Patent Lisans Sözleşmesi: Kapsam, Şekil ve Bedel

Bir patent lisans sözleşmesi, patent başvurusu veya patent üzerindeki mülkiyet hakkı devredilmeksizin, buluşun belirlenen koşullarla kullanılmasına izin veren hukuki sözleşmedir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca lisans sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır. Sözleşmede kullanım kapsamı, süre, bölge, lisans bedeli, ödeme yöntemi ve tarafların yükümlülükleri açıkça düzenlenmelidir. Lisansın sicile kaydedilmesi kural olarak taraflar arasındaki geçerliliğin değil, sicile kaydedilmeyen işlemden doğan hakların iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinin belirleyici unsurudur.

Patent lisansında temel hukuki sorun, yalnızca buluşun kullanılmasına izin verilmesi değildir. Hangi patentin, hangi teknik faaliyetler bakımından, ne kadar süreyle ve hangi ekonomik karşılıkla kullanılabileceğinin belirlenmesi gerekir. Özellikle üretim miktarına veya satış gelirine bağlı bedellerde hesaplama ve ispat yöntemlerinin sözleşme kurulurken açıklığa kavuşturulması, sonraki uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önem taşır.

Patent Lisans Sözleşmesi Nedir?

SMK m.125/1, patent başvurusunun veya patentin lisans sözleşmesine konu olabileceğini düzenler. Lisans sözleşmesinde patent sahibi veya lisans vermeye yetkili kişi, karşı tarafa patent konusu buluştan yararlanma yetkisi tanır. Buna karşılık patentin mülkiyeti lisans verende kalır.

Lisans ilişkisi, patent hakkının tamamının devredilmesinden farklıdır. Devirde patent üzerindeki hak sahipliği değişirken lisans ilişkisinde lisans alan, sözleşme ve kanun kapsamında belirlenen kullanım yetkisini kazanır. Hak sahipliğini değiştiren işlemler ayrıca patent devir sözleşmesi ve sicile kayıt kapsamında değerlendirilir.

Patent lisansının konusu, teknik bilginin kendisinden ziyade patent başvurusunun veya patentin sağladığı hukuki kullanma yetkisidir. Patent belgesinin bulunması, tek başına ticari ürünün bütün teknik özelliklerini veya üretim için gerekli tüm bilgileri kapsadığı anlamına gelmez.

Patent Başvurusu Lisans Sözleşmesine Konu Olabilir mi?

Evet. SMK m.125/1, henüz patent verilmemiş başvuruların da lisanslanmasına izin verir. Bununla birlikte patent başvurusu ile verilmiş patentin hukuki durumu aynı değildir.

Patent başvurusunun inceleme sonucunda reddedilmesi, istemlerin değişmesi veya başvurunun geri çekilmesi lisans ilişkisinin ekonomik temelini etkileyebilir. Tarafların, başvuru aşamasındaki belirsizlikleri ve bu gelişmelerin bedel üzerindeki sonuçlarını sözleşmede düzenlemesi gerekir.

Patent verilmiş olması da hakkın gelecekte hükümsüz kılınmayacağını garanti etmez. Bu nedenle başvuru ve tescil durumu, sözleşme tarihinde mevcut belgeler üzerinden incelenmelidir.

Patent Lisans Sözleşmesinin Geçerlilik ve Şekil Şartları

1. Yazılı Şekil Zorunluluğu

SMK m.148/4 uyarınca sınai mülkiyet haklarına ilişkin hukuki işlemler yazılı şekle tabidir. Patent lisans sözleşmesi de bu kapsamda yazılı olarak düzenlenmelidir.

Yazılı sözleşmenin, lisans verilen hakkı ve tarafların karşılıklı yükümlülüklerini belirleyebilecek açıklıkta olması önemlidir. Sözleşmenin taraflarca usulüne uygun biçimde imzalanması, hak sahipliği ve temsil yetkisinin denetlenmesi gerekir.

Kanunda devir sözleşmelerinin geçerliliği için ayrıca noter onayı öngörülmüştür. Patent lisans sözleşmeleri bakımından ise aynı genel noter onayı zorunluluğu düzenlenmemiştir. Dolayısıyla patent devrine ilişkin noter şartı, lisans sözleşmesinin geçerlilik şartı olarak uygulanmamalıdır.

Noterde işlem yapılması, belirli durumlarda sözleşme tarihi, imza veya temsil yetkisine ilişkin ispat bakımından tercih edilebilir. Ancak bu tercih, kanunun lisans için öngördüğü yazılı şekil şartıyla karıştırılmamalıdır.

2. Lisans Verenin Hukuki Yetkisi

Lisans sözleşmesini yapan kişinin patent üzerinde tasarruf yetkisi bulunmalıdır. Sözleşme öncesinde özellikle şu hususlar incelenmelidir:

• Patent veya patent başvurusunun numarası ve hukuki durumu.
• Patent başvuru sahibinin veya patent sahibinin kimliği.
• Patent üzerinde başka lisanslar, rehinler veya ilgili hukuki kayıtların bulunup bulunmadığı.
• Patent hakkının birden fazla kişiye ait olup olmadığı ve gerekli tasarruf yetkilerinin mevcut olup olmadığı.
• Lisans verenin temsilci olması durumunda temsil yetkisinin kapsamı.
• Lisansın kullanılmasını etkileyebilecek mevcut sözleşmesel sınırlamalar.

SMK m.127/1 uyarınca, patent başvurusu veya patent üzerinde lisans verme yetkisi bulunmadığı sonradan anlaşılan kişi, bu durumdan ilgililere karşı sorumludur. Bu nedenle hak sahipliğinin yalnızca sözleşmedeki beyana bırakılmaması gerekir.

3. Patent Lisansının Sicile Kaydedilmesi

SMK m.148/5 uyarınca lisans dâhil hukuki işlemler, taraflardan birinin talebi, ilgili ücretin ödenmesi ve yönetmelikte belirlenen koşulların yerine getirilmesi üzerine Türk Patent ve Marka Kurumu siciline kaydedilir ve Bültende yayımlanır.

Aynı hüküm gereğince, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Bu nedenle yazılı bir patent lisans sözleşmesinin taraflar arasında kurulması ile sözleşmeden doğan hakların iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin patent sahibi, sözleşmeden sonra patent hakkını başka bir kişiye devrederse, lisans alanın yeni hak sahibine karşı sözleşmeden doğan kullanım yetkisini ileri sürebilmesinde sicil kaydı ve devralanın iyiniyeti önem kazanabilir.

Sicile kayıt, lisansın patent sahibine sağladığı korumanın kapsamını genişletmez. Ayrıca patent başvurusunun veya patentin geçerliliğine ilişkin olası hukuki sorunları ortadan kaldırmaz.

Patent Lisans Sözleşmesinin Kapsamı Nasıl Belirlenir?

Patent lisansının kapsamı, lisans alanın hangi faaliyetleri gerçekleştirebileceğini ortaya koymalıdır. Sözleşmede yalnızca patent numarasının belirtilmesi, ticari faaliyetin sınırları bakımından her zaman yeterli açıklığı sağlamaz.

Lisans Verilen Patent ve Teknik Kullanım Alanı

Patent korumasının teknik sınırları, özellikle patent istemleri dikkate alınarak belirlenir. Lisans sözleşmesinin konusu bu hukuki koruma çerçevesinde tanımlanmalıdır.

Sözleşmede lisanslanan patentlerin numaraları, başvuru veya tescil durumları, ilgili ürün grupları ve kullanım biçimleri açıkça gösterilebilir. Teknik eklerde ürünün tanımı, kullanılacak üretim yöntemi veya lisans kapsamında kalan faaliyetler ayrıca açıklanabilir.

SMK m.125/4 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça sözleşmeye dayalı lisans alan kişi, patentin koruma süresi boyunca patent konusu buluşun kullanılmasına ilişkin her türlü tasarrufta bulunabilir. Bu geniş kanuni düzenleme nedeniyle sözleşme taraflarının amaçladıkları kullanım sınırlamalarını açıkça belirlemeleri önemlidir.

Örneğin lisans yalnız belirli bir ürünün üretimini kapsayacaksa, farklı ürün gruplarındaki kullanımın lisans kapsamında olup olmadığı açık bırakılmamalıdır. Üretim, satış, ithalat ve diğer ticari kullanım faaliyetlerinin sözleşmeye nasıl dâhil edildiği belirlenmelidir.

Coğrafi Kapsam

Patent hakkı ülkesel koruma ilkesine dayanır. Türkiye’de korunan bir patent, yalnızca bu sebeple başka ülkelerde de patent hakkı sağlamaz.

Bu nedenle lisans sözleşmesinin Türkiye’deki faaliyetleri mi, belirli bir bölgeyi mi yoksa farklı ülkelerde mevcut patentlerden doğan hakları da mı kapsadığı açıkça belirtilmelidir.

İhracat yapılabilmesi ile ihraç edilen ülkede patentten doğan kullanım yetkisine sahip olunması aynı hukuki mesele değildir. Yurt dışındaki patent hakları gerektiğinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Süre ve Kullanım Sınırları

Taraflar lisansın belirli bir tarihte başlamasını, belirli süre devam etmesini veya belirli bir ticari faaliyetle sınırlanmasını kararlaştırabilir.

Sözleşmenin süresi düzenlenirken patentin kalan koruma süresi, kullanım için gerekli yatırımlar, üretime başlama tarihi ve sözleşmede öngörülen diğer koşullar dikkate alınmalıdır.

Kullanım miktarı veya ürün kapasitesi bakımından sınırlama getirilecekse bu sınırların hangi ölçüme göre uygulanacağı belirtilmelidir. Sözleşmede yer alan miktar sınırlaması ile lisans bedelinin hesaplanmasında kullanılacak miktar ölçütü birbirine karıştırılmamalıdır.

Alt Lisans ve Lisans Yetkisinin Devri

SMK m.125/3 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans sahipleri lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez.

Lisans alanın üretimi bir grup şirketine, bağlı işletmeye veya dış üreticiye yaptırmak istemesi durumunda, bu kişilerin hangi yetkiyle hareket edeceğinin sözleşmede açıklığa kavuşturulması gerekir. Her üretim ilişkisi kendiliğinden alt lisans olarak nitelendirilemeyeceği gibi, üçüncü kişilerin lisanslı buluşu kullanmasının otomatik olarak izin kapsamında olduğu da kabul edilemez.

İnhisari ve İnhisari Olmayan Patent Lisansı

SMK m.125/2, sözleşmeye dayalı patent lisansının inhisari veya inhisari olmayan şekilde verilebileceğini düzenler.

Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir. İnhisari olmayan lisansta patent sahibi buluşu kendisi kullanabileceği gibi üçüncü kişilere de lisans verebilir.

İnhisari lisansta ise lisans veren üçüncü kişilere lisans veremez; kendisi için kullanma hakkını açıkça saklı tutmadıkça patent konusu buluşu kendisi de kullanamaz.

Bu ayrımın sözleşmeye etkileri, özellikle kullanım yetkisinin paylaşılması ve münhasırlığın sınırları bakımından patent lisansında inhisari ve inhisari olmayan lisans konusunda ayrıca incelenmektedir.

Patent Lisans Bedeli Nasıl Belirlenir?

Patent lisansında bedel, taraflar arasında sözleşmeyle kararlaştırılan ekonomik karşılıktır. SMK m.125, bütün patent lisansları için zorunlu ve sabit bir lisans ücreti veya royalty oranı belirlemez.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 26. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğü çerçevesinde taraflar, emredici hukuk kurallarının sınırları içinde lisans bedelini ve ödeme biçimini belirleyebilir.

Bedelin açıkça belirlenmesi veya objektif ölçütlerle belirlenebilir hâle getirilmesi, özellikle uzun süreli patent lisanslarında önemlidir.

Başlıca Lisans Bedeli Modelleri

Tarafların ekonomik ilişkisi farklı bir karşı edime dayanabilir. Örneğin lisans bedelinin belirli bir kısmının şirket payı verilmesi veya başka bir sözleşmesel edimle karşılanması kararlaştırılabilir. Böyle bir yapıda her edimin hukuki niteliği, hangi borca karşılık yerine getirileceği ve toplam bedelle ilişkisi ayrıca belirlenmelidir.

Net Satış ve Royalty Hesabında Belirlilik

Satış gelirinin belirli bir yüzdesi üzerinden ödeme yapılacaksa yalnızca oran yazılması yeterli olmayabilir.

Örneğin “net satışların %5’i” ifadesindeki net satış kavramı açıklanmadığında; iadelerin, iskontoların, vergilerin, grup içi işlemlerin veya farklı para birimleri üzerinden yapılan satışların hesaba etkisi tartışma konusu olabilir.

Üretim miktarına bağlı bedellerde ise ölçümün üretilen toplam miktara mı, satılan miktara mı yoksa teslim edilen ürünlere mi dayandığı belirlenmelidir.

Ödeme hesaplamasının satış ve üretim kayıtlarıyla doğrulanabilmesi, hem lisans veren hem de lisans alan bakımından önemlidir. Birden fazla fikrî mülkiyet hakkını içeren sözleşmelerde royalty raporlaması ve denetimin kapsamı ayrıca fikrî mülkiyet lisansında bedel, raporlama ve denetim hakkı konusuyla ilişkilidir.

Ödeme Zamanı, Temerrüt ve Mahsup

Lisans sözleşmesinde ödeme dönemleri, faturaya veya bildirime ilişkin yükümlülükler ve ödeme süresi belirlenmelidir.

TBK m.117 uyarınca muaccel borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak ifa gününün taraflarca belirlenmiş olması gibi kanunda düzenlenen hâllerde ayrıca ihtar gerekmeksizin temerrüt gerçekleşebilir.

Bedelin birden fazla edimle karşılandığı sözleşmelerde, yapılan ödemenin hangi borca mahsup edildiği açıkça gösterilmelidir. Özellikle sabit sözleşme bedelinin yanında üretim başına ödeme veya danışmanlık ücreti öngörülmesi, bu tutarların birbirine eklenip eklenmeyeceği konusunda anlaşmazlığa neden olabilir.

Patent Lisans Bedeline İlişkin Yargı Kararı

Patent lisans sözleşmesindeki bedel ve ödeme hükümlerinin önemini gösteren örneklerden biri, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesinin 03.04.2024 tarihli, 2024/179 E. ve 2024/641 K. sayılı kararıdır.

Uyuşmazlıkta taraflar, inhisari patent lisansına ilişkin sözleşmede toplam 100.000 TL bedel kararlaştırmış; bu bedelin nakit yerine belirli oranda şirket hissesi, üretim miktarına bağlı ödeme ve danışmanlık hizmetine ilişkin edimlerle karşılanmasını düzenlemiştir.

Dosyada patentlerin hükümsüzlüğü ve sözleşmenin uygulandığı süreye ilişkin itirazlar da ileri sürülmüştür. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 25.09.2023 tarihli, 2022/476 E. ve 2023/5316 K. sayılı bozma kararında, sözleşmenin uygulanmış ve patente dayalı üretim yapılmış olması dikkate alınarak, sözleşmenin erken sona ermesinin kararlaştırılan 100.000 TL üzerinden kendiliğinden hakkaniyet indirimi yapılmasını gerektirmediği belirtilmiştir.

Bozmaya uyan Bölge Adliye Mahkemesi, sözleşmede belirlenen toplam bedeli esas almış ve bilirkişi incelemesiyle belirlenen 68.776 TL ödemenin mahsup edilmesi sonucunda bakiye 31.224 TL alacağa hükmetmiştir.

Kararın önemi: Patent lisans bedelinin birden fazla ödeme veya karşı edim üzerinden düzenlendiği durumlarda, sözleşmedeki toplam bedelin, edimlerin niteliğinin ve mahsup hükümlerinin belirleyici olabilmesidir. Ancak bu kararın dayandığı sözleşme 2010 tarihinde kurulmuş olup uyuşmazlıkta önceki 551 sayılı KHK dönemi hükümleri de uygulanmıştır. Karardaki somut sonuç, 6769 sayılı Kanun kapsamındaki her lisans uyuşmazlığına otomatik olarak genellenemez.

Patent Lisansında Teknik Bilgi Verme Yükümlülüğü

SMK m.126/1 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça patent başvurusunun veya patentin lisansını veren kişi, lisans alana patent konusu buluşun normal kullanımı için zorunlu olan teknik bilgileri vermekle yükümlüdür.

Bu düzenleme, lisansın yalnızca patent belgesinin teslim edilmesinden ibaret olmadığını gösterir. Bununla birlikte teknik bilgi verme yükümlülüğünün kapsamı, her durumda bütün üretim sırlarının veya işletmeye ait diğer bilgi birikiminin devredileceği anlamına gelmez.

Taraflar, lisansın etkin kullanılabilmesi için hangi teknik dokümanların, talimatların veya açıklamaların teslim edileceğini belirleyebilir.

SMK m.126/2 uyarınca lisans alan, kendisine verilen gizli bilgilerin açıklanmasını önlemek için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.

Patente konu buluşun kullanımına eşlik eden ticari sırlar, gizli üretim yöntemleri ve özel teknik bilgi paketlerinin korunması, patent lisansında know-how ve gizli teknik bilgi kapsamında ayrıca ele alınmalıdır.

Patent Lisans Sözleşmesinde Tarafların Yükümlülükleri

Lisans Verenin Yükümlülükleri

Kanun ve sözleşmenin içeriğine göre lisans veren bakımından özellikle şu yükümlülükler gündeme gelebilir:

• Lisans verme yetkisine sahip olmak.
• Kararlaştırılan kullanım yetkisini sözleşmeye uygun biçimde sağlamak.
• Normal kullanım için gerekli teknik bilgileri, aksine sözleşme hükmü bulunmadıkça vermek.
• Patent başvurusunun veya patentin hukuki durumu hakkında sözleşme için önemli bilgileri doğru şekilde açıklamak.
• Üstlenilen diğer sözleşmesel edimleri yerine getirmek.

Özellikle patentin korunabilirliği bakımından mevcut araştırma raporları, inceleme kararları veya ilgili hukuki gelişmeler sözleşme görüşmelerinde önem taşıyabilir.

SMK m.127/3, lisans verenin kötüniyetine ilişkin özel bir düzenleme içerir. Patentle korunabilirlik hakkındaki rapor, karar veya bilinen bilgilerin karşı tarafa bildirilmemesi ve bunlara ilişkin beyanları içeren belgelere sözleşmede yer verilmemesi durumunda kötüniyetin varlığı kabul edilir.

Lisans Alanın Yükümlülükleri

Lisans alanın temel yükümlülükleri, sözleşmede kendisine tanınan kullanım yetkisinin sınırlarına uymak ve kararlaştırılmışsa bedeli ödeme koşullarını yerine getirmektir.

Bunun yanında lisans alanın;

• Lisansın teknik ve ticari sınırlarına uygun hareket etmesi,
• İzin verilmemiş alt lisans veya hak devrinden kaçınması,
• Bedel hesabına ilişkin kararlaştırılmış bilgi ve kayıtları sağlaması,
• Kendisine verilen gizli teknik bilgileri koruması,
• Sözleşmedeki diğer yükümlülüklerini yerine getirmesi

gerekir.

SMK m.125/4 uyarınca lisans alan, lisans sözleşmesinde yer alan şartlara uymak zorundadır. Aksi takdirde patent sahibi, patentten doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir.

Bu nedenle sözleşmeye aykırılık yalnızca borçlar hukuku bakımından bir ifa sorunu olarak görülmemelidir. Kullanım yetkisinin izinsiz genişletilmesi, koşullarına göre patent hakkına tecavüz tartışmasını da gündeme getirebilir.

Patent Lisans Sözleşmesi Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Patent lisansında sözleşme hükümlerinin teknik ve ticari koşullarla uyumlu olması gerekir. Özellikle aşağıdaki unsurların açık şekilde düzenlenmesi uyuşmazlık riskini azaltabilir:

1. Patent kimliği: Lisansın hangi başvuru veya patentleri kapsadığı, başvuru ve tescil numaralarıyla belirlenmelidir.
2. Hak sahipliği: Lisans verenin ilgili hak üzerinde sözleşme yapmaya yetkili olduğu doğrulanmalıdır.
3. Kullanım kapsamı: Üretim, satış, uygulama ve diğer yararlanma biçimleri açıklanmalıdır.
4. Süre ve bölge: Lisansın başlangıcı, sona erme koşulları ve coğrafi sınırları belirlenmelidir.
5. Lisansın niteliği: İnhisari olup olmadığı ve patent sahibinin saklı tuttuğu yetkiler açıklanmalıdır.
6. Alt lisans: Üçüncü kişilere kullanım yetkisi verilmesinin mümkün olup olmadığı düzenlenmelidir.
7. Lisans bedeli: Sabit bedel, değişken bedel veya karma ödeme modeli açık biçimde kararlaştırılmalıdır.
8. Ölçüm ve kayıt: Üretim veya satışa bağlı bedelin hangi verilere göre hesaplanacağı belirtilmelidir.
9. Teknik bilgi: Teslim edilecek zorunlu teknik bilgiler ve gizlilik yükümlülükleri belirlenmelidir.
10. Hukuki riskler: Patent başvurusunun reddi, hakkın sona ermesi veya hükümsüzlük gibi olasılıkların sözleşmeye etkisi düzenlenmelidir.
11. Sicil işlemleri: Sicile kayıt başvurusunun hangi tarafça yürütüleceği ve masrafların paylaşımı kararlaştırılmalıdır.
12. Uyuşmazlıklar: Sözleşmenin ihlali, ödeme anlaşmazlığı ve diğer uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin hükümler belirlenmelidir.

Örnek: Üretim Amaçlı Patent Lisansı

Bir şirketin Türkiye’de korunan patentli bir teknik parçayı üretmek için patent sahibinden beş yıllık lisans aldığını varsayalım. Taraflar, lisansın yalnız belirli ürün gruplarını kapsamasını ve satış gelirinin belirli oranında lisans bedeli ödenmesini kararlaştırabilir.

Bu durumda sözleşmede yalnız “beş yıl süreli kullanım izni” veya “satışlar üzerinden %4 bedel” yazılması yeterli açıklığı sağlamayabilir.

Örneğin üretilecek ürünlerin hangileri olduğu, satış bedelinin nasıl hesaplanacağı, iade edilen ürünlerin hesabı, dönemsel ödeme tarihi ve lisans alanın başka işletmeler aracılığıyla üretim yaptırıp yaptıramayacağı ayrıca belirlenmelidir.

Örnekteki oran ve süre yalnız varsayımsaldır; bunlar kanunun öngördüğü zorunlu lisans koşulları değildir.

Patent Lisans Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda İspat

Patent lisansı uyuşmazlıkları, lisansın kapsamı, kullanım yetkisinin sınırları veya bedelin ödenmesi gibi konulardan kaynaklanabilir.

Uyuşmazlığın türüne göre yazılı sözleşme, ek protokoller, patent sicil kayıtları, teknik ekler, ödeme belgeleri, ticari defterler, üretim ve satış kayıtları ile taraflar arasındaki yazışmalar önem taşıyabilir.

Özellikle bedel alacağı uyuşmazlığında, yalnız sözleşmede öngörülen oranın değil, bu oranın uygulanacağı miktarın ve yapılmış ödemelerin de ispat edilmesi gerekebilir. Teknik veya muhasebesel hesaplamalarda bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir.

Lisans alanın üçüncü kişilerin patent hakkına tecavüzüne karşı dava açabilmesi ise lisansın niteliğine ve SMK m.158’deki özel koşullara bağlıdır. Bu mesele patent lisansı alanın tecavüz davası açma hakkı kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Patent Hakkının Sona Ermesi veya Sözleşmenin İhlali

Patent lisansı, patent hakkının hukuki varlığından bağımsız sınırsız bir kullanım tekeli oluşturmaz. Patent koruma süresinin dolması, hak sahibinin vazgeçmesi veya ilgili kanuni koşulların gerçekleşmesiyle patent hakkının sona ermesi, sözleşmenin geleceğe yönelik ekonomik sonuçlarını etkileyebilir.

Patent başvurusunun reddi, geri alınması veya patentin hükümsüz kılınması durumunda SMK m.127 ve m.139 hükümleri önem kazanır. Bu hükümlerin uygulanması, tarafların sözleşmede daha kapsamlı sorumluluk kararlaştırıp kararlaştırmadıkları ve somut olayın koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Başvuru ve patent hakkının geçersizliğine ilişkin risklerin hangi tarafça üstlenildiği ile lisans verenin sorumluluğu, patent devri veya lisansında geçersizlik ve sorumluluk başlığı altında ayrı bir hukuki inceleme konusudur.

Buna karşılık lisans alanın bedel ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya lisans kapsamında olmayan kullanımlar gerçekleştirmesi, sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Böyle bir durumda uygulanabilecek hukuki sonuçlar sözleşme hükümleri, TBK’nın ilgili düzenlemeleri ve SMK’nın özel hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Sözleşmenin feshiyle birlikte üretimin devam edip edemeyeceği, mevcut stokların durumu ve sona erme sonrasındaki kullanım yetkisi ise patent lisans sözleşmesinin feshi ve sonrası kullanım kapsamında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Patent Lisansı ile Karma Teknoloji Lisansı Arasındaki Fark

Bir sözleşmenin patent kullanım izni içermesi, sözleşmede yer alan bütün hakların patent hukukuna tabi olduğu anlamına gelmez.

Patentle birlikte marka, tasarım, yazılım veya telif hakları için de kullanım yetkisi tanınıyorsa birden fazla hak rejimini kapsayan sözleşmesel yapı ortaya çıkabilir.

Bu tür ilişkilerde her hakkın konusu, kullanım yetkisi ve hukuki sınırları ayrı belirlenmelidir. Birden fazla fikrî mülkiyet hakkını aynı sözleşmede bir araya getiren yapılar, fikrî mülkiyet karma lisans sözleşmesi kapsamında ayrıca incelenir.

Patent Lisans Sözleşmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Patent lisans sözleşmesinin noterde yapılması zorunlu mudur?

Hayır. SMK m.148/4 uyarınca patent lisans sözleşmesi yazılı şekle tabidir. Aynı maddede devir sözleşmeleri için öngörülen noter onayı, patent lisans sözleşmelerinin genel geçerlilik şartı değildir. Somut işlemin niteliği ve diğer özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilmelidir.

Patent lisans sözleşmesi sicile kaydedilmezse geçersiz olur mu?

Patent lisansının sicile kaydedilmemesi kural olarak yazılı sözleşmenin taraflar arasındaki geçerliliğini ortadan kaldırmaz. Ancak SMK m.148/5 gereğince sicile kaydedilmeyen işlemden doğan haklar, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Patent lisans bedeli için kanunda belirlenmiş bir oran var mıdır?

Hayır. Sözleşmeye dayalı patent lisansları için SMK’da herkes bakımından geçerli sabit bir royalty oranı belirlenmemiştir. Taraflar kanuni sınırlara uymak koşuluyla sabit tutar, üretim birimi başına bedel, satış geliri üzerinden oran veya karma ödeme yöntemi kararlaştırabilir.

Henüz patent verilmemiş bir buluş için lisans sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. SMK m.125/1 uyarınca patent başvurusu lisans sözleşmesine konu olabilir. Bununla birlikte başvurunun reddedilmesi, istemlerin değişmesi veya başvurunun geri alınması olasılıklarının lisansın kapsamına ve bedeline etkisi sözleşmede değerlendirilmelidir.

Patent lisansı alan kişi başka bir şirkete alt lisans verebilir mi?

SMK m.125/3 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez. Alt lisans yetkisinin bulunup bulunmadığı ve sınırları sözleşmeden belirlenmelidir.

Patent lisans sözleşmesinde kullanım alanı belirtilmezse ne olur?

SMK m.125/4 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans alan patentin koruma süresi boyunca patent konusu buluşun kullanılmasına ilişkin her türlü tasarrufta bulunabilir. Taraflar daha sınırlı bir yetki öngörüyorsa bunu sözleşmede açıklığa kavuşturmalıdır. Lisansın niteliği, diğer kanuni sınırlamalar ve sözleşmenin bütünü ayrıca dikkate alınır.

Sonuç

Patent lisans sözleşmesi, patent üzerindeki mülkiyet hakkını devretmeden buluştan yararlanma yetkisi sağlayan bir hukuki işlemdir. Sözleşmenin yazılı şekilde kurulması, lisans verenin yetkisinin doğrulanması, kullanım sınırlarının belirlenmesi ve sicile kaydın üçüncü kişilere etkisinin dikkate alınması temel hukuki gerekliliklerdir.

Özellikle lisans bedelinin hangi üretim veya satış verilerine dayanacağı, ödeme dönemleri, toplam bedel sınırları ve yapılmış ödemelerin mahsup yöntemi açıkça düzenlenmelidir. Teknik bilgi aktarımı, gizlilik ve patentin hukuki durumuna ilişkin açıklamalar da lisans ilişkisinin somut ihtiyaçlarına göre ele alınmalıdır.

Patent lisans sözleşmesinin hazırlanması, mevcut sözleşmenin hukuki yönden incelenmesi ve patent hakkından kaynaklanan uyuşmazlıkların değerlendirilmesi bakımından patent hukuku alanında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti kapsamında somut patent hakkı, sözleşme hükümleri ve ilgili deliller birlikte incelenebilir.

Yazar Avukat Fatih Sefer