenlerin devam edip etmediğine bağlıdır. CMK m. 134/2 kapsamında şifrenin çözülmesi ve gerekli kopyaların alınması nedeniyle elkonulan cihazlar için ise mevcut hükümde gecikme olmaksızın iade yükümlülüğü bulunmaktadır.
4. Hakkımda Beraat Kararı Verilirse Eşyam Otomatik Olarak İade Edilir mi?
Beraat kararı, eşyanın iadesi bakımından önemli olabilir; ancak tek başına her eşyanın otomatik olarak teslim edileceği anlamına gelmez. Eşyanın müsadereye tabi olup olmadığı, başka bir hukuki muhafaza sebebi bulunup bulunmadığı ve hükümde eşya hakkında karar verilip verilmediği incelenir. İade hakkında karar verilmemişse mahkemeye başvurulabilir.
5. Eşyanın Üçüncü Bir Kişiye Ait Olması İade İçin Yeterli mi?
Üçüncü kişiye ait eşya da CMK m. 131 kapsamında iade edilebilir. Bununla birlikte hak sahipliğinin ortaya konulması, eşyanın delil niteliği ve müsadere şartları ayrıca değerlendirilir. Özellikle eşya üzerinde birden fazla kişinin hak iddiasının bulunduğu dosyalarda hukuki aidiyetin belirlenmesi önemlidir.
6. İade Kararı Verildiği Halde Eşya Teslim Edilmiyorsa Ne Yapılır?
Öncelikle kararın uygulanabilir olup olmadığı, adli emanet kaydı, ilgili kuruma bildirim yapılıp yapılmadığı ve varsa teslim işlemlerindeki eksiklikler araştırılmalıdır. Gerektiğinde kararı veren makamdan iade kararının yerine getirilmesi ve ilgili kurumlara gerekli yazıların gönderilmesi istenebilir.
Sonuç: Elkonulan Eşyanın İadesinde Hangi Hususlar Belirleyicidir?
Elkonulan eşyanın iadesinde temel hukuki dayanak CMK m. 131’dir. Şüpheli, sanık veya üçüncü kişiler, eşyanın muhafazasına gerek kalmadığını ya da müsadereye tabi tutulmayacağını ortaya koyarak iade talebinde bulunabilir.
İade için her durumda soruşturmanın tamamlanması, ceza davasının bitmesi veya hükmün kesinleşmesi gerekmez. Bununla birlikte, eşyanın delil niteliği ve müsadere ihtimali devam ediyorsa iade talebi reddedilebilir.
Başvurunun etkili biçimde değerlendirilebilmesi için eşyanın hangi kararla alındığı, adli emanet kaydı, tamamlanan incelemeler, hak sahipliği belgeleri ve muhafazanın devamına ilişkin gerekçeler somut biçimde ortaya konulmalıdır. İade isteminin reddedilmesi halinde ise kararın niteliğine uygun kanun yolu değerlendirilmelidir.
Yazar: Avukat Fatih Sefer